Magazyn nurkowy Perfect Diver nr 24

nurkowanie freediving pasja wiedza

nr 24 6(24)/2022

LISTOPAD/GRUDZIEŃ

CYPR

AZJATYCKA WYSPA EUROPY

cena 25,00 zł w tym 8% VAT

PŁETWONOGI Z WYSP FARNE PICOS de EUROPA 1

2

słowo wstępne

WOJCIECH ZGOŁA

Redaktor Naczelny

W

ażne, żeby słońce mieć w sercu i mimo aury (wszelkiej) radość. Właśnie pierwsze dwa artykuły tego wydania zawierają powyższe. Cypr to nie dosyć, że mnóstwo słońca i ciepłej wody

morskiej, to do tego legenda Afrodyty i bardzo ciekawe spoty nurkowe. Farne Islands i zamieszkujące archipelag foki, na każdej buzi wywołają uśmiech. Są zabawne i lubią wchodzić w interakcję.

Opowiada o nich Klaudyna Brzostowska i do niej należy okładka!

W dalszej części Magazynu mamy niesamowity opis Mateusza Popka, niepozbawiony własnych odczuć oraz swego rodzaju podsumowanie nurkowania, które miało miejsce we wnętrzu ziemi, w Hiszpanii, pod szczytem Picos de Europa. Kto z Was odważyłby się zamieszkać przez kilka dni w jaskini bez ułamka fotonu światła naturalnego w ogóle?

Dla fanów nurkowania pod sufitem mamy artykuł Kurta Stormsa o kopalni łupków Felicitas w Niemczech. Kurt w poprzednim numerze napisał o Scapa Flow, a to zainspirowało Tomka Kulczyńskiego i napisał o tym kultowym miejscu, ale inaczej. Bo to zależy… od czego? Sprawdźcie osobiście.

Mimo słońca w sercu, na dworze robi się szybko zimno i ciemno. Wielu nurków pauzuje w tym czasie do mniej więcej maja. Jednak nadal można nurkować w basenach  Właśnie o najgłębszym basenie świata w Dubaju napisał dla Was Jarek Matyga. Czego tam nie ma? Kosmos, sami zobaczcie!

Do tego jest jeszcze e-alternatywa. Gogle VR dają niesamowite możliwości nurkowania wirtualnego, a Magdalena Sokołowska twierdzi, że otworzyły przed nią świat nowych możliwości.

Jest też materiał i ciekawa możliwość zakupu sprzętu w wersjach, które do tej pory dostępne były tylko na przetargach dla sił specjalnych. Dokładnie! Teraz prawie każdy może wejść do wody niezauważony ;) Mamy jeszcze dwa świetne artykuły praktyczne. Pierwszy dla osób z długimi włosami. Spostrzeżeniami dzieli się Isadora Abuter Grebe. Drugi dla wszystkich, przypomina o procedurach, pokazuje gdzie i jak tworzy się procedury w nurkowaniu. Jak twierdzi Wojtek A. Filip „Warto, abyś zwrócił uwagą na to, że procedura jest tylko narzędziem mającym pomóc w rozwiązaniu sytuacji niebezpiecznej, a nie jej rozwiązaniem.”

Wojtek Jarosz opisuje ptaka, który nurkuje głównie w rzekach. Wiedzieliście w ogóle o istnieniu pluszczy?

Mamy też dwa ważne podsumowania: Szymon Mosakowski napisał o Konferencji Diving Talks, a Grzegorz Mikosza o Sprzątaniu Świata 2022. W finale w tym roku zebraliśmy prawie tonę śmieci spod wody, a że wszystkie śmieci są nasze, tym bardziej przykro…

W następnym numerze podsumowanie Baltictech 2022!

Przygotowaliśmy prenumeratę na 2023 rok – co 2 miesiące dostajesz Magazyn Perfect Diver prosto do skrzynki  oraz piękny kalendarz.

Serdecznie zapraszam!

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

3

spis treści

26

10 PODRÓŻE 10 Azjatycka wyspa Europy 22 Płetwonogi z Wysp Farne, czyli o brytyjskiej 42 46

szarytce Scapa Flow. Praktycznie „TO ZALEŻY...”

Nurkowanie All Inclusive w Deep Dive Dubai

JASKINIE 26 Picos de Europa

4

38 POD SUFITEM 38 Felicitas. Niemiecka kopalnia łupków

WIEDZA 50 Długie włosy a nurkowanie 54 Wirtualne nurkowanie

PLANETA ZIEMIA 58 Śpiewający nurkowie 62 Za nami finał 29. Akcji Sprzątanie Świata – Polska!

Wydawca PERFECT DIVER WOJCIECH ZGOŁA ul. Folwarczna 37, 62-081 Przeźmierowo redakcja@perfectdiver.com

ISSN 2545-3319

redaktor naczelny

Wojciech Zgoła

archeologia podwodna

Mateusz Popek

fotograf

Karolina Sztaba

marketing i reklama tłumacze języka angielskiego

Hubert Reiss Agnieszka Gumiela-Pająkowska Arleta Kaźmierczak Reddo Translations Sp. z o.o.

Piotr Witek

62

opieka prawna projekt graficzny i skład

Adwokat Joanna Wajsnis Brygida Jackowiak-Rydzak

magazyn złożono krojami pisma

Montserrat (Julieta Ulanovsky)

WYDARZENIA 64

Po Diving Talks

PORADY I CIEKAWOSTKI

Open Sans (Ascender Fonts) Noto Serif, Noto Sans (Google) druk Wieland Drukarnia Cyfrowa, Poznań, www.wieland.com.pl

dystrybucja centra nurkowe, sklep internetowy

preorder@perfectdiver.com

66 Procedury. Jak zostać lepszym nurkiem?

fotografia na okładce

Klaudyna Brzostowska miejsce

Wyspy Farne model

Foka szara Halichoerus grypus

66

www.perfectdiver.com

Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych, nie odpowiada za treść ogłoszeń oraz zastrzega sobie prawo do skracania, redagowania, tytułowania nadesłanych tekstów oraz doboru materiałów ilustrujących. Przedruk artykułów lub ich części, kopiowanie tylko za zgodą Redakcji. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za formę i treść reklam.

20 CYPR Podoba Ci się ten numer magazynu, wpłać dowolną kwotę!

Wpłata jest dobrowolna.

PayPal.Me/perfectdiver PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

5

redakcja

WOJCIECH ZGOŁA

HUBERT REISS

Pasjonat nurkowania i czystej natury. Lubi mawiać, że podróżuje nurku-

Z zawodu informatyk, ale z krwi i kości handlowiec, który żadnej pracy się

jąc. Pływać nauczył się jako niespełna 6-cio letni chłopiec. W wieku 15 lat

nie boi. Nurkowanie zawsze było moim wielkim marzeniem. Na początku

zdobył patent żeglarza jachtowego, a nurkuje od 2006 roku. Zrealizował

miało być wyzwaniem, krótkim epizodem, a okazało się pasją do końca świata

ponad 750 zanurzeń w różnych regionach Świata. Napisał i opublikował

i jeden dzień dłużej. Pod wodą odreagowuję i odpoczywam. Jako Divemaster,

wiele artykułów.

nurek sidemount Razor, a ostatnio również fotograf, realizuję moje marzenia

Współautor wystaw fotograficznych. Orędownik pozostawiania miejsca poby-

podziwiając i uwieczniając piękno podwodnego świata. „Pasja rodzi profe-

tu czystym i nieskalanym. Propagator nurkowania. Od 2008 r. prowadzi swo-

sjonalizm, profesjonalizm daje jakość, a jakość to luksus w życiu. W dzisiejszych

ją autorską stronę www.dive-adventure.eu. Na bazie szerokich doświadczeń

czasach szczególnie...”

w 2018 roku stworzył nowy Magazyn Perfect Diver, który od 3 lat, z powodzeniem, wychodzi regularnie co 2 miesiące w języku polskim i angielskim.

MATEUSZ POPEK

KAROLA TAKES PHOTOS

„Moja pasja, praca i życie znajdują się pod wodą”. Nurkuje od 2009 roku.

Karolina Sztaba, a zawodowo Karola Takes Photos, jest fotografem z wykształ-

Od 2008 roku chodzi po jaskiniach. Z wykształcenia archeolog podwodny.

cenia i pasji. Obecnie pracuje w Trawangan Dive Centre na malutkiej wyspie

Uczestniczył w licznych projektach w Polsce i za granicą. Od 2011 zajmuje się

w Indonezji – Gili Trawangan, gdzie zamieszkała cztery lata temu. Fotografuje

nurkowaniem zawodowym. W 2013 uzyskał uprawnienia nurka II klasy. Ma

nad i pod wodą. Oprócz tego tworzy projekty fotograficzne przeciw zaśmie-

doświadczenie w pracach podwodnych zarówno na morzu jak i śródlądziu.

caniu oceanów oraz zanieczyszczaniu naszej planety plastikiem („Trapped”,

Od 2013 nurkuje w jaskiniach, zwłaszcza w górskich, a od 2014 jest instruk-

„Trashion”). Współpracuje z organizacjami NGO zajmującymi się ochroną

torem nurkowania CMAS M1. W czerwcu 2020 obronił doktorat z archeologii

środowiska i bierze aktywny udział w akcjach proekologicznych (ochrona

podwodnej.

koralowca, sadzenie koralowca, sprzątanie świata, ochrona zagrożonych gatunków). Jest również oficjalnym fotografem Ocean Mimic – marką tworzącą stroje kąpielowe i surfingowe ze śmieci zebranych na plażach Bali. Współpracowała z wieloma markami sprzętu nurkowego, dla których tworzyła kampanie reklamowe. W roku 2019 została ambasadorem polskiej firmy Tecline.

Od dwóch lat jest nurkiem technicznym.

REKLAMA

+48 502 138 403 http://www.deepdivingslesin.pl/ baza-nurkowa-honoratka/

ANNA SOŁODUCHA

SZYMON MOSAKOWSKI

Ma na swoim koncie ponad 8000 nurkowań. Nur-

Absolwentka Geografii na Uniwersytecie Wrocław-

Student archeologii na Uniwersytecie Mikołaja

kuje od ponad 30 lat, a w tym od ponad 20 lat jako

skim, niepoprawna optymistka… na stałe z uśmie-

nurek techniczny. Jest profesjonalistą z ogromną

chem na ustach! Do Activtour trafiła chyba z prze-

wiedzą teoretyczną i praktyczną. Jest instruktorem

znaczenia… i została tu na stałe. Z zamiłowaniem

wielu federacji: GUE Instructor Mentor, CMAS**,

codziennie spełnia ludzkie marzenia przygotowu-

IANTD nTMX, IDCS PADI, EFR, TMX Gas Blender.

jąc wyprawy nurkowe na całym świecie, a sama

Uczestniczył w wielu projektach i konferencjach

nurkuje już… ponad połowę życia. Każdego roku

nurkowych jako lider, eksplorator, pomysłodawca

eksploruje inny „kawałek oceanu” przypinając

czy wykładowca. Były to między innymi Britannic

kolejną pinezkę na swojej nurkowej mapie świa-

Expedition 2016, Morpheus Cave Scientific Project

ta! W zimie zamienia płetwy na ukochane narty

on Croatia Caves, GROM Expedition in Narvik, Tuna

i ucieka w Alpy. Przepis na życie? „Tylko martwy

Mine Deep Dive, Glavas Cave in Croatia, NOA-MA-

pień płynie z prądem – czółno odkrywców, płynie

RINE. Zawodowo jest Dyrektorem Technicznym

w górę rzeki!”

w TecLine w Scubatech, a także Dyrektorem Szko-

anna@activtour.pl

lenia w TecLine Academy.

activtour.pl; travel.activtour.pl; 2bieguny.com

WOJCIECH JAROSZ

SYLWIA KOSMALSKA-JURIEWICZ

LAURA KAZIMIERSKA

Absolwent dwóch poznańskich uczelni – Akademii

Podróżniczka i fotograf dzikiej przyrody. Ab-

Obecnie pracuje jako PADI Course Director w Tra-

Wychowania Fizycznego (specjalność trenerska –

solwentka dziennikarstwa i miłośniczka dobrej

wangan Dive Centre na indonezyjskiej wysepce Gili

piłka ręczna) oraz Uniwersytetu im. A. Mickiewicza,

literatury. Żyje w zgodzie z naturą, propaguje

Trawangan. Założycielka portalu Divemastergilis.

Wydziału Biologii (specjalność biologia doświad-

zdrowy styl życia... jest yoginką i wegetarianką.

www.divemastergilis.com @divemastergilis

czalna). Z tą pierwszą uczelnią związał swoje życie

Angażuje się w ekologiczne projekty, szczególnie

Od ponad 7 lat mieszka i odkrywa podwodny

zawodowe próbując wpływać na kierunek rozwoju

bliskie jej sercu są rekiny i ich ochrona, o których

świat Indonezji. Jest nie tylko zapalonym nurkiem

przyszłych fachowców od ruchu z jednej strony,

pisze w licznych artykułach oraz na blogu www.

technicznym, ale także twarzą platformy Planet

a z drugiej planując i realizując badania, popycha-

divingandtravel.pl Swoją przygodę z nurkowa-

Heroes oraz ambasadorem marki Ocean Mimic.

jąc mozolnie w słusznym (oby) kierunku wózek

niem zaczęła piętnaście lat temu przez zupełny

Aktywnie przyczynia się do promowania ochrony

zwany nauką. W chwilach wolnych czas spędza

przypadek. Dzisiaj jest Divemasterem, odwie-

koralowców i naturalnego środowiska ryb i zwie-

aktywnie – jego główne pasje to żeglarstwo (ster-

dziła ponad 60 państw i nurkowała na 5 konty-

rząt morskich, biorąc udział w projektach nauko-

nik morski), narciarstwo (instruktor narciarstwa

nentach. Na wspólną podróż zaprasza z biurem

wych, kampaniach przeciw zaśmiecaniu oceanów

zjazdowego), jazda motocyklem, nurkowanie re-

podróży www.dive-away.pl, którego jest współ-

i współpracując z organizacjami pozarządowymi

kreacyjne i wiele innych form aktywności, a także

założycielem.

na terenie Indonezji.

fotografia, głównie przyrodnicza.

Kopernika w Toruniu. Początkujący płetwonurek rozpoczynający swoją przygodę z archeologią podwodną. Miłośnik fotografii, przyrody i koszykówki, a od niedawna również nurkowania.

@laura_kazi

stała współpraca

WOJCIECH A. FILIP

stała współpraca

BARTOSZ PSZCZÓŁKOWSKI

MICHAL ČERNÝ

„Nie wyobrażam sobie życia bez wody, gdzie w wol-

Tak się nazywam i pochodzę z Poznania. Z wodą

„Mokre zdjęcia“ fotografował odkąd pamięta. Po

nym ciele doświadczam wolności ducha”.

związany jestem praktycznie od urodzenia a z nur-

kilku latach doświadczenia jako nurek zapragnął

kowaniem, odkąd nauczyłem się chodzić. Pasję

zachowywać wspomnienia z podwodnych zanu-

do podwodnego świata zaszczepił mi dziadek,

rzeń. Kupił swój pierwszy aparat kompaktowy

***instruktor CMAS zabierając mnie w każdej

z podwodną obudową. Z czasem jednak zaczęło

wolnej chwili nad jeziora. Pierwsze uprawnienia

dominować pragnienie posiadania najlepszego

zdobyłem w 1996 roku. Rok później pojechałem

zdjęcia, co nie było do końca możliwe w przypad-

do Chorwacji i dosłownie zwariowałem na widok

ku zastosowanego kompaktu. Dlatego przeszedł

błękitnej wody, ośmiornic i kolorowych rybek;) Ku-

na lustrzankę Olympus PEN E-PL 5, która pozwala

piłem swój pierwszy aparat pod wodę – Olympus

na użycie nawet kilku różnych obiektywów. Wyko-

5060 i zacząłem przygodę z podwodną fotografią.

rzystuje kombinację połączeń podwodnych bły-

Swoje doświadczenie nurkowe nabywałem na

sków i świateł. Koncentruje się na fotografii dzikiej

● multimedalistka Mistrzostw Polski oraz człon-

Wyspach Kanaryjskich, Sardynii, Norwegii, Male-

przyrody, a nie na aranżacji. Fotografuje zarówno

kini kadry narodowej w pływaniu w latach

diwach i w polskich jeziorach. Obecnie jestem in-

w słodkich wodach „domowych“, jak i w morzach

1998–2003,

struktorem Padi oraz ESA, szkolę w Europie zapa-

i oceanach świata.

leńców nurkowych i przekazuję swoją pasję innym.

Zdobywał już liczne nagrody na czeskich i zagra-

Wszystkich miłośników podwodnego świata i foto-

nicznych konkursach fotograficznych. Więcej zdjęć

grafii zapraszam na Beediver (FB) – do zobaczenia.

można znaleźć na jego stronie internetowej, gdzie

AGNIESZKA KALSKA

● założycielka pierwszej w Polsce szkoły freedivingu i pływania – FREEBODY, ● instruktorka freedivingu Apnea Academy International i PADI Master Freediver, ● rekordzistka świata we freedivingu (DYN 253 m), ● rekordzistka i mistrzyni Polski, członkini kadry narodowej we freedivingu 2013–2019, ● finalistka Mistrzostw Świata we freedivingu 2013, 2015, 2016 oraz 2018,

● pasjonatka freedivingu i pływania.

można je również kupić nie tylko jako fotografie, ale także jako zdjęcia wydrukowane na płótnie czy na innym nośniku. www.mokrefotky.cz www.facebook.com/MichalCernyPhotography www.instagram.com/michalcerny_photography/

AGATA TUROWICZ-CYBULA

IRENA KOSOWSKA

Od dziecka marzyłam, żeby zostać biologiem

Regionalny Manager Divers Alert Network Polska,

morskim i udało mi się spełnić te marzenia. Skoń-

Instruktor nurkowania i pierwszej pomocy, nurek

czyłam studia na kierunku oceanografia, gdzie od

techniczny i jaskiniowy. Zakochana we wszystkich

niedawna rozpoczęłam studia doktoranckie. Moja

zalanych, ciemnych, zimnych, ciasnych miejscach

przygoda z nurkowaniem zaczęła się, kiedy mia-

oraz niezmiennie od początku drogi nurko-

łam 12 lat. Kocham obserwować podwodne życie

wej – w Bałtyku. Realizując misje DAN, prowadzi

z bliska i staram się pokazać innym nurkom jak

cykl prelekcji „Nurkuj bezpiecznie” oraz Diving

fascynujące są podwodne, bałtyckie stworzenia.

Safety Laboratory, czyli terenowe badania nurków do celów naukowych.

REKLAMA

KLAUDYNA BRZOSTOWSKA

ISADORA ABUTER GREBE

Zawodowy żołnierz, odkrywca podwodnych jaskiń

Instruktorka nurkowania PADI oraz wideografka.

Entuzjastyczny nurek, naukowiec i działacz na rzecz

i aktywny instruktor nurkowania technicznego/ja-

Większość czasu spędza w wodzie dokumentując

ochrony przyrody. Isadora bada biologiczne zna-

skiniowego/rebreatherowego dla IANTD.

fascynujący podwodny świat. Absolwentka ASP na

czenie wraków statków dla ekosystemów mor-

Karierę nurkową rozpoczął w Egipcie na waka-

kierunku Projektowania Mody w Łodzi oraz Filmo-

skich. Kierowana ciekawością chce poznawać

cjach, a pasja trwa nadal. Kurt jest też założycielem

znawstwa na UAM w Poznaniu, z wykształcenia

przyrodę, a także „jak zostać lepszym nurkiem”.

i dyrektorem generalnym Descent Technical Diving.

krawcowa, a z zamiłowania miłośniczka natury oraz

Będąc jeszcze w początkach swojej nurkowej karie-

Nurkuje na kilku CCR, takich jak AP, SF2, Divesoft

sporej dawki adrenaliny. Kocha wszystko co z woda

ry cieszy się drogą pokonywania przeszkód ucząc

Liberty SM. Kurt bierze udział w tworzeniu doku-

związane. Jej przygoda z nurkowaniem zaczęła się

się od bardziej doświadczonych nurków, używając

mentu o nowej kopalni soli w Belgii (Laplet). Pro-

od podroży z plecakiem w 2016 roku. Podczas po-

odpowiedniej konfiguracji i ćwicząc.

jekt ten gościł w wiadomościach w Nationale TV.

bytu w Tajlandii zanurkowała po raz pierwszy i od

@isa_diving_nature

Prywatnie prawdziwą pasją Kurta są głębokie

tamtego momentu straciła głowę i serce dla tego

nurkowania jaskiniowe. Jego żona (Caroline) dzieli

sportu. Spędzając ostatnie lata i większość swoich

pasje męża i również nurkuje w jaskiniach. W wol-

dni pod woda, ucząc i pokazując piękno podwod-

nym czasie zwiedza belgijskie kopalnie łupków,

nego świata wierzy, że nurkowanie jest jednością –

a kiedy nie eksploruje, zabiera kamerę by doku-

z samym sobą, naturą i niezwykłymi stworzeniami.

mentować nurkowania.

