Magazyn nurkowy Perfect Diver nr 23

nurkowanie freediving pasja wiedza

nr 23 5(23)/2022

WRZESIEŃ/PAŹDZIERNIK

cena 25,00 zł w tym 8% VAT

BALI SCAPA FLOW NIEMIECKA „SIÓDEMKA”

1

LATARKA TAKTYCZNA AKCJE POSZUKIWAWCZE RATOWNICTWO PODWODNE

2

słowo wstępne

WOJCIECH ZGOŁA

Redaktor Naczelny

J

uż sama okładka pokazuje, że pod wodą nie ma jesieni, a rafy i jej zacni mieszkańcy pozostają kolorowi, pełną paletą barw. Nawet fanatycy wraków lubią (chyba,

że jeszcze o tym nie wiedzą) niesamowite ogrody koralowców, ukwiałów i wszelakich mniejszych i większych żyjątek tam spotykanych.

Jaka jest kondycja wspomnianych raf po ostatnich 2 latach pandemii i wzmożonego ruchu turystycznego w bieżącym roku? W jednym z artykułów odpowiadamy wprost na to pytanie, a Laura Kazimierska „siedzi” w Indonezji i codziennie przygląda się zachodzącym zmianom i zjawiskom. Artykuł okraszony zdjęciami Karoli Takes Photos z wykorzystaniem tylko naturalnego światła zastanego. Ale to nie wszystko w sprawie raf. Mamy też dla Was podwodne spojrzenie na Bali spod pióra Sylwii Kosmalskiej-Juriewicz i świetne zdjęcia Adriana Juriewicza (okładka należy do Adriana!) pokazujące piękno, które możemy oglądać na własne oczy z drugiej strony lustra.

Bieżący numer otwiera artykuł Kurta Stormsa o wrakach Scapa Flow, miejscu zwanym mekką (przynajmniej jedną z) nurków wrakowych. Zobaczcie jak ze swojej perspektywy opowiedział o tych zanurzeniach Kurt.

Kilka kartek dalej Jakub Banasiak ujawnia sensacyjne wiadomości dotyczące znikających delfinów. Pierwszy komunikat maltańskiego delfinarium informował, że delfiny zostały przewiezione do Hiszpanii. Zobaczcie jak to wyglądało naprawdę krok po kroku i nie odwiedzajcie delfinariów.

Ania Sołoducha rozwija i kończy swój tekst o rekinach. One są mega ważne dla stabilizacji ekosystemu na naszej Planecie. Pięknie łączą się też ze wspomnianymi wyżej rafami.

Wydanie Magazynu 4/2022 traktowało dużo o Morzu Śródziemnym. Nie wszystkie artykuły weszły do tamtego wydania, dlatego teraz możecie popatrzeć lub wspomnieć swoje doświadczenia z Czarnogóry i Chorwacji.

A wieczorem, przy kubku ciepłej herbaty zapraszam na spotkanie z opowieścią Mateusza Popka i Szymona Mosakowskiego o polarnej tajemnicy Endurance. Czy można przeżyć 560 dni i nocy w ekstremalnym zimnie? Dokładnie! Wtedy nie było telefonów satelitarnych…

A teraz pytanie! Czy nurek rekreacyjny może nurkować ze stage’m? Czy nurkowanie rekreacyjne jest nurkowaniem dekompresyjnym? Wielu z was lubi ostatni artykuł wydania, bo tam znajduje się wiedza, praktyczna i teoretyczna i zawsze jest możliwość rozwinięcia tematu osobiście z Wojtkiem A. Filipem, autorem owych tekstów.

Na koniec spróbuj wejść w „skórę” łososia, a także posłuchaj piskliwca.

Zapraszam!

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

3

spis treści

36

10

WRAKI

58 PLANETA ZIEMIA

10 Scapa Flow. Niemiecka „siódemka”

PODRÓŻE 20 Bali, cz. II 36 Krk 42 Montenegro. Czarna perła Adriatyku

4

28 Rafa w czasach zarazy. Wpływ okresu pandemii na 50 54 58 62

rafy koralowe Znikające delfiny Sharks, cz. II What is it like to be a salmon?

Głośne brodźce

ARCHEOLOGIA 46 Endurance. Polarna tajemnica

Wydawca PERFECT DIVER WOJCIECH ZGOŁA ul. Folwarczna 37, 62-081 Przeźmierowo redakcja@perfectdiver.com

ISSN 2545-3319

redaktor naczelny

Wojciech Zgoła

archeologia podwodna

Mateusz Popek

fotograf

Karolina Sztaba

marketing i reklama tłumacze języka angielskiego

Hubert Reiss Agnieszka Gumiela-Pająkowska Arleta Kaźmierczak Reddo Translations Sp. z o.o.

Piotr Witek

opieka prawna projekt graficzny i skład

46

Adwokat Joanna Wajsnis Brygida Jackowiak-Rydzak

magazyn złożono krojami pisma

Montserrat (Julieta Ulanovsky) Open Sans (Ascender Fonts) Noto Serif, Noto Sans (Google)

PORADY I CIEKAWOSTKI 66 Butla boczna czyli stejdż (stage). Jak zostać lepszym

druk Wieland Drukarnia Cyfrowa, Poznań, www.wieland.com.pl

dystrybucja centra nurkowe, sklep internetowy

preorder@perfectdiver.com

nurkiem?

fotografia na okładce

Adrian Juriewicz miejsce

Rafy na Bali model

Ślimak nagoskrzelny Nembrotha kubaryana

66

www.perfectdiver.com

Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych, nie odpowiada za treść ogłoszeń oraz zastrzega sobie prawo do skracania, redagowania, tytułowania nadesłanych tekstów oraz doboru materiałów ilustrujących. Przedruk artykułów lub ich części, kopiowanie tylko za zgodą Redakcji. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za formę i treść reklam.

34 CYPR Podoba Ci się ten numer magazynu, wpłać dowolną kwotę!

Wpłata jest dobrowolna.

PayPal.Me/perfectdiver PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

5

redakcja

WOJCIECH ZGOŁA

HUBERT REISS

Pasjonat nurkowania i czystej natury. Lubi mawiać, że podróżuje nurku-

Z zawodu informatyk, ale z krwi i kości handlowiec, który żadnej pracy się

jąc. Pływać nauczył się jako niespełna 6-cio letni chłopiec. W wieku 15 lat

nie boi. Nurkowanie zawsze było moim wielkim marzeniem. Na początku

zdobył patent żeglarza jachtowego, a nurkuje od 2006 roku. Zrealizował

miało być wyzwaniem, krótkim epizodem, a okazało się pasją do końca świata

ponad 750 zanurzeń w różnych regionach Świata. Napisał i opublikował

i jeden dzień dłużej. Pod wodą odreagowuję i odpoczywam. Jako Divemaster,

wiele artykułów.

nurek sidemount Razor, a ostatnio również fotograf, realizuję moje marzenia

Współautor wystaw fotograficznych. Orędownik pozostawiania miejsca poby-

podziwiając i uwieczniając piękno podwodnego świata. „Pasja rodzi profe-

tu czystym i nieskalanym. Propagator nurkowania. Od 2008 r. prowadzi swo-

sjonalizm, profesjonalizm daje jakość, a jakość to luksus w życiu. W dzisiejszych

ją autorską stronę www.dive-adventure.eu. Na bazie szerokich doświadczeń

czasach szczególnie...”

w 2018 roku stworzył nowy Magazyn Perfect Diver, który od 3 lat, z powodzeniem, wychodzi regularnie co 2 miesiące w języku polskim i angielskim.

MATEUSZ POPEK

KAROLA TAKES PHOTOS

„Moja pasja, praca i życie znajdują się pod wodą”. Nurkuje od 2009 roku.

Karolina Sztaba, a zawodowo Karola Takes Photos, jest fotografem z wykształ-

Od 2008 roku chodzi po jaskiniach. Z wykształcenia archeolog podwodny.

cenia i pasji. Obecnie pracuje w Trawangan Dive Centre na malutkiej wyspie

Uczestniczył w licznych projektach w Polsce i za granicą. Od 2011 zajmuje się

w Indonezji – Gili Trawangan, gdzie zamieszkała cztery lata temu. Fotografuje

nurkowaniem zawodowym. W 2013 uzyskał uprawnienia nurka II klasy. Ma

nad i pod wodą. Oprócz tego tworzy projekty fotograficzne przeciw zaśmie-

doświadczenie w pracach podwodnych zarówno na morzu jak i śródlądziu.

caniu oceanów oraz zanieczyszczaniu naszej planety plastikiem („Trapped”,

Od 2013 nurkuje w jaskiniach, zwłaszcza w górskich, a od 2014 jest instruk-

„Trashion”). Współpracuje z organizacjami NGO zajmującymi się ochroną

torem nurkowania CMAS M1. W czerwcu 2020 obronił doktorat z archeologii

środowiska i bierze aktywny udział w akcjach proekologicznych (ochrona

podwodnej.

koralowca, sadzenie koralowca, sprzątanie świata, ochrona zagrożonych gatunków). Jest również oficjalnym fotografem Ocean Mimic – marką tworzącą stroje kąpielowe i surfingowe ze śmieci zebranych na plażach Bali. Współpracowała z wieloma markami sprzętu nurkowego, dla których tworzyła kampanie reklamowe. W roku 2019 została ambasadorem polskiej firmy Tecline.

Od dwóch lat jest nurkiem technicznym.

ANNA SOŁODUCHA

SZYMON MOSAKOWSKI

Ma na swoim koncie ponad 8000 nurkowań. Nur-

Absolwentka Geografii na Uniwersytecie Wrocław-

Student archeologii na Uniwersytecie Mikołaja

kuje od ponad 30 lat, a w tym od ponad 20 lat jako

skim, niepoprawna optymistka… na stałe z uśmie-

nurek techniczny. Jest profesjonalistą z ogromną

chem na ustach! Do Activtour trafiła chyba z prze-

wiedzą teoretyczną i praktyczną. Jest instruktorem

znaczenia… i została tu na stałe. Z zamiłowaniem

wielu federacji: GUE Instructor Mentor, CMAS**,

codziennie spełnia ludzkie marzenia przygotowu-

IANTD nTMX, IDCS PADI, EFR, TMX Gas Blender.

jąc wyprawy nurkowe na całym świecie, a sama

Uczestniczył w wielu projektach i konferencjach

nurkuje już… ponad połowę życia. Każdego roku

nurkowych jako lider, eksplorator, pomysłodawca

eksploruje inny „kawałek oceanu” przypinając

czy wykładowca. Były to między innymi Britannic

kolejną pinezkę na swojej nurkowej mapie świa-

Expedition 2016, Morpheus Cave Scientific Project

ta! W zimie zamienia płetwy na ukochane narty

on Croatia Caves, GROM Expedition in Narvik, Tuna

i ucieka w Alpy. Przepis na życie? „Tylko martwy

Mine Deep Dive, Glavas Cave in Croatia, NOA-MA-

pień płynie z prądem – czółno odkrywców, płynie

RINE. Zawodowo jest Dyrektorem Technicznym

w górę rzeki!”

w TecLine w Scubatech, a także Dyrektorem Szko-

anna@activtour.pl

lenia w TecLine Academy.

activtour.pl; travel.activtour.pl; 2bieguny.com

JAKUB DEGEE

MICHAL ČERNÝ

SYLWIA KOSMALSKA-JURIEWICZ

Polski fotograf, zdobywca nagród i wyróżnień

„Mokre zdjęcia“ fotografował odkąd pamięta. Po

Podróżniczka i fotograf dzikiej przyrody. Ab-

w światowych konkursach fotografii podwod-

kilku latach doświadczenia jako nurek zapragnął

solwentka dziennikarstwa i miłośniczka dobrej

nej nurkował już na całym świecie – z rekinami

zachowywać wspomnienia z podwodnych zanu-

literatury. Żyje w zgodzie z naturą, propaguje

i wielorybami w Południowej Afryce, z orkami za

rzeń. Kupił swój pierwszy aparat kompaktowy

zdrowy styl życia... jest yoginką i wegetarianką.

północnym kołem podbiegunowym, na Galapa-

z podwodną obudową. Z czasem jednak zaczęło

Angażuje się w ekologiczne projekty, szczególnie

gos z setkami rekinów młotów i z humbakami na

dominować pragnienie posiadania najlepszego

bliskie jej sercu są rekiny i ich ochrona, o których

wyspach Tonga. Bierze udział w specjalistycznych

zdjęcia, co nie było do końca możliwe w przypad-

pisze w licznych artykułach oraz na blogu www.

warsztatach fotograficznych. Nurkuje od 27 lat,

ku zastosowanego kompaktu. Dlatego przeszedł

divingandtravel.pl Swoją przygodę z nurkowa-

zaczął w wieku lat 12 – jak tylko było to formalnie

na lustrzankę Olympus PEN E-PL 5, która pozwala

niem zaczęła piętnaście lat temu przez zupełny

możliwe. Jako pierwszy na świecie użył aparatu

na użycie nawet kilku różnych obiektywów. Wyko-

przypadek. Dzisiaj jest Divemasterem, odwie-

Hasselblad X1d-50c do podwodnej fotografii su-

rzystuje kombinację połączeń podwodnych bły-

dziła ponad 60 państw i nurkowała na 5 konty-

per macro. Niedawno, na odległym archipelagu

sków i świateł. Koncentruje się na fotografii dzikiej

nentach. Na wspólną podróż zaprasza z biurem

Chincorro na granicy Meksyku i Belize, zrobił to

przyrody, a nie na aranżacji. Fotografuje zarówno

podróży www.dive-away.pl, którego jest współ-

ponownie, podejmując udaną próbę sfotografo-

w słodkich wodach „domowych“, jak i w morzach

założycielem.

wania oka krokodyla obiektywem makro z dodat-

i oceanach świata.

kową soczewką powiększającą, co jest najwięk-

Zdobywał już liczne nagrody na czeskich i zagra-

szym na świecie zdjęciem oka krokodyla żyjącego

nicznych konkursach fotograficznych. Więcej zdjęć

na wolności (pod względem ilości pixeli, wielkości

można znaleźć na jego stronie internetowej, gdzie

wydruku, jakości).

można je również kupić nie tylko jako fotografie, ale także jako zdjęcia wydrukowane na płótnie czy na innym nośniku. www.mokrefotky.cz www.facebook.com/MichalCernyPhotography www.instagram.com/michalcerny_photography/

Kopernika w Toruniu. Początkujący płetwonurek rozpoczynający swoją przygodę z archeologią podwodną. Miłośnik fotografii, przyrody i koszykówki, a od niedawna również nurkowania.

stała współpraca

WOJCIECH A. FILIP

stała współpraca

WOJCIECH JAROSZ

AGNIESZKA KALSKA

Absolwent dwóch poznańskich uczelni – Akademii

„Nie wyobrażam sobie życia bez wody, gdzie w wol-

Tak się nazywam i pochodzę z Poznania. Z wodą

Wychowania Fizycznego (specjalność trenerska –

nym ciele doświadczam wolności ducha”.

związany jestem praktycznie od urodzenia a z nur-

piłka ręczna) oraz Uniwersytetu im. A. Mickiewicza, Wydziału Biologii (specjalność biologia doświadczalna). Z tą pierwszą uczelnią związał swoje życie zawodowe próbując wpływać na kierunek rozwoju przyszłych fachowców od ruchu z jednej strony, a z drugiej planując i realizując badania, popychając mozolnie w słusznym (oby) kierunku wózek zwany nauką. W chwilach wolnych czas spędza aktywnie – jego główne pasje to żeglarstwo (sternik morski), narciarstwo (instruktor narciarstwa

● założycielka pierwszej w Polsce szkoły freedivingu i pływania – FREEBODY, ● instruktorka freedivingu Apnea Academy International i PADI Master Freediver, ● rekordzistka świata we freedivingu (DYN 253 m), ● rekordzistka i mistrzyni Polski, członkini kadry narodowej we freedivingu 2013–2019, ● finalistka Mistrzostw Świata we freedivingu 2013, 2015, 2016 oraz 2018,

BARTOSZ PSZCZÓŁKOWSKI

kowaniem, odkąd nauczyłem się chodzić. Pasję do podwodnego świata zaszczepił mi dziadek, ***instruktor CMAS zabierając mnie w każdej wolnej chwili nad jeziora. Pierwsze uprawnienia zdobyłem w 1996 roku. Rok później pojechałem do Chorwacji i dosłownie zwariowałem na widok błękitnej wody, ośmiornic i kolorowych rybek;) Kupiłem swój pierwszy aparat pod wodę – Olympus 5060 i zacząłem przygodę z podwodną fotografią.