@waterographyk

TOMEK KULCZYŃSKI

JAREK MATYGA

GRZEGORZ MIKOSZA

Dla Tomka nurkowanie zawsze było największą

Zawodowo zajmuje się telekomunikacją, każdą wol-

W Fundacji pełni funkcję głównodowodzącego

pasją. Zaczął swoją przygodę w wieku 14 lat, roz-

ną chwilę stara się wykorzystać na swoje pasje –

Akcją Sprzątanie świata – Polska oraz kieruje

wijając się został instruktorem nurkowania rekre-

podróże, nurkowanie i fotografię. Pierwszego nurka

pracami projektów strategicznych. Realizuje się

acyjnego, technicznego, Instruktorem pierwszej

„zaliczył” na Fiji jakieś 20 lat temu. Od tamtej pory

kreatywnie w pomysłach na nowe kampanie

pomocy oraz technikiem branży nurkowej. Aktu-

romans z butlą trwa nieprzerwanie. Jest instrukto-

i sposoby promocji w ramach fundacyjnych pro-

alnie prowadzi 5* Centrum Nurkowe COMPASS

rem nurkowania TDI oraz nurkiem jaskiniowym.

gramów Sprzątanie świata – Polska i Ekoedukacja.

DIVERS Pobiedziska koło Poznania, gdzie przeka-

Fotografia jest nieodłącznym elementem jego

Układa strategie i koordynuje pracami, by wszyst-

zuje swoją wiedzę i umiejętności początkującym

życia. Fotografuje podróżując (często są to repor-

ko przebiegało zgodnie z planem. W czasie działań

oraz zaawansowanym nurkom, co sprawia mu

taże rodzinne) i nurkując. Wykorzystuje również

terenowych, zakłada żółte rękawice i wynosi z na-

ogromną radość i satysfakcję z bycia częścią ich

możliwości jakie daje fotografia z drona. Cały czas

tury kilogramy odpadów. Często staje za sterami

podwodnej przygody…

szkoli swój warsztat.

fundacyjnego profilu na Facebooku i Instagramie, by porozmawiać o tym, co możemy wspólnie zrobić dla naszego najbliższego otoczenia. W czasie wolnym żegluje, biega i przemierza górskie szlaki.

Absolwent Wydziału Zarządzania Informatyki i Finansów Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu oraz Wydziału Dziennikarstwa i Komuni-

MAGDALENA SOKOŁOWSKA Magdalena to skromna kobieta o wielu pasjach z czego największą są rekiny.

kacji Społecznej Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu. Certyfikowany specjalista w zakresie pozyskiwania funduszy UE oraz komunikowania w Internecie.

piszą dla nas

KURT STORMS

podróże

AZJATYCKA

WYSPA EUROPY Tekst i zdjęcia WOJCIECH ZGOŁA

Jubilee Shoals

10

podróże Port i Zamek w Pafos

Widok na Pissouri Bay Skała Afrodyty

JEST ROK 58 PRZED CHRYSTUSEM. ZACZYNA SIĘ OKRES PANOWANIA IMPERIUM RZYMSKIEGO NA CYPRZE. PAFOS JEST JUŻ WTEDY JEDNYM Z WIĘKSZYCH MIAST WYSPY. OKTAWIAN DOKONUJE USAMODZIELNIENIA WYSPY I ORGANIZUJE JĄ JAKO PROWINCJĘ SENATORSKĄ.

Moją opowieść o Cyprze celowo rozpocząłem od Pafos (wiele lat temu była to stolica państwa), bo właśnie tu rozpoczęliśmy i zakończyliśmy naszą redakcyjną eksplorację wyspy. Jest druga połowa września 2022 r.

Po późnym przylocie i zakwaterowaniu w hotelu, przebrani w lekkie rzeczy (powietrze 24°C o g. 21:00) przeszliśmy się najbliższymi ulicami i usiedliśmy w barze. Byliśmy głodni. Następnego dnia rano zameldowaliśmy się, zgodnie z programem, w Centrum Nurkowym Cydive, by z nimi nurkować. Pogoda była

W

słoneczna, ciepła, ale wietrzna. Należy pamiętać, że na Cyprze łaśnie w tym okresie, obok wielu budowli i umoc-

najczęściej wieje właśnie z zachodu.

nień, mury portowe dołączają do wybudowanego

Baza Cydive jest bardzo dobrze przygotowana dla nurków.

wcześniej muru. Mają chronić brzeg od sztormów

Na terenie mają swój basen, prysznice, toalety, sklep, miejsce

i nieproszonych „gości”.

w lokalu i na zewnątrz, zamykane szafki.

Znajdujemy się w zachodniej części Republiki Cypru. To

Na pierwsze nurkowanie tego dnia płynęliśmy łodzią nur-

tu, wg legendy, znajduje się miejsce narodzin Afrodyty, dlate-

kową około 15 minut. Kiwało, bo morze marszczyło się, cze-

go Cypr bywa nazywany Wyspą Afrodyty. I choć sama nazwa

go część uczestników nie przyjęła z radością. Wszyscy myśleli

bierze się z greckiego i oznacza miedź, to jednak nie miedź,

o tym, by jak najprędzej znaleźć się pod wodą i uspokoić błęd-

a legenda bogini przyciąga miliony turystów każdego roku.

nik. Nurkowaliśmy na wraku Laboe, który leży na stępce,

Lazurowe wody Morza Śródziemnego, słońce przez ponad

na mułowym dnie, na głębokości 28 m. Jest to nurkowanie

300 dni w roku, bogata i ciekawa historia sięgająca kilku tysięcy

dla minimum nurków zaawansowanych. Statek Laboe został

lat p.n.e., niesamowite widoki i okoliczności przyrody, wyśmie-

sprowadzony na Cypr w 2006 roku. Miał już wtedy za sobą

nita kuchnia i niesamowita ilość spotów nurkowych.

wiele mil morskich, bo wybudowano go w 1940 r. w Niemczech

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

11

podróże

Laboe

Vera-K

w stoczni Rendburg. Po 8 latach, w 2014 r., został zakwalifiko-

W okolicy Pafos jest wiele miejsc, w których się nurkuje. My

wany do zatopienia w ramach projektu sztucznych raf i par-

odwiedziliśmy jeszcze pozostałości po libańskim frachtow-

ków morskich. Stał się atrakcją dla nurków. Od tego momentu

cu Vera-K, który osiadł na mieliźnie w 1972 r. Przez jakiś

wrak jest mieszkaniem dla wielu gatunków morskich stworzeń.

czas pełnił swoją funkcję jako cel wojskowy, a w 1974 r. został

Biolodzy morscy, którzy monitorują takie obiekty, stwierdzili

wysadzony w powietrze, bo stanowił zagrożenie dla przepływa-

w 2020 roku obecność 14 różnych gatunków koralowców.

jących obok statków. Rozleciał się i zatonął w częściach na dość

Zaletą samego miejsca jest fakt, że Laboe znajduje się na te-

dużym obszarze. Znajduje się w kraterze, na głębokości nie-

renie parku morskiego, chronionego przepisami dotyczącymi

przekraczającej 12 m. W jego tylnej części znajduje się duży łuk

rybołówstwa. Jest to dodatkowy bonus dla nas nurków, bo wrak

z wieloma wejściami, przez które można przepływać.

jest pełen życia. Znajdziemy tu ślimaki nagoskrzelne, między

Wrak znajduje się jakby w 4 sekcjach, a silnik jest nadal

innymi Pink Flabellina, papugoryby, różne gatunki grouperów,

nienaruszony. Po blisko 50 latach części wraku zamieszkują

zdarzają się płaszczki i flądry, ławice amareli i oblad, a ostatnio

zwierzęta morskie. Spotyka się tu powszechnie papugoryby,

również wszędobylskie skrzydlice.

wargacze, chromiksy kasztanowe, skorpeny. Bywają ośmior-

Wrak jest dostępny również wewnątrz, a penetracja jest

12

nice i mątwy.

stosunkowo łatwa. Z pokładu „salonowego” wyjęto wszystkie

Kolejne 4 nurkowania zostały odwołane ze względu na po-

okna, a do środka wpada naturalne światło. Można wpłynąć

godę, dlatego cały dzień poświęciliśmy na zwiedzanie. Cypr

do maszynowni lub wyjść przez okna frontowe. W samej ma-

przyjmuje nas jak gości, a nie jak zwykłych turystów. W skle-

szynowni (warto być na czele peletonu nurków niż na koń-

pach, barach, centrach nurkowych i hotelach pracują ludzie

cu) znajduje się nienaruszony silnik. Tu warto mieć latarkę,

z prawie wszystkich zakątków świata. Spotykamy Greków,

bo to najciemniejsze miejsce wraku.

Afgańczyków, Czechów, Czarnogórców, Rosjan, Ukraińców,

podróże

Laboe

Brytyjczyków, Francuzów, Szwajcarów, Austriaków, Polaków, Cypryjczyków. Z każdym dogadujemy się po angielsku. Cypr był niegdyś kolonią brytyjską. Stąd uważajmy na ulicach, bo ruch na wyspie jest lewostronny. Ciekawostką jest, że samochody z wypożyczalni mają rejestracje w kolorze czerwonym. Od razu wiadomo, że takim samochodem porusza się obcokrajowiec i rdzenni mieszkańcy reagują wtedy cierpliwie i ostrożnie.

Dzięki Mary odwiedzamy takie zakamarki Pafos, w których trudniej o turystów. Prowadzi nas między innymi do fabryki, w której od pokoleń produkuje się, tradycyjną metodą ręczną, Loukoumi. Są wyśmienite i mają niezapomniany oryginalny smak. Ta fabryczka mieści się w Pafos, 49 Arch. Makarios Ave., Yeroskipou. Jest niepozorna i łatwo ją ominąć. Po wejściu na stoliku w głębi stoi kilkanaście kartoników z różnymi smakami tego przysmaku, obficie obsypanego cukrem pudrem. Można próbować i wybrać swój ulubiony smak. Uwaga! Liczcie kalorie, bo loukoumi jest bardzo smaczne, ale kaloryczne  Wjeżdżamy wyżej ponad Pafos. Zostajemy ugoszczeni w Tradycyjnym Domu Sofii i Andreasa. Jeśli będziecie mieli czas przyjedźcie tu. Nie chodzi tylko o przepyszne, na ciepło podane halloumi (jeden z najbardziej charakterystycznych serów tego regionu), o zrywane prosto z drzewa figi, o własnej roboty chleb z masłem, czy sałatkę grecką, mięsa z grilla i cypryjską kawę z tygielka, koniecznie czarną. Chodzi o atmosferę całości domostwa, o wnętrze domu z meblami i przedmiotami tradycyjnymi i folklorystycznymi wzorami oraz mnóstwem

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

13

podróże

pamiątek rodzinnych (prawie jak muzeum), o spokój i pewnego rodzaju zatrzymanie się. To coś w rodzaju wizyty u dziadków w domu na wsi. Pamiętajcie jednak, by się umówić, bo możecie trafić na warsztaty, albo większą grupę turystów, a szkoda byłoby tam być i nie spróbować cypryjskiego przysmaku – sera halloumi, bo właśnie się skończył ;) Na północ od Pafos, w pobliżu Pegei znajduje się statek, który w czasie sztormu w 2011 roku wpadł na pobliskie skały

Edro III

14

i na nich osiadł. Od niedawna można tu nurkować. Od strony

na również snorklować. Statek EDRO III ma 95 m długości

morza, w prawej burcie, wycięto duży kawał blachy, a w środ-

i 14,5 m szerokości. Pływając i nurkując wokół niego spotyka

ku znajdują się nienaruszone wózki widłowe i oraz ładunek

się ławice ryb po kilkaset sztuk, które mienią się w słońcu, prze-

z pokładu. Śruby również są nienaruszone. Wokół wraku moż-

ścigając nawzajem.

podróże

Pissouri Bay

Jubilee Shoals

Jadąc w południowo-wschodnią stronę wyspy warto za-

zawsze „z górki”, mamy silny prąd dlatego w czasie brefingu

trzymać się w Pissouri Bay. Jest tu bardzo klimatyczny Colum-

dowiadujemy się, że schodzimy po linie do dna, potem cze-

bia Beach Resort. Miejsce oddalone od miast i położone na ka-

kamy, przewodnicy sprawdzą warunki i zdecydują czy realizu-

mienisto-piaszczystej plaży z kilkoma barami i wypożyczalniami

jemy plan dnia – nurkowanie w kawernie, która znajduje się

sprzętu wodnego. Nurkowie mogą podjechać pod samą pla-

na 38 m głębokości.

żę, a niedaleko, 50 m od parkingu znajduje się bardzo dobrze utrzymana publiczna toaleta z prysznicami.

Gramoląc się jeden za drugim po linie, już po 2 minutach zobaczyliśmy w oddali duże żółwie. Widoczność wynosiła do-

Tu znajduje się jeden z ciekawszych spotów nurkowych

bre 40 m. Gdy znaleźliśmy się na dole musieliśmy się trzymać

Cypru – Jubilee Shoals. Nurkujemy z Centrum Nurkowym Blue

liny albo skał. Prąd był rzeczywiście silny. Śmiesznie wyglądały

Thunder Diving (siedziba znajduje się w Limassol). Sprzęt wy-

tu skrzydlice, które znalazły sobie ustęp skalny i w nim chro-

kładamy na plaży, tuż przy linii brzegowej. Zakładamy pianki

niły się nie do końca pewne czy nie przegrają tej nierównej

i pakujemy się do łódki o niewielkim zanurzeniu. Morze jest

walki. Żółwie trzymały się z daleka. W sumie były trzy potężne

spokojne i pachnące. Promienie słońca połyskują gdy mkniemy

sztuki. Okazuje się, że nie zawsze spotyka się na Cyprze żółwie

oddalając się od brzegu. Wreszcie cumujemy do pozostawio-

w najbardziej przewidywalnych lokalizacjach. Potwierdziliśmy

nej tu na stałe liny, która jest mocno przywiązana do skały 16

to w oczywisty sposób.

metrów głębiej. Okazuje się, że widoczność jest bardzo dobra.

Okazało się, że poniżej półki skalnej (ściany) prądu nie ma,

Spokojnie widzimy dno pod łodzią. Niestety nie może być

więc spokojnie zanurkowaliśmy do jaskini. Duża pieczara,

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

15

podróże

Jubilee Shoals

16

do której jednocześnie mogło wpłynąć kilka osób znajduje się

Porzucało nami trochę na przystanku bezpieczeństwa, ale

między 38 a pewnie 33 m głębokości. Kolorowo obrośnięta

mega usatysfakcjonowani weszliśmy z trudem na łódź. Wła-

roślinami i zwierzętami. Wypatrzyliśmy ślimaki z gatunku doris

ścicielka CN wraz z synem (nasi przewodnicy) gorączkowo

(dorididae), osłonice, czy wieloszczety i zaczęliśmy wynurzenie

opowiadali i gestykulowali. Nie często zdarzają się aż 3 duże

pamiętając o prądzie, który za chwilę miał zacząć dyktować

żółwie w tym miejscu.

warunki. Wykuknąłem pierwszy i zobaczyłem, że kilka metrów

Na plaży zostaliśmy tu jeszcze kilka godzin korzystając z cie-

dalej jeden z żółwi opadł do jakiegoś zagłębienia. Drugi na mój

płej wody, promieni słońca, darmowego prysznica i smaczne-

widok dał drapaka, a trzeci znajdował się zupełnie z drugiej

go jedzenia.

strony jakieś 30 m dalej, ledwie widoczny. Zacząłem się „wspi-

Kolejnym przystankiem nurkowym jest jedno z najwięk-

nać” w poziomie po skałach w kierunku żółwia, który spokojnie

szych miast Cypru – Limassol. Nadal korzystając z gościnności

mi się przyglądał. 16 m głębokości, prąd, duży aparat w dłoni

Blue Thunder Diving kontynuowaliśmy naszą podwodną eks-

i jeszcze trzeba się trzymać. W takich sytuacjach nie jest lekko.

plorację Wyspy Afrodyty.

Skinąłem na Dominikę i Waldka. Bez reakcji. Dominika sku-

Odwiedziliśmy 2 wraki: Costandis i Lady Thetis. Pierw-

piona, by nie odlecieć, Waldek próbuje filmować. Zacząłem

szy z nich znajduje się na 25 m głębokości. Zbudowa-

krzyczeć w automat i wydawać dziwne dźwięki oraz stukać

ny przez Związek Radziecki w 1989 roku. Na Cyprze pływał

w skały. Poskutkowało. Dominice pomogłem przesunąć się

od 1997 aż do 2014 roku, kiedy to został zatopiony. Spoczął

kilka metrów bliżej żółwia i jak go wreszcie zobaczyła jej oczy

1 km od wybrzeża Limassol w chronionym obszarze mor-

otworzyły się maksymalnie, a z ust wypadł prawie automat.

skim Dasoudi. Wrak leży na stępce na piaszczystym dnie. Ma

Waldek podpełzł bliżej, usadowił się i włączył kamerę. O tego

25 m długości. Stał się sztuczną rafą, którą zamieszkują liczne

trzeciego było już za dużo i po krótkiej chwili żółw zdecydował

gatunki zwierząt morskich. Jest tu między innymi granik wielki

się odpłynąć. Po jego mocnych ruchach prawie nie było widać,

Zengoliat, groupery, barweny, wiele małych ryb, ślimaki na-

że jest jakikolwiek prąd. My musieliśmy już wracać na łódkę.

goskrzelne (spotkaliśmy 2 gatunki). Bywaja tu również żółwie.

podróże

Costandis

Costandis

Costandis

Lady Thetis

Costandis PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

17

podróże

Lady Thetis

Lady Thetis

Lady

Thetis

zatonął

w 2014 roku we wspomnianym obszarze chronionym, również 1 km od wybrzeża miasta. Był statkiem pasażerskim. Leży na stępce, na piaszczystym dnie na głębokości 18 m, a sam ma 30 m długości. Opłynęliśmy wrak statku, zaglądnęliśmy do środka i spotkaliśmy dużo życia.

Wewnątrz spotkaliśmy chyba z 10 skrzydlic, które już masowo występują na spotach nurkowych Cypru.

Natomiast na górze wraku byliśmy świadkami, jak dwa amberjack polują wbijając się na przemian w ławicę mniejszych ryb. Przyspieszenia, nagłe skręty, pozorne uspokojenie i znów na ostro po obiad.

Takie wrażenia pozostają na długo, bo nie często jest się świadkiem takich wystąpień. Dodam, że na tej miejscówce zdarzają się delfiny butlonose.

Starożytny Port Amathous

18

W okolicy Limassol jest jeszcze totalnie uspokajający Starożytny Podwodny Port Amathous. Głębokość zanurze-

Maski

nia nie przekracza 5 m. Przy spokoj-

jęcia jakie one są duże i ile ich jest.

nym morzu można się tu zatracić

Płynąc za przewodnikiem wśród skał

w przeglądaniu wiekowych kamieni,

i piasku oraz niezbyt licznych ryb

szukaniu ośmiornic, wieloszczetów

dotarliśmy do celu. Są to betonowe

i obserwując przepływające stada

maski teatralne. Jedna jest uśmiech-

małych barakud. Totalny „lajt”.

nięta, a druga posępna. Są duże.

Z ciekawostek – jest tu nowe,

W otwartych ustach można usiąść.

jeszcze mało znane, miejsce nur-

Jakoś tak pokazały, że ludzie często

kowe zwane „Masks”. Chcieliśmy

noszą maski i nie chodzi tu o maski

je zobaczyć, choć mówiono nam,

z okresu pandemii, tylko o takie, by

że to nic specjalnego, a jak na mo-

nie pokazać emocji, by nie zdradzić

rzu jest fala, to widoczność spada

się, że na czymś nam zależy, by do-

tam dość mocno i masek można

brze grać w teatrze życia, spotkań

nawet nie znaleźć. Nie mieliśmy po-

i poglądów…

Nurkowaliśmy z:

Spaliśmy w hotelach:

www.bluethunderdiving.com

Annabelle Beach Hotel

www.cydive.com

Elias Beach Hotel

REKLAMA

Starożytny Port Amathous

artykuł sponsorowany

KUP JEDEN PAKIET NURKOWY I OTRZYMAJ JEDEN DARMOWY!

PRZYJEDŹ, ABY ZANURKOWAĆ NA ZENOBII – wraku światowej sławy, a także na wiele innych niesamowitych nurkowań, które Cypr ma do zaoferowania z DIVE STOP! Proponujemy kupić jeden pakiet nurkowy, a wtedy otrzymasz jeden gratis,

NA WSZYSTKIE PAKIETY NURKOWE DO 1 MAJA 2023!

NIE PRZEGAP TEJ OKAZJI na zasłużone nurkowanie w ciepłej wodzie przez kilka tygodni.

W tej wyjątkowej ofercie dostępne są ograniczone miejsca, więc NIE ZWLEKAJ Z REZERWACJĄ NURKOWANIA i zrób to już dziś!

angielski +357 96039632 20

rosyjski +357 96109038

dive@divestopcyprus.com

artykuł sponsorowany

Jeśli nigdy nie nurkowałeś na Cyprze, musisz zarezerwować tę niewiarygodną ofertę! Nurkowanie na Cyprze to jedno z najlepszych doświadczeń na świecie. Oprócz epickiego wraku Zenobia mamy wiele innych miejsc nurkowych, oferujących unikalne nurkowania w jaskiniach, wspaniałe nurkowania przy ścianach i malownicze safari z żółwiami! Jest to oferta ograniczona czasowo, więc nie zwlekaj, zarezerwuj swoją przygodę z nurkowaniem już dziś – z najlepszym centrum nurkowym na Cyprze!

PONIŻEJ TROCHĘ INFORMACJI O DIVE STOP Założone w 2018 roku DIVE STOP to angielskie centrum nurkowe, które oferuje naszym klientom przyjazną, osobistą obsługę, z poczuciem humoru oraz relaksującą atmosferę. Moje centrum nurkowe jest uznawane jako jedno z najlepszych na Cyprze.

Nurkowałem i pracowałem na Cyprze przez ponad 20 lat i mam wyjątkową lokalną wiedzę. Własnoręcznie dobierałem mój zespół, aby mieć pewność, że zapewnimy Wam najlepszą możliwą obsługę i doświadczenia nurkowe.

NIE WIERZ NAM NA SŁOWO, SPRAWDŹ SAM!

ZAREZERWUJ SWOJĄ NAJLEPSZĄ PODRÓŻ NURKOWĄ W BASENIE MORZA ŚRÓDZIEMNEGO!

www.divestopcyprus.com

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

21

podróże

Płetwonogi z Wysp Farne CZYLI O BRYTYJSKIEJ SZARYTCE Tekst i zdjęcia Klaudyna Brzostowska

ANGLIA, WSCHODNIE WYBRZEŻE, ARCHIPELAG WYSP – MIEJSCE IDEALNE DO OBSERWACJI FOKI SZAREJ. WYSPY FARNE TO GRUPA 26 MAŁYCH WYSP I SKAŁ BRYTYJSKICH, LEŻĄCYCH NA MORZU PÓŁNOCNYM, U WSCHODNIEGO WYBRZEŻA PÓŁNOCNEJ ANGLII.

W

yspy te położone są obok urokliwego miasteczka Seahouses, z którego portu wypły-

wa się na całodniowe rejsy. To właśnie ten region jest uznany za jedno z najlepszych miejsc w Europie do obserwacji chronionego gatunku foki szarej (Halichoerus grypus), zwanej też szarytką morską. W samej Wielkiej Brytanii znajdziemy aż 38% populacji światowej tych drapieżnych ssaków. A miesiące wczesnej jesieni to najlepszy moment na obserwację młodych fok bawiących się w wodzie.

22

podróże

Główny powód na tak liczne występowanie gatunku

Nie jest łatwo być młodą foką. Po około 18 dniach młode zo-

na wyspach Farne to idealne warunki siedliskowe. Foka

staje odstawione od piersi i jest zdane na siebie. Najtrudniejszy

najchętniej zasiedla wybrzeża o dużej ilości łach piasku lub ska-

jest okres pierwszego miesiąca życia, moment, w którym foka

listych wysepek, z dala od człowieka lecz blisko siedlisk rybnych

jeszcze nie nurkuje. Aż 50 % młodych umiera w pierwszym mie-

oraz ptasich. Objęty ochroną obszar wysp co roku zamienia

siącu życia głównie ze względu na pływy i sztormy, które mogą

się w wyjątkowe siedlisko dzikiego ptactwa – zlatują się tutaj

powodować masowe zgony. Mała foka musi szybko nauczyć się

maskonury, mewy trójpalczaste, nurzyki i kormorany czuba-

od innych osobników jak funkcjonować w trudnym środowisku.

te. Oprócz licznych kolonii ptaków, tereny zasiedlają właśnie

Dorosłe foki żyją długo – samce do 25 lat, a samice nawet

foki szare, które przybywają, aby wydać na świat potomstwo.

do 35 lat. Podczas jesiennych miesięcy szarytki poszczą. Samce

Każdego roku, w okolicach jesieni matki wydają na świat kil-

potrafią nie wypływać na żer nawet do 50 dni – zostają na lądzie

kanaście set młodych. Szarytki są związane z danym terenem

chroniąc młode i terytorium. Natomiast samice poszczą około

i na miejsce porodu samice wybierają swoje rodzime siedlisko.

20 dni, karmiąc w tym czasie najmłodsze potomstwo.

Po ciąży trwającej około 8 miesięcy w miocie rodzi się jedno młode, pokryte kremowobiałą sierścią – lanugo.

Te foki, które można zaobserwować w wodzie i z którymi nurkowaliśmy – to kilkuletnie młode, które poznają świat. Są

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

23

podróże

zupełnie jak szczeniaki, ciekawskie i skore do zabawy. W wodzie pojawiają się znikąd (są niezwykle szybkie) i bardzo interesują się płetwami nurków. Podczas jednego nurkowania, naliczyłam 10 prób podskubywania mojej płetwy. Każda próba kontaktu jest subtelna i delikatna z początku i powoli granice zaczynają się przesuwać. W pewnym momencie odwracając się w stronę mojego partnera nurkowego, zobaczyłam jak jedna foka siedzi mu na głowie, a druga podgryza płetwę.

Dość kuriozalny portret wodnych stworzeń. Trzeba przyznać, że obserwacja foki z wody to sprawa wyjątkowa. Byłam zaskoczona jak łatwo było wejść w interakcje z młodą foką. Po krótkim czasie potrzebnym na oswojenie, ssaki dawały się głaskać i odpowiadała im bliska obecność człowieka. Jedyną zasadą jaką należało się kierować było – to ja – lokatorka-tych-terenów-foka, podpływam do ciebie-turysty-człowieka.

Foki są niezwykłymi pływakami, 80% swojego życia pływając.

Zwierzę to w wodzie odnajduje swój prawdziwy żywioł. Pływa na brzuchu i na grzbiecie, mistrzowsko nurkuje i używa skomplikowanych systemów nawigacji. Widać to w ich każdym podwodnym ruchu. Pod wodą foka nie jest w żadnym calu niezdarna, wręcz przeciwnie – cechuje ją elegancja i gracja. Foka tak

24

zwinnie porusza się dzięki silnemu tułowiowi oraz tylnym płetwom, przednie pełnią funkcję sterów. Mimo, iż waży nawet do 200 kg i ma 2 metry długości to pod wodą prezentuje się niczym balerina. Zaobserwowałam różne zachowania fok pod wodą, niektóre były bardziej indywidualistkami, badając

Byłam zaskoczona jak łatwo było wejść w interakcje z młodą foką. ... Jedyną zasadą jaką należało się kierować było – to ja – lokatorka-tych-terenów-foka, podpływam do ciebie-turysty-człowieka.

tereny w pojedynkę. Inne, pływały parami i trójkami, bawiąc się w miedzy czasie w podskubywanie i tańce synchroniczne.

Foka szara potrafi wstrzymać oddech nawet na 30 minut

we – wibryssy. Stanowią one dla szarytki ważny narząd dotyku i pomagają w nawigacji.

i nurkuje na kilkadziesiąt metrów, aby zdobyć pożywienie.

Szarytki to w istocie zwierzęta fascynujące i tak niezwykłe

Niebywałe jest co potrafi zrobić ten ssak, aby zdobyć upragnio-

w kontakcie z człowiekiem. Każdego, kto marzy, aby popodzi-

nego mięczaka. Zwierzęta te nurkują w stosunkowo płytkich

wiać tego wodnego ssaka na żywo zapraszam do odwiedzenia

wodach o głębokości do 100 m, ale warto pamiętać o zare-

wysp Farne, najlepiej jesienią (warto spytać Sovereign Divers

jestrowanym zanurzeniu szarytki na ponad 300 m na okres

i Andrew o dostępne terminy na łodzi). A w między czasie

ponad 30 minut (!) – czego się nie jest w stanie zrobić dla po-

zajrzeć na stronę WWF’u i zaadoptować fokę wpłacając

żywienia! W stałym repertuarze diety foki szarej są ryby (w tym

symboliczną kwotę na konto fundacji. A sam WWF tak pi-

węgorze piaskowe – licznie występujące na Wyspach Farne), ka-

sze o akcji: Z naszej inicjatywy został opracowany kompleksowy

łamarnice oraz ośmiornice. Szarytki mają od 34 do 36 ostrych

projekt programu ochrony foki szarej, który czeka na zatwierdze-

zębów idealnych do pałaszowania skorupiaków i odgryzania

nie przez resort środowiska. W oczekiwaniu na jego wdrożenie,

smakowitych części. Foka pożera w całości mniejsze ryby, ale

zachęcamy do aktywnego włączania się w nasze działania. Już

z dużych umiejętnie wygryza tkanki miękkie, nie zjada ości.

dziś możesz symbolicznie adoptować fokę szarą, aby mieć udział

Na pysku foki widoczne są bardzo wrażliwe na bodźce dotyko-

w ochronie tych pięknych i mądrych zwierząt.

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

25

jaskinie

PICOS de EUROPA Tekst Mateusz Popek

26

Zdjęcia Uczestnicy wyprawy

jaskinie

DELIKATNE ŚWIATŁO LATARKI OŚWIETLA NIEWIELKI FRAGMENT DZIESIĘCIOCIOMILIMETROWEJ LINY. JEST NIEWIELE GRUBSZA NIŻ MÓJ PALEC. PATRZĘ W GÓRĘ… NIE WIDAĆ KOŃCA. PATRZĘ W DÓŁ, KOŃCA RÓWNIEŻ NIE WIDAĆ.

Z

większam moc diody, którą mam na kasku. W oddali widzę ściany studni, w której wiszę z podczepionym do siebie kilkunastokilogramowym workiem, z moją butlą nurkową wewnątrz. W takiej chwili ilość myśli, przebiegająca przez głowę jest nieskończona i nie wszystkie są pozytywne. W głowie klaruje mi się refleksja, że „w jaskini trzeba umieć zarządzać lękami”, po czym kontynuuję zjazd w bezdenną otchłań jaskiniowej studni.

Nurkowanie jaskiniowe to jeden z ostatnich kręgów wtajemniczenia w podwodnym świecie. Jednak ten krąg ma też zakamarek, do którego zagląda niewielu spośród nurków jaskiniowych. Ten mało atrakcyjny kąt nazywa się speleonurkowaniem lub nurkowaniem w jaskiniach typu alpejskiego. Od powszechnie znanego nurkowania jaskiniowego różni go fakt, że aby dotrzeć do wody należy jeszcze

pokonać suchą część jaskini. Dlatego też, żeby móc eksplorować tak położone zbiorniki wodne, które zazwyczaj są syfonami, należy mieć nie tylko umiejętności nurkowe, ale także być dosyć sprawnym grotołazem lub inaczej mówiąc taternikiem jaskiniowym.

Do właśnie tego typu akcji jaskiniowo-nurkowej można zaliczyć to, co wydarzyło się w górach Picos de Europa (Hiszpania) w sierpniu 2022 roku. Jednak historia ta zaczęła się kilka miesięcy wcześniej, gdy na jednym z festiwali jaskiniowych spotkałem członków Speleoclubu Wrocław, którzy od trzydziestu lat z ogromnymi sukcesami eksplorują jaskinie w masywie Picos de Europa. Połączyli oni już kilka systemów jaskiniowych, za co dostali między innymi Kolosa.

W trakcie naszych rozmów okazało się, że na dnie jednego z eksplorowanych systemów dotarli do sporych rozmiarów syfonu. Zasugerowałem, że jestem nurkiem jaskiniowym i grotołazem więc… więc rozmowa zaczęła nam się kleić.

Następne kilka miesięcy spędziliśmy na intensywnych rozmowach i planowaniu. Marek (kierownik ekspedycji), Jacek, Paweł i Marcin podsunęli kilka rozwiązań ułatwiających akcje. Jednym z takich ułatwień miało być zastosowanie butli kompozytowych, które są lżejsze. Oczywiście należało

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

27

jaskinie

przygotować więcej balastu jednak można go było rozłożyć na większą ilość worków jaskiniowych, przez co było to znacznie łatwiejsze logistycznie. Potrzebowaliśmy także drugiego nurka. Od razu pomyślałem o Piotrku, który umiejętnościami, odpornością psychiczną i pozytywnym nastawieniem do życia nadawał się idealnie do spędzenia kilku ciężkich dni pod ziemią.

Kilka miesięcy minęło w oka mgnieniu i wylądowaliśmy na końcu szutrowej drogi, gdzieś w Picos de Europa na Pan de Carmen, gdzie zostawiliśmy samochody przed ruszeniem w górę. Każdy z nas, a była nas trójka: ja, Piotrek i Aleksandrina mieliśmy plecaki właściwie tylko ze sprzętem osobistym. Pomimo to, po ich założeniu, ugięły się nam nogi.

Przed nami było 7,5 km górskiego marszu, podczas którego musieliśmy pokonać 930 metrów przewyższenia.

Nie jest to trudny górski spacer, no chyba że masz plecak godny szerpy.

Niedługo po naszym przyjeździe zjawiła się ekipa po przywiezione przez nas worki ze sprzętem nurkowym.

Osiem szpejów jaskiniowych wypełnione było butlami, ołowiem i wszystkim, co jest potrzebne do nurkowania. Każdy ważył co najmniej 15 kg i wszystko to musiało zostać wniesione do bazy… 7,5 km i 930 metrów w górę.

28

Baza znajdująca się na wysokości 2000 m n.p.m. to kilka namiotów, w których mieszkamy i jeden większy, tzw. bazówka. Wszystko to jest ustawione na niewielkim plateau, na tyle płaskim by móc rozstawić namiot.

Wodę pozyskuje się ze śniegu, a jak w lipcu było dużo opadów to z dosyć kapryśnego źródełka, które w okresach suszy przestaje wywierać. Na szczęście przez ostatnie dwa dni lało, więc i wody jest pod dostatkiem. Prysznic to nisza w skale ze szczeliną. Żeby szanować naturę każdy z nas używa naturalnych i w pełni biodegradowalnych środków higienicznych. Jemy co kto chce… oczywiście pod warunkiem, że sobie to wniesie. Jednak, pomimo tej niedogodności, jedzenia jest dostatek dla wszystkich. Po obiedzie i krótkim wypoczynku nadchodzi wieczór…

Wieczorem, w górach jest prawie bezgłośnie. Jedyny dźwięk to szum ludzkich głosów wydobywający się z bazówki, czyli dużego namiotu służącego ekspedycji za kuchnię, jadalnię i miejsce spotkań towarzyskich jednocześnie. Marek, kierownik ekspedycji, siedzi na szczycie stołu złożonego z poukładanych, stosunkowo płaskich, kamieni. Reszta z nas próbuje znaleźć sobie miejsce na kamiennym kręgu otaczającym „stół”. Ważne jest, żeby dopasować swoje ciało do kamieni. Wtedy siedzi się w miarę komfortowo. Niektó-

jaskinie

rzy z nas korzystają z karimat, aby zmiękczyć kanapę, inni wybrali beczki, które imitują taborety. W tych warunkach odbywa się odprawa. Dowiadujemy się, że poprzednie zespoły założyły w jaskini dwa biwaki. Jeden znajdujący się na końcu studni zjazdowych (tzw. Biwak 11). Tam będzie prowadzona eksploracja suchych części jaskini. Drugi, grotołazi, rozłożyli przy Morskim Oku, miejscu gdzie będziemy prowadzić eksplorację podwodną. W trakcie odprawy Marek dzieli zadania. Paweł, Marcin, Bartek i Sebastian doniosą część worków ze sprzętem nurkowym na nasz biwak i wrócą wyżej, by wspinaczką metodą hakową, próbować znaleźć przejście z tego systemu do innej jaskini. Oni wyruszą jutro rano. W moim zespole jest Marek, Aleksandrina i Piotrek. Naszym zadaniem jest doniesienie reszty worków nurkowych do biwaku nad Morskim Okiem. Wtedy nasze zadania się rozdzielą. Ja z Piotrkiem będę nurkował, a Sasha z Markiem mają za zadanie skartować odkryte fragmenty jaskini, które jeszcze nie zostały umieszczone na planie. My wyruszymy pojutrze by nie robić tłoku w jaskini. Gdy już będziemy pod ziemią nasz czas będzie podzielony na dwunastogodzinne odcinki nazywane „szychtami”. Po takiej dwunastce nastąpi czas na odpoczynek i sen na biwaku.

Również dwunastogodzinny, a po takiej „nocce” rozpocznie

się nowa szychta. I tak w kółko, do czasu, aż skończymy swoje zadania.

Dzień przed wyruszeniem mija szybko. Sprawdzamy sprzęt, pakujemy worki i zjadamy smakołyki, gdyż w jaskini nasza dieta będzie składała się głównie z batonów, dań liofilizowanych i herbaty. Dzień w mgnieniu oka zamienia się w wieczór, wieczór w noc, a noc w poranek.

Zakładamy plecaki i w czwórkę: Marek, Aleksandrina, Piotrek i ja ruszamy w stronę otworu jaskini. Do wejścia nie jest daleko, ale droga prowadzi przez zdradliwy skalisty teren, usiany szczelinami. Idziemy w dół, ale musimy stąpać bardzo ostrożnie, bo każde potknięcie może skończyć się nieprzyjemnym lotem w skalną szczelinę.

O bliskości jaskini najlepiej świadczy chłód. Słońce świeci, nie ma ani jednej chmury na niebie, a jednak czuć zimny powiew. Po chwili widzimy śnieżną łachę, za którą kryje się źródło tej lodowatej bryzy. Przebieramy się, zakładamy kombinezony, uprzęże, sprzęt do poruszania się po linach i kaski. Sprawdzamy latarki bo to one będą naszym jedynym źródłem światła przez następne dni.

Ostatnie spojrzenie na słońce i zapadamy się w ciemność.

Po kilku minutach docieramy do pierwszego odcinka linowego. Wpinam rolkę, potem shunta i zjeżdżam.