Swoje doświadczenie nurkowe nabywałem na

zjazdowego), jazda motocyklem, nurkowanie re-

● multimedalistka Mistrzostw Polski oraz człon-

Wyspach Kanaryjskich, Sardynii, Norwegii, Male-

kreacyjne i wiele innych form aktywności, a także

kini kadry narodowej w pływaniu w latach

diwach i w polskich jeziorach. Obecnie jestem in-

fotografia, głównie przyrodnicza.

1998–2003,

struktorem Padi oraz ESA, szkolę w Europie zapa-

● pasjonatka freedivingu i pływania.

leńców nurkowych i przekazuję swoją pasję innym.

Wszystkich miłośników podwodnego świata i fotografii zapraszam na Beediver (FB) – do zobaczenia.

AGATA TUROWICZ-CYBULA

IRENA KOSOWSKA

LAURA KAZIMIERSKA

Od dziecka marzyłam, żeby zostać biologiem

Regionalny Manager Divers Alert Network Polska,

Obecnie pracuje jako PADI Course Director w Tra-

morskim i udało mi się spełnić te marzenia. Skoń-

Instruktor nurkowania i pierwszej pomocy, nurek

wangan Dive Centre na indonezyjskiej wysepce Gili

czyłam studia na kierunku oceanografia, gdzie od

techniczny i jaskiniowy. Zakochana we wszystkich

Trawangan. Założycielka portalu Divemastergilis.

niedawna rozpoczęłam studia doktoranckie. Moja

zalanych, ciemnych, zimnych, ciasnych miejscach

www.divemastergilis.com @divemastergilis

przygoda z nurkowaniem zaczęła się, kiedy mia-

oraz niezmiennie od początku drogi nurko-

Od ponad 7 lat mieszka i odkrywa podwodny

łam 12 lat. Kocham obserwować podwodne życie

wej – w Bałtyku. Realizując misje DAN, prowadzi

świat Indonezji. Jest nie tylko zapalonym nurkiem

z bliska i staram się pokazać innym nurkom jak

cykl prelekcji „Nurkuj bezpiecznie” oraz Diving

technicznym, ale także twarzą platformy Planet

fascynujące są podwodne, bałtyckie stworzenia.

Safety Laboratory, czyli terenowe badania nurków

Heroes oraz ambasadorem marki Ocean Mimic.

do celów naukowych.

Aktywnie przyczynia się do promowania ochrony koralowców i naturalnego środowiska ryb i zwierząt morskich, biorąc udział w projektach naukowych, kampaniach przeciw zaśmiecaniu oceanów i współpracując z organizacjami pozarządowymi na terenie Indonezji. @laura_kazi

REKLAMA

piszą dla nas

KURT STORMS

KLAUDYNA BRZOSTOWSKA

JAKUB BANASIAK

Zawodowy żołnierz, odkrywca podwodnych jaskiń

Instruktorka nurkowania PADI oraz wideografka.

Płetwonurek od 2008 r. Pasjonat M. Czerwonego

i aktywny instruktor nurkowania technicznego/ja-

Większość czasu spędza w wodzie dokumentując

i pelagicznych oceanicznych drapieżników. Odda-

skiniowego/rebreatherowego dla IANTD.

fascynujący podwodny świat. Absolwentka ASP

ny idei ochrony delfinów, rekinów i wielorybów.

Karierę nurkową rozpoczął w Egipcie na waka-

na kierunku Projektowania Mody w Łodzi oraz Fil-

Nurkuje głównie tam, gdzie można spotkać te

cjach, a pasja trwa nadal. Kurt jest też założycie-

moznawstwa na UAM w Poznaniu, z wykształcenia

zwierzęta i monitorować poziom ich dobrostanu.

lem i dyrektorem generalnym Descent Technical

krawcowa, a z zamiłowania miłośniczka natury oraz

Członek Dolphinaria-Free Europe Coalition, wo-

Diving. Nurkuje na kilku CCR, takich jak AP, SF2, Di-

sporej dawki adrenaliny. Kocha wszystko co z woda

lontariusz Tethys Research Institute oraz Cetacean

vesoft Liberty SM. Kurt bierze udział w tworzeniu

związane. Jej przygoda z nurkowaniem zaczęła się

Research & Rescue Unit, współpracownik Marine

dokumentu o nowej kopalni soli w Belgii (Laplet).

od podroży z plecakiem w 2016 roku. Podczas po-

Connection. Od 10 lat uczestniczy w badaniach

Projekt ten gościł w wiadomościach w Nationale

bytu w Tajlandii zanurkowała po raz pierwszy i od

nad dziko żyjącymi populacjami delfinów oraz

TV.

tamtego momentu straciła głowę i serce dla tego

audytuje delfinaria. Razem z zespołem „NIE! Dla

Prywatnie prawdziwą pasją Kurta są głębokie

sportu. Spędzając ostatnie lata i większość swoich

Delfinarium” przeciwdziała trzymaniu delfinów

nurkowania jaskiniowe. Jego żona (Caroline) dzieli

dni pod woda, ucząc i pokazując piękno podwod-

w niewoli i popularyzuje wiedzę na temat delfino-

pasje męża i również nurkuje w jaskiniach. W wol-

nego świata wierzy, że nurkowanie jest jednością

terapii przemilczaną bądź ukrywaną przez ośrodki

nym czasie zwiedza belgijskie kopalnie łupków,

– z samym sobą, naturą i niezwykłymi stworzeniami.

zarabiające na tej formie animaloterapii.

a kiedy nie eksploruje, zabiera kamerę by doku-

@waterographyk

mentować nurkowania.

HANNA MAMZER Profesor Wydziale Socjologii Uniwersytetu im.

w Polsce i za granicą, prowadzi szeroko zakrojoną

A.Mickiewicza. Psycholożka, socjolożka i biegła

współpracę międzynarodową ze Stanami Zjed-

sądowa z zakresu dobrostanu zwierząt, etologii

noczonymi Ameryki. Działa na rzecz zrozumienia

psa oraz relacji ludzi i psów. Inicjatorka utworze-

zwierzęcych potrzeb i promowania dobrostanu

nia Sekcji Relacji Międzygatunkowych w Polskim

zwierząt w ludzkiej praktyce społecznej. W pracy

Towarzystwie Socjologicznym. Członkini Lokalnej

naukowej przykłada znaczną wagę do tworzenia

Komisji Etycznej ds. Eksperymentów na Zwierzę-

interdyscyplinarnych połączeń między różnymi

tach. Dwukrotna stypendystka Fundacji Fulbri-

dziedzinami nauki tak by integrować działania

ghta, British Council, Leibniz Institute for Regional

i informacje promujące takie podejście do relacji

Development and Structural Planning w Erkner

ludzi i nie-ludzi, które są oparte na zrozumieniu

(Niemcy), Central European University w Buda-

potrzeb. Współpracuje z organami ścigania w ra-

peszcie, European University Institute we Florencji,

mach dochodzeń z Ustawy o ochronie zwierząt.

Fundacji im. Stefana Batorego, laureatka akcji sty-

Współpracuje też z organizacjami pozarządowy-

pendialnej Polityki, licznych nagród i wyróżnień.

mi, samorządami i schroniskami dla bezdomnych

Wielokrotna uczestniczka programów Socrates

zwierząt. Prowadzi dom tymczasowy dla psów

Erasmus oraz Socrates Erasmus Mundus. Wykłada

lękowych, wycofanych i nieufnych.

REKLAMA

+48 502 138 403 http://www.deepdivingslesin.pl/ baza-nurkowa-honoratka/

wraki

Scapa Flow NIEMIECKA „SIÓDEMKA”

Tekst i zdjęcia KURT STORMS

SMS Brummer

KTO NIE CHCIAŁBY POJECHAĆ NA NURKOWANIE DO SCAPA FLOW? MYŚLAŁEM O TYM OD LAT. Z POWODU RÓŻNYCH OKOLICZNOŚCI NIE UDAŁO MI SIĘ TAM WCZEŚNIEJ DOTRZEĆ, AŻ PEWNEGO DNIA NAPISAŁ DO MNIE MÓJ PRZYJACIEL STIJN. PYTAŁ, CZY NIE CHCIAŁBYM WYBRAĆ SIĘ NA DALEKĄ PÓŁNOC SZKOCJI.

N

ie wahałem się długo z podjęciem decyzji i po około czterech godzinach łódka Stijna była pełna. Łódź czarterowa, z której mieliśmy nurkować, nazywała się

MV Huskyan, a jej kapitanem była Emily. Nigdy wcześniej nie widziałem takiej łodzi nurkowej – łódź była doskonale wykończona, zaprojektowana i wykonana przez nurków i dla nurków.

FLOTA NIEMIECKA W SCAPA FLOW Scapa Flow to duży naturalny port w archipelagu Orkadów, obejmująca ponad 100 mil kwadratowych dość spokojnych wód. Wyspy były schronieniem dla floty brytyjskiej podczas obu wojen światowych. Po podpisaniu zawieszenia broni 11 listopada 1918 r. flota niemiecka została internowana w Scapa Flow z niezbędną załogą do momentu podjęcia dalszych decyzji o jej losie. Admirał von Reuter błędnie uznał, że ma wybuchnąć wojna i 19 czerwca 1919 r. wydał rozkaz samozatopienia floty.

Rozkaz wykonano błyskawicznie w momencie, gdy brytyjskie okręty nadzorujące niemieckie jednostki wypłynęły w celu przeprowadzenia manewrów i nie były w stanie powstrzymać samozatopienia. Na dnie Scapa Flow spoczęło łącznie 51 okrętów, a pozostałe odholowano na płyciznę, aby nie zatonęły.

10

wraki

SMS Dresden

Po wojnie większość okrętów zezłomowano, ale siedem z nich nadal jest zatopionych w Scapa Flow.

W Scarbster wsiedliśmy na prom i po około 90 minutach byliśmy w Stromness.

Scapa Flow to prawdziwa perełka wśród brytyjskich miejsc

Zamieszkaliśmy w 12-osobowym wiejskim domu, który

do nurkowania. Pozostałości floty niemieckiej są nadal obmy-

posiadał wszelkie niezbędne udogodnienia. Jedną z jego naj-

wane przez prąd, co stanowi skuteczne zabezpieczenie przed

większych zalet było to, że znajdował się w odległości zaled-

szabrownikami czy ingerencją nurków. Są to miejsca nurkowe

wie 3-minutowego spaceru od przystani, w której cumuje łódź

zaliczane do najciekawszych na świecie – znajdujące się na głę-

MV Huskyan.

bokości od 47 do 20 m wraki okrętów wojennych z wyrzutniami

Mogliśmy bezpiecznie zapakować na łódź nasz sprzęt, w tym

wycelowanymi w bezkres morza, jakby ciągle patrolowały oko-

rebreathery i twinsety, jeszcze tego samego wieczoru, więc na-

licę. Leżące na burtach zniszczone krążowniki, których nadbu-

stępnego dnia mieliśmy czas, aby odbyć długą odprawę.

dówki powoli opadają na dno po ponad 100 latach pod wodą.

Emily wypływa swoją łodzią codziennie około 8:30. Wszystkie miejsca nurkowe są oddalone o około godzinę, więc za każ-

JAK DOSTAĆ SIĘ DO SCAPA FLOW:

dym razem Emily ma czas, aby podzielić się swoją rozległą

Dotarcie do Scapa Flow to wyzwanie logistyczne dla wszystkich

wiedzą na temat wraków. Jej znajomość historii i Scapa Flow

nurków z kontynentalnej Europy. Razem z moim partnerem

jest imponująca. Gdybym kiedykolwiek chciał się z nią umówić,

nurkowym Willemem i moją żoną Caroline podróżowaliśmy

samo to stanowiłoby wystarczająco dobry powód. Większość

furgonetką.

naszej grupy stanowili nurkowie jaskiniowi, więc identyfikowa-

Trasa była następująca: pojechaliśmy do miejscowości

nie i rozpoznawanie części wraków było dla nas bardzo trudne.

Hoek van Holland i stamtąd popłynęliśmy promem do Har-

Dzięki fascynującym opisom Emily, zawierającym wskazówki

wich. Podróż zajęła nam około sześciu godzin, więc mogliśmy

dotyczące najlepszych dróg zwiedzania wraku i robienia ład-

trochę odpocząć przed jazdą na daleką północ. Po około 12

nych zdjęć, każde nurkowanie sprawiało nam dużą przyjem-

godzinach jazdy dotarliśmy do Scarbster, gdzie spotkaliśmy

ność. Udało nam się nawet rozpoznać niektóre części wraków,

się z resztą członków zespołu, którzy dotarli tam inną drogą.

które inaczej uznalibyśmy za zwykły kawałek metalu.

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

11

wraki SMS Dresden

SMS Dresden

OTO SŁAWNE MIEJSCA NURKOWE, KTÓRE ODWIEDZILIŚMY:

SMS Dresden

SMS Dresden Krążownik Dresden leży na lewej burcie na głębokości od 23 metrów po stronie dziobu do 38 metrów po stronie rufy.

Odległość od powierzchni wody do kadłuba wynosi około 20–22 metrów.

Historia SMS Dresden to krążownik lekki typu Cöln, jeden z zaledwie dwóch wybudowanych okrętów tej klasy. Drugi okręt, SMS Cöln, również spoczywa na dnie Scapa Flow.

SMS Dresden został wybudowany w stoczni Howaldtswerke w Kilonii i zwodowany 25 kwietnia 1917 r. Zastąpił poprzedni okręt o tej nazwie, który zatonął w pobliżu wysypy Robinson Crusoe przy wybrzeżu Chile po bitwie koło Falklandów w 1915 r.

Dresden i jego siostrzana jednostka SMS Cöln zostały ukończone w trakcie I wojny światowej.

Po kapitulacji Niemiec w 1918 r. SMS Dresden stał się jednym z dwóch ostatnich okrętów internowanych w Scapa Flow. W związku z awarią turbiny SMS Dresden nie był wstanie przypłynąć do Scapa Flow w listopadzie razem z resztą niemieckiej Floty Oceanicznej. Krążownik dopłynął do Scapa Flow 6 grudnia 1918 r. i był poważnie uszkodzony.

12

SMS Dresden

wraki SMS Karlsruhe

SMS Cöln SMS Cöln leży na prawej burcie na głębokości 34–36 metrów, a szczyt masztu znajduje się mniej więcej na 22 metrach.

Krążownik jest w bardzo dobrym stanie, żyje w nim wiele organizmów, prąd jest słaby, a lina opustowa schodzi na głębokość około 22 metrów, co sprawa, że nurkowanie jest wyjątkowo łatwe.

Historia SMS Cöln to krążownik lekki typu Cöln, jeden z zaledwie dwóch wybudowanych okrętów tej klasy. Drugi to siostrzana jednostka SMS Dresden.

SMS Cöln wybudowano w stoczni Blohn & Voss w Hamburgu pod numerem konstrukcyjnym 247. Budowę SMS

SMS Karlsruhe

Cöln rozpoczęto w 1915 roku, a wodowanie odbyło się 5 października 1916 r.