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

29

jaskinie

Po kilkunastu metrach docieram do karabinka, do którego przywiązana jest lina. Wpinam lonżę i przepinam rolkę i shunta do liny poniżej. Kolejny odcinek. Pode mną wisi przyczepiony do uprzęży worek ze sprzętem nurkowym.

Jeden z ośmiu, które mają trafić na sam dół jaskini. Po chwili kolejna przepinka i zjazd. Teraz wiszę w tzw. lufie, czyli zjeżdżam po linie bez dotykania jakiejkolwiek ściany. Patrzę nad siebie. Gdzieś tam widzę odbijające się światło latarki. Patrzę pod siebie. W oddali widzę majaczące światełko kolejnej latarki. Dociera do mnie, co mógłby zrobić z tym światełkiem worek, gdyby wypiął się z mojej uprzęży. Poprawiam łącznik między mną, a workiem i zjeżdżam dalej.

Przede mną jeszcze tylko 400 metrów zjazdu… tylko…

Gdy dojeżdżam na dno nikogo nie ma, jednak pewien hałas sugeruje gdzie mam iść. Szczęk ekwipunku grotołaza jest tak charakterystyczny, że nie można go pomylić z niczym innym. Rolka do zjazdu na linie – puanieta (fr. poignée; pl. rękojeść) i croll czyli przyrządy do wychodzenia po linie oraz niezliczone karabinki zamocowane do uprzęży. Wszystko wykonane z aluminium obija się o siebie wydając charakterystyczny dźwięk. Gdy odległości w jaskini między nami są na tyle duże, że nawet nie dociera światło to właśnie ten dźwięk daje znać, że partner jest tuż za nami. To ten dźwięk wskazuje drogę gdy światło latarki niknie w ciemności.

Zarzucam worek na plecy i pędzę za ekipą. Przed nami jeszcze kilka odcinków linowych w dół i w górę, a potem

30

mała niespodzianka. Gdy mijam kolejne korytarze, zawaliska, studnie i sale coraz bardziej zaczynam odczuwać ciężar na swoich plecach. Ciężar, który nie współpracuje, który wręcz robi wszystko żeby utrudnić grotołazowi życie.

Przysiadam na niesionym przeze mnie worku. Przestałem się już przejmować czy jest tam sprzęt nurkowy, który może się zniszczyć. Dyszę lekko ze zmęczenia, a w głowie mam tylko jedną myśl, tą samą co każdy członek zespołu: „Dlaczego do tego cholernego nurkowania potrzebny jest ołów?”. Jestem instruktorem nurkowania i umiem wyjaśnić po co nurkowi ołów, ale teraz moja wiedza leży obok ołowianych klocków, gdzieś na dnie tego wora.

Aby jeden nurek mógł spenetrować syfon w jaskini kilkanaście osób musi przez kilkanaście dni ciężko pracować. W naszym przypadku pierwsze zespoły musiały donieść i założyć sprzęt na biwakach. Obóz nad Morskim Okiem to dwa namioty, cztery śpiwory oraz maty do spania.

Oprócz tego taki biwak trzeba było wyposażyć w liofilizaty, gaz, palnik, naczynie do gotowania wody i jakieś podstawowe sztućce. Nie można było też zapomnieć o herbacie, ogrzewaczach chemicznych i batonach. Każdy z tych przedmiotów właściwie nic nie waży, ale to nic zebrane razem daje wielki ciężki wór jaskiniowy nazywany często przez grotołazów „szpejem”.

Gdy biwak został już założony ruszyły ekipy z transportem głównego sprzętu do nurkowania i tego… ołowiu… W na-

jaskinie

szym przypadku było to osiem wyjątkowo ciężkich szpejów.

Gdy spotkałem Marcina w jaskini przywitał mnie tymi słowami: „Co Wy napakowaliście do tych worów?! Podchodzę do liny, przyczepiam wór do uprzęży i próbuję wychodzić.

Myślałem, że gdzieś się zahaczył, a on taki ciężki jest!”.

Gdy siedzę tak na moim worze, przychodzą do mnie refleksje. Przy każdej takiej akcji bardzo podobne. Nurkowanie w jaskiniach alpejskich, przez niektórych z nas nazywane speleonurkowaniem, to zajęcie zespołowe.

To nie nurek jest tu najważniejszy, tylko każdy członek zespołu. Aby jeden czy dwóch gości mogło sprawdzić, co się dzieje pod wodą, każdy z grotołazów musi zostawić trochę swojego zdrowia w jaskini. Piekące mięśnie, długotrwałe zimno, obicia, stłuczenia, otarcia, wszystko dla eksploracji zalanej części jaskini. Nurek jest przedłużeniem całego zespołu, każdego z jego członków. Oczami, które mają zajrzeć tam, gdzie nikt jeszcze nie zajrzał.

Wstaję i podnoszę swój szpej. Chyba się znowu gdzieś przyhaczył…

Po kolejnych meandrach pełnych ostrych skalnych brzytew docieramy do jednego z najciekawszych etapów naszej podróży… podziemnej rzeki. Zanim jednak rozpoczniemy rejs czeka nas zjazd na linie, który musimy skończyć bezpośrednio w malutkim chybotliwym pontonie. Wchodzi do niego dwóch grotołazów lub jeden grotołaz i dwa worki jaskiniowe.

Rejs jest niesamowity. Woda ma kryształowy kolor.

Najpierw korytarz jest dosyć wąski, następnie za zakrętem się rozszerza. Po kilkudziesięciu metrach woda ucieka wąskim korytarzykiem w prawo i wpada do niewielkiego syfonu, a my możemy wyjść. Aż szkoda, że ubiegłoroczne i tegoroczne odkrycia omijają zalane partie, które niegdyś pokonywało się właśnie na pontonach. Teraz jest szybciej i bezpieczniej, bez ryzyka odcięcia przez przybór, ale i tak szkoda... W korytarzu przed nami zawał, na który musimy się wspiąć po linie jakieś 20 m w górę. Czym wyżej tym ciaśniej, a worki życia nie ułatwiają, tym bardziej, że trzeba się przeciskać między głazami. Szczyt zawaliska zaskakuje przestrzenią, którą trudno ogarnąć posiadanym światłem.

Zdobytą wysokość tracimy schodząc po zawalisku w dół, docierając znowu do podziemnej rzeki pomiędzy Czarnym Stawem, a Morskim Okiem. Można pozazdrościć wodzie tej drogi na skróty.

Biwak w jaskini potrafi być bardzo uciążliwy jednak to, z czym mamy do czynienia, to prawdziwe luksusy. Dwa dwuosobowe namioty wyposażone są w materace i śpiwory. Przed namiotami jest duża plandeka, na której zorganizowana jest przestrzeń do odpoczynku. Wybieramy liofilizowany obiad i zabieramy się do jedzenia. Ja wybrałem chilli con carne i to był błąd. Temperatura w jaskini to niezmienne cztery stopnie, a wilgotność to 100%. Innymi słowy klimat panuje jak w lodówce. Powoduje to, że zagotowana

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

31

jaskinie

woda bardzo szybko się chłodzi w związku z czym fasola w moim daniu jest, delikatnie mówiąc, chrupiąca.

Kiedy jemy obiad Marek, kierownik ekspedycji, przez system łączności nazywany Nikola łączy się z bazą na powierzchni. Dajemy znać, że dotarliśmy do biwaku i że wszystko dobrze. Po czym wypijamy jeszcze wieczorną herbatę i chowamy się w swoich śpiworach, aby zapaść w sen.

Po trudnym do określenia czasie, otwieram oczy… i nie widzę żadnej różnicy. Jestem w ciemności absolutnej czyli stanie, w którym ani jeden foton światła nie dociera do mojego oka. Przez to nie jestem w stanie określić czy spałem godzinę, czy dwanaście godzin. Dla ludzi żyjących na powierzchni jest to stan trudny do wyobrażenia, bo zawsze coś świeci, latarnia na ulicy, gwiazdy, dioda w ładowarce do telefonu. Ludzki mózg nie lubi ciemności absolutnej, przez co płata nam figle. W moim przypadku są to różnokolorowe mandale pojawiające się przed oczami. Słyszę jak moi współtowarzysze też się ruszają. Oznacza to, że spałem więcej niż godzinę i zaraz będzie trzeba wstać.

Po dosyć długim śniadaniu przygotowujemy się do nurkowania. Piotrek będzie nurkował pierwszy w ponorze nazwanym Morskie Oko. To tutaj wpadają wszystkie podziemne rzeki. Piotrek ma sprawdzić ściany tego ponoru – czy nie dochodzą tam zalane tunele z innych jaskiń.

Ubieranie się w sprzęt nurkowy w takim miejscu jest dosyć męczące i trwa bardzo długo. Wszechobecny piasek i błoto jaskiniowe powodują, że musimy uważać, by newralgiczne części naszego ekwipunku nie zostały zabrudzone.

Trochę piachu na oringu przy suchej rękawicy lub w automacie oddechowym nie tylko może uprzykrzyć nurkowanie, ale być powodem poważnej sytuacji awaryjnej.

Po jakimś czasie Piotrek jest już w wodzie i rozpoczyna zanurzanie. Przez chwilę słyszymy jego bąble i widzimy światło, by zaraz zniknęło w odmętach ponoru. Siedzimy w absolutnej ciemności czekając na błysk światła lub dźwięk bąbla sugerujący powrót Piotrka. Czas płynie bardzo powoli, gdy w końcu docierają do nas sygnały wynurzającego się nurka. Gdy podpływa do „brzegu” czekamy na wieści.

Piotrek przejrzał dokładnie ściany tego ponoru i nie ma tam żadnego dopływu z innych części jaskini. Pozostaje tylko bezdenna czeluść, w której rok temu, na głębokości 62 m, utknął nie osiągając dna ROV. Teraz kolej na mnie i nurkowanie w zbiorniku zwanym Czarnym Stawem, z którego woda krótkim przelewem wpada do Morskiego Oka. Schodzę do wody po śliskiej błotnistej rampie i już w momencie gdy dotykam wody syf, który mam na sobie psuje widoczność. Dodatkowo rampa kontynuuje się pod wodą i to, że na niej stoję powoduje wzbicie mułu. Pomimo, że staram się poruszać jak najmniej już wiem, że niewiele zobaczę. Dopinam butle, zapalam

32

jaskinie

światło, które dostałem od firmy Gralmarine i zanurzam się w mlecznobiałą wodę. Po chwili dostrzegam szczelinę z czystszą wodą, która jest moją szansą. Woda robi się krystaliczna, a tunel ostro opada w dół, by po chwili zacząć się wypłycać. To znak że syfon dokądś prowadzi. Po chwili wynurzam się w sali z zawaliskiem. Czyżbym gdzieś dotarł… krzyczę, by sprawdzić czy nie jestem zbyt blisko. Odpowiadają mi głosy Marka i Piotrka co oznacza, że syfon prowadził do niewielkiej sali stworzonej przez zwalone głazy. Wracam przeglądając każdy kąt Czarnego Stawu. Niestety, innych syfonów nie znajduję.

Czekamy aż sprzęt obcieknie, by spakować go do worków. Teraz, gdy jest mokry, szpeje są jeszcze cięższe. Zostawiamy worki i rozchodzimy się już do bardziej suchych zadań. Po kolejnej nocy Aleksandrina i Piotrek rozpoczynają wyjście z jaskini, a ja zostaję z Markiem by pomóc mu kartować suche części jaskini. Kolejną noc spędzamy na Biwaku 11 tuż pod studniami wejściowymi.

Po szybkim śniadaniu i zwinięciu biwaku rozpoczynamy wyjście. Podchodzę do liny i wpinam najpierw crolla, a następnie puanietę. To dwa urządzenia zaciskowe, które mogą poruszać się po linie tylko w górę, blokując się pod obciążeniem. Dzięki nim możemy poruszać się do góry po zawieszonej linie. Podpinam worek do uprzę-

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

33

jaskinie

ży i rozpoczynam wychodzenie. Najpierw ręka z poignée idzie do góry, następnie staję w pętli do niej przyczepionej, jednocześnie przesuwając crolla. Znowu ręka do góry, i staję w pętli. Takimi dwoma ruchami pokonuję jakiś metr… może. Przede mną jeszcze tylko 449,5 metra. Staram się o tym nie myśleć…

Po jakimś czasie popadam w coś co można nazwać snem lub marazmem, bo nie odczuwam upływu czasu, nie myślę o celu tej drogi. Rytm wyznacza ruch ręką i nogą.

Liczy się tylko równomierny ruch do góry. O tym, że wokół mnie istnieje coś więcej poza pionową liną, przypomina światło latarki Marka migoczące pode mną. Gdy wydaje się, że trafiłem do czasoprzestrzennej pętli, docierają do mnie pierwsze oznaki powierzchni… zapach, a potem światło. To niesamowite jak świat pachnie po czterech dniach pod ziemią, jak przyjemne jest ciepło słońca po wyjściu z miejsca, gdzie nigdy nie będzie ciepło.

Cztery, może pięć, dni później… Z głośnym stęknięciem zrzucamy zdecydowanie za ciężkie plecaki. Właśnie dotarliśmy do samochodów stojących na górskiej polanie. Pomimo, że z wody wyszliśmy kilka dni temu, to właściwie nurkowanie i wyprawa kończy się dopiero teraz. Po nurkowaniu czekało nas jeszcze wyniesienie sprzętu. Niestety nie udało się tego zrobić od razu i Sebastian z Markiem poszli jeszcze raz do jaskini po pozostałe worki. W tym czasie reszta ekipy znosiła ekwipunek z bazy na dół. Czekało nas jeszcze złożenie bazy i wiele innych zadań. To było intensywnych kilka dni.

Teraz gdy siedzimy na przeciążonych plecakach przy samochodach, mamy jeszcze chwilę, żeby spojrzeć na góry.

34

Chwilę na refleksję. Mnie męczy jedna myśl: „Czy było warto?”. Poczekam jeszcze i na to pytanie odpowiem sobie gdy porządnie odpocznę.

Organizatorem wyprawy był Speleoclub Wrocław (https://scw.wroc.pl/) Nurków wspierała firma Gralmarine Uczestnicy wyprawy: Marcin Buczkowski – SCW Ida Chojnacka – SCW Renata Jarocka-Lewandowska – Wałbrzyski Klub Górski i Jaskiniowy (WKTJ) Marek Jędrzejczak (kierownik) – SCW Piotr Karpiński (nurek) – Speleoklub Warszawski (SW) Marcin Krajewski – SCW Bartłomiej Kurdziej – Akademicki Klub Grotołazów AGH (AKG) Sebastian Lewandowski – WKTJ Agnieszka Majewska – SCW Paweł Michalski – SCW Sebastian Ostrowski – SCW Mateusz Popek (nurek) – Speleoklub Bielsko-Biała (SBB) Jacek Sikorski – SCW Jacek Styś – SCW Aleksandrina Zakharova – AKG

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

35

36

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

37

Zdjęcia Maciej Krüger, www.maciejkruger.com

pod sufitem

FELICITAS NIEMIECKA KOPALNIA ŁUPKÓW

Tekst i zdjęcia Kurt Storms

ak to często bywa, wybieram się

W bezpośrednim sąsiedztwie znajdu-

w tę podróż z moim stałym kum-

ją się inne tereny rekreacyjne, takie jak

plem nurkowym Willem Verrycke-

Hennesee oraz szlaki turystyczne prowa-

nem. O naszej obecności poinfor-

dzące przez Rothaargebirge (np. Wielka

mowałem wcześniej Jonasa, nowego

Kopalnia została otwarta w 1850 roku

dołączy do nas jeszcze dwóch moich

i do 1990 roku była własnością firmy

przyjaciół – Glenn Tessens i Stijn Moor-

Hesse & Schneider KG. Następnie zo-

tgat. Wczesnym rankiem ładujemy sa-

stała sprzedana firmie Magog GmbH

mochód i wyruszamy w 3,5 godzin-

& Co. KG, która posiada również jedyny

ną podróż.

obecnie łupek w Nadrenii Północnej-

Po przyjeździe na miejsce poznajemy

WÓZKI WIDŁOWE, KOPARKI I ZAGROŻENIE WYBUCHEM. KOPALNIA ŁUPKÓW FELICTAS W SCHMALLENBERGER SAUERLAND TO IMPONUJĄCE MIEJSCE DLA ŻĄDNYCH PRZYGÓD.

38

Ucieczka Sauerland).

kierownika kopalni. W tej wyprawie

-Westfalii.

nowego kierownika kopalni, który opo-

Kopalnię otwiera pochylony szyb

wiada nam nieco o historii kopalni oraz

o długości ok. 130 m oraz szyb wen-

przyszłych przedsięwzięciach.

tylacyjny. Znajdują się tu dwie kładki

Kopalnia Felicitas znajduje się oko-

na głębokości 32 i 46 m. Kamień trans-

ło 2 kilometry na północny zachód

portowano kołowrotem i wózkiem

od uzdrowiska Kneipp w Bad Fredebu-

wzdłuż pochyłego szybu bezpośrednio

rg, które jest dzielnicą miasta Schmallen-

do łupialni. W ostatnich latach do trans-

berg w okręgu Hochsauerland, liczącym

portu pod ziemią używano pojazdów

około 4000 mieszkańców.

spalinowych. Wydobycie odbywało się

pod sufitem

w komorach o długości około 15 m i wysokości 4–5 m. W latach 70-tych XX wieku wydobycie zostało zmechanizowane i zaczęto wykorzystywać piły mobilne i łuparki hydrauliczne.

POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI Ustawiamy nasze rebreathery, dziś nurkuję z podwójnym ccr. Jako główny ccr użyję mojego AP, a jako dodatkowego ccr używam mojego Divesoft Liberty SM. Dzisiaj będziemy korzystać również ze skuterów DPV. Zakładamy nasze kombinezony z ogrzewaniem, gdyż woda tutaj ma około 9°C przez cały rok.

Udajemy się do szybu i dokonujemy niezbędnych kontroli. Willem jako pierwszy przechodzi przez szyb, który jest dość stromy do głębokości 30 m.

Ponieważ jesteśmy dziś jedynymi nurka-

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

39

mi, widoczność jest bardzo dobra, również w szybie. Na 9 m zakładam na linkę mój telefon komórkowy w obudowie Divefolk, żeby móc oglądać film, kiedy będziemy robić dekompresję na koniec nurkowania. Na głębokości 12 m i 20 m układamy butle z gazami dekompresyjnymi dla reszty grupy.

Na głębokości 26 m dochodzimy do skrzyżowania i zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami skręcamy w lewo.

Jest to nowa część kopalni, w której łupek wydobywany był maszynowo. Przed nurkowaniem Jonas dał nam obszerny briefing, podczas którego zaplanowaliśmy nurkowanie.

Następnie widzimy maszyny wyłaniające się z ciemności kopalni. Zostały one pozostawione na miejscu, ponieważ ich demontaż pochłonąłby zbyt wiele czasu i pieniędzy.

40

pod sufitem Jest tam koparka i duży wózek widłowy w nieskazitelnym stanie. Willem pozuje przy tych maszynach, abyśmy mogli uwiecznić je na zdjęciu. Płyniemy dalej korytarzem. Na poziomie gruntu znajduje się piękna, duża piła tarczowa.

Korytarz jest podparty żelaznymi profilami i płytami, od których odrywająca się rdza regularnie opada na dno. Główny korytarz jest piękny, a od niego odchodzi wiele bocznych korytarzy, do których wchodzimy wykonując „skok”. Po 35 minutach wracamy i wykonujemy obowiązkową dekompresję w szybie.

LEKCJA HISTORII Podczas około 2 godzinnej przerwy, gdzie możemy wypić kawę za darmo, Jonas opowiada nam o historii kopalni.

Odkrywamy, że część, w której teraz nurkowaliśmy, była używana jeszcze do 1994 roku. Korytarz po prawej stronie to stara część, w której będziemy nurkować później. To tutaj wydobywano łupki od 1850 roku. Łupek cięto ręcznie oraz obrabiano dynamitem.

SKŁAD MATERIAŁÓW WYBUCHOWYCH Po południu wyruszamy na drugie nurkowanie, jednak tym razem nie zapominam o podłączeniu mojego podgrzewanego kombinezonu.