Był to drugi okręt noszący tę nazwę – poprzedni Cöln (1909) został zatopiony podczas bitwy koło Helgolandu, pierwszej bitwy morskiej w trakcie I wojny światowej stoczonej 28 sierpnia 1914 r.

Historycznie pisownia nazwy budziła pewne wątpliwości – Cöln czy Köln? Köln to nazwa miasta Kolonia, Cöln to poprawna pisownia, co można wyraźnie zauważyć na dzwonie okrętu w muzeum w Lyness na wyspie Hoy. Krążownika SMS Cöln nie wykorzystywano często podczas wojny.

21 listopada 1918 r. SMS Cöln przybył do Zatoki Firth of Forth, a następnie wypłynął dalej na północ na internowanie w Scapa Flow.

SMS Karlsruhe

SMS Karlsruhe Karlsruhe leży na prawej burcie pod kątem około 45 stopni, spoczywa na maksymalnej głębokości 27 metrów i wznosi się do głębokości około 16 metrów.

To najpłycej położony i najbardziej zniszczony wrak floty niemieckiej, ale jest również najpiękniejszym z nich i znajduje się w nim wiele ryb i morskiego życia.

Historia SMS Karlsruhe to krążownik lekki typu Königsberg,

zbudowany

w

Wilhel-

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

13

wraki SMS Karlsruhe

mshaven w Kaiserliche Werft pod numerem konstrukcyjnym 41. Okrętowi nadano nazwę Karlsruhe po jego imienniku, który zatonął na Karaibach w 1914 r.

Krążownik SMS Karlsruhe miał trzy siostrzane jednostki – Emden, Königsberg i Nürnberg.

Został on oddany do służby w niemieckiej Flocie Oceanicznej w listopadzie 1916 r. Służył w II Grupie Zwiadowczej wraz z SMS Königsberg i Nürnberg. Okręty patrolowały Zatokę Helgolandzką na Morzu Północnym, gdzie chroniły trałowce przed lekkimi brytyjskimi jednostkami.

Karlsruhe był jedynym tego typu okrętem, który został zatopiony przez Niemców; SMS Nürnberg i Emden zo-

SMS Karlsruhe

stały zatopione przez Brytyjczyków.

Wrak sprzedano w 1962 r., a między 1963 r. a 1965 r. częściowo pękł.

SMS Kronprinz Wilhelm Okręt „Seiner majestät Schiff” (SMS) Kronprinz leży przechylony na głębokości 38 metrów, lewą burtą do góry, wznosząc się do głębokości 12 metrów w najpłytszym miejscu.

Historia Kronprinz Wilhelm nazywał się początkowo Kronprinz, ale później w 1918 r. zmieniono jego nazwę na Kronprinz Wilhelm na cześć następcy tronu Wilhelma.

Był to krążownik liniowy typu König i był jednym z czterech okrętów tego typu. Pozostałe trzy to König, Grosser Kurfürst i Markgraf.

14

SMS Markgraf

ki siostrzane König, Kronprinz i Grosser Kurfürst.

Kronprinz został wybudowany w Kilo-

Nurkowanie na tym wraku od maksymal-

nii w 1911 r. i zwodowany w lutym 1914 r.

nej głębokości 47 metrów na wysokości

Był to trzeci z czterech pancerników

W marcu 1917 r. Kronprinz został

dziobu do 24 metrów w najpłycej poło-

typu König, mogący pomieścić załogę

staranowany przez siostrzaną jednostkę

żonym miejscu będzie prawdopodobnie

składającą się z 1136 oficerów i mary-

Grosser Kurfürst, co zaczęło stawać się

jednym z najbardziej niezapomnianych

narzy.

w pewnym sensie nawykiem. Zderzenie

przeżyć. To naprawdę pokazuje skalę

spowodowało otwarcie kadłuba i zalanie

wraku w perspektywie; oba stery mają

tonami wody oraz wymusiło powrót okrę-

wysokość 3,5 metra – to prawdopodob-

tu do suchego doku w Wilhelmshaven

nie najbardziej znany wrak w Scapa.

okrętu pod mostkiem usunięto sześć

w celu przeprowadzenia napraw.

Historia

dział o kalibrze 3,4 cala, robiąc tym sa-

Kronprinz uczestniczył w bitwie ju-

Seiner Majestät Schiff (SMS) Markgraf

mym miejsce na dodatkowe miejsca

tlandzkiej i był częścią floty straży przed-

został zbudowany w Niemczech jako nr

noclegowe i dodatkowe kabiny radiowe.

niej; nie poniesiono żadnych stra t ani

186 przez A. G. Weser w Bremie według

Okręt uczestniczył w bitwie jutlandz-

żaden z członków załogi nie zginął.

tych samych specyfikacji, co jej jednost-

kiej pod dowództwem kapitana Seiferlin-

Wodowanie odbyło się 4 czerwca 1913 r.

Dwa lata później, w 1916 r., z części

SMS Markgraf

SMS Markgraf

SMS Markgraf

SMS Markgraf

15

wraki SMS König

SMS König

ga. Podczas bitwy dosięgły go trzy pociski kalibru 15 cali, z czego dwa pierwsze nie eksplodowały, ale trzeci zrobił ogromną dziurę w burcie, tuż za tylną wieżą artyleryjską.

SMS König Obecnie wrak tego okrętu leży całkowicie do góry dnem, a jego dziób jest zwrócony w kierunku północnym.

König leży na głębokości 40 metrów, a jego kadłub na głębokości 24 metrów, dzięki czemu nurkowie na niemal każdym poziomie mogą go obejrzeć.

To najbardziej zniszczony wrak floty niemieckiej z powodu obszernych działań Nundy mających na celu odzysk materiałów (Metal Industries). Nurkowanie na tym wraku jest bardzo interesujące, ponieważ to jedyny wrak, w którym można obejrzeć wewnętrzną budowę tych potężnych pancerników.

16

wraki SMS König

SMS Brummer

Historia Wybudowany w 1911 r. i wodowany w 1913 r. König był jednym z czterech pancerników typu König w niemieckiej Cesarskiej Flocie Oceanicznej. Okręt został oddany do użytku w 1914 r. i stał na czele floty podczas bitwy jutlandzkiej.

Na początku służby w grudniu 1914 r. okrętowi brakowało szczęścia – najpierw osiadł w Kanale Cesarza Wilhelma, a później w jego rufę wpłynęła siostrzana jednostka Grosser Kurfürst.

König uczestniczył w najcięższych bitwach podczas bitwy jutlandzkiej.

O godzinie 19:32 pierwszego dnia okręt został trafiony i zdecydowano o jego wysłaniu do portu.

SMS Brummer

Historia

Okręt doznał 10 ciężkich i 6 średnich

Brummer leży na prawej burcie na głę-

Brummer był szybkim krążownikiem sta-

trafień. Zginęło 45 osób, w tym jeden ofi-

bokości około 36 metrów i wznosi się

wiającym miny i był lżej opancerzony i ko-

cer, a 27 osób zostało rannych.

do głębokości około 22 metrów. Proste

rzystał z lżejszego uzbrojenia niż krążow-

6 grudnia 1918 r. König i krążownik

i przyjemne nurkowanie przy bardzo

niki lekkie. Mógł transportować 400 min,

Dresden były ostatnimi okrętami, które

słabym prądzie dla osób na dowolnym

od dwóch do czterech razy tyle co krą-

dotarły do Scapa Flow na internowanie.

poziomie.

żowniki lekkie i był bardzo sterowny.

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

17

wraki

SMS Brummer

Został zbudowany przez A. G. Vulcan w Szczecinie pod numerem konstrukcyjnym 422. Wodowanie odbyło się 11 grudnia 1915 r.

W październiku 1917 r. Brummer był jednym z dwóch okrętów wykorzystanych w celu przechwycenia brytyjskiego konwoju na trasie z Bergen do Lerwick.

na jego wysoką prędkość i fakt, że przy-

POSŁOWIE:

pominał krążownik brytyjski.

Wszystkie te wraki są ogromne. Nurko-

W przygotowaniu do ataku załoga

wanie na nich jest świetne, ale czas wy-

przemalowała okręt na ciemny odcień

rządził już pewne szkody. Wciąż jednak

szarego, aby jeszcze bardziej przypomi-

oferują one niezapomniane piękno pod-

nał okręt brytyjski.

czas nurkowania.

SMS Brummer przybył do Scapa Flow na internowanie w listopadzie 1918 r.

dzięki

informacjom

nigdy nie zapomnimy tego tygodnia.

Wybrano go do tego zadania ze względu

Dane kontaktowe: Emily Turton Tel. kom. +44 (0)7974 178612 Tel: +44 (0)1856 850 292 Email: info@huskyan.com https://www.huskyan.com Adres: Huskyan Dive Charters 110 Victoria Street Stromness, Orkney KW16 3BU, Wielka Brytania

SMS Brummer

18

Szczególnie

od załogi – Duncana, Jeffrey'a i Emily,

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

19

podróże

Bali c.d.

Tekst Sylwia Kosmalska-Juriewicz Zdjęcia Adrian Juriewicz 20

podróże

Jeśli istnieje magia na tej planecie, to jest zawarta w wodzie.

Loren Eiseley

N

astępnego dnia po śniadaniu wyruszamy na nurkowa-

chotki używanej przez naszego przewodnika nurkowego, aby

nie, płyniemy z Sanur na miejsce nurkowe speed boat

zasygnalizować pojawienie się manty. Najpierw przypływa jed-

przez około 45 minut. Po wypłynięciu z portu kapitan

na, powoli macha „skrzydłami”, tak jakby miała się za moment

nagle wyłącza silniki, łódź zatrzymuje się, nastaje cisza, słychać

wzbić w powietrze. Po chwili pojawia się następna i kolejna.

tylko uderzenia długich, oceanicznych fal o burtę statku. Putu,

Staram się opanować emocje, które są tak gwałtowne jak burza

pomocnik kapitana, bierze w dłonie bambusowy koszyczek

w środku lata, w jednej chwili czuję radość i ogromne wzrusze-

dziękczynny wypełniony kwiatami oraz ryżem i zapala kadzideł-

nie. Słyszę, jak pozostali krzyczą z radości w swoje automaty

ko, wypowiada prośby do bogów, prosi ich o ochronę podczas

oddechowe. To przeogromne szczęście i przywilej móc przeby-

nurkowania, kładzie koszyczek na wodzie, a fale porywają go

wać w tym innym, zachwycającym świecie. Od czasu do czasu

w swoje objęcia. Po tym niezwykłym obrządku kapitan włącza

poruszamy płetwami podziwiając niesamowity taniec jednych

silniki łodzi i płyniemy do naszego pierwszego miejsca nurko-

z najpiękniejszych stworzeń zamieszkujących Oceany.

wego. Dzisiaj są to wybrzeża wyspy Nusa Penida, w lokalizacji

Po godzinnej przerwie powierzchniowej, podczas której zje-

o nazwie Manta Point. Po dotarciu na miejsce ubieramy się

dliśmy pyszny lunch, przyszedł czas na kolejne nurkowanie tym

w pianki i wskakujemy do wody, jest przybój, który popycha

razem w miejscu nazywającym się Cristal Bay. Ta niezwykła

nas w stronę skał porośniętych drzewami. Na trzy-czte-ry wy-

lokalizacja znajduje się naprzeciwko pięknej koralowej plaży,

puszczamy całe powietrze z płuc i nieśpiesznie zanurzamy się

na której z daleka można dostrzec kolorowe parasolki, a tuż

pod powierzchnię wody. Kamieniste dno porasta niewielka

za nimi ścianę zielonych palm kokosowych. Piękny, bardzo eg-

rafa, a widoczność przekracza 10 metrów. Poddajemy się sile

zotyczny obrazek tworzy niezwykłe tło dla niepowtarzalnych

przyboju, który wydaje się być jak oddech Oceanu. W momen-

nurkowań. U wybrzeży Nusa Penida w okresie od lipca do listo-

cie kiedy Ocean nabiera powietrza w płuca cofamy się, a kiedy

pada (termin jest ruchomy i umowny) można zaobserwować

robi wydech płyniemy do przodu poruszając szybko płetwami.

arcydziwne, a zarazem piękne ryby Mola Mola zwane rów-

Zanurzamy się niżej, gdzie po chwili słyszymy odgłosy grze-

nież samogłowami. Te niezwykłe stworzenia na co dzień żyją

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

21

podróże

22

na znacznych głębokościach dochodzących do 350 m. Wraz

Mieliśmy ogromną przyjemność nurkowania z samogłowem

z zimnymi prądami oceanicznymi wypływają ku powierzch-

trzy lata temu, we wrześniu. Natknęliśmy się na mola mola

ni, gdzie poddają się zabiegom pielęgnacyjnym, aby pozbyć

zaraz po zanurzeniu na około 15 metrze. Do tej pory pamiętam

się pasożytów ze swojej skóry. Ogromną rolę w tym proce-

moje ogromne zadziwienie i radość jakie wywołało to niezwykłe

sie odgrywają małe rybki czyścicielki bannerfish czy angelfish.

spotkanie. Tym razem podczas nurkowania nie udało nam się

podróże

Zarówno SD Point jak i PED są nie lada wyzwaniem dla fotografów. Obiektów do fotografowania jest mnóstwo, ale trudno się nad którymś z nich zatrzymać na dłużej, ze względu na silny prąd, który cały czas pcha nas dalej i dalej.

zobaczyć tej niezwykłej ryby, ale nurkowanie nad rafą, było również emocjonujące i obfitowało w wiele pięknych spotkań z trochę mniejszymi, ale jakże uroczymi stworzeniami. Ławice małych rybek chowają się w większych koralowcach, a konik morski śpi na piasku, kołysany lekkim prądem, żółw morski przepływa tuż obok niewzruszony naszą obecnością, a znacznych rozmiarów murena skrywa się w szczelinie skalnej i wydaje się jej, że jest niewidzialna.

U wybrzeży wyspy Nusa Penida nurkowaliśmy jeszcze trzy razy podczas naszego pobytu na Bali. Miejsca, które wybraliśmy to SD Point, PED, Toyapakeh.

SD jak i Pura PED znajdują się na północy wyspy i są usytuowane niedaleko siebie. Charakteryzują się też podobnym typem nurkowania, zazwyczaj jest to nurkowanie w prądzie czyli drift dive. Oba te miejsca wyróżniają się bardzo dobrą przejrzystością wody i tętniącymi życiem rafami koralowymi, które mam wrażenie, że po dłuższej nieobecności turystów odbudowały się i stały jeszcze piękniejsze. Nasza łódź zacumowała równolegle do brzegu, gdzie widzimy niskie zabudowania i wspaniałą roślinność, która góruje nad nimi. Wskakujemy do wody tuż nad przepiękną rafą koralową znajdującą się pod nami. Zatrzymujemy się na około 10 metrze i płyniemy głębiej wzdłuż opadającej ściany porośniętej koralowcami.

W granatowej głębi pojawiają się zarysy dużych ryb, barakud, orleni, które powoli przepływają obok nas. Widzimy też żółwie i mniejsze stworzenia, ślimaki nagoskrzelne, kraby które chowają się w rafie koralowej. Te miejsca tętnią morskim życiem, za sprawą prądów morskich, które mam wrażenie, że nasilają się z minuty na minutę. Zarówno SD Point jak i PED są nie lada wyzwaniem dla fotografów. Obiektów do fotografowania jest mnóstwo, ale trudno się nad którymś z nich zatrzymać na dłużej, ze względu na silny prąd, który cały czas pcha nas dalej i dalej. Po wspaniałym nurkowaniu jemy soczyste owoce na łodzi z widokiem na zieloną, piękną wyspę Nusa Penidę.

23

podróże

Każdy nasz dzień na wyspie Bali obfituje w przepiękne doświadczenia, widoki, wschody i zachody słońca, wspólne spacery po plaży, posiłki spożywane nad brzegiem Oceanu, pyszną kawę o każdej porze dnia, nurkowania w różnych przepięknych i wyjątkowych miejscach takie jak Tulamben.

Do Tulamben małej rybackiej wioski, jedziemy około dwóch i pół godziny z krótką przerwą na kawę. Na miejsce docieramy przed godziną jedenastą, zatrzymujemy się na niewielkim parkingu, otulonym tropikalną zielenią. Po wyjściu z busa kierujemy się w stronę dużej restauracji otwartej na Ocean, basen i ogród z palmami kokosowymi. Zajmujemy miejsca przy długim stole nakrytym obrusem i zamawiamy dania na obiad, które kucharz zaserwuje nam po pierwszym nurkowaniu.

Przepiękna okolica, bardzo zielona i upalna pogoda sprawiają, że zanim pójdziemy nurkować część osób postanawia schłodzić się w basenie. Podczas breafingu dowiadujemy się nie tylko o stworzeniach, które możemy spotkać pod powierzchnią wody, ale również poznajemy historię wraku, na którym będziemy za moment nurkować.

Nurkowanie na wraku USS Liberty odbywa się z brzegu. Dostępu do okrętu broni kamienista plaża, po której wchodzimy do wody kołysani i przewracani przez fale, które z dużą siłą wdzierają się w ląd. U wybrzeży Tulamben spoczywa zatopiony okręt Armii Stanów Zjednoczonych USS Liberty, storpedowany 11 stycznia 1942 przez japoński okręt podwodny. Przewoził cenny ładunek, dlatego po zbombardowaniu dwa amerykańskie niszczyciele wzięły go na hol, żeby uratować to co transportował. Zniszczenia okazały się jednak na tyle poważne, że nie

24

podróże

udało się doholować USS Liberty do Singaraja, miejsca docelowego. Zdecydowano posadzić tonący okręt na najbliższej plaży w Tulamben, aby uratować ładunek. Tam leżał 20 lat pozostawiony na silne działanie słońca, wiatru i ludzi, którzy po kawałku rozbierali okręt i zabierali cenną stal. Wykorzystywali ją później do budowy domów. Do 1963 roku wrak spoczywał na plaży, aż do wybuchu wulkanu Mount Agung, na który dzisiaj patrzę.

Erupcja była na tyle silna, że okręt został zepchnięty do wody.

Kadłub rozpadł się na dwie części, a wrak spoczął na stromym zboczu na prawej burcie. Na wraku mogą nurkować zarówno doświadczeni nurkowie jak i tacy, który dopiero zaczęli swoją przygodę z nurkowaniem, ponieważ jego minimalna głębokość to 10 metrów, a maksymalna 30 m. Okręt jest już w bardzo zaawansowanym rozkładzie i trudno dostrzec jego pierwotny kształt. Morskie stworzenia bardzo szybko zaadoptowały metalowy szkielet USS Liberty, a Ocean go pochłonął. Koralowce porastają każdy wystający, metalowy element statku, a ryby zadomowiły się w jego wnętrzu. Piękno tego miejsca rekompensuje trudy wejścia i wyjścia z wody po szarych kamieniach obmywani falami o dużej sile. Po zakończonym nurkowaniu jemy pyszny posiłek i odpoczywamy w ogrodzie, z którego rozpościera się niepowtarzalny widok na Ocean.

Okręt jest już w bardzo zaawansowanym rozkładzie i trudno dostrzec jego pierwotny kształt. Morskie stworzenia bardzo szybko zaadoptowały metalowy szkielet USS Liberty, a Ocean go pochłonął.

Do następnego miejsca nurkowego, znajdującego się tuż obok USS Liberty jedziemy pięć minut samochodem ubrani

towej, bardzo ruchliwej drogi skręcamy w lewo, mijamy dwa

w pianki do nurkowania. Siedzimy na pace samochodu pic-

duże drzewa i wąską ścieżką zagłębiamy się w tropikalną zie-

-up'a, podskakując na wszystkich dziurach w drodze. Ten dość

leń. Na końcu drogi widać rozwidlenie przypominające okno

nietypowy transport dodaje kolorytu i tylko pobudza naszą

z widokiem na Ocean. Plaża jest węższa niż ta, z której wcho-

wyobraźnię na to, co wydarzy się za chwilę. Z głównej, asfal-

dziliśmy nurkować na wraku i cała pokryta równo ustawionymi

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

25

podróże

26

na palach kolorowymi łodziami. Nasz sprzęt już na nas czeka,

Pod nami widać ciemny piasek podobny do tego w cieśninie

ubieramy się w niego na plaży i powoli wchodzimy do wody.

Lembeh w północnym Sulawesi. Z ciemnego podłoża „wyrasta”

Miejsce nazywa się Tulamben Wall (Drop Off). Od samego wej-

las węży (sea snake), w momencie kiedy podpływamy bliżej cho-

ścia i zanurzenia się pod powierzchnię wody czujemy lekki

wają się w piasku, zostaje po nich tylko niewielkie wgłębienie,

prąd, który popycha nas w stronę pionowo opadającej ściany.

które po chwili również znika. Wynurzą się ponownie jak tylko

REKLAMA

odpłyniemy, wystawią z ciekawością

Wielokrotnie będąc na Bali nurkowa-

swoje długie ciała. Zaraz obok lasu

liśmy na wraku zarówno w dzień jak

węży stoi stelaż, na którym została

i w nocy, ale nigdy w miejscu Drop Off,

posadzona rafa, różne gatunki tych

które z pewnością dopisuję do mo-

niezwykłych stworzeń równo przy-

jej listy ulubionych lokalizacji nurko-

czepione do metalowej konstrukcji

wych. W trzydziestej minucie naszego

tworzą coś na kształt nowoczesnej

nurkowania dostrzegamy na około

rzeźby. Rzeźby, od której tak napraw-

15 m żółwia, którego nasi przewod-

dę zależy życie na naszej planecie...

nicy nazywają PINIU, albo Kura Kura

Dopływamy do pionowej ścia-

(wymowa fonetyczna), odpoczywa

ny, która opada do 60 m. Porastają

w zagłębieniu skalnym. Zbliżamy się

ją piękne, żywe koralowce, różno-

do niego powoli, tak, aby go nie wy-

rodne gąbki i gorgonie. Jest też dużo

straszyć...

ślimaków nagoskrzelnych, krewetek,

Po

kilku

dniach

spędzonych

skrzydlic, muren i małych rybek, któ-

na Bali płyniemy na wyspę Gili Tra-

re pływają w niewielkich ławicach.

wangan, ale to już inna opowieść...

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

27

planeta ziemia

RAFA w czasach zarazy WPŁYW OKRESU PANDEMII NA RAFY KORALOWE Tekst Laura Kazimierska Zdjęcia Karola Takes Photos

POST PANDEMICZNY SZAŁ PODRÓŻY RUSZYŁ PEŁNA PARĄ. LOTNISKA SĄ PRZEŁADOWANE, BAGAŻE LĄDUJĄ NIE TAM, GDZIE POWINNY, KOLEJKI DOPROWADZAJĄ WIĘKSZOŚĆ PODRÓŻNIKÓW DO SZAŁU, CENY BILETÓW LOTNICZYCH SIĘGAJĄ ZENITU, ALE NAWET TO NIE ZATRZYMUJE SPRAGNIONYCH WYPOCZYNKU TURYSTÓW.

28

T

ropikalne destynacje w końcu otworzyły granice i zniosły większość obostrzeń. Wiadomość jest jedna „Przyjeżdżajcie! Zapraszamy!”

Siedząc na Gili Trawangan w pękającej w szwach kafejce ciężko mi uwierzyć, że jeszcze pół roku temu siedząc w tym samym miejscu, poza znudzonym kelnerem, nie uświadczyłabym żywego ducha. Okres pandemii dotknął każdego.

Wielu z nas poświęciło ten czas na refleksję, ewaluację prio-

planeta ziemia

rytetów, czas na rozwój osobisty, dla innych był to okres finansowej porażki, wiele biznesów szczególnie na Gili Air, Meno i Trawangan nie przetrwało. Brak dochodu z turystki zmusił lokalną populację do szukania alternatywnych sposobów zarobku.

Jak z okresem pandemii poradziły sobie nasze rafy koralowe? Kiedy większość populacji była skazana na izolację w domu lub granicach własnego kraju, środowisko

naturalne przeżywało okres odrodzenia. Ze względu na lockdown, w wielu miejscach na świecie w tym także Indonezji, odnotowano poprawę jakości wody. A to przyczyniło się do rozwoju środowiska morskiego między innymi morskich ptaków, ryb, ssaków morskich, a także dynamiczną poprawę kondycji namorzyn i raf koralowych. Wiele dzikich zwierząt doceniło wolne od zgiełku i zanieczyszczeń środowisko bez ingerencji człowieka. W prasie pojawiały się liczne doniesienia o tym w jaki sposób „Natura odzyskuje swoją przestrzeń”.

Brak turystów, hałasu łodzi motorowych i wstrzymanie wielu gałęzi przemysłowych wpłynęło bardzo pozytywnie na indonezyjskie rejony przybrzeżne. W wielu miejscach odnotowano wzrost ilości ryb, żółwi i ogólnej aktywności rafy koralowej. Odwiedzając popularne nurkowisko „Turtle Heaven”, które zazwyczaj jest oblężone przez nurków i snorklerów, zauważyłam, że koralowiec, który wcześniej był w opłakanym stanie regeneruje się w zaskakującym tempie. Ten sam fenomen dotyczy i innych raf koralowych nie tylko dookoła Gilis, ale także Komodo i Raja Ampat. One też miały czas odetchnąć od tłumów i spokojnie zregenerować się w okresie izolacji.

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

29

planeta ziemia

Koralowce są jednym z najbardziej wrażliwych i zróżnicowanych ekosystemów. Wspierają miliony gatunków żyjących w obszarach raf ponadto uważane są za kluczowy punkt bioróżnorodności. Służą jako tereny do rozwoju różnorodnych ryb i skorupiaków, a także przyczyniają się do produkcji tlenu i recyklingu dwutlenku węgla w globalnym ekosystemie.

Z powodu rewolucji przemysłowej, ocieplenia oceanów, zwiększonej emisji dwutlenku węgla, rafy koralowe zmagają się z utrzymaniem równowagi. A to wszystko za sprawą ludzkiej działalności. Nawet chwilowa pauza, znacznie poprawiła kondycję i funkcjonowanie tego delikatnego środowiska.

Podniesiony poziom gazów cieplarnianych znacznie przyczynia się do zanieczyszczenia i osłabienia morskich ekosystemów. Wzrost kwasowości wody ma degradujące skutki na populację mięczaków jak i na naturalny przyrost koralowca. Wysoka kwasowość wody spowalnia lub nawet zatrzymuje rozwój struktury szkieletowej, rozpuszczając węglan wapnia, który jest głównym składnikiem budulcowym. Brak ruchu powietrznego, zamknięcie wielu przedsiębiorstw przemysłowych lub ograniczenie ich działalności przyczyniło się do obniżenia stężenia dwutlenku węgla,

30

a przy tym kwasowości wody, co ma regenerujący wpływ na rafy koralowe.

Ostanie badania sugerują, że występowanie hałasu o dużej intensywności ma negatywny wpływ na zachowanie, a nawet reprodukcje organizmów zamieszkujących rafy koralowe. Odgłosy antropogeniczne, jak hałas statków czy łodzi motorowych mogą powodować zamotanie sensoryczne wśród mieszkańców raf. W szczególności dotyka to ssaków morskich, dla których dźwięk jest podstawowym elementem komunikacji i socjalnej interakcji.

Podczas blokady Covid-19 ograniczono większość gałęzi przemysłu, między innymi motoryzację i transport publiczny, a także zredukowano działalność żeglugi komercyjnej i prywatnej. Pociągnęło to za sobą redukcję natężenia hałasu w środowisku wodnym i lądowym, a co za tym idzie, pojawienie się gatunków ssaków morskich w miejscach, gdzie nie widziano ich od lat.

W okresie pandemii w popularnych ośrodkach turystycznych pozamykano większość barów i restauracji plażowych.

Co pociągnęło za sobą prawdziwy boom wśród żółwi morskich powracających na dawne tereny lęgowe. Na Gili Trawangan wiele samic żółwi zielonych i szylkretowych znalazło idealne środowisko do składania jaj. Plaże lęgowe były wol-

złapanie oddechu. Tragiczne okresy dla ludzkości, chociażby takie jak II Wojna Światowa pokazały, że przerwy w komercyjnym rybołówstwie przyczyniają się do przyrostu wielu gatunków ryb na obszarach oceanu. Taki sam skutek miał okres globalnej kwarantanny.

Niestety ze względu na brak dochodów z turystyki wiele rodzin wróciło do rybołówstwa. Ograniczone monitorowanie wodnych parków narodowych takich jak Komodo czy Raja Ampat, doprowadziło do zwiększonej nielegalnej i nieraportowanej działalności połowowej i spowodowało zakłócenia w lokalnym ecosystemie. Wysokie

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

FOT: KAROLATAKESPHOTOS

REKLAMA

ne od turystów, z racji tego zmniejszyła się ilość odpadów, a także liczba przypadkowego zgniecenia żółwich jaj. Żółwie morskie miały wystarczająco dużo czasu na inkubację, co skutkowało wyższym wskaźnikiem wylęgu. Brak zakłóceń ze strony człowieka i sztucznego światła, które często dezorientuje nowonarodzone osobniki było dodatkowym bonusem.

Mimo tego, że Covid był porażką dla wielu z nas, można by przypuszczać, że było to błogosławieństwem dla wielu środowisk wodnych, które są skazane na eksploatację z ręki człowieka. Światowy lockdown umożliwił im

31

ceny i zmniejszona dostępność ryb na rynku zachęciły miejscową ludność do eksploatacji populacji dzikich ryb popychając je jeszcze bardziej w kierunku wyginięcia. W Narodowym Parku Komodo podczas nurkowań zauważono wzrost specjalistycznego sprzętu do połowu rekinów i powrót do praktyk takich jak używanie dynamitu.

Covid-19 pozostawił po sobie nie tylko wyrazisty ślad w naszej pamięci, ale także tragiczną pamiątkę na kolejne tysiące lat w środowisku naturalnym. Z racji prób powstrzymania rozprzestrzeniającego się wirusa wszelka odzież i akcesoria ochronne znacznie przyczyniły się do zanieczyszczenie wód i plaż plastikiem. Na co-tygodniowych sprzątaniach plaży i podczas nurkowań, coraz częściej dało się zauważyć maseczki, plastikowe rękawiczki, jednorazowe testy antygenowe czy plastikowe skafandry ochronne. Odnotowaliśmy także wzrost styropianowych i plastikowych opakowań po jedzeniu na wynos.

Mimo pozytywnych zmian na rafach koralowych, problem plastikowych odpadów wydaje się być coraz większy. Indonezja jest jednym z czołowych krajów przyczyniających się do zaśmiecania oceanu. Pandemiczny

32

trend do pakowania wszelkich produktów spożywczych w plastik, zakupy w sieci, jedzenie na wynos czy akcesoria medyczne jeszcze bardziej pogłębiło ten problem.

A co za tym idzie, degradację środowiska naturalnego na całym świecie.

Po ponad dwóch latach pauzy Indonezja znów przeżywa natłok turystów spragnionych doznań. Centra nurkowe odnotowują rekordowe liczby certyfikatów nurkowych, a łódki wypływające na rafy koralowe pękają w szwach. Czas pandemii pokazał, jak ogromy wpływ na ekosystem morski ma działalność człowieka. Mimo najlepszych chęci, jako nurkowie, w pewnym stopniu przyczyniamy się do destrukcji naszych ukochanych raf koralowych. Warto więc się zastanowić, co możemy zrobić, by zmniejszyć nasz negatywny wpływ na podwodny świat.

Centra nurkowe na Gili Trawangan i ja serdecznie zapraszamy do odwiedzin. Zastanawia mnie czy mieszkańcy raf koralowych podzielają mój entuzjazm?