Celem nurkowania jest teraz zwiedzenie starej części kopalni. Wracamy na dół przez główny szyb, gdzie nadal leżą nasze zapasowe butle, po drodze szybko je sprawdzamy. Kontynuujemy naszą drogę i skręcamy w prawo.

Od razu widać, że korytarze są wężnaszą

Szczęśliwi jak dzieci wychodzimy

którą zwiedzaliśmy rano. Ściany są grub-

drogę w głąb korytarza i dopływamy

z wody z wielkim uśmiechem i od razu

sze, pojawiają się też ściany łupkowe.

do skrzyżowania. Skręcamy w prawo,

zaczynamy analizować nasze nurko-

Po drodze natrafiamy na rury, które słu-

tutaj korytarz staje się nieco węższy, ale

wanie.

żyły do osuszania kopalni, a nieco dalej

natrafiamy na ścianę z otworem. Tutaj

Dotychczas kilkukrotnie miałem oka-

na starą butelkę, Willem pozuje ochoczo,

ponownie strzelam kilka zdjęć Willemu.

zję nurkować w tej kopalni. Za każdym

sze. To zupełnie inna kopalnia niż ta,

Następnie

kontynuujemy

Niestety czas mija szybciej niż byśmy

razem odkrywałem coraz więcej piękna

Poruszamy się dalej w głąb korytarza,

chcieli i musimy zawrócić. Po drodze

tego miejsca, a towarzyszyli mi niektó-

aż trafiamy do pięknych otwartych drzwi.

zatrzymujemy się przy starej skrzynce

rzy dawni kumple, tacy jak Maximilian,

Za nimi znajdował się magazyn dynami-

elektrycznej, zanim zajmiemy się de-

niemiecki nurek jaskiniowy. W przyszło-

tu. Zaglądamy do pomieszczenia, ale nie

kompresją i obejrzymy mój wcześniej

ści zdecydowanie planujemy odwiedzić

znajdujemy żadnych resztek.

pobrany film.

tę kopalnię ponownie.

a ja robię kilka zdjęć.

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

41

podróże

SCAPA FLOW Praktycznie „TO ZALEŻY...”

Tekst i zdjęcia Tomek Kulczyński, Compass Divers

BĘDĄC JEDNYM Z TYCH SZCZĘŚCIARZY, KTÓRZY MOGLI ODWIEDZIĆ ORKADY (ORKNEY ISLANDS), A DOKŁADNIE SCAPA FLOW, ŚMIAŁO MOGĘ POWIEDZIEĆ, ŻE NA SAMĄ MYŚL O TYM, CO TAM PRZEŻYŁEM, PRZECHODZĄ MNIE CIARKI. NA MOJEJ TWARZY POJAWIA SIĘ UŚMIECH, A UMYSŁ MOMENTALNIE PRZECHODZI W STAN NOSTALGII…

W dobie Internetu, znalezienie informacji na jakikolwiek temat nie stanowi większego problemu. Dlatego kwestie geograficzne oraz dotyczące historii tego miejsca zostawiam Wam. Naprawdę jest tego ogrom, chociażby w poprzednim wydaniu Perfect Diver (nr 5(23)/2022). Dodam tu tylko, że szczegółowe opisy poszczególnych jednostek, oraz detale będą dokładnie omawiane przez załogę łodzi, z której skorzystacie. Kto lepiej niż miejscowi poradzi sobie w tej kwestii. Zostawmy im trochę pola do popisu. Pamiętajcie tylko, że historię zawsze piszą wygrani.

Dostanie się na Scapa Flow stanowi nie lada wyzwanie.

S 42

I tutaj moje kolejne TO ZALEŻY. Do przemyślenia pozostają

capa Flow uważane jest za jedno z najlepszych miejsc

dwie kwestie. Pierwsza to miejsce zakwaterowania, a druga

do nurkowania na świecie – i tutaj dla waszego zdziwienia

– bagażu jaki ze sobą zabierzemy. W trakcie mojej wyprawy

moja odpowiedz brzmi: TO ZALEŻY. Przeczytajcie do koń-

na Scapa mieszkałem w Anglii, więc miałem troszeczkę bliżej.

ca, aby dowiedzieć się dlaczego tak uważam oraz poznać parę

Podróżowałem samochodem, brałem cały kompletny sprzęt

praktycznych wskazówek w tym temacie.

włącznie z butlami. Podróż z Birmingham do Aberdeen zajęła

podróże

8 godzin, następnie prom do Stromness kolejne 7 godzin. Podczas długich rozmów z przyjaciółmi, rozważaliśmy najlepszą drogę do Scapa, jednak nigdy te rozmowy nie zakończyły się kompromisem. Oczywiście najszybsza opcja to samolot, ale pytanie brzmi: Co z bagażem? Kolejna możliwość, bez obaw sprzętowych, to samochód. Niestety długo i koszty (pamiętajcie, że wioząc butle na promie musicie to zadeklarować!). Jedną z najbardziej kreatywnych opcji jaką słyszałem było wynajęcie busa. Sprzęt całej grupy jechał busem z Polski, a reszta uczestników leciała samolotem – super pomysł, tylko dwóch kierowców busa może trochę narzekać  Czysto teoretycznie sprawdźcie mapę i dla zabawy pomyślcie jak Wy dostalibyście się na Scapa, będziecie mieli namiastkę tego, o czym piszę.

Po godzinach planowania przebrnęliśmy podróż, przejdźmy teraz do łodzi oraz noclegu. Bez najmniejszych wątpliwości najlepszą jednostką na Scapa Flow jest Huskyan, ale chwila – tutaj znowu postawię swoje TO ZALEŻY. Ja osobiście byłem na MV Karin, czarterowanej przez Johna Thorntona.

Na wstępie muszę zaznaczyć, że tak do końca nie jest to kwestia wyboru. Pamiętajmy, że Scapa Flow jest miejscem kultowym, i zainteresowanie jest ogromne. Nie wiem jak to się ma w aktualnych czasach, bo nurkowałem przed pandemią,

dosyć uciążliwa. Dodatkowa niedogodność związana z łodzią

ale starając się zorganizować następny wyjazd czas ocze-

to wszechobecna wilgoć. Porównałbym to do wycierania się

kiwania w zależności od jednostki wynosił od jednego roku

mokrym ręcznikiem po kąpieli – niby zadanie spełnia, ale nie

do trzech lat!!!

do końca. Wszystko począwszy od bielizny po ocieplacz nurko-

Planując nocleg mamy dwie opcje: komfortowo na lądzie

wy było po prostu wilgotne, ale jak to w wojsku mówią: najlep-

lub budżetowo na łodzi. Jedno i drugie ma swoje ZALEŻY,

sza temperatura schnięcia to 36,6 i po paru chwilach można

ale przy moim wzroście 198 cm opcja spania na łodzi była

było z tym żyć.

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

43

podróże

Pod uwagę należy również wziąć miesiąc naszego wyjazdu, ponieważ z tego, co mówił John, jest on tylko cztery miesiące na Scapa, a potem stacjonuje na Szetlandach. Sezon na Scapa

44

trwa około sześciu miesięcy, i najlepsze są miesiące stricte

bo wiadomo serwis automatów, skrzydła, szczelność skafandra

letnie – ale jak w tytule… Ja byłem we wrześniu i najlepszy

– na to każdy wpadnie, ale ja zapomniałem o zwykłym wieszaku

komentarz jaki usłyszałem od znajomego, który był w tym ter-

do suchego skafandra… Niby nie problem, ale na zaadoptowa-

minie rok wcześniej to taki, że wynurzając się z nurkowania

nym zwykłym wieszaku mój nie dosychał, i przy wszechobecnej

akurat padał grad  Ja pogodę na Scapa Flow nazwałbym nie-

wilgoci ubieranie się w skafander zawsze doskwierało. Co nie-

obliczalną, mamy tutaj do czynienia z typowym klimatem wy-

którzy, powracający już nurkowie posiadali wieszaki z wbudo-

spiarskim. Wilgotno jest zawsze – raz pada, raz mży, chwileczkę

wanymi wiatrakami. Warto pamiętać o drugim ocieplaczu, któ-

świeci słońce, przy tym strasznie wieje. Najlepszym obrazem,

ry na pewno podniesie komfort podczas kolejnych zanurzeń.

który nasuwa mi się na myśl to opis z powieści sir Arthura Co-

W Anglii są inne gniazdka, więc potrzebne są adaptery –

nana Doyle'a pt. „Pies Baskerville’ów”. Podsumowując kwestie

to każdy wie, ale że na łodzi mamy do dyspozycji ograniczo-

meteorologiczne, z klapkami i krótkimi spodenkami bym się

ną liczbę gniazdek – to już niekoniecznie. Warto pomyśleć

wstrzymał. Warto się skoncentrować głównie na odzieży tech-

o przedłużaczu. Sami wiecie ile jest rzeczy, które trzeba nała-

nicznej, oddychającej z tego względu, że ogólnie panująca po-

dować: latarka, kamera, komputer, telefon, etc. To wszystko

goda nazywana jest jako „sticky weather”, czyli pada albo wieje,

wystarczy pomnożyć przez liczbę uczestników i robi się pro-

mamy na sobie kurtkę, ale jest wystarczająco ciepło, żeby się

blem. Pomyślcie o drugim komputerze nurkowym. Mój doznał

pod nią spocić 

awarii pierwszego dnia i resztę nurkowań zrobiłem na starym,

Uwinęliśmy się z podróżą, jesteśmy na miejscu, mamy łódź

niezawodnym VR3  Dodatkowy komplet suchych rękawic –

i nocleg, teraz najważniejsze, nurkujemy! Sprzęt nurkowy mo-

podczas napłynięcia przy większej fali, kiedy nabierałem wody

żemy wypożyczyć lub przywieść własny. Na Karinie można było

do wiadra, straciłem równowagę, oparłem się o śrubę na relin-

wynająć tylko, albo aż, same butle. Z resztą sprzętu też nie ma

gu i to wystarczyło, żeby w rękawicy pojawiła się mała dziurka.

problemu, gdyż w niedalekiej odległości od portu, gdzie cumują

Zabierzcie dwa kaptury dla waszego komfortu oraz karty SD

wszystkie jednostki, mieści się centrum nurkowe „Scapa Scu-

do kamer, pamięci nigdy za wiele.

ba”. Sprzęt nurkowy jest nieodłączną częścią nurkowania

Oprócz sprzętu chciałbym zwrócić uwagę na poziom

i tutaj parę rad jak się zabezpieczyć, na co zwrócić uwagę.

umiejętności potrzebnych, by nurkować na Scapa.

Zabrzmi to śmiesznie, ale ja poległem na rzeczach błahych…

Wszystkie nurkowania wykonywane są z łodzi. W zależ-

REKLAMA

SZKOLENIA KURSY ności od pogody, w silnym lub bardzo silnym prądzie. Nasze pierwsze nurkowanie odbyło się na małym wraku na 15 m głębokości, blisko brzegu.

Głównym celem tego nurkowania było poprawne wyważenie i ułożenie wypożyczonego sprzętu. Następnie te wymarzone wraki, w zależności od jednostki, do 47 m.

Moim zdaniem optymalne przygotowanie powinno opierać się na poziomie minimum TEC 40, lub odpowiedniku innej agencji. Chodzi tu przede wszystkim

SKLEP SERWIS

o czas oraz gaz dekompresyjny. Jeżeli z jakichś przyczyn nie możemy nurkować technicznie uważam, że konfiguracja twin set lub side mount rekreacyjnie to absolutne minimum. Wybierając się na Scapa Flow warto spędzić trochę czasu na szkoleniu, które otworzy wiele możliwości na miejscu.

Nie samym nurkowaniem człowiek żyje. Oto kilka miejsc, które warto tutaj zobaczyć: punktem obowiązkowym jest muzeum Scapa Flow na wyspie Hoy, destylarnia Highland Park, Ring of Brodgar (ku mojemu zaskoczeniu gdy przełączając kanały znalazłem cały dokument na Discovery Chanel) oraz oczywiście całe miasteczko Stromness, gdyż jest ono bardzo urokliwe.

Jak sami zauważyliście TO ZALEŻY jak będzie wyglądało wasze Scapa Flow.

Jest tyle zmiennych, tyle różnic wynikających z ogromu możliwości jakie stwarza to miejsce. Każdy wyjazd może drastycznie różnić się od innych, dlatego nie łudźcie się, jedna wyprawa nie wystarczy, by poznać Scapa Flow. Trzeba tam wracać i poznawać na nowo.

Znam osoby, które mają mieszane uczucia co do Scapa Flow. Każdy z nas jest inny i są tacy, dla których Cenoty w Meksyku, albo nurkowanie z żółwiami

UWWW.COMPASSDIVERS.PL

w Egipcie będzie klasyfikowane o wiele wyżej w rankingu nurkowej przygody.

Moim skromnym zdaniem Scapa Flow jest jednym z najlepszych miejsc nurkowych na świecie i z pewnością zasłużyło na to zaszczytne miano.

W mojej pamięci pozostanie ono na zawsze, przywołując uśmiech na mojej twarzy i ciarki na skórze…

UL. KOLEJOWA 2 62-010 POBIEDZISKA – LETNISKO PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

45

podróże

NURKOWY ALL INCLUSIVE W DEEP DIVE DUBAI Tekst i zdjęcia Jarek Matyga

CHYBA NIKOGO NIE ZDZIWI TO, ŻE DEEP DIVE DUBAI ZOSTAŁ WPISANY DO KSIĘGI REKORDÓW GUINESSA JAKO NAJGŁĘBSZY BASEN NA ŚWIECIE DO NURKOWANIA.

L

iczby faktycznie robią wrażenie.

Głęboki na 60 metrów, z 14 milionami litrów wody (o stałej tempe-

raturze 30 stopni Celsjusza), filtrowanej co 6 godzin dzięki technologii zaczerpniętej z NASA podwodny świat – to jedna z najnowszych atrakcji turystycznych Dubaju. Gdzie, jak nie tutaj? :) Do zatopionego miasta położonego w Nad Al Sheba 1 dojeżdżam z centrum Uberem. To najprostszy sposób dotar-

46

podróże

cia na miejsce. Mam już zarezerwowane nurkowanie, wysłałem wcześniej potrzebne certyfikaty, omówiłem mailowo moje oczekiwania dotyczące nurkowania na głębokość 60 metrów. Obostrzenia covidowe uniemożliwiają wejście z tzw. „ulicy”, a na stronie Deep Dive Dubai nie ma opcji rezerwacji na 60 metrów.

Na miejscu czeka na mnie mój przewodnik. To on zdecyduje czy pomimo wysłanego certyfikatu mogę zanurkować na 60 metrów. W cenie pakietu (1500 AED) zawarta jest opłata za przewodnika i jego gazy. Jak na razie nie ma możliwości nurkowania ze swoim partnerem. Bez znaczenia czy jest to nurkowanie rekreacyjne czy techniczne, trzeba mieć w grupie przewodnika z Deep Dive Dubai.

Infrastruktura basenu robi wrażenie. Pachnące świeżością wnętrza,

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

47

podróże

48

szafki do przechowywania osobistych

zdjęć zaczynamy się wynurzać. Mijam

Otaczają mnie samochody, motocykle,

rzeczy, ręcznik i szlafrok dla nurków,

graffiti umieszczone na ścianach, oświe-

pomieszczenia stylizowane na kuchnie,

winda, którą dostajemy się do basenu.

tlane i wskazywane przez moją prze-

sypialnie, salony gier, komputery, sto-

To bonusy, które uprzyjemniają pobyt.

wodniczkę. Przystanek na 40 metrach

ły bilardowe. Full wypas jak przystało

Oczywiście cały sprzęt nurkowy i gazy

ukazuje pierwszy „donat”, tak nazywają

na blichtr Dubaju 

też są w pakiecie.

pracownicy okręgi z atrakcjami wokół

W 67 minucie nurkowania kończę

Po sprawdzeniu sprzętu w wodzie

głównej „rury”. Przy kolejnym „donacie”

moją przygodę w Deep Dive Dubai.

szybko schodzimy na 60 m gdzie tem-

na 21 metrach zmieniamy gaz na de-

Blichtr Dubaju to nie moja bajka, ale

peratura spada do 29 stopni. Dno

kompresyjny. Od 17 m zaczyna się naj-

możliwość zanurkowania w tym miej-

oświetlone jest sztucznym światłem.

większa przestrzeń z największą liczbą

scu wydaje się ciekawą alternatywą dla

Po krótkim pobycie, wykonaniu paru

atrakcji, które kryje zatopione miasto.

miłośników odkrywania głębin 

Rehasport - medycyna ruchu

UMÓW WIZYTĘ ONLINE Specjalizacja lub nazwisko Miasto

Szukaj

Znajdź uraz Wybierz część ciała, w której odczuwasz dolegliwości bólowe.

www.rehasport.pl PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

49

wiedza

DŁUGIE WŁOSY

A NURKOWANIE Tekst Isadora Abuter Grebe Zdjęcia Jon Borg, Tomasz Płociński, Michal Sevecek

Zdjęcie Jon Borg

PROBLEMY Z WŁOSAMI WŚRÓD NURKÓW Włosy i nurkowanie: kołtuny, połamane i suche włosy wyglądające jak siano. Jak utrzymać lśniące, czyste i zdrowe włosy – nawet jako aktywny nurek?

Wracając z trzymiesięcznego nurkowania na Malcie, by-

50

się z poradami i wskazówkami dotyczącymi zdrowych włosów podczas nurkowania.

PIELĘGNACJA WŁOSÓW PRZED NURKOWANIEM Przygotowanie jest kluczowe – a przynajmniej bardzo ważne.

łam zmuszona ściąć 7 cm włosów – to bardzo sentymentalny,

Upewnij się, że rozpoczynasz swoją pielęgnację od zdro-

a nawet może trochę smutny moment, myśląc o tym, ile czasu

wych włosów. Zaczynanie z już zniszczonymi końcówkami wło-

zajęło mi ich zapuszczenie. W czasie pobytu na wyspie moje

sów utrudni zachowanie ich blasku. Powinniśmy regularnie

włosy były torturowane regularnym kontaktem ze słoną wodą,

usuwać rozdwojone końcówki, gdyż pozostawione bez cięcia

ciągłym słońcem i wyrywaniem podczas zakładania suchego

mogą powodować dalsze uszkodzenia. Ponadto pamiętajmy

skafandra oraz zdejmowania i zakładania maski.

o odżywianiu włosów produktami nawilżającymi i stosowaniu

Musimy uczyć się na naszych błędach. Zrobiłam rozeznanie,

jak najmniejszej ilości ciepła (a jeśli już musimy zastosować cie-

które powinnam była zrobić wcześniej i chciałabym się nim po-

pło – stosujmy ochronę termiczną). Znane zasady przed nurko-

dzielić z moimi nurkującymi koleżankami i kolegami z długimi

waniem (które są również codziennymi zasadami dotyczącymi

włosami. Na początek: istnieje wiele, wiele różnych opinii i po-

włosów, mającymi zastosowanie również w przypadku dni bez

glądów na temat „co zrobić dla zdrowych włosów przy nurko-

nurkowania) są chyba jasne dla wszystkich z nas: traktuj swoje

waniu”. Rozważę niektóre z nich i zachęcę Was do zapoznania

włosy jak królową/króla.

wiedza

A więc przejdźmy do tajemnicy, jak

turą. Bardzo ważne: Tylko dlatego,

pletna katastrofa. Oprócz konieczno-

osiągnąć lśniące i piękne włosy u czyn-

że na produkcie widnieje napis: „na-

ści ciągłego czyszczenia maski, ponie-

nego nurka, dzięki reżimowi przed nur-

turalny” lub „organiczny” nie oznacza

waż wchodziły pod nią włosy, zaplątały

kowaniem:

to, że nie wyrządzi on szkody środo-

się one w zawory i nie widziałam po-

1. Zmocz włosy przed wystawieniem

wisku wodnemu i że szybko ulegnie

prawnie po wdechu. Pozbywanie się

ich na działanie szkodliwej słonej

degradacji. Proszę przestudiuj listę

wszystkich kołtunów wieczorem było

wody. Zmoczenie włosów pozwoli

składników i upewnij się, że produkt

bardzo bolesne. To była surowa na-

im nasiąknąć świeżą wodą, a tym sa-

jest najbezpieczniejszy, jaki można

uczka: zawsze zabieraj ze sobą drugą

mym zapobiegnie wchłanianiu słonej

znaleźć na rynku. Nałożenie odżywki

gumkę do włosów, na wypadek utraty

wody, która usuwa naturalne olejki

leave-in przed nurkowaniem odżywi

tej pierwszej. W zależności od struktu-

i wilgoć.

i ochroni Twoje włosy przed uszko-

ry i długości włosów, możesz zdecydo-

2. Odżywka bez spłukiwania (leave-

dzeniami spowodowanymi przez

wać, jaką fryzurę chcesz nosić podczas

-in): używaj odżywek bez spłukiwania,

słoną wodę i promienie słoneczne.

nurkowania. Najważniejsze to mieć

które są bezpieczne w kontakcie z na-

Odżywka bez spłukiwania tworzy ba-

je pod kontrolą.

rierę i zapobiega wchłanianiu słonej

Zastanawiałam się, jak koleżanki

wody, a także ułatwia rozczesywanie

z długimi włosami układają włosy

włosów po nurkowaniu.

na czas nurkowania, a odpowiedź

3. Olej kokosowy: alternatywą dla od-

społeczności Scuba-Woman była nie-

żywki bez spłukiwania jest olej koko-

samowita. Dziękujemy za podzielenie

sowy – tani, naturalny i skuteczny.

się z nami swoimi fryzurami!