Jako nurkowie mamy wyjątkową więź z oceanem. Z tego względu każdy z nas ma szansę przyczynić się do ochrony tego, co kochamy, gdy nurkujemy, podróżujemy i nie tylko.

REKLAMA

OGRANICZ ILOŚĆ ŚMIECI, KTÓRE POZOSTAWIASZ ZA SOBĄ. Postaraj się nie kupować napojów w plastikowych butelkach, napełniaj wodę do butelki wielokrotnego użytku. Nie zabieraj plastikowych torebek i odmawiaj słomek.

TRZYMAJ RĘCE PRZY SOBIE, szanuj podwodne stworzenia, a podczas nurkowania pracuj nad doskonałą pływalnością, by nie ranić koralowców.

KUPUJ KREMY Z FILTREM PRZYJAZNE DLA RAF. Oksybenzon, powszechny aktywny składnik filtrów przeciwsłonecznych, uszkadza rafy koralowe.

ODPARUJ MASKĘ EKOLOGICZNIE. Wzbraniaj się od używanie mydła czy pasty do zębów powszechnie używanych do odparowania maski przed nurkowaniem. Stosuj defoggery nie zawierające szkodliwych składników. No i oczywiście nie ma to, jak ślina.

NIE KUPUJ PAMIĄTEK POCHODZĄCYCH Z RAF KORALOWYCH. Od muszelek, po dekoracyjne koralowce i zęby rekina. Twoje zakupy przyczyniają się do degradacji raf koralowych i naturalnego środowiska morskiego.

WSPIERAJ LOKALSÓW. Podróżując staraj się jadać i kupować lokalne produkty, w ten sposób przyczyniasz się nie tylko do wspierania lokalnej gospodarki, ale także ograniczasz emisję dwutlenku węgla wytwarzanego podczas importu towarów.

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

33

artykuł sponsorowany

Z OSTATNIEJ CHWILI !!!

ZAREZERWUJ TYDZIEŃ NURKOWANIA NA CYPRZE JUŻ OD

299 EURO ZA OSOBĘ

Zanurkuj na słynnym wraku Zenobia, jednym z 5 najlepszych wraków na świecie, z DIVE STOP CYPRUS i naszymi ekskluzywnymi pakietami „Dive Easy”.

DIVE STOP CYPRUS jest jedynym centrum nurkowym na Cyprze, które oferuje pakiety nurkowe dostosowane do potrzeb klienta bez dodatkowych kosztów. Jesteśmy również jedynym centrum nurkowym w naszej okolicy, które posiada własny, specjalnie skonstruowany RIB oferujący nam pełną elastyczność i dostęp do miejsc nurkowych bez limitu.

DANE KONTAKTOWE:

angielski +357 96039632 34

rosyjski +357 96109038

dive@divestopcyprus.com

artykuł sponsorowany

Jeśli nigdy nie nurkowałeś na Cyprze, musisz zarezerwować tę niewiarygodną ofertę! Nurkowanie na Cyprze to jedno z najlepszych doświadczeń na świecie. Oprócz epickiego wraku Zenobia mamy wiele innych miejsc nurkowych, oferujących unikalne nurkowania w jaskiniach, wspaniałe nurkowania przy ścianach i malownicze safari z żółwiami! Jest to oferta ograniczona czasowo, więc nie zwlekaj, zarezerwuj swoją przygodę z nurkowaniem już dziś – z najlepszym centrum nurkowym na Cyprze!

PONIŻEJ TROCHĘ INFORMACJI O DIVE STOP Założone w 2018 roku DIVE STOP to angielskie centrum nurkowe, które oferuje naszym klientom przyjazną, osobistą obsługę, z poczuciem humoru oraz relaksującą atmosferę. Moje centrum nurkowe jest uznawane jako jedno z najlepszych na Cyprze.

Nurkowałem i pracowałem na Cyprze przez ponad 20 lat i mam wyjątkową lokalną wiedzę. Własnoręcznie dobierałem mój zespół, aby mieć pewność, że zapewnimy Wam najlepszą możliwą obsługę i doświadczenia nurkowe.

NIE WIERZ NAM NA SŁOWO, SPRAWDŹ SAM.

ZAREZERWUJ SWOJĄ NAJLEPSZĄ PODRÓŻ NURKOWĄ W BASENIE MORZA ŚRÓDZIEMNEGO!

www.divestopcyprus.com PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

35

podróże

KRK Tekst i zdjęcia Wojciech Zgoła

36

podróże

CHORWACJA JEST NIESAMOWITA. WYSTARCZY PRZEJECHAĆ KAWAŁEK LĄDEM, ZAJRZEĆ DO KOLEJNEJ ZATOCZKI, WEJŚĆ NA WZNIESIENIE, ODPOCZĄĆ W NAJZWYKLEJSZYM BARZE, A KOLEJNY RAZ BĘDZIEMY ZASKOCZENI I OBIECAMY SOBIE, ŻE MUSIMY TU WRÓCIĆ.

O

sobiście lubię odkrywać nowe fragmenty Mapy Świa-

Swoim starym zwyczajem, ze dwa tygodnie przed wyjazdem,

ta. Dlatego w drugim roku pandemii, gdy Chorwacja

napisałem kilka wiadomości do różnych centrów nurkowych

ogłosiła, że wpuszcza tak zaszczepionych, jak i nie-

na KRK. Pierwsze 3 odpowiedziały, że nie mają wolnych miejsc

zaszczepionych, zdecydowaliśmy się na największą wyspę

do końca sierpnia. Trochę zacząłem się martwić, na szczęście

KRK. Był to już kolejny raz na tej ziemi, jednak wybraliśmy

wtedy nadeszła odpowiedź z Centrum Nurkowego Diver Krk.

jedną z najbliższych destynacji od Polski. I gdyby nie 5-go-

Wybór okazał się dobry.

dzinne czekanie na granicy na wjazd, podróż byłaby jedną z najszybszych do tej pory.

Siedziba mieści się w centrum miasta Krk, blisko portu, z własnym, ogrodzonym parkingiem. Profesjonalna obsługa.

Dotarliśmy późnym wieczorem, tuż przed zamknięciem re-

Miło i sympatycznie. Na zewnątrz słońce i gorąco, wewnątrz

cepcji. Nie jedliśmy obiadu ani kolacji, bo staliśmy na tej kosz-

przyjemny chłód klimatyzacji. Po sprawdzeniu naszych certy-

marnej granicy i chcieliśmy zdążyć się zameldować, by nie spać

fikatów i ubezpieczeń, wypełniliśmy odpowiednie formularze,

pod chmurką.

zapakowaliśmy busa, który pojechał do portu pod naszą łódź.

Okazuje się, że w Chorwacji na wyspie KRK i w mieście

Nurkowie powędrowali pieszo, co zajmowało 5 minut.

o tej samej nazwie, po 23:00 wcale nie jest łatwo coś zjeść.

Wreszcie znaleźliśmy się na łodzi, która mknęła pomiędzy

Kuchnie zamykają ok. 21:30 i do knajpy można wejść i wypić

niewielkimi falami w kierunku wyspy Cres. To przy niej odby-

drinka owszem, ale do jedzenia nie mają już nic. Po drodze

ły się dwa nasze pierwsze nurkowania. Najpierw poczuliśmy

stoją budki z lodami, goframi i innymi słodkościami… W końcu

zapach, a zaraz potem smak morskiej wody. Słońce głaskało

trafiamy na panią, która sprzedawała kukurydzę i chcąc nie

nas z góry, a temperatura 32°C zdawała się przyjemną dzięki

chcąc mieliśmy po chwili bardzo romantyczną kolację we dwo-

szybkości, jaką nabraliśmy.

je. Siedzieliśmy na murku plaży, nogi moczyliśmy w Adriatyku i pochłanialiśmy lekko soloną kukurydzę.

Cumowaliśmy w zatoczkach nad szerokimi plato, gdzie w spokoju odbywaliśmy przystanek bezpieczeństwa. Wcześniej

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

37

podróże

schodząc na niespełna 30 m głębokości podziwialiśmy niesamowitą rzeźbę skał z licznymi mini jaskiniami, ścianami i nawisami. Widoczność na poziomie 20–25 m pozwalała dostrzec sporej wielkości ryby Dentex dentex, które pływają w znacznej odległości, są płochliwe.

Naszym przewodnikiem był Goran. Doskonale wiedział gdzie się znajdujemy i swoim profesjonalizmem wprowadzał spokojną atmosferę. Grupa liczyła 5 osób.

Przez cały czas towarzyszyły nam ławice drobnych ryb. Podziwialiśmy ukwiały, osłonice i ślimaki, których naliczyliśmy 3 różne gatunki. Wyczuwaliśmy delikatny prąd. Wracając dobre 10 minut penetrowaliśmy wspomniane plato szukając krabów, ośmiornic i innych stworzeń. Temperatura wody przy powierzchni wynosiła 25°C, natomiast na 30 m już tylko 17°C. Warto o tym pamiętać i być przygotowanym na zimniejsze momenty :) Następnego dnia wiał wiatr Bora. Niebo było bezchmurne ale ciśnienie wysokie. Bora uderza z północnego wschodu i latem wieje przeważnie tylko kilka godzin. Dzieje się tak, gdy między górami Dynarskimi a wybrzeżem Adriatyku pojawia się duża różnica ciśnień. Chłodne górskie powietrze napiera na gorące wybrzeże.

I choć zrobiło się przyjemniej na dworze, bo dzięki wiatrowi zelżał chwilowo upał, odwołano nam nurkowania na cały dzień i wypłynąć mogliśmy dopiero na nurkowanie dnia następnego. Tym razem Goran miał mnóstwo kursantów i nie popłynął z nami. Okazało się, że Vlad (właściciel Bazy, który był też

38

kapitanem łodzi) stwierdził, że radzimy sobie bardzo dobrze

zimno, więc wypłyciliśmy. Tu pojawił się prąd odsuwający nas

pod wodą i możemy nurkować bez przewodnika. Byliśmy sami,

od ścianki. Musieliśmy wzmocnić machnięcia płetwami. Gdy

Dominika i ja. Vlad przeprowadził z nami briefing i wskoczyli-

dotarliśmy do półki skalnej, prąd zniknął i spokojnie zaczęliśmy

śmy do wody. Szybko osiągnęliśmy 26 m głębokości. Zrobiło się

wracać blisko skał, aż do plato. Bora nie zepsuła widoczności

podróże

KRK jest największą wyspą Chorwacji. Jej powierzchnia wynosi 405,22 km2. Jest położona w zatoce Kvarner na Morzu Adriatyckim. Wyspa połączona jest ze stałym lądem mostem (krcki Most) o długości blisko 1,5 km, który wybudowano w 1980 r. Przejazd jest bezpłatny. Długość linii brzegowej KRK wynosi 219,2 km.

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

39

podróże

i wciąż mieliśmy dobre 20–25 m. Bardzo spodobało nam się tu-

wielu, a wszystko od samego początku (od pierwszego nurko-

tejsze ukształtowanie terenu. Mini kaniony, łuki skalne i stożki

wania) zapisywał w swoim logbooku.

wznoszące się tuż nad powierzchnię morza, omywane ciągle nowymi falami.

40

Po briefingu schodzimy na ponad 30 m głębokości. Gerhard prowadzi. Mijamy obserwując bardzo ciekawe i kolorowe dno.

Kolejny dzień spędziliśmy nurkując z trzecim nurkiem, był

Mamy delikatny prąd. Próbuję uchwycić różne podwodne mo-

nim bardzo sympatyczny Niemiec Gerhard, który liczył sobie

menty w klatkach aparatu. Są tu duże konary drzew, jest sieć

już ponad 70 wiosen i mówił bardzo dobrze po angielsku. Miał

rybacka zaplątana w skały i ławice drobnych ryb. Gdzieś na półce

największe z nas doświadczenie, nurkował od 42 lat i, jak się

pojawia się mała skorpena, a w niektórych miejscach widzimy

przyznał, chce osiągnąć 1000 nurkowań. Brakowało mu nie-

ślimaki. Nurkowanie kończymy na kolejnym przepięknym plato.

REKLAMA

SZKOLENIA KURSY SKLEP Zarówno pod wodą, jak i po wyj-

w swoim kamperze mieszkali jego

ściu z niej, Gerhard dziękuje nam

syn z żoną i dwójką wnuków. Poprosił

za pożyczony kaptur. Okazało się,

byśmy jechali za nim, czyli za skuter-

że zapomniał swojego, a my mieli-

kiem, który woził podróżując kampe-

śmy zapasowy. Nie powiem, przy-

rem. Kolejne 2 godziny spędziliśmy

dał się bardzo. Rękawiczki również.

popijając kawę, piwo i zajadając

Bora sprawiła, że temperatura przy

przystawki zorganizowane napręd-

powierzchni morza wynosiła już

ce przez sympatyczną i zaskoczoną

tylko 23°C, a nie jak wcześniej 25.

(chyba) żonę Gerharda. Rodzinie po-

Natomiast na głębokości 28–35 m

wiedział, że uratowaliśmy mu życie,

temperatura spadła z 17°C do za-

pożyczając mu kaptur.

ledwie 14°C. W piankach 7/8 mm

Ostatnie dwa dni przed podróżą

jest zimno. Suchy skafander latem

do Polski spędziliśmy zachwycając

w Adriatyku to bardzo mądre roz-

się urokami zakątka, w jakim się zna-

wiązanie ;) Kaptur i rękawice – to ta-

leźliśmy. Podziwialiśmy parę kormo-

kie „must be”.

ranów, która na przemian wskakiwa-

Po powrocie do bazy, uiszczeniu

ła do wody, nurkowała łapiąc ryby,

opłaty za nurkowania, Gerhard, ni

a potem wychodziła na głaz susząc

stąd ni zowąd, zaprosił nas do sie-

pióra.

bie. Zdziwiliśmy się, ale przyjęliśmy

w nocy po 22-giej, co przysporzyło

zaproszenie. Nie mieliśmy planów

gapiów, a nam pozwoliło wypatrzeć

na późne popołudnie. Mieszkał

ośmiornicę.

na Dużym Campie w swoim kamperze wraz z żoną. Naprzeciwko

Snorklowaliśmy,

UWWW.COMPASSDIVERS.PL

również

Chorwacja, niezmiennie, zawsze nas zachwyca.

SERWIS

UL. KOLEJOWA 2 62-010 POBIEDZISKA – LETNISKO PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

41

podróże

MONTENEGRO CZARNA PERŁA ADRIATYKU Tekst i zdjęcia Klaudyna Brzostowska

Podwodne kaniony, wypiętrzone skały, groty, jaskinie, wraki – Czarnogóra okazała się ogromnym zaskoczeniem nurkowym. Od pierwszego dnia zachwycałam się tym, co pod wodą i tym, co na lądzie.

G

42

órzyste tereny porośnięte bujną

Diving udało nam się eksplorować pobli-

2 km, posiada kilka kawern oraz jaskiń.

zielenią, unoszący się w powie-

skie nurkowe spoty. Właściciel centrum

Oprócz interesujących formacji skal-

trzu zapach oregano i lawendy,

Dusan wraz z synem wspólnie prowadzą

nych pierwsze nurkowania zaskoczyły

autentyczni i życzliwi mieszkańcy oraz

najstarsze w Czarnogórze centrum nur-

mnie ilością ryb, oraz dość bujną fau-

dobra kuchnia – to tylko kilka powodów,

kowe. Od 25 lat organizują codzienne

ną i florą. Często spotkać można tutaj

dla których przerwy powierzchniowe

wyprawy i widać w nich zaangażowanie

różne gatunki głowonogów, mureny

w Montenegro nabierają zupełnie no-

oraz pasję. Wspólnie odbyliśmy kilka

śródziemnomorskie (Muraena helena),

wego wymiaru.

nurkowań wokół Wyspy Św. Mikołaja.

ślimaki nagoskrzelne, takie jak: Flabelli-

Pierwsze nurkowania odbyły się

Nazywana przez niektórych Hawajami

na affinis oraz Doris plamista oraz gro-

w okolicach turystycznego miasteczka

regionu, jest to niedużych rozmiarów

mady morskich drapieżników, czyli nic

Budva. Dzięki uprzejmości załogi Budva

wyspa naturalna, która ma długość ok.

innego jak rozgwiazdy. Jedną z pereł

podróże

Czarnogóry jest wrak Oreste. Wyprodukowany w 1896 roku w Anglii, statek zatonął w 1942 roku w Zatoce Trsteno najprawdopodobniej po kontakcie z miną.

Obecnie leży na 30 metrach głębokości i jest niewątpliwie jedną z najciekawszych nurkowych atrakcji. Nasz przewodnik Dusan współtworzył aplikację MeDryDive (https://medrydive.eu/), która ma na celu promocję dziedzictwa kulturowego basenu Morza Śródziemnego oraz edukacji. Dzięki tej aplikacji każdy może stać się wirtualnym uczestnikiem penetracji wraku (poprzez VR oraz AR).

Kolejnym

zagłębiem

nurkowych

atrakcji jest Zatoka Kotorska. Niedaleko miasta Herceg Novi w promieniu

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

43

podróże Sezon: Maj – Październik Temperatura wody: 15°C–24°C Wizura: 10–25 m Waluta: Euro Transport z Polski: samolot / samochód / motocykl Polecane centra nurkowe: BudvaDiving w Budvie oraz DivingMontenegro w Herceg Novi

44

kilkunastu kilometrów ukrytych jest po-

wojenną Jugosławii. Luk ma 100 metrów

kraju. Czterdziestometrowy wrak jest

nad 30 spotów nurkowych. Liczne wraki,

długości, 12 metrów szerokości i głęboki

w bardzo dobrym stanie, leży na 24 me-

dziesiątki jaskiń i kawern, ściany raf oraz

jest na 10 metrów. Niecodzienne miejsce,

trach, zdecydowanie godny polecenia.

baza okrętów podwodnych – to wszystko

które zdecydowanie budzi emocje. Innym

Trzeba przyznać, że Czarnogóra nie-

kryje się pod wodą. Miałam przyjemność

przyprawiającym o sporą dawkę wrażeń

zwykle dobrze prezentuje się na europej-

być oprowadzoną po tych spotach przez

nurkowaniem było to na wraku obok wy-

skiej mapie nurkowych enklaw. Udając

DivingMontenegro, kameralne centrum

spy Mamula. PATROLOWIEC PBR 512 zo-

się do Czarnogóry, nie oczekiwałam zbyt

nurkowe, które urzeka załogą profesjo-

stał wybudowany w 1952 roku i był stat-

wiele. Dzisiaj wiem, że jest to destynacja

nalnych i wesołych Czarnogórzan. Pierw-

kiem patrolowym Jugosłowiańskiej armii.

warta polecenia. Główne zalety to cieka-

sze nurkowanie zrobiliśmy w bazie okrę-

Zatopiony w 1983 roku podczas szkoleń

we i różnorodne miejsca do nurkowań,

tów podwodnych. Wybudowany przez

wojskowych był celem szkoleniowym dla

puste spoty bez innych łodzi nurkowych,

Niemców podczas II Wojny Światowej luk

Jugosłowiańskich rakiet, z użyciem któ-

doskonała wizura, atrakcyjne ceny, i bar-

był używany po wojnie przez marynarkę

rych szkolili się żołnierze marynarki tego

dzo dobra atmosfera na lądzie.

Wejdź na www.kubekcontigo.pl i skorzystaj

z 15% rabatu na kod PERFECTDIVER NA CAŁY ASORTYMENT NA STRONIE!!!

www.kubekcontigo.pl

Rabat

15% na produkty pacsafe z kodem PERFECTDIVER www.niedajsieokrasc.pl

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

45

archeologia

ENDURANCE POLARNA TAJEMNICA

Tekst Mateusz Popek, Szymon Mosakowski Zdjęcia Wikimedia Commons

Półtora roku, czyli pięćset sześćdziesiąt cztery dni i noce.

Tyle o życie walczyła załoga statku Endurance uwięziona na Antarktyce.

Ernest Shackleton

P

46

Endurance pod pełnymi żaglami, Frank Hurley State Library

ięćset sześćdziesiąt dni i nocy w miejscu gdzie zareje-

Na ogłoszenie odpowiedziało dwadzieścia osiem osób, któ-

strowano najniższą temperaturę na ziemi wynoszącą

re 8 sierpnia 1914 roku weszły na pokład statku Endurance.

89 stopni poniżej zera. Gdzie noc może trwać pół roku.

Ich trasa prowadziła z Wielkiej Brytanii na południe, w stronę

Gdzie każdy niedźwiedź polarny postrzega człowieka jako

najmroźniejszego kontynentu ziemi. Pierwsze tygodnie żeglugi

lunch. Tyle o życie walczyła załoga Ernesta

przebiegały spokojnie i zgodnie z planem,

Shackletona. Przeżyli… wszyscy!!!

a plan był ambitny. Celem Ernesta Shackle-

Gdy Shackleton poszukiwał załogi na wy-

tona było dotarcie do Antarktydy. Następnie

prawę, w gazecie umieścił takie ogłoszenie:

cała załoga miała wsiąść na psie zaprzęgi,

“Szukam ludzi na niebezpieczną wyprawę.

po czym przemierzyć cały kontynent. Tam

niskie stawki, nieludzkie zimno, długie mie-

nad Morzem Rossa miał ich odebrać żaglo-

siące w całkowitej ciemności, nieustanne nie-

wiec Aurora.

bezpieczeństwo, bezpieczny powrót do domu

Jednak 18 stycznia 1915 roku na Morzu

wątpliwy. Honory i uznanie w przypadku po-

Weddella statek zatrzymała kra lodowa, za-

wodzenia misji.” Już wtedy musiał wiedzieć jak bardzo trudne

ledwie 160 kilometrów od planowanego miejsca lądowania.

czekają ich wyzwania. W końcu był już po dwóch wyprawach

Tutaj zaczęła się walka o życie. Załoga, która nie miała możliwo-

na tereny podbiegunowe. Był doskonałym polarnikiem i przy-

ści wydostania statku z lodu, po prostu z nim dryfowała wzdłuż

wódcą, który wiedział czego chce i jak zarządza się ludźmi.

kontynentu. W tym położeniu ludzie Shackletona spędzili nie-

Jednak nie spodziewał się, że tym razem życie zgotuje mu naj-

mal 9 miesięcy. Trudno sobie wyobrazić ich sytuację. Jednak li-

ważniejszy egzamin.

der wiedział jak zarządzać zespołem. Rozsądnie rozdzielał racje

archeologia Trasa Imperialnej ekspedycji transantarktycznej z lat 1914–1917

żywnościowe i zapewniał załodze rozrywkę. Uprawiali sport, zajmowali się bieżącymi naprawami, a nawet wystawiali sztuki teatralne. Wszystko po to, by morale marynarzy nie upadło i po to, by oddalić myśli o tym, w jak złym położeniu się znaleźli.

27 października załoga opuściła statek i założyła obóz w pobliżu. Jednak niecały miesiąc ogromne siły wcisnęły statek pod lód, gdzie pochłonęło go morze. Teraz gdy nie mieli już żadnego zaplecza, nie pozostało im nic więcej jak ruszyć w drogę.

Wiosną następnego roku lód odpuścił na tyle, by załoga mogła zwodować szalupy zabrane z Endurance. Po kilku dniach żeglugi wszyscy dotarli do Wyspy Słoni. Byli wciąż w strefie podbiegunowej, ale stały ląd dawał możliwości na przeżycie.

Tutaj Schackleton podjął decyzję o pozostawieniu załogi i razem z pięcioma najlepszymi żeglarzami wyruszył po pomoc na najbliższą zamieszkałą wyspę, która znajdowała się zaledwie 1300 km od Wyspy Słoni. Kapitan Endurance dopiął swego i 30 sierpnia pozostała załoga została uratowana. Nikt nie zginął.

Historia tej wyprawy to niezwykła opowieść o harcie ducha, woli walki i umiejętnościach przywódczych na najwyższym poziomie. Niewielu liderów miało okazję zarządzać swoimi ludźmi w tak skrajnej sytuacji i robić to tak doskonale. Jednak na tym nie kończy się historia. Jeden pionier jest inspiracją dla pokoleń kolejnych. Zmieniają się jednak cele, a takim dla współczesnych odkrywców stało się znalezienie wraku Endurance.

Takimi pasjonatami, chcącymi odkryć wrak Endurance, jest zespół Falklands Maritime Heritage Trust. Jest to organizacja charytatywna, której zadaniem jest zachowanie bogatej i zróżnicowanej historii morskiej Falklandów oraz osób związanych z tym obszarem. Wśród członków ekspedycji zgromadzono jednych z najwybitniejszych specjalistów na świecie w wielu dziedzinach, w tym archeologów morskich, inżynierów, techników i naukowców zajmujących się mroźnymi wodami Antarktydy.

Ekspedycja Endurance22 rozpoczęła się 5 lutego 2022 roku, czyli w 100 rocznicę śmierci sir Ernesta Shackletona i trwała 35 dni aż do momentu odnalezienia wraku. Misja została przeprowadzona z wykorzystaniem 134 metrowego statku badawczego klasy polarnej 5 S.A. Agulhas II, który jest własnością rządu Republiki Południowej Afryki. Jest on jednym z największych i najnowocześniejszych statków badawczych na świecie, potrafi przebijać się przez lód o grubości 1 metra z prędkością około pięciu węzłów. Wyposażony został w szereg specjalistycznych laboratoriów naukowych i udogodnień, które stanowią potężną i skuteczną jednostkę do multidyscyplinarnych badań.

Na podstawie informacji dostarczonych w 2019 przez Weddell Sea Expedition, wrak Endurance został uznany za pomnik historyczny w ramach Układu Antarktycznego. Z tego powodu działania odkrywców nie mogły w jakikolwiek sposób ingerować we wrak.

Endurance w lodowcu PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

47

archeologia

Psi zaprzęg na lodzie z niezidentyfikowanym członkiem załogi

Ostateczne zatonięcie Endurance

Załoga spodziewała się trudnych warunków pracy i opracoObóz założony na lodzie, Morze Weddella

wała plan, który zakładał, że w przypadku gdy statek badawczy nie będzie w stanie zbliżyć się do miejsca spoczywania wraku,

Początkowo przeprowadzono szeroko zakrojoną kwe-

powstanie jeden lub dwa obozy lodowe, w których zostaną

rendę archiwalną w archiwach w Wielkiej Brytanii, Norwegii

wywiercone otwory w lodzie. Dzięki nim uda się opuścić pojaz-

oraz na Falklandach. Do tego zadania wykorzystano również

dy podwodne, których zadaniem będzie odnalezienie wraku.

pomoc innych ekspertów, aby ustalić możliwą lokalizację,

Wspomniane pojazdy podwodne to dwa modele SAAB Saber-

w której Endurance mógł spocząć. Z wykorzystaniem najno-

tooth (AUV) wyposażone w najnowocześniejsze technologie

wocześniejszych technologii ekspedycja wyruszyła w kierunku

do badań wizualnych i sonarowych. Obszar poszukiwań wraku

Morza Weddella.

obejmował aż 120 mil kwadratowych głębin wokół ostatniej zapisanej pozycji przez kapitana Endurance. Sonary i echosondy mapowały każdy najmniejszy fragment tego ogromnego obszaru, a roboty podwodne zanurzały się na nieosiągalne dotychczas głębokości.

Każdego dnia ekipa naukowców, inżynierów i specjalistów godzinami obserwowała obraz nadawany przez roboty oraz wyniki mapowania dna. 5 marca 2022 miał być kolejnym zwykłym dniem dla naukowców na statku badawczym. Gdy na ekranie komputerów załogi ukazał się długo poszukiwany wrak nikt nie mógł w to uwierzyć. 7,7 kilometrów od pierwotnej, zapisanej przez kapitana, lokalizacji, na głębokości 3008 metrów, w niemal nienaruszonym stanie, spoczywał Endurance.

Warunki panujące na takiej głębokości miały ogromny wpływ na tak dobre zachowanie wraku, które bez problemu pozwoliły go zidentyfikować. Dzięki technologii i zapałowi zespołu badawczego po 107 latach Endurance ponownie rozpalił emocje wśród otaczających go ludzi.

Impreza na Morzu Weddella

48

Rehasport - medycyna ruchu

UMÓW WIZYTĘ ONLINE Specjalizacja lub nazwisko Miasto

Szukaj

Znajdź uraz Wybierz część ciała, w której odczuwasz dolegliwości bólowe.

www.rehasport.pl PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

49

planeta ziemia

ZNIKAJĄCE DELFINY Tekst i zdjęcia Jakub Banasiak

Brighton – upamiętnienie ofiar niewoli

WIELU NURKÓW ODWIEDZA MALTĘ CIESZĄC SIĘ UROKAMI TEJ BLISKIEJ I INTERESUJĄCEJ DESTYNACJI. MALTA MA JEDNAK PEWNE MIEJSCE OKRYTE ZŁĄ SŁAWĄ, W KTÓRYM ROZEGRAŁO SIĘ WIELE DRAMATÓW NASZYCH MORSKICH PRZYJACIÓŁ – DELFINÓW. MOWA O MEDITERRANEO MARINE PARK – JEDNYM Z NAJGORSZYCH DELFINARIÓW W EUROPIE.

50

M

iędzy sierpniem a wrześniem

Park. Fakt ten pomogła ujawnić lokal-

2021 roku trzy delfiny w tajem-

na organizacja Animal Liberation Malta

niczy sposób zniknęły z tego

(ALM). Wiadomość o śmierci trzech

obiektu. Delfinarium w tym okresie

samic w Parku Morskim Mediterraneo

informowało odwiedzającym, że zwie-

na Malcie nie została upubliczniona

rzęta zostały przeniesione do Hiszpanii.

ani nie została zarejestrowana w nie-

Takie zdarzenia, w tym niezapowiedzia-

komercyjnym rejestrze waleni Ceta-

ny transfer ssaków morskich pomiędzy

-Base, co jest powszechną praktyką

delfinariami, zawsze niepokoi organiza-

w innych delfinariach i oceanariach.

cje zajmujące się ochroną i dobrosta-

Dwie ze zmarłych samic delfinów,

nem delfinów. Jedna z takich organizacji

Onda i Mar, miały odpowiednio około

– brytyjska Marine Connection – zwróci-

20 i 25 lat, zostały złapane na wolności

ła się ze stosownym zapytaniem w tej

na Kubie i trzymane w Mediterraneo

sprawie zarówno do władz w Hiszpanii,

od 2000 roku. Trzecia delfinica, Melita,

jak i na Malcie. Odkryto, że zwierząt

miała zaledwie siedem lat i urodziła się

tych wcale nie przeniesiono do innego

tutaj w niewoli w 2014 roku.

obiektu. Okazało się, że wszystkie trzy

Obecnie wiadomo już, co się tak na-

delfiny zginęły w Mediterraneo Marine

prawdę stało. Samo delfinarium ujawniło

planeta ziemia

miejsca pobytu zwierząt? Co więcej, teraz mówią, że ten nurek pomocniczy, niezatrudniony bezpośrednio przez park, mógł pracować bez nadzoru na terenie basenu z delfinami i ze sprzętem, który, jak sam przyznał pan Pecchioni, jest zabroniony do użytku na terenie parku."