4. Upnij włosy: raz wybrałam się

5. Maska: użyj neoprenowego paska

na nurkowanie bez upięcia włosów,

do maski i upewnij się, że rzep paska

ponieważ zgubiłam gumkę do włosów

pozostaje w jednym miejscu, zapobie-

podczas skoku do wody. To była kom-

ga to rozdzieraniu i łamaniu włosów.

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

51

wiedza

6. Załóż ostrożnie swój kombinezon: jeśli wybierasz mokry kombinezon, zabezpiecz włosy przed założeniem go, aby uniknąć ich rozdarcia. Jeśli wybierasz suchy skafander: użyj zwykłego, poliestrowego czepka pływackiego, tak, aby wchodził pod kryzę szyjną i neoprenowy kaptur.

PIELĘGNACJA WŁOSÓW MIĘDZY NURKOWANIAMI 1. Spłucz świeżą wodą: pozwoli to pozbyć się soli i ponownie nasączyć włosy świeżą wodą. Pomiędzy nurkowaniami można płukać włosy świeżą wodą z prysznica, butelki lub pustego kanistra po płynie do prania lub podobnego.

2. Nałóż odżywkę bez spłukiwania: tak jak przed nurkowaniem, ponownie nałóż bezpieczną dla środowiska odżywkę leave-in.

3. Czesanie: rozczesz włosy, zaczynając od końcówek, delikatnie posuwając się wyżej.

Niezabezpieczone, długie włosy mogą wyglądać uroczo do sesji zdjęciowej, ale nie są praktyczne i zalecane.

PIELĘGNACJA WŁOSÓW PO NURKOWANIU

swoim włosom konfrontacji z wpływami środowiska i możesz

1. Odżywka: Nałóż obfitą ilość odżywki po umyciu włosów

ności dodatkowej, super pielęgnacji. Ale jak wiadomo – jeste-

i pozwól im nasiąknąć – możesz w międzyczasie wyczyścić

śmy tu wszyscy, ponieważ jesteśmy pasjonatami nurkowania,

swój sprzęt lub sprawdzić materiał filmowy z nurkowania.

a to oznacza, że jeśli chcemy mieć zdrowe włosy, musimy sto-

zachować bardzo piękne, błyszczące i długie włosy bez koniecz-

2. Wróć do  PIELĘGNACJA WŁOSÓW PRZED NURKOWANIEM

sować dodatkową – super, mega pielęgnację.

TAJEMNICA PIĘKNYCH WŁOSÓW PODCZAS NURKOWANIA

dzenia godzin na studiowaniu jak zapobiegać ich uszkodze-

W zasadzie istnieje proste rozwiązanie tematu niszczejących

dzajów włosów i wiele różnych potrzeb. Niektórzy nurkowie

włosów – zaprzestań nurkowania. W ten sposób oszczędzasz

z długimi włosami mogą mieć mniej problemów z utrzymaniem

Być może jest to motywacja do skrócenia włosów lub spęniom... Proszę wziąć pod uwagę, że istnieje wiele różnych ro-

ich zdrowia niż inni z krótszymi.

Być może ten artykuł jest także motywacją do podziwiania naszych pięknych koleżanek nurków z niesamowitymi włosami, jednocześnie będąc życzliwym dla siebie i akceptując, że lśniące włosy to nie wszystko, a już na pewno nie są tak ważne jak

Zdjęcie Tomasz Płociński

lśniące serce :)

52

Zdjęcie Michal Sevecek

planeta ziemia

Do kupienia

w bardzo dobrej cenie z rabatem

15% tylko w specjalnie tworzonej kolekcji PERFECT DIVER www.kubekcontigo.pl

Rabat

15% na produkty pacsafe z kodem PERFECTDIVER www.niedajsieokrasc.pl

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

53

wiedza

WIRTUALNE NURKOWANIE Tekst i zdjęcia Magdalena Sokołowska

54

wiedza

W 2020 ROKU, KIEDY CAŁY ŚWIAT SIĘ POZAMYKAŁ Z POWODU PANDEMII COVID-19, MUSIAŁAM ZREZYGNOWAĆ Z MOICH PLANÓW NURKOWYCH MAJĄC NA UWADZE MOJE ZDROWIE. JEDNAK TĘSKNIŁAM ZA NURKOWANIEM I ZNALAZŁAM SUBSTYTUT – KUPIŁAM GOGLE DO VR, KTÓRE OTWORZYŁY PRZEDE MNĄ ŚWIAT NOWYCH MOŻLIWOŚCI.

D

zięki technologii VR zwiedziłam wiele miejsc na świecie, skakałam ze spadochronem, ścigałam się w Formule 1, byłam na koncertach światowych gwiazd muzyki,

na występach Cirque du Soleil siedząc w pierwszym rzędzie, odbyłam wycieczkę po pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jednak najważniejsze – nurkowałam na znanych rafach, z ogromnymi mantami, rekinami czy wielorybami. Teraz wiem, które miejsca nurkowe chętnie zobaczę w rzeczywistości oraz wiem, że nurkowanie w klatce z żarłaczami białymi nie jest na moje nerwy, gdyż będąc wewnątrz tego wirtualnego

Na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie próbują wykorzy-

doświadczenia nerwowo oglądałam się na wszystkie strony

stać VR w procesie nauki rysowania projektów modowych –

i podskakiwałam ze strachu, gdy nagle znikąd pojawiał się

projekt od razu tworzony jest jako trójwymiarowy i można go

5 metrowy „król oceanów”.

obejrzeć z każdej strony.

Używałam gogli VR głównie do celów rozrywkowych, ale już

Dzięki niedawno opublikowanemu raportowi PwC (firma

od jakiegoś czasu ta technologia służy nauce i różnym gałęziom

doradztwa biznesowego i technologicznego) z badania The Ef-

przemysłu.

fectiveness of Virtual Reality Soft Skills Training in the Enterprise

VR – Virtual Reality, to technologia umożliwiająca sy-

(„Efektywność Wirtualnej Rzeczywistości w szkoleniach z kom-

mulację środowiska w 360 stopniach, użytkownik czu-

petencji miękkich w biznesie”) wiemy, że uczestnicy szkoleń

je, że znajduje się wewnątrz doświadczenia, które jest

za pomocą VR szybciej kończą swoje szkolenia i są bardziej

interaktywne i możemy w nim działać, jakbyśmy byli

skupieni niż na standardowych szkoleniach. Taka nauka bar-

w rzeczywistości. Używane do tego są specjalne gogle, które

dziej angażuje daną osobę (nie jest to zwykłe przekazywanie

dodatkowo śledzą ruchy głowy, ciała i zapewniają trójwymia-

informacji), pomaga w lepszym rozumieniu skomplikowanych

rowy dźwięk.

tematów, zwiększa zainteresowanie nudnymi tematami i po-

VR używana jest między innymi w wojsku podczas szkoleń

lepsza pamięć, gdyż do procesu uczenia dochodzą emocje.

militarnych, przez sportowców aby polepszyć wyniki, w medy-

Można się uczyć w dowolnie wybranym momencie, z do-

cynie podczas operacji zdalnych i szkoleń. Technologia ta uży-

wolnego miejsca oraz można uniknąć ewentualnych niebezpie-

wana jest do leczenia pacjentów ze stresem pourazowym, gdzie

czeństw, np. już dostępne jest wirtualne szkolenie operatorów

stopniowo wystawiani są na traumatyczne wydarzenia, by się

ciężkich maszyn bez umieszczania ich w niebezpiecznych śro-

z nimi oswoić. Pomaga też w leczeniu lęków, fobii i depresji.

dowiskach przemysłowych. Można powtarzać daną symulację,

Na rynku dostępne jest szkolenie z pierwszej pomocy – fan-

dopóki idealnie nie opanuje się danej czynności. VR może zwi-

tom zintegrowany jest z goglami VR, mierzy siłę ucisku na klatkę

zualizować rzeczy, których nie da się od razu pokazać podczas

piersiową i daje zwrotną informację czy naciskać mocniej czy

standardowego szkolenia.

szybciej.

Jedna z firm związana z logistyką morską wdraża właśnie

Jest również szkolenie BHP (VR Fire Trainer) z gaszenia ognia

projekt The Brave Dolphin – szkolenie dla załogi statków mor-

w różnych lokalizacjach. Do zestawu dołączony jest specjalny

skich dotyczące niebezpieczeństw na pokładach. W symulacji

tracker/pad w formie gaśnicy zintegrowanej z programem.

znajdują się interaktywne scenariusze, których nie da się prze-

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

55

wiedza

ćwiczyć w prawdziwym środowisku. Kolejny przykład to The VR Dive, gdzie można zbadać jakie dominujące umiejętności mają członkowie zespołu projektowego – będąc razem w wirtualnej łodzi podwodnej doświadczają pewnego krytycznego zdarzenia i muszą przeprowadzić misję ratunkową.

Możliwości użycia VR są prawie nieograniczone, jednak wadami technologii jest oczywiście cena sprzętu, konieczność połączenia Internetowego, ewentualne błędy w oprogramowaniu aplikacji oraz ciężar gogli, który po pewnym ciągłym czasie używania powoduje dyskomfort (ból głowy i szyi), a niektóre osoby mogą odczuwać zawroty głowy patrząc na wirtualny świat.

Jeśli chodzi o VR i nurkowanie to dostępne są gry, programy/aplikacje oraz prototypy specjalnego sprzętu.

W serwisie YouTube360 można obejrzeć podwodne filmy nagrane przez nurków specjalną kamerą. Znaleźć można nurkowania z najpopularniejszych miejsc, z małymi i dużymi morskimi stworzeniami. Mamy też podwodne filmy od National Geographic 360.

Od czasu do czasu pojawiają się nowe profesjonalne rozrywkowo-edukacyjne filmy dokumentalne o oceanach wyprodukowane w technologii VR. Serwis Air Pano 360 Videos oferuje edukacyjne filmy z nurkowania z rekinem wielorybim, mantami, w chmurze meduz, z żarłaczem białym, tygrysim, fokami i na łąkach koralowców.

Można wypróbować nurkowania w stworzonych przy pomocy animacji komputerowej grach VR. W Deep Diving VR odwiedza się zatopione statki, jaskinie, zbiera relikty, obserwuje morskie życie, kontroluje poziom powietrza, dekompresję i jak

Organizacja PADI wydała aplikację VR „Must Of The Sea”

to zazwyczaj w grach bywa można strzelać do drapieżników.

gdzie można wirtualnie doświadczyć nurkowania na wraku,

Podobna jest gra Ocean Rift, w której można wybrać z jakim

w jaskini oraz na kilku rafach Morza Czerwonego. Biura oferu-

dużym morskim zwierzęciem się zanurkuje (żółwie, delfiny,

jące wyprawy nurkowe mogą skorzystać z PADI VR Scuba Plan-

rekiny, węże morskie, foki, wieloryby). Podczas nurkowania

ner, gdzie można zobaczyć nurkowania w Morzu Czerwonym

po naciśnięciu odpowiedniego przycisku lektorka opowiada o danym gatunku.

W grze Freediver: Triton Down, będąc freediverem trzeba wydostać się z tonącego statku. Po drodze są różne zadania do wykonania biorąc pod uwagę limit powietrza. Jest jeszcze gra Scuba – Training VR (Oculus Rift DK2/Leap Motion), w której tak jak w prawdziwym nurkowaniu, o wszystkim trzeba pamiętać. Trzeba obsługiwać lewą ręką przyciski inflatora

i je odpowiednio zaplanować (aplikacja

Trzeba obsługiwać lewą ręką przyciski inflatora – odejmować i dodawać powietrze do jacketu (widać czy zanurzamy się zbyt szybko), należy sprawdzać komputer nurkowy, słychać wdech i wydech, a dookoła są bąbelki wydychanego powietrza.

cych tam instruktorów). Aplikację można również wykorzystać, aby zachęcić klientów do wykupienia wyjazdu na nurkowanie do Egiptu.

W tym roku organizacja SSI ogłosiła współpracę z Virtual Divers Internatonal – chcą znaleźć nowe sposoby promocji nurkowania dla potencjalnych i obecnych nurków. Jako dodatek do prawdziwego nurkowania stworzono symulator

– odejmować i dodawać powietrze do jacketu (widać czy zanurzamy się zbyt szybko), należy sprawdzać

nurkowania, reklamowany jako bardzo realistyczny i dbający

komputer nurkowy, słychać wdech i wydech, a dookoła są bą-

o szczegóły.

belki wydychanego powietrza.

W aplikacji The Thistlegorm Project można dokładnie zwiedzić cały wrak statku Thistlegorm.

56

zawiera porady i instrukcje od nurkują-

W południowej Australii w Marine Discovery Centre wykorzystują gogle i aplikację Class VR aby edukować uczniów o podwodnym świecie. Osobom, które zastanawiają się nad

REKLAMA

planeta ziemia

rozpoczęciem kursu nurkowania,

oraz jak im zapobiegać w przyszłości.

centrum nurkowe Ocean First (Colo-

Otoczenie jest bardzo realistyczne

rado, USA) oferuje doświadczenie VR,

i można przećwiczyć sytuacje przy

w którym oprócz nurkowania można

różnych opcjach podwodnych „wa-

dowiedzieć się o delikatności środo-

runków pogodowych”. Firmy uży-

wiska morskiego i co robić aby ocalić

wające takiego sprzętu i programu

je dla następnych pokoleń.

w szkoleniach mogą zaoszczędzić

Najbardziej zaawansowany po-

czas i koszty. Można trenować indywi-

mysł symulacji nurkowania użyto

dualne zadania oraz te wymagające

w projekcie Amphibian (twórca

pracy zespołowej.

mając

W VR możesz wybrać się gdzie-

na głowie gogle VR leży na rusza-

kolwiek tylko chcesz i doświadczyć

jącej się platformie, która unosi się

praktycznie wszystkiego. Dobrze

i opada w rytm oddechu osoby. Ręce

by było gdyby ten potencjał techno-

i nogi zawieszone są na linach w po-

logiczny został wykorzystany przez

wietrzu – żeby imitować unoszenie

organizacje nurkowe w szkoleniach

się w wodzie. Każdy ruch użytkowni-

przyszłych nurków i instruktorów.

ka jest odwzorowywany w symulacji.

Dzięki odwzorowaniu sytuacji nurko-

W fazie projektu jest też aplika-

wych w cyfrowej przestrzeni, kursanci

cja VR dla nurków, w której w bez-

mogliby utrwalić i uzupełnić wiedzę

piecznych warunkach można będzie

teoretyczną, wykształcić właściwe

zapoznać się z różnymi niebezpie-

procedury postępowania w poten-

czeństwami

Razem

cjalnych sytuacjach niebezpiecznych.

z aplikacją tworzony jest wodoodpor-

Absolutnie nie twierdzę, że VR zastąpi

ny sprzęt VR, do użycia w płytkich wo-

standardowe metody nauczania, jest

dach, dzięki temu wirtualne doświad-

to natomiast świetny sposób wzbo-

czenie będzie prawie jak realne.

gacania szkoleń. Biorąc pod uwagę

Dhruv

Jain).

Użytkownik

nurkowania.

profesjonalnego

zmiany klimatyczne jakie obecnie

szkolenia przeznaczonego dla zawo-

obserwujemy można przypuszczać,

dowych nurków jest program firmy

że za jakiś czas, chcąc pooglądać ko-

Pale Blue VR training solutions – VR

ralowce czy ryby pozostanie nam nur-

Diver, zatwierdzony przez Internatio-

kowanie tylko w VR. Powoli rozwija się

nal Marine Contractors Association.

Metaverse (połączenie „prawdziwego

Wirtualnie pracuje się na dnie

świata” z Internetem i VR) i kto wie, czy

morza, z zachowaniem praw fizyki,

w przyszłości ludzie nie będą płacić

ćwiczy różne operacje i sytuacje awa-

za specjalnie przygotowane wyjazdy

ryjne, jak na nie najlepiej reagować

nurkowe w wirtualnym świecie.

Przykładem

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

57

planeta ziemia

ŚPIEWAJĄCY NURKOWIE Tekst i zdjęcia Wojciech Jarosz

Mały, ciemny, niepozorny, a nurkuje!

I nie jest to tylko nurkowanie polegające na zanurzeniu jedynie dzioba! Bez mrugnięcia zanurza się cały, w szybko płynącej wodzie i pomagając sobie silnymi skrzydełkami porusza się skutecznie pod często silny prąd rzecznego nurtu.

W

ykorzystuje również pazurki, by chwytać się kamieni na dnie potoku, dzięki czemu często pod wodą nie pływa, a… chodzi po dnie. A teraz uwaga – nie boi

się zimnej wody i potrafi nurkować pod lodem!

Cóż to za ptaszyna, która takie cuda wyczynia? To je-

dyny nurkujący ptak śpiewający, a jego imię to Bond, James Bond. No dobrze, nie James Bond, ani żaden inny agent Jej Królewskiej Mości z dwoma zerami w numerze z licencją na zabijanie, a PLUSZCZ – tak się nazywa. Z Bondem jednak ma coś wspólnego – ubranie. Czarny smoking z piór wraz z białym dekoltem koszuli na piersi to jego codzienność. Ubiera się tak nie tylko na wizytę w kasynie, która w zasadzie w prawdziwym

58

planeta ziemia

jego świecie nie ma mu się szans przytrafić, ale elegancko się

się w nieco mniej mroźne rejony, ale trzeba im oddać, że wy-

nosi w każdych okolicznościach. Do nurkowania również z piór

trzymać potrafią wiele. Okazuje się więc, że podobieństwo

nie wyskakuje, a wręcz pieczołowicie je przygotowuje, by ni-

do pingwinów polega nie tylko na „bondowskich” barwach,

czym suchy skafander nurka z rodzaju Homo, wody do ciała

doskonałych zdolnościach nurkowo-pływackich, ale też wła-

nie dopuszczały. W tym celu natłuszcza je obficie wydzieliną

śnie na odporności na chłód. Gdy pluszcze dadzą już nura

z gruczołu kuprowego, dzięki czemu woda spływa po nim jak

w bardzo zimną lub nieco mniej chłodną wodę mogą pozo-

po kaczce, że pozwolę sobie na ornitologiczne powiedzonko

stawać pod powierzchnią do pół minuty, co jak na niewielkie

ludowe, które wyjątkowo trafnie opisuje relację woda-pióra

rozmiary (mniej więcej wielkości dużego wróbla lub małego

dziejącą się na grzbiecie i piersi, i w każdym innym zakątku ciała

drozda są to ptaki) jest wynikiem niezgorszym. Umożliwia im

pluszcza, pod warunkiem, że jest opierzona to część.

to posiadanie większej ilości hemoglobiny w jednostce krwi

Z tym zanurzaniem bez mrugnięcia w drugim zdaniu tego

w porównaniu do innych wróblowych tej wielkości. Podczas

tekstu to nieco mnie poniosło, bowiem pluszcze zanurzając

nurkowania mogą zejść na głębokość półtora metra, ale

się zamykają tzw. trzecią powiekę – migotkę. Chronią w ten

najczęściej nurkują na chwilę i w płytszej wodzie. Pozo-

sposób swoje oczy przed urazem. Uważny obserwator, jeżeli

stawanie pod wodą ułatwiają im mocniejsze (i cięższe tym

będzie miał wystarczająco dużo czasu na podglądanie nurku-

samym) niż u kuzynów kości. Ponadto mocno przydaje się

jącego pluszcza z pewnością zauważy charakterystyczną białą

pluszczom kolejne z przystosowań, tj. posiadanie błon zamy-

błonkę, kontrastującą z ciemnym okiem i piórami na głowie.

kających nozdrza podczas zanurzenia. Wszystkie te adaptacje

Można powiedzieć, że to rodzaj przystosowania do nurkowa-

czynią pluszcze wyjątkowymi na tle innych małych ptaków.

nia. Zresztą pluszcz jest cały tak ewolucyjnie zaadaptowany

Tym bardziej wyjątkowymi, że pluszcze są jedynymi ptakami

do dawania nura, że ręce same składają się do oklasków dla

śpiewającymi, które aktywnie nurkują! Pokarm, dla którego

Matki Natury, za tak skuteczne pilotowanie doboru naturalne-

ptaki te tak skutecznie nurkują, stanowią wyciągane spomię-

go pluszczowej linii rodowej. Wśród zdumiewających przysto-

dzy kamieni wodne owady i ich larwy, np. chruściki, ale też

sowań do pluszczowego trybu życia mocno zauważalna jest

skorupiaki, a rzadziej niewielkie ryby i mięczaki.

wspomniana na początku, wyjątkowa odporność na niskie

Pluszcze z racji umiłowania wartkich potoków spotyka

temperatury. Nasz mały zuch zimnej wody się nie boi do tego

się w zasadzie na terenach górskich. W Polsce pary lęgowe

stopnia, że jest w stanie pokarmu szukać pod lodem. Gdy za-

spotyka się w Karpatach i Sudetach, a najliczniejsze populacje

powiada się długie i ciężkie ochłodzenie, pluszcze wycofują

(co oznacza maksymalnie kilkadziesiąt par!) występują w Ta-

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

59

planeta ziemia

trach, Beskidzie Niskim, Sądeckim i Żywieckim, a także w Kar-

(w centralnej Europie występują dwa), ale rodzina pluszczy

konoszach, Masywie Śnieżnika i Górach Złotych. W innych loka-

na zwyczajnym się przecież nie kończy! W Ameryce Północ-

lizacjach szczęścia trzeba mieć zdecydowanie więcej, ale zdarza

nej, od dalekiej Alaski po Kostarykę i Panamę rządzi pluszcz

się móc podejrzeć pluszcze również na nizinach. Głównie zimą.

meksykański (C. mexicanus), w Ameryce Południowej pluszcz

Kiedyś, gdy młyny wodne były często występującym elemen-

białogłowy (C. leucocephalus) i spokrewniony z nim, ale nieste-

tem nizinnego krajobrazu, pluszcze w ich sąsiedztwie dobrze

ty narażony na wyginięcie pluszcz rdzawogardły (C. schulzii),

się czuły. Dzisiaj są tam rzadkością i ornitologicznym rarytasem

a we Wschodniej Azji największy i cały ciemnobrązowy pluszcz

dla zawsze żądnych unikatowych obserwacji birdwatcherów.

ciemny (C. pallasii).

Poza Polską zamieszkuje w swych ulubionych siedliskach Eu-

Na koniec słowo o tym, czego pluszcze nie lubią. Nie

razję i Afrykę Północną. Powyższe dotyczy pluszcza zwyczaj-

lubią gdy woda przestaje płynąć szybko, a więc nie w smak

nego (Cinclus cinclus), choć w liczbie kilkunastu podgatunków

im wszelkie większe roboty hydrotechniczne prowadzące do zmiany charakteru potoków, strumieni i rzek. Z jednej więc strony budowa np. elektrowni wodnych, a z drugiej wykorzystywanie wód płynących do nawadniania pól, co może skutkować spowolnieniem nurtu. Nie lubią też pluszcze, podobnie jak my, wody zanieczyszczonej, ale to nie czyni ich specjalnie wyjątkowymi. Raczej niewiele jest stworzeń wodnych i nadwodnych (nie licząc może niektórych drobnoustrojów), które mając do wyboru wodę czystą i zanieczyszczoną, wybierają tę drugą.

Wędrując następnym razem nad Chochołowskim lub Magurskim Potokiem, nad Popradem lub Wilczką i Bogoryją zachowajcie czujność. Być może uda Wam się dostrzec tego ciekawego nurka i pływaka, który na wystającym z wody kamieniu będzie w charakterystyczny dla siebie sposób kiwał się i pozwalał Wam na siebie spozierać.

60

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

61

planeta ziemia

Pierwszego dnia 29. finału Sprzątania świata w Polsce, razem z przedstawicielami 31 Ambasad z całego świata, posprzątaliśmy ponad pół tony śmieci z warszawskiej plaży nad Wisłą.

ZA NAMI FINAŁ 29. AKCJI SPRZĄTANIE ŚWIATA – POLSKA! Tekst Grzegorz Mikosza

I tym razem pokazaliśmy, że RAZEM możemy więcej i lepiej! 4500 zarejestrowanych grup, w trzeci weekend września, zgłosiło się do sprzątania w całej Polsce – od morza po Tatry i jak pokazują nasze pierwsze podliczenia z 2700 raportów, które do nas spłynęły, zebraliśmy więcej śmieci niż w roku ubiegłym!

62

Zdjęcia Fundacja Nasza Ziemia

planeta ziemia

R

ównież sporo, bo prawie 2 tony odpadów, zebraliśmy podczas fundacyjnych wyda-

rzeń finałowych w Warszawie i Wą-

growcu. Nie zawiedli przedstawiciele Ambasad, którzy w pierwszym dniu posprzątali z 664 kilogramów śmieci popularną warszawską plażę nad Wisłą „Poniatówkę”. W drugim dniu finału, sprzątaliśmy pod wodą razem z Magazynem Perfect Diver i zaproszonymi nurkami – wolontariuszami. Tym razem uwolniliśmy Jezioro Durowskie z niespełna tony śmieci! To

W zeszłym roku w II dniu finału 28. Akcji Sprzątanie świata – Polska, nurkowie z Jeziora Ciecz w Łagowie, wyłowili 383 kilogramy śmieci. W tym roku podwodnych śmieci było prawie trzy razy więcej…

wyjątkowo ważny wkład w zdrową i czystą planetę. Bez pomocy nurków to, co niewidoczne dla oka, na zawsze zostałoby na dnie tego pięknego akwenu, poważnie szkodząc przyrodzie i nam samym. Dziękujemy z całego serca za wspólny manifest nieśmiecenia w naturze, który w tym roku zawierał się w haśle: „Wszystkie śmieci są nasze”.

Po oficjalne wyniki z 29. Akcji zapraszamy już niedługo. Będą dostępne na naszej stronie www.naszaziemia. pl oraz na naszych profilach w social media: @naszaziemia.

REKLAMA

PŁETWAL POZNAŃ

SERWIS

SKLEP

KURSY SZKOLENIA

UWWW.COMPASSDIVERS.PL

SKLEP

BIURO@COMPASSDIVERS.PL

884 022 281

UL. KOLEJOWA 2 62-010 POBIEDZISKA – LETNISKO

WYPRAWY

SERWIS

SZKOLENIA

LET'S DIVE WWW. PLETWAL-POZNAN.PL

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022 PLETWAL@PLETWAL.EU +48 531 878 858 63

wydarzenia

PO DIVING TALKS Tekst i zdjęcia Szymon Mosakowski TRÓIA – PIĘKNY PÓŁWYSEP POŁOŻONY OKOŁO 50 KILOMETRÓW NA POŁUDNIE OD LIZBONY. TO TAM W DNIACH 7–9 PAŹDZIERNIKA 2022 ROKU MIAŁA MIEJSCE DRUGA JUŻ EDYCJA KONFERENCJI DIVING TALKS.

J

64

est to międzynarodowa konferencja

wym, materiałami promocyjnymi i ofertami

wite opowieści o nurkowaniu, metodach

nurkowa, która przyciąga do Portugalii

różnych organizacji.

szkoleniowych i nowych przedsięwzię-

miłośników nurkowania, zarówno tych re-

Pierwszy dzień konferencji był po części

ciach. Swoją historią Kirk Krack otworzył

kreacyjnych jak i tych, którzy swoją pracę

jeszcze dniem organizacyjnym. Do hotelu

pierwszy panel tego dnia. Kirk jest profesjo-

wykonują pod wodą.

przybywali ostatni prelegenci, jednak mimo

nalistą w wielu dziedzinach nurkowania oraz

Na miejscu byliśmy już w czwartkowy

tego sala konferencyjna tętniła życiem. Był

instruktorem, który odegrał kluczową rolę

wieczór, 6 października. Portugalia przywi-

to czas przede wszystkim na rozmowy

w wielu innowacjach związanych z trenin-

tała nas piękną pogodą, ciepłą i słoneczną

oraz prezentacje swoich stanowisk przez

giem wstrzymywania oddechu i freedivin-

– idealną na weekend pełen rozmów o nur-

wystawców, którzy mieli w swoim asor-

giem. Opowiadał o metodach szkoleniowych

kowaniu. Sezon turystyczny zakończył się

tymencie najnowsze wyposażenie nur-

i przekraczaniu barier ludzkiego organizmu

parę tygodni przed konferencją, więc

kowe. Oprócz standardowych stanowisk

w bezpieczny sposób. Elementem, który jed-

okolica była cicha i spokojna, co pozwoliło

sprzedawców było również kilka takich,

nak zaciekawił słuchaczy najbardziej był wą-

w pełni oddać się wydarzeniu. Organizacja

które zdecydowanie się wyróżniały, m.in.

tek na temat pracy z aktorami z Hollywood

konferencji postawiła poprzeczkę wysoko,

wyposażenie płetwonurków Marynarki Wo-

na planie nowej odsłony filmu Avatar, której

już od momentu wyjścia z lotniska wszyst-

jennej Portugalii, czyli specjalistyczny sprzęt

reżyserem jest sam James Cameroon. Jean-

ko było dopięte na ostatni guzik. Każdy

wojskowy wykorzystywany przy operacjach

-Cleude Monachon opowiedział w jaki spo-

z uczestników miał zapewnioną pomoc

specjalnych. Były również oferty firm ubez-

sób social media mogą pomóc w rozwijaniu

i opiekę od pierwszych chwil do ostatnich

pieczeniowych specjalizujących się w ubez-

biznesu związanego z nurkowaniem oraz jak

minut konferencji. Hotel, który został za-

pieczeniach nurków. Zauważalne były rów-

je prowadzić, aby przyniosły jak największe

pewniony przez organizatorów znajdował

nież stanowiska jednej z najpopularniejszych

zasięgi i sukcesy.

się parę minut spacerem od sali konferen-

organizacji nurkowych – PADI. Możliwość

Po krótkiej przerwie kawowej na scenie

cyjnej, co było niezwykle ważnym udogod-

sprawdzenia i przetestowania niektórych ze

pojawił się Marco Pires, który służy w jednej

nieniem. Lokalizacja to bardzo malownicze

sprzętów z pewnością było idealnym rozwią-

z jednostek specjalnych w Portugalii (FEPC)

miejsce, pełne zieleni, pięknych piaszczy-

zaniem dla zainteresowanych. Po południu

jako płetwonurek – strażak. Przybliżył zada-

stych plaż, a przede wszystkim bogata

odbyły się aktywności dla referentów, czyli

nia jakie spotykają go na służbie oraz niebez-

w wiele ciekawych spotów nurkowych. Sala

wizyta w Grandoli i wystawa zdjęć prelegen-

pieczeństwa z tym związane. Kolejnym pre-

konferencyjna znajdowała się na tyłach

tów zajmujących się fotografią podwodną,

legentem był Manthos Marras, płetwonurek

jednego z hoteli. Podzielona na dwie czę-

m.in. Brandi Mueller oraz Ellen Cuylaerts.

techniczny oraz instruktor, który pomimo

ści – panel referentów, a po drugiej stronie

Kolejny dzień był pełen wystąpień,

tego, że porusza się na wózku inwalidz-

stanowiska wystawców ze sprzętem nurko-

od samego rana obfitował w niesamo-

kim, nie przestał kontynuować swojej pasji

wydarzenia

do podwodnego świata. Opowiedział o trudnościach w szkoleniu osób z niepełnosprawnościami oraz o swojej niesamowitej historii.

W panelu trzecim wystąpiło trzech prelegentów: Gareth Lock, Mark Caney oraz Mark Powell, którzy opowiedzieli o metodach szkoleniowych w nurkowaniu oraz ich problematyce na różnych etapach nurkowania. Panel czwarty otworzył Dan Orr oraz Aviad Cahana przybliżając uczestnikom nowy, jak sami twierdzą rewolucyjny, system Avelo. Wykorzystuje on zbiornik ciśnieniowy o zmiennej objętości zwany Hydrotankiem, dzięki któremu ma on rozwiązać niektóre z najtrudniejszych aspektów nurkowania: dużą wagę i uzyskanie neutralnej pływalności. Zastosowanie tej technologii

odegrało ważną rolę. Pomimo niepełno-

ma znacząco zmniejszać całkowitą wagę,

sprawności, Dalia postanowiła spełnić

jaką noszą nurkowie.

swoje marzenie i spróbować podwodnego

Carlos Almeria zaprezentował robota

świata. Jak sama mówi, nurkowanie okaza-

podwodnego UX1-Neo, który jest przysto-

ło się w pewnym sensie lekarstwem na jej

sowany do eksplorowania podwodnych

przypadłość, przyczyniło się do poprawy jej

jaskiń. Pierwszą misją robota była eksplo-

zdrowia fizycznego, ale przede wszystkim

racja i mapowanie jaskini Hranice Propast.

zmieniło nastawienie do życia.

Ostatnim prelegentem tego panelu był Bill

O głębokich nurkowaniach, nurkowaniu

Stone. Jego wystąpienie dotyczyło wykorzy-

technicznym i wykorzystaniu urządzeń mo-

stywania sztucznej inteligencji w nurkowa-

gących zejść na niewyobrażalne głęboko-

niu, a dokładniej wykorzystaniu urządzeń

ści opowiedziała Teresa Amaro. Następnie

wyposażonych w sztuczną inteligencję

Stephane Lourdes opowiedział o nauko-

mogących robić rzeczy, których człowiek

wych nurkowaniach w Adélie. W przed-

Według niego największym ograniczeniem

nie jest w stanie. Efektem tego ma być za-

ostatnim panelu Armando Ribeiro oraz

w bezpieczeństwie i zbieraniu danych na

stąpienie człowieka w wykonywaniu specja-

Leigh Bishop opowiadali o nurkowaniach

ten temat jest obecnie to, że dane są za-

listycznych zadań.

w trudnych warunkach, m.in. na wrakach

zwyczaj zbierane przed i po nurkowaniu.

Drugi dzień konferencji zamknęli Ales-

statków. W tym panelu mieliśmy również

Podwodny system telemedyczny DAN

sandro Marroni, Oscar Camacho i Simon

przyjemność wysłuchać Tomasza Stachu-

Europe ma pozwolić na bezprzewodowe

Mitchell debatą z zakresu fizjologii nurko-

rę, który opowiedział jedną z najciekaw-

monitorowanie fizjologii nurka w czasie

wania i medycyny hiperbarycznej.

szych historii z dna Bałtyku, o S/S Karlsru-

rzeczywistym w trakcie nurkowania oraz

Ostatni dzień konferencji rozpoczął

he. Był to ostatni niemiecki statek, który

natychmiastową informację zwrotną dla

się kolejną debatą, jednak tym razem

opuścił Konigsberg tuż przed zdobyciem

nurka w celu lepszego doradztwa w zakre-

w wykonaniu Mark Caney, Mark Powell

miasta przez Armię Czerwoną w kwietniu

sie bezpieczeństwa nurkowania.

oraz Jean-Claude Monachon. Dyskusja

1945 roku.

dotyczyła tego jak wygląda przyszłość technik i metod w szkoleniach nurkowych.

Konferencja Diving Talks to weekend pe-

W ostatnim panelu konferencji mogli-

łen inspirujących opowieści o nurkowaniu,

śmy usłyszeć dwie postacie ze świata nur-

niesamowitych technologii oraz przekra-

Kolejny panel był jednym z najciekaw-

kowego: Simon Mitchell oraz Alessandro

czaniu granic ludzkiego organizmu. Każdy

szych na konferencji Diving Talks, dotyczył

Marroni. Pierwszy z nich poruszył temat czy

z paneli miał swoją własną niepowtarzalną

on fotografii podwodnej. Mogliśmy usły-

nurkowie będący w odległych miejscach

atmosferę i fascynował słuchaczy na swój

szeć historie oraz obejrzeć niesamowite fo-

powinni rozważać leczenie choroby dekom-

indywidualny sposób. Podczas tego eventu

tografie takich postaci jak Brandy Mueller,

presyjnej za pomocą rekompresji w wodzie

każdy znajdzie coś dla siebie, bez znaczenia

Nuno Vasco Rodrigues czy Ellen Cuylaerts.

oraz dowody na skuteczność rekompresji

czy nurkuje rekreacyjnie podczas wakacyj-

Każdy z nich opowiedział o swoich fotogra-

wprowadzonej bardzo szybko po wystą-

nych wypadów, czy regularnie eksploruje

fiach, podróżach oraz problematyce z jaką

pieniu objawów i przy niższych ciśnieniach

głębiny, wykorzystując metody nurkowań

się spotykają fotografując podwodny świat.

niż stosowane w komorach. Alessandro

technicznych. Mnóstwo osobowości z ca-

Dalia Faria opowiedziała swoją nie-

Marroni przedstawił nowe rozwiązanie

łego świata, które w tym czasie łączy

samowitą historię, w której nurkowanie

związane z bezpieczeństwem nurkowym.

jedna rzecz – NURKOWANIE. PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

65

porady i ciekawostki ACADEMY

PROCEDURY

JAK ZOSTAĆ LEPSZYM NURKIEM? Communication, Zdjęcie Mocean Images

66

Tekst Wojciech A. Filip

Zastanawiałeś się kiedyś dlaczego po podaniu octopusa pokazujesz znak „wynurzenie”?

GDZIE POWSTAJĄ NURKOWE PROCEDURY – ZAPRASZAM DO LEKTURY

Dlaczego przed rozpoczęciem v-drilla najpierw sprawdzasz czy działa automat zapasowy?

W uproszczeniu, procedura to dokładnie

w 2 sekundy i nie potrzebuję do tego

opisany i przećwiczony sposób na osią-

żadnej procedury!”

gnięcie zamierzonego celu.

Zastanów się czy na pewno wiesz jak po-

Dobrze to zobrazuje sytuacja „brak

dać gaz kiedy sygnalizujący:

Dlaczego przed nurkowaniem jaskiniowym mierzy się napięcie baterii w latarkach zapasowych?

gazu”. Jeżeli w czasie nurkowania taka

´ jest po twojej prawej stronie

sytuacja wystąpi, to osoba która zobaczy

´ jest po twojej lewej stronie

Taki jest główny cel procedury „brak gazu”: podać gaz potrzebującemu.

W tym miejscu niemal każdy z nas mógłby powiedzieć: „ok, potrafię to zrobić

znak „nie mam gazu” będzie się starała

´ jest nad tobą

jak najszybciej podać automat nurkowi

´ jest za tobą

sygnalizującemu problem.