Dziwne przypadki zgonów delfinów w niewoli, zatajanie ich śmierci, wprowadzanie opinii publicznej w błąd to niestety częste zjawisko w tym kontrowersyjnym i nieetycznym biznesie. Podobnie jak znikające delfiny…

Specjaliści i organizacje zajmujące się Delfinarium na Malcie

ochroną delfinów są poważnie zaniepokojeni brakiem przejrzystości w między-

w końcu szczegóły. Okazało się, że przy-

ołowiu we krwi, który prawdopodobnie

narodowym handlu waleniami, gdzie

czyną śmierci było zatrucie ołowiem

przeniknął z mlekiem matki.

praktycznie niemożliwe jest skuteczne

i to – o zgrozo – pochodzącym z balastu

Peccioni stanowczo stwierdza, że sto-

śledzenie transferu delfinów z jednego

nurkowego. Pietro Pecchioni, kierownik

sowanie tego typu balastu jest zabronio-

obiektu do drugiego. Istnieje również

nadzorujący pracę w ośrodku, przyznał,

ne w parku. Potwierdził, że delfiny zginę-

niewiele przepisów, które zapobiegały-

że incydent miał miejsce latem 2021 r.,

ły po spożyciu ołowianych granulek, ale

by niekontrolowanemu handlowi dziki-

kiedy balast nurkowy z granulowanym

zaprzeczył, jakoby obciążenie do pasa

mi waleniami, a wymagane dokumenty

ołowiem pozostawiony bez opieki przez

pochodziło z parku, podkreślając, że ta-

nie stanowią specjalnej przeszkody dla

wynajętego nurka czyszczącego basen,

kie woreczki z ołowiem są tu zakazane

handlarzy i grup zajmujących się nie-

wpadł do wody. Dwie dorosłe karmiące

od lat.

legalnym odłowem oraz transferem

samice i ich cielęta oraz młoda samica

Margaux Dodds, dyrektor ds. niewoli

zwierząt. Dodatkowo placówki rzadko

zaczęły wykazywać oznaki choroby. Zdję-

delfinów w Marine Connection, zauważa

ogłaszają jakiekolwiek zgony i nie są po-

cia rentgenowskie wykazały obecność

jednak: „Jeśli to był naprawdę tragiczny

ciągane do odpowiedzialności za utratę

granulek ołowiu u dwóch osobników.

wypadek, dlaczego park, kiedy początko-

życia przez delfiny pozostające pod ich

Jedno cielę nie miało ołowiu w żołądku,

wo informował o zniknięciu tych delfinów,

opieką. Wydaje się, że akceptują śmierć

ale ujawniono bardzo wysokie stężenie

celowo podał niejasny i nieprawdziwy opis

zwierząt jako nieodłączną część branży,

Delfinarium na Malcie

Delfinarium na Malcie

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

51

planeta ziemia

Delfiny z Festa Delfinarium w Warnie

tycznie nikt z zewnątrz nie zorientuje się, że to inny delfin. W razie kłopotów albo fiaska takiej operacji zawsze można powiedzieć, że wysłano brakującego delfina do innego obiektu, ewentualnie podać naturalną przyczynę zgonu, gdy nie da się już dłużej ukrywać śmierci zwierzęcia. Dokumenty poza UE też nie są aż tak wielkim problemem. Już nie raz ujawniono fałszerstwa w dokumentach eksportowych i przewozowych. Kilka lat temu ujawniono skalę tego procederu dotyczącego delfinów nielegalnie odławianych z Morza Czarnego i sprzedawanych do lokalnych delfinariów oraz Delfiny z Festa Delfinarium w Warnie

Gdy padnie dorosły osobnik, wystarczy fakt ten ukrywać do momentu, gdy uda się sprowadzić kolejnego delfina.

Stan liczebny będzie się zgadzał a praktycznie nikt z zewnątrz nie zorientuje się, że to inny delfin.

52

na Bliski Wschód. Organizacje zajmujące po prostu zastępując martwe zwierzę

się dobrostanem delfinów odnotowały

kolejnym, bez żadnych kar ani reperku-

podobny problem np. w meksykańskich

sji prawnych.

delfinariach.

W delfinariach szczególnie wysoka

Działacze organizacji Empty the Tanks

jest śmiertelność nowo narodzonych

ujawnili, że co najmniej kilka delfinów

cieląt, ale opinia publiczna często nie

zginęło w obiektach sieci Dolphinaris

dowiaduje się w ogóle o tym fakcie.

w Meksyku w ostatnich latach. Jedną

Gdy padnie dorosły osobnik, wystar-

z ofiar był młody delfin, który zmarł kilka

czy fakt ten ukrywać do momentu, gdy

tygodni po urodzeniu po zjedzeniu liścia

uda się sprowadzić kolejnego delfina.

palmy. Raport z sekcji zwłok wykazał,

Stan liczebny będzie się zgadzał a prak-

że przyczyną śmierci była blokada jelit.

planeta ziemia

DFE – upamiętnienie ofiar niewoli na Whale Fest 2015

martwych cieląt zgłoszonych przez portal Dnevnik w zeszłym roku nie zostały wymienione. Takie przeoczenia sprawiają, że zastanawiamy się – ile jeszcze cieląt urodziło się i zmarło w tym zbiorniku bez wiedzy nikogo?”

Działalność organizacji i niezależnych specjalistów walczących przeciw trzymaniu delfinów w niewoli jest niezwykle ważna. Pomaga ujawniać to, co jest skrzętnie zasłaniane przez nachalny marketing delfinariów, nagłaśnia sprawy, które właściciele delfinariów chcą ukryć przed opinią publiczną, edukuje Delfinarium Festa w Warnie

turystów i społeczeństwo, dostarcza materiały niezbędne do rozpoczęcia postę-

Inne delfiny w obiektach Dolphinaris

Problem znikających delfinów i nie-

zmarły z powodu infekcji płuc wywoła-

wyjaśnionych śmierci w parkach mor-

powania administracyjnego czy karnego.

Jeśli tylko możemy, wspierajmy ich

nych chemikaliami zawierającymi chlor,

skich jest powszechny. Również bli-

aktywność, prowadzone przez nich nie-

który utrzymuje wodę w czystości i chro-

sko nas – w tak chętnie odwiedzanej

formalne audyty w delfinariach, kampa-

ni przed rozwojem glonów.

przez Polaków Bułgarii, odnotowano

nie informacyjne i akcje edukacyjne.

Nie wiadomo, co stało się z małym

podobne dramaty. Po śmierci małego

delfinem z Dolphinaris Riviera Maya, któ-

delfina w Festa Dolphinarium w Warnie

ry nagle zniknął z obiektu, mimo, że jesz-

w sierpniu 2019 organizacje The Last

cze kilka dni wcześniej działacze na rzecz

Cage i ProWal rozpoczęły wspólne do-

OD REDAKCJI – NIE KUPUJMY

delfinów udokumentowali jego obec-

chodzenie w sprawie działalności tego

BILETÓW DO DELFINARIÓW, NIE

ność w delfinarium. Jak twierdzi Empty

obiektu. Znalazły dane o ponad 27 delfi-

POSYŁAJMY DO NICH NASZYCH

the Tanks, dyrektor generalnym delfina-

nach, które padły lub „zaginęły” w Festa

DZIECI. O WIELE LEPSZYM ROZ-

rium odmówił odpowiedzi na pytania.

Dolphinarium od czasu jego otwarcia –

WIĄZANIEM JEST UCZESTNICTWO

Ze względu na brak standardów ra-

przypadki te zostały udokumentowane

W OBSERWOWANIU DELFINÓW

portowania w Meksyku, ale też w wielu

w prasie. Jak stwierdza organizacja The

W ICH NATURALNYM ŚRODOWISKU,

innych krajach, firmy takie jak Dolphina-

Last Cage na swoich stronach: „W Delfina-

Z ŁODZI, WRAZ Z ODPOWIEDNIO

ris nie muszą być transparentne w przy-

rium Festa, od jego otwarcia w 1984 roku,

PRZESZKOLONĄ ZAŁOGĄ.

padku urodzeń, zgonów, chorób i ura-

udokumentowano 13 delfinów (5 żyje

zów delfinów w niewoli.

do dziś). Jednak 3 z 4 niezarejestrowanych

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

53

planeta ziemia

Sharks cz. II

Tekst Anna Sołoducha, anna@activtour.pl Zdjęcia Łukasz Metrycki

54

planeta ziemia

NA ŚWIECIE ISTNIEJE PONAD 500 GATUNKÓW REKINÓW, OD NAJMNIEJSZYCH – KILKUCENTYMETROWYCH DO PONAD 18-METROWYCH. Z TEJ OGROMNEJ ILOŚCI GATUNKÓW, TYLKO 12 MOŻE ZAATAKOWAĆ. Z TEGO TUZINA, 5–6 GATUNKÓW MOŻE NAM FAKTYCZNIE ZAGRAŻAĆ.

nym. Więcej ludzi rocznie umiera ukąszonych przez komary (725 tys.), węże (50 tys.) czy psy (25 tys.).

Ludzie boją się rekinów. Dlaczego? Tego nie wiedzą. Nie jesteśmy gotowi na walkę z nimi. Jeśli strach i mylne przeświadczenie, że rekiny są dla nas zagrożeniem nie miną – stracimy ten gatunek, oraz wody – których są one regulatorami.

W ekosystemie pozbawionym dużych drapieżników zmieni się hierarchia. Gatunki które są ofiarami – zaczną się mnożyć w niezrównoważony sposób. Alarmującym przykładem może być ropucha olbrzymia, która opanowała Australię i zagraża całemu ekosystemowi. Zmniejszenie populacji rekinów

R

w niektórych regionach doprowadziło do podobnego zjawiska. ekiny boją się ludzi, choć przewyższają nas szybkością

Na wschodnim wybrzeżu USA liczba rekinów spadła w skutek

i wielkością – one o tym nie wiedzą. Największym pro-

przełowienia, nie ma możliwości kontrolowania tego obszaru.

blemem jest strach przed rekinami. A jeśli czegoś się

Zauważono natomiast wzrost płaszczek, które zagrażają na-

boimy, to tego nie chronimy. Populacja rekinów zmniejszy-

turalnej równowadze. Wody Australii Południowej opanowały

ła się drastycznie. Nikogo nie obchodzi, że rocznie zabija się

foki. Żarłacz biały niemal całkowicie zniknął z tego rejonu. Po-

100–150 mln osobników, choć niektóre statystki mówią nawet

pulacja fok rośnie, więc wiele osobników umiera z głodu, po-

o 200 mln. Powszechnie o tym wiadomo, ale nie powstrzymu-

nieważ brakuje pożywienia. Te przykłady pokazują, że efektem

jemy tego, bo uważamy, że pozbywamy się zagrożenia. Tak

jest wymieranie gatunków.

naprawdę rekiny atakują ludzi bardzo rzadko. Rocznie odno-

Na Ziemi, niewiele jest drapieżników ważących ponad 50 kg.

towuje się średnio 10 ataków rekinów ze skutkiem śmiertel-

Skoro natura dla równowagi stworzyła aż tyle rekinów, arogan-

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

55

planeta ziemia

cją z naszej strony jest pozbywanie się ich. Jeśli nie zmienimy postępowania, w pewnym momencie będzie za późno, a takiej straty – nie da się naprawić. Istotnym problemem jest poławianie rekinów. Utarło się, że jest to domeną krajów Dalekiego Wschodu. Prawda jest natomiast taka, że Hiszpania, Wielka Brytania, Francja i Portugalia to kraje należące do czołówki poławiaczy rekinów. Hiszpanie odławiają rocznie 60 tys. ton czyli 46 % kwoty połowowej przyznanej przez Komisję Europejską.

165 hiszpańskich jednostek rybackich ma licencję na pozyskiwanie rekinów. Rekiny są łowione głównie ze względu na ich cenne mięso i płetwy, ale także skórę, chrząstki i wątrobę. Wartość światowego handlu produktami pochodzącymi z rekinów osiąga prawie miliard dolarów rocznie.

Podejmowano próby zakazu finningu, ale luki w prawie niweczą te starania. Główne rynki zbytu to Chiny, Hongkong, Tajwan, Malezja, Singapur i Tajlandia. Z odcinanej płetwy przygotowuje się… zupę. Najdroższą zupę na świecie. Źródło Wikipedia

„przyciąga” do siebie drapieżniki. Po „złapaniu” rekinów – linę wciąga się na łódź. Rekin, któremu zostały odcięte płetwy, jest żywcem wyrzucany za burtę, gdzie powoli umiera w męczarniach, nie mogąc pływać, z utraty krwi lub będąc jedzonym przez inne zwierzęta. Podejmowano próby zakazu finningu, ale luki w prawie niweczą te starania. Główne rynki zbytu to Chiny, Hongkong, Tajwan, Malezja, Singapur i Tajlandia. Z odcinanej płetwy przygotowuje się… zupę. Najdroższą zupę na świecie.

Zupa z płetwy rekina jest tradycyjnym daniem kuchni azjatyckiej. Można ją kupić w wielu nadmorskich kurortach czy restauracjach. W rzeczywistości, za jej smak odpowiadają jedynie W tym miejscu nie sposób wspomnieć o procederze, który

przyprawy, gdyż płetwa sama w sobie nie ma żadnego smaku.

ma znaczący wpływ na zmniejszenie populacji tego gatunku.

Jej „smakosze” twierdzą, że również wzmacnia kości i korzy-

Finning, czyli odcinanie płetw żywym rekinom. Aktualnie sza-

stanie wpływa na potencję. Dodatkowo, części ciała rekinów

cowana liczba przypadków odcinania płetw to 70 mln rekinów

są również wykorzystywane w azjatyckiej medycynie ludowej.

rocznie. „Shark finning to proceder polegający na odcinaniu

Jednak ich lecznicze właściwości nie są prawdą, co udowadnia-

płetw żywym rekinom w celach zarobkowych.” Najczęściej

ją badania – płetwy często zawierają niebezpieczne stężenia

używana i najwydatniejsza jest metoda długiej liny. Ma ona

neurotoksyny BMMA (inaczej B-Metylamino L-Alaniny), pro-

od 80 do 100 metrów długości, a na niej – w różnych odstępach

dukowanej przez sinice i współodpowiedzialnej za chorobę

zamontowane są haki. Na jej końcu znajduje się przynęta, która

Alzheimera oraz chorobę Parkinsona. Oprócz przełowienia, na wymieranie rekinów wpływa ich późne dojrzewanie, bo niektóre z nich rozmnażają się dopiero osiągając wiek 20 lat. Co więcej – rekiny rozmnażają się bardzo powoli. Mają tylko kilka młodych w jednym rzucie.

Znamy ok 500 gatunków rekinów, z czego od 60 do 100 jest przetrzebionych. Blisko 20 z nich to gatunki zagrożone, np. żarłacze białe, rekiny wielorybie czy długoszpary. Te rekiny nie przetrwają nawet jeśli będą pod ochroną, dlatego (choć to brutalne) powinniśmy chronić gatunki, których populacja jest stabilna i które mają jakiś wpływ na stan naszych wód.

Rzadkie gatunki – nie mają szansy przetrwać.

100 mln lat temu, rekiny stanowiły 60 % gatunków w oceanie. Obecnie – niecałe 3 %. Widać zatem korelację między agresywnym przełowieniem a spadającą liczbą rekinów w na-

Źródło Wikipedia

56

REKLAMA

planeta ziemia

diving

Wyprawy nurkowe Miejsce WYBIERZ KIERUNEK szych wodach. Gdy wyginą, będzie to miało katastrofalne, wręcz niewyobrażalne skutki dla środowiska morskiego. Rekiny nazywane są „szczytowymi drapieżnikami”, co oznacza, że nie mają naturalnych wrogów. Rekiny regulują populacje innych zwierząt, polując na chore, słabe, stare czy bliskie śmierci osobniki. Presja ze strony rekinów stanowi mechanizm doboru naturalnego zapewniającego przetrwanie tylko najlepiej przystosowanym, najsil-

DLACZEGO REKINY SĄ WAŻNE? ● Na całym świecie żyje ponad 500 gatunków rekinów. ● Zamieszkują nasze oceany od ponad 400 milionów lat. ● Niektóre są doskonałymi drapieżnikami, inne są „ekipą sprzątającą” ocean. ● Ich różnorodne role są częścią równowagi potrzebnej dla zachowania zdrowych oceanów.