´ płynie na skuterze

porady i ciekawostki ACADEMY Deco, Zdjęcie Jon Borg

Procedury tworzy się przez połączenie olbrzymiego doświadczenia

´ jesteście wewnątrz ciasnego wraku

nurkowego, umiejętności przewidywania i dopasowania tego

´ jest oddalony o blisko 10 metrów

do możliwości przeciętnego nurka, który powinien nie tylko opanować

´ widoczność spadła do zera

procedurę, ale także wyraźnie widzieć zarówno możliwości jakie

´ mam octopus włożony w magnetycz-

procedura mu daje jak i jej granice. Kluczem do sukcesu procedur jest

ny uchwyt

ich jak najczęstsze ćwiczenie przez cały nurkowy zespół.

´ używam długiego węża ´ właśnie korzystam z gazu dekompresyjnego …a to wcale nie wszystkie możliwe

CZY ISTNIEJĄ SUPER PROCEDURY,

na dobrego szkoleniowca więc, nie będę

sytuacje!

KTÓRYCH MOŻE NAUCZYĆ SIĘ KAŻ-

zawracał sobie głowy np. ćwiczeniem

Dodatkowo, samo podanie gazu to nie

DY NUREK?

zdejmowania i zakładania maski!

koniec procedury. Nurkowie muszą

Nie. Dzieje się tak dlatego, że aby móc

Brzmi znajomo? Oczywiście!

się jakoś względem siebie ustawić,

używać super procedur, należałoby być

Więc spróbujmy wyobrazić sobie co by

płynąć, komunikować, wynurzać się

super nurkiem!

się stało, gdyby w czasie rozwiązywa-

realizując dekompresję.

Zaraz zaraz… ale przecież jestem super

nia problemu z brakiem gazu powstało

nurkiem!

zamieszanie i jeden z nurków zgubiłby

Czy możliwe jest, aby nauczyć się postę-

Czy na pewno? Każdy z nas ma do prze-

maskę.

powania we wszystkich okolicznościach,

ćwiczenia to i owo z kursu podsta-

Ok, ok, zrozumiałem! Chcę zrobić

w których komuś może zabraknąć gazu?

wowego, tyle, że nie ma na to czasu,

wszystko za szybko, ale przecież nie ma

Nawet jeżeli tak, to co zrobić jeżeli osoba

bo przecież właśnie robi kurs wrakowy,

procedury na tę opisaną sytuację!

sygnalizująca brak gazu zacznie robić coś

a potem jeszcze techniczny, na dodatek

Otóż jest. Sposób postępowania przy

zupełnie innego niż sądziłem, że zrobi?

mój instruktor twierdzi, że mam zadatki

złożonych problemach jest bardzo

PERFECTDIVER nr 6(24)/2022

67

porady i ciekawostki ACADEMY

Valve drill, Zdjęcie Mocean Images

szczegółowo opisany, tyle, że trzeba go

Wracając do ćwiczenia elementów pro-

Warto ćwiczyć na każdym nurkowaniu

nie tylko poznać, ale ćwiczyć przy każdej

cedur.

poświęcając np. ostatnie 10 minut na po-

okazji, wtedy sytuacja awaryjna ma duże

Ile razy na kursie zdejmowałeś i zakłada-

wtórki umiejętności.

szanse na płynne przejście w procedurę

łeś maskę pod wodą?

Im dokładniej każdy z członków nurko-

jej rozwiązania.

Nie chodzi o klęczenie na dnie, ale

wego zespołu wykona daną czynność

zdjęcie i założenie maski płynąc w toni,

tym lepiej będzie przygotowany na jej

JAK WYGLĄDA PROCEDURA W OPI-

bo przecież w takich okolicznościach

zastosowanie w rzeczywistej sytuacji.

SYWANEJ SYTUACJI NURKA, KTÓRY

może dojść do jej zgubienia.

Doświadczeni nurkowie, z wieloletnim

NIE MA GAZU I ZGUBIŁ MASKĘ?

Czepiasz się!

stażem ćwiczą procedury bardzo czę-

1. Podaj gaz

Każdy robi kurs jak najtaniej i jak naj-

sto, umawiając się ze swoimi zespołami

2. Ustabilizuj zespół

szybciej!

na wyjazdy treningowe, czyli np. week-

3. Wyjmij i załóż zapasową maskę

Ok, tak może być. Byłoby rozsądnie, aby

end poświęcony awariom światła, albo

4. Sprawdź co było przyczyną braku

po takim szkoleniu wrócić jak najszybciej

zmianie gazu.

gazu i podejmij decyzję jaki będzie

na basen i przez wiele dni powtarzać

Warto, abyś zwrócił uwagą na to,

kolejny krok waszego zespołu.

to czego zacząłeś się uczyć i utrwalić to,

że procedura jest tylko narzędziem

zamiast ruszać na podbój głębin, prawda?

mającym pomóc w rozwiązaniu sytuacji niebezpiecznej, a nie jej roz-

Ejj.. no nie żartuj, przecież nikt tak nie

68

nurkuje! Wyszarpuję partnerowi octo-

To właśnie tu zaczyna się „problem”

wiązaniem.

pus i jazda do góry!

z procedurami: jeżeli nie mamy czasu

Innymi słowy opanowanie samych

Hm… tak, to możliwe i dobrze, jeżeli nie

na ich trening, to szansa na to że któ-

ruchów stosowanych w procedurze

skończy się to wypadkiem.

raś zadziała jest bardzo mała.

to pierwszy krok. Kolejny to jej świado-

porady i ciekawostki ACADEMY

S-drill, Zdjęcie Mocean Images

me stosowanie. Każda czynność powinna mieć jasno opisany cel. Poproś instruktora o dokładne objaśnienie każdej części procedury.

Procedura jest tym dokładniejsza, im dokładniej jest opisana.

Zwróć uwagę na różnice w 2 przykładowych opisach tej samej procedury: A. Podaj gaz osobie sygnalizującej brak gazu, zapytaj czy ok, a następnie trzymając ją za szelkę jacketu wynurz się na powierzchnię.

B. Podaj automat, który aktualnie masz w ustach osobie sygnalizującej brak gazu. Podając chwyć prawą ręką od przodu za wąż, tuż za puszką automatu. Po zdjęciu węża z szyi drugą ręką włóż do ust zapasowy automat.

Stabilizuj wąż automatu, który podałeś biorcy do czasu kiedy on wepnie karabinek swojego automatu w prawy d-ring. Sprawdź czy wszystko ok.

Jeżeli przechodzisz do wynurzenia utrzymuj wąż automatu w pozycji luźnej, lub asekuruj go na zmianę

´ Ucz się przyjmowania i działania

No dobrze, nie ćwiczyłem zdejmowania

w idealnej pozycji. Postaraj się

i zakładania maski 45 razy, nie jestem

dopracować swoją konfigurację

Tutaj można dodać dodatkowe części

też pewien co zrobi mój partner kiedy

i ustawienie balastu tak, aby pozycja

procedury szczegółowo opisujące jak się

pokażę mu, że nie mam gazu.

za każdym razem wychodziła coraz

zachować kiedy musisz popłynąć z bior-

Od czego zacząć trening procedur.

cą w kierunki miejsca wynurzenia mając

Czy jest coś co każdy z nas może zrobić?

z biorcą trzymając go przed sobą.

go po prawej, albo lewej stronie.

lepiej. ´ Kontroluj pływalności w każdych warunkach, na początku przyjmij, że

Tak, istnieją 3 elementy stosowane

maksymalny skok to 1,5 metra, a na-

No dobrze, ale po co tyle tego? Nie lepiej

w każdej organizacji nurkowej, któ-

stępnie ćwicz nad poprawą dokład-

po prostu podać automat i w nogi?

re są bardzo potrzebne do tego, żeby

ności. Kiedy dojdziesz do swobodnej

Z pozoru wydaje się to najprostszym

zadziałała jakakolwiek procedura,

kontroli pływalności w zakresie

rozwiązaniem, jednak wyobraź sobie

od ich perfekcyjnego opanowania za-

0,5 metra, jesteś niemal gotów do

tę sytuację w czasie typowego nurkowa-

leży bezpieczeństwo całego zespołu:

nia w Bałtyku: widoczność 1,5–2 metry,

1. Pozycja

jesteś w rejonie osieciowanego wraku.

2. Kontrola pływalności

i bardzo szybko używając różnych

Jeżeli w czasie podawania gazu widocz-

3. Techniki poruszania

technik: frog, kraul, techniki zmody-

ność spadnie do zera, a obydwaj nurko-

nauki każdej procedury. ´ Naucz się poruszać bardzo wolno

fikowane. Wykonuj obroty w miejscu

wie znają dobrze każdy element proce-

Ważna, ale nie zawsze oczywista sprawa.

dury, to będą się wzajemnie kontrolować

Nazwy procedur pochodzą najczęściej

dokładnie wiedząc jaki kolejny krok wyko-

od ich angielskich odpowiedników i na-

na partner bardziej to czując niż widząc.

zywane są „drylami” (ang. „drill” oznacza

Na nazwę danej procedury wpływa też

Brak gazu to mało komfortowa sytuacja,

procedurę).

organizacja nurkowa. Może się zdarzyć,

jednak świadomość, że wiem co się dzieje

Mamy zatem s-drill od safety drill, v-drill

że ta sama procedura ma różną nazwę,

i co zaraz nastąpi, działa uspokajająco.

od valve drill etc.

ale także może składać się z innych czyn-

oraz poruszanie wstecz bez użycia rąk.

69

porady i ciekawostki ACADEMY

Team swim, Zdjęcie Bartek Trzciński

ności mających doprowadzić do tego sa-

´ praca w zespole

GRUPA PROCEDUR ZAAWANSOWA-

mego celu.

´ zdjęcie założenie maski

NYCH:

Upewnij się, że wiesz co oznacza dany

´ kontrola otwarcia zaworu butli

´ złożone awarie sprzętu

skrót i jak wygląda kryjąca się za nim

´ strzelenie bojki sygnalizacyjnej

´ rotacja butli bocznych

procedura.

´ używanie komunikacji manualnej

´ dekompresja wielogazowa

Bardzo ważne jest, aby nurkować

´ podstawy dekompresji

´ użycie skutera

w zespołach stosujących te same

´ transport i wydobycie na powierzch-

procedury! Zespół nurkowy to 2 lub

nię nieprzytomnego nurka

3 osoby.

´ przestrzeń zamknięta ´ wydobywanie przedmiotów ´ rekompresja

Oto przykładowe grupy najczęściej spo-

GRUPA PROCEDUR ŚREDNIOZA-

tykanych procedur w nurkowaniu rekre-

AWANSOWANYCH:

Procedury to niezwykle ciekawy temat.

acyjnym i technicznym.

´ użycie zapasowej maski

Uczymy się ich od początku naszej nur-

Oznacza to, że czynności kryjące się

´ kompleksowa obsługa zaworów butli

kowej kariery i często rozbudowujemy

za każdym poniższym hasłem są bardzo

´ komunikacja światłem

poznając nowe technik nurkowania.

szczegółowo opisane i z detalami ćwiczo-

´ użycie światła zapasowego

O wpływie sprzętu nurkowego na proste

ne przez każdego członka zespołu.

´ posługiwanie się kołowrotkiem/po-

i złożone procedury opowiadamy na se-

ręczowanie GRUPA PROCEDUR PODSTAWOWYCH:

´ zmiany gazu pomiędzy podstawowym a dekompresyjnym

minariach w Akademia Tecline – zapraszam do wzięcia udziału początkujących i zaawansowanych nurków oraz instruk-

´ nawigacja

torów nurkowania – dla Was przygoto-

´ wyjęcie i włożenie automatu

´ brak gazu dekompresyjnego

waliśmy specjalny program „Master

´ zamiana automatów główny/zapa-

´ realizacja zmiennych planów dekom-

Class”.

´ analiza gazów nurkowych

presyjnych

sowy ´ podanie automatu w sytuacji braku gazu

´ choroba dekompresyjna i toksyczność tlenowa

Bezpiecznych nurkowań, WAF

https://teclinediving.eu/pl/akademia-tecline/#/

70

PRENUMERATA 2023 6

numerów

nurkowanie f reediving pasja wiedza

nr 24 6(24)/2022

LISTOPAD/GRUDZIEŃ

CYPR

AZJATYCKA WYSPA EUROPY

cena 25,00 zł w tym 8% VAT

PŁETWONOGI Z WYSP FARNE PICOS de EUROPA 1

cena prenumeraty

210 PLN

ZAMÓW JUŻ DZISIAJ:

preorder@perfectdiver.com

z przesyłką na terenie polski

KALENDARZ

2023

PERFECT DIVER na 2023 rok

38 PLN z przesyłką (Poczta Polska)

2023

Bogdan Zając „Miętus na platformie”, głębokość 25 m, Jezioro Ińsko, Polska • ”Burbot on the platform”, 25 m depth, Ińsko Lake, Poland

2023

Styczeń • January

Luty • February

2023

Marzec • March

Klaudyna Brzostowska (waterography.com) Zielony żółw morski, Marsa Shauna, Egipt • Green Sea Turtle, Marsa Shauna, Egypt

2023

Kwiecień • April

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

52

28

29

30

31

5

30

1

Nowy Rok New Year

31

1

2

3

4

2

3

4

5

6

Trzech Króli Epiphany

7

6

7

8

13

Walentynki Valentine’s Day

14

15

20

Ostatki Shrove Tuesday

9

10

11

9

10 24

12

13

17

18

19

20

31

25

11

26

27

14

15

21

Dzień Dziadka Grandfather’s Day

22

28

Niedziela handlowa Trading Sunday

29

Dzień Babci Grandmother’s Day

3

4

5

6

7

8

Dzień Kobiet Women’s Day

9

10

11

Popielec Ash Wednesday

16

17

18

19

22

23

24

25

26

1

2

3

4

5

Maj • May

Karola Takes Photos Leaf Scorpionfish, Komodo, Indonezja • Leaf Scorpionfish, Komodo, Indonesia

2023

28

29

3

4

5

13 Równonoc wiosenna The vernal equinox

16

17

18

20

21

22

23

24

25

27

28

14

29

15

30

31

1

19 Zmiana czasu z zimowego na letni Time change from winter to summer

10

12

13

18

11

19

20

21

26

27

28

Czerwiec • June

Łukasz Metrycki/ Luke Divewalker Hiszpańska tancerka, Marsa Shagra, Egipt • Spanish Dancer, Marsa Shagra, Egypt

2023

Lipiec • July

2023

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

18

22

29

30

31

1

Dzień Dziecka Children’s Day

2

3

9

10

11

12

13

14

5

6

7

8

Boże Ciało Corpus Christi

9

10

16

17

18

22

15

23

24

25

30

31

1

19

20

Wniebowstąpienie Ascension Day

26

27

Zielone Świątki Pentecost

2

3

21

12

13

19

20

26

27

14

15

21

22

28

29

Przesilenie letnie The summer solstice

Dzień Ojca Father’s Day

16

17

23

24

30

1

Wrzesień • September

29

30

1

18

4

10

listopad

Październik • October

Czwartek

Piątek

Thursday

3

4

5

5

6

7

8

6

7

8

9

10

11

12

13

32

9

12

13

17

18

19

20

21

22

23

31

25

11

26

27

28

14

29

15

30

16

14

Święto WP Wniebowzięcie NMP Armed Forces Day Feast of the Assumption

33

16

17

18

19

21

22

23

24

25

26

28

29

15

30

31

1

2

34

Krzysztof Wodziński Silfra, Islandia • Silfra, Iceland

2023

Grudzień • December

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Sobota

Niedziela

Poniedziałek

Wtorek

Środa

Czwartek

Piątek

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

Saturday

Sunday

Monday

Tuesday

Wednesday

Thursday

Friday

35

zamów teraz: 3

39

25

26

27

28

29

30

1

36

4

5

6

7

8

9

10

3

4

5

6

9

10

11

7

8

37

12

13

16

17

18

19

20

21

22

Przesilenie jesienne The autumnal equinox

23

24

25

11

26

27

28

14

29

15

Dzień Chłopaka Boy’s Day

30

12

13

17

18

19

20

21

31

25

26

27

28

14

15

38

1

23

Wszystkich Świętych All Hallows’ Day

1

Dzień Zaduszny All Souls’ Day

2

3

6

7

8

9

10

4 Narodowe Święto Niepodległości National Independence Day

30

24

22

Zmiana czasu z letniego na zimowy Time change from summer to winter

11

27

28

4

5

Sunday

11

29

30

1

2

12

6

7

8

9

14

15

16

3 49

Barbórka Miner’s Day

Mikołajki St. Niocholas’ Day

10

46

13

14

16

17

18

19

22

23

24

25

26

29

15

30

1

2

50

12

13

19

20

21

26

27

28

47

20

21

27

28

43

29

Niedziela 48

5 45

42

16

redakcja@perfectdiver.com 39

31

41 Dzień Edukacji Narodowej Education Day

Sobota Saturday

44

30

40

2

3

Adrian Juriewicz Safari po Morzu Czerwonym, Wyspy Brothers, Egipt • Red Sea Safari, Brothers Islands, Egypt

2023

Listopad • November

Środa

2

27 35

Wednesday

1

20 Niedziela handlowa Trading Sunday

30

Tuesday

31

Sunday

2

Wtorek

30

Niedziela

Saturday

1

Monday

29

Sobota

Friday

31

Poniedziałek

28

30

29

24

2

Artur Korek Madeira Scorpionfish, Bonito Diving, Lanzarote, Hiszpania • Madeira Scorpionfish, Bonito Diving, Lanzarote, Spain

2023

16

23 Niedziela handlowa Trading Sunday

31

2 28

26

październik

2023

3

25

Niedziela handlowa Trading Sunday

22

Tomek Ramutkowski Wrak MV Karawela, Wyspa Gozo, Malta • MV Karawela Wreck, Gozo Island, Malta

28

25

28 4

27

24

21 Dzień Matki Mother’s Day

16

22 29

27

11

20

29

26

23

grudzień

8

15 Międzynarodowy Dzień Ziemi International Earth Day

26

4

19

14

Sierpień • August

Sobota

Friday

7

9

Daniel Wlaziński Makadi Bay, Egipt • Makadi Bay, Egypt

Piątek

6

13

2

Wielkanoc Easter

17

Thursday

5

8

25

Czwartek

4

Wielka Sobota Holy Saturday

Wielki Piątek Good Friday

17

Środa

3

6

Wielki Czwartek Holy Thursday

24

Wednesday Święto Konstytucji 3 Maja May 3rd Constitution Day

7

Niedziela handlowa Trading Sunday

Niedziela Palmowa Palm Sunday

13

2

Tuesday

2

1

12

26

Wtorek

Dzień Flagi RP RP Flag Day

Sunday

Prima aprilis April Fools’ Day

15

Monday

1

Niedziela

31

14

Poniedziałek Wielkanocny Easter Monday

Poniedziałek

Święto Pracy Labour Day

30

11

lipiec

28

27

12

9

27

czerwiec

2023

2

8

21

4

Wojciech Zgoła Podwodne muzeum MUSAN, Ayia Napa, Cypr • MUSAN Museum of Underwater Sculpture, Ayia Napa, Cyprus

1

7 Tłusty czwartek The last Thursday of carnival

3

16 30

28

10

12

2

23

27

6

8

Sobota Saturday

9

5

sierpień

27

1

maj

Kurt Storms Kopalnia łupków Nuttlar, Niemcy • Nuttlar Slate Mine, Germany

Poniedziałek

26

wrzesień

kwiecień

Mirek Kruk (Gralmarine) Kamieniołom Kreidesee Hemmoor, Niemcy • Kreidesee Hemmoor Quarry, Germany

marzec

luty

styczeń

Kurt Storms Drobnicowiec Giannis D, Morze Czerwone, Egipt • Giannis D Wreck, Red Sea, Egypt

18

Przesilenie zimowe The winter solstice

22

23

29

30

Niedziela handlowa Trading Sunday Niedziela handlowa Trading Sunday

3

17 51

Wigilia Christmas Eve

24

Sylwester New Year’s Eve

31

48 Andrzejki St. Andrew’s Day

52 Boże Narodzenie Christmas

25

Boże Narodzenie Christmas