● Populacja wielu rekinów zmniejszyła się o ponad 90 % z powodu przełowienia, zmiany klimatu i utraty siedlisk.

gatunków. Bez rekinów, populacje gatunków znajdujących się niżej

● Nasza przyszłość zależy od oceanów. Re-

w łańcuchu pokarmowym (rekiny stanowią górne ogniwo łańcucha pokarmowego), mogłyby się nadmiernie rozmnożyć, co zwiększyłoby znacząco presję na inne zwierzęta oraz rośliny, którymi się żywią. Tym sposobem, zostałaby zaburzona równowaga morskiego świata. Musimy zrozumieć, że stabilność równowagi w przyrodzie, wpływa nie tylko na życie zwierząt, ale również ludzi. Bądźmy otwarci na wiedzę i spójrzmy w końcu na rekiny – przyjaznym okiem.

Cel wyprawy

● Nawet 100 milionów rekinów może zostać zabitych każdego roku na komercyjnych łowiskach.

● Utrata rekinów może zakłócić delikatną równowagę ekosystemu, którą pomagają utrzymać.

niejszym przedstawicielom innych

Termin

perkusje oceanów bez rekinów są złożone i potencjalnie niszczycielskie.

JAK MOŻEMY POMÓC? ● Unikaj produktów z rekinów. Pojedynczy rekin może być wart ponad milion dolarów rocznie dzięki turystyce, ale tylko 100 dolarów, jeśli poławia się go na mięso.

To, jak wydajemy nasze pieniądze, decyduje o tym, jak wykorzystuje się rekiny. ● Wybór renomowanych operatorów wycieczek utrzymuje rekiny przy życiu i często wspiera obszary chronione, które zapewniają im bezpieczeństwo. ● Rozpowszechniaj informacje! Jesteśmy najlepszymi sojusznikami rekinów. Podziel się swoją pasją i wiedzą z rodziną i przyjaciółmi. Razem możemy coś zmienić!

02.03.2023

Antarktyda Wyprawa poza granice wyobraźni!

WIĘCEJ WYPRAW >>

www.activtour.pl 607 777 538

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

57

planeta ziemia

JAK TO JEST BYĆ ŁOSOSIEM? Tekst Dr hab. Prof. UAM Hanna Mamzer

Zdjęcie Paweł Vogelsinger

Tytuł tego tekstu jest parafrazą artykułu Thomasa Nagela “Jak to jest być nietoperzem?”, który został opublikowany w 1974, i w którym autor podnosił, iż mimo tego, że mamy wiedzę na temat echolokacji czy układu nerwowego, nie umiemy jednak odpowiedzieć na pytanie: jak to jest naprawdę być nietoperzem? Jakie to odczucie?

58

M

ożemy najwyżej wyobrazić sobie jak MY byśmy się czuli mając skrzydła i ciało nietoperza, ale nigdy nie odpowiemy na pytanie jak czuje się ON. Nietoperz.

Był to filozoficzny traktat na temat niemożliwości wcielania się w inne byty i rozumienia świata, tak jak one go rozumieją.

Jako stworzenia lądowe mało interesujemy się morskimi toniami – nie jesteśmy w stanie ich przemierzyć, ani poznać, nie rozumiemy funkcjonujących tam zwierząt i nie umiemy wczuwać się w ich emocje. Zwierzęta morskie prowadzą tryb życia tak odmienny od ludzkiego, że wydaje się nam często, że się nie

planeta ziemia

ne z połowami. Połowy jako czynności istotne dla przetrwania społeczności otoczone są całą gamą rytuałów i czynności, które trzeba wykonać by wyprawy na łososie były skuteczne. Trzeba się nauczyć jak łowić i to jest przedmiotem międzypokoleniowej transmisji wiedzy.

Dzielenie i spożywanie zdobyczy były czynnościami integrującymi wspólnotę.

Ryby, ich łowienie, dla tych społeczności były ważnym elementem występującym w przekazach o charakterze religijnym.

Podobnie zresztą działo się w społecznościach północnoamerykańskich Indian, dla których tak polowania jak i zbieranie „darów” lasu, było nie tylko czynnością zapewniania sobie pożywienia. Niszczenie Środowiska, wysiedlanie Indian niszczyło możliwości wykonywania tych czynności i stało się jednym z przyczynków erozji tradycji kultury.

W dobie produkcji przemysłowej, napędzającej konsumpcję, produkujemy łososie w ramach zaawansowanych inżynierii zootechnicznych. Zlokalizowane na przykład u wybrzeży Norwegii, Wielkiej Brytanii, Kanady czy Stanów Zjednoczonych akwakultury prowadzą zautomatyzowaną i przemyślaną produkcję łososia. Ryby stłoczone w gigantycznych koszach, karmione są karmą w granulkach przypominającą karmy dla psów i kotów. Pod koszami na dnie morza znajdują się pokłady odchodów wydalanych przez ryby, co sprzyja rozwojowi fitoplanktonu w stopniu niekorzystnym dla ekosystemu. Łososie żyją w skrajnym przegęszczeniu co powoduje u ryb stres, agresję, wzajemne zarażanie się pasożytami i chorobami. Trzeba więc komunikują i nie czują. O tym, że nie da się wejść „w skórę” innego zwierzęcia pisali też

temu zapobiegać, podając antybiotyki,

inni filozofowie prezentując temat w różnych perspektywach. Zagadnienie to pojawiło

by uniknąć strat w produkcji. Mięso ło-

się też w książce Martina Lee Muellera zatytułowanej „Being Salmon, Being Human:

sosi może przyjmować całą gamę barw

Encountering the Wild in Us and Us in the Wild” (opublikowanej w 2017 roku), w której

(ocenianą według piętnastostopniowej

przedstawiał relacje człowieka ze światem dzikich zwierząt opierając się na związkach

skali SalmoFan), a konsumenci w róż-

łączących ludzi i… łososie. Na przykładzie społeczeństwa norweskiego i niektórych

nych kręgach kulturowych preferują róż-

społeczności zamieszkujących północno-zachodnie wybrzeża Pacyfiku, autor śledzi

ne odcienie mięsa. Dlatego też niektórzy

wzajemne powiązania nas – ludzi i ich – ryb. Wydawać by się mogło, że łosoś, jak

producenci posuwali się do dodawania

to łosoś – jest po prostu rybą, którą zjadamy. Okazuje się jednak, że łososie odgry-

chemicznych barwników do paszy, zmie-

wają istotną rolę w życiu wielu wspólnot, dla których ważne są aktywności związa-

niających kolor tusz. Przed ubojem ryby

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

59

planeta ziemia

Tłum skaczących łososi Źródło www.rawpixel.com

60

poddaje się trzydniowej głodówce, następnie nagania sieciami

do zapłodnienia mieszając je w pojemnikach, a potem rozpo-

do specjalnych koszy przypominających ogromne kojce i prze-

czyna się proces inkubacji. Po wykluciu z jaj ryby są utrzymywa-

pompowuje żywe do łodzi, którymi są dostarczane do ubojni.

ne jeszcze przez jakiś czas w pojemnikach w halach, a potem

Efektywność produkcji liczona jest w tonach, nie w sztukach

są przepompowywane do morskich klatek (ang. „maricultures”)

osobników.

wynalezionych w latach 60-tych dwudziestego stulecia w Nor-

Łososie żyjące dziko są dużymi rybami dorastającymi

wegii. Karmi się je karmą przez następne 12 do 24 miesięcy.

do 150 cm długości. Mogą ważyć ponad 25 kg i są rybami dra-

Karma składa się z odpadów z połowu innych ryb oraz zbóż.

pieżnymi, żywiącymi się planktonowymi skorupiakami, larwami

Szacuje się, że 1,2 kg karmy pozwala na wyprodukowanie 1 kg

owadów a także niedużymi rybami. Łosoś jest jedną z ryb ana-

łososia. Ryby powinny być ogłuszane (elektrycznie lub pneu-

dromicznych, a więc wędrujących z mórz do rzek na czas tarła.

matycznie) przed zabiciem (uderzeniami pałką), ale niestety,

W trakcie tych wędrówek w ich organizmach zachodzą zmiany

także z powodu szybkiego tempa pracy, bardzo często zabijane

fizjologiczne oraz biochemiczne pozwalające im na przystoso-

są i oprawiane w pełni świadome (to problem dotyczący prze-

wanie się do życia w innym ekosystemie. W czasie wędrówki

mysłowego uboju wszystkich zwierząt). Ryby odczuwają ból

na tarło, liczącej nieraz setki kilometrów, ryby mało jedzą kon-

tak jak ssaki, ale ich receptory dotyku znajdujące się w skórze

centrując się na dodarciu do zimnych napowietrzonych wód,

są znaczniej bardziej wrażliwe – więc dotyk, który dla ssaków

gdzie w ziemnych jamkach składana jest ikra. Po zapłodnieniu

nie jest awersyjny, dla ryb może być już bodźcem bólowym.

i kilkumiesięcznym okresie inkubacji na wiosnę wylęgają się lar-

Antropopresja jest poważnym problemem dla ekologii łoso-

wy, przez około 40 dni wchłaniające pęcherzyk żółtkowy, a po-

sia. Tamy wodne, regulowanie rzek, zapory na nich powodują,

tem przez kolejne 2–3 lata żyjące w słodkiej wodzie, po to by

że ryby nie mogą odbywać wędrówek i giną. Łososie są w sta-

po osiągnięciu dojrzałości wybrać się w podróż do słonych wód

nie przeskoczyć małe przeszkody, ale do pokonania większych

morskich, tam żyć kolejne 2–3 lata, a na tarło wracać do tej

potrzebują pomocy. Dlatego przy zaporach i elektrowniach

samej rzeki. W przemysłowej produkcji ryby są zabijane i z mar-

wodnych konstruowane są specjalne windy. Mają one postać

twych wydobywa się ikrę oraz spermę, sztucznie doprowadza

klatek, do których specjalnym korytarzem wpływają ryby, są

planeta ziemia

Łososie próbujące przeskoczyć przez wodospad Źródło www.rawpixel.com

Ryby odczuwają ból tak jak ssaki, ale ich receptory dotyku znajdujące się w skórze są znaczniej bardziej wrażliwe – więc dotyk, który dla ssaków nie jest awersyjny, dla ryb może być już bodźcem bólowym. w nich gromadzone (stłaczane), a potem klatka unosi się i niejako przenosi cały czas pozostające w wodzie ryby na drugą stronę tamy. Tam otwierane są wrota i ryby mogą wypłynąć.

Cykle takie trwają kilkanaście minut i w czasie migracji ryb są powtarzane wielokrotnie w ciągu doby. Ryby są monitorowane i liczone, a ich przepływanie mogą także oglądać postronne osoby jako rodzaj atrakcji turystycznej.

Zanieczyszczenie wód rzecznych i morskich jest kolejnym Źródło www.pixabay.com, Cock Robin

czynnikiem zagrażającym życiu i zdrowiu ryb. Rozmnażanie nie jest możliwe jeśli tarliska są zamulone, co zdarza się przy regulowaniu rzek. W morzu ryby doświadczają zanieczyszczenia

w polskich rzekach spotkała się z umiarkowanych sukcesem

hałasem (oraz wibracjami). Jest to bardzo rzadko omawiane

i jest to u nas gatunek nadal zagrożony wyginięciem.

zjawisko i mało kto zdaje sobie sprawę z tego, jakie natężenie

Mueller w swojej książce próbuje opisać świat tak, jak wi-

dźwięku generują morskie statki, platformy wiertnicze, promy.

działyby go łososie. Ale pokazuje też różnice w stosunku Spo-

Wszystkie te czynniki spowodowały wyginięcie łososi w rzekach

łeczności tradycyjnych i ponowoczesnych do zwierząt, od któ-

w wielu miejscach, także w Polsce. Restytucja tego drapieżnika

rych uzależniony był ich los.

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

61

planeta ziemia

GŁOŚNE BRODŹCE Tekst i zdjęcia Wojciech Jarosz

Piskliwce, czyli formalnie brodźce piskliwe (Actitis hypoleu-

Brodźce piskliwe to jedne z tych ptaków, które nie sposób wypatrzeć wcześniej nim zauważą nas one.

cos), zwane też czasem kuliczkami piskliwymi (raczej dawniej) lub brodźcami krzykliwymi nazwę gatunkową zawdzięczają swej akustycznej ekspresji, której dają upust przede wszystkim w czasie toków (toki – zachowania lęgowe ptaków służące tworzeniu par dla celów rozrodczych – przypis redakcji), ale również wtedy, gdy zostaną spłoszone – nie uciekają po cichutku, lecz jakby dają wyraz swej irytacji na konieczność przerwania żerowania.

62

N

Zazwyczaj wcale nie odlatują daleko, co daje pewne szanse

rzadziej jeziora, uciekają kiedy za bardzo się do nich zbliżymy.

drżących rękach utrzymać lornetkę. Lub aparat, choć z tym

Gdy już wzlecą, mamy szansę poprzyglądać im się tylko przez

sprzętem na piskliwce to zgodnie z prawem polskim tak wcale

chwilę, bo latają bardzo sprawnie i szybko zmieniają miejsce

nie za bardzo. Brodźce piskliwe objęte są w Polsce ochroną ga-

żerowania na takie, w którym nie są niepokojone przez intru-

tunkową i zostały dodatkowo wpisane do katalogu gatunków,

zów (no chyba, że naruszyliśmy ich terytorium i zbliżamy się

których fotografowanie bez specjalnych zezwoleń nie jest le-

do gniazda, to wtedy możemy być przez piskliwce piskliwie na-

galne. Oczywiście, gdy podczas przelotów, poza okresem lęgo-

kłaniani do niezwłocznego oddalenia się (co dla dobra ptaków

wym, piskliwce same nadlecą i zaczną w charakterystyczny dla

powinniśmy rzecz jasna uczynić).

siebie sposób kiwać swym ogonkiem przed obiektywem foto-

ie są ani specjalnie małe (choć duże też nie – tak mniej

na obserwacje tych ptaków nie tylko będąc pod wpływem strza-

więcej wielkości szpaka), kamuflaż posiadają też nie

łu adrenaliny wywołanego nagłym poderwaniem się czegoś

wyjątkowo wymyślny, do tego są całkiem głośne. Jed-

piskliwego niemal spod nóg, ale również chwilkę później, gdy

nak najczęściej widzimy je wtedy, gdy wędrując brzegiem rzeki,

tętno obserwatora zacznie spadać i będzie mógł w mniej już

planeta ziemia

Antropopresja robi swoje i szczególnie regulacja rzek, likwidacja wysp rzecznych, zabudowa rzecznych brzegów, ptakom takim jak piskliwce bynajmniej nie pomaga. Są one przystosowane do zdobywania pokarmu na granicy wody i lądu, więc gdy nie znajdują miejsc gdzie mogą się najeść, odlatują dalej w ich poszukiwaniu.

grafa przysypiającego podczas absolutnie niezakamuflowanej

zdarza im się również przebywać i żerować na brzegach mu-

zasiadki nad brzegiem mocno eksploatowanego turystycznie

listych. W trakcie przelotów, gdy grupują się w stada i można

jeziora, ten oczywiście z okazji skorzysta i popełni mniej lub

je nieco łatwiej wypatrzyć przebywają też chętnie nad zbiorni-

bardziej udane ujęcia (chyba, że znowu ten strzał adrenaliny

kami zaporowymi, nad stawami i innymi zbiornikami wodnymi.

nie pozwoli mu ustawić aparatu jak należy) nie łamiąc raczej

Bo piskliwce, jak w zasadzie wszystkie siewkowce, przylatują

prawa. Tak właśnie powstały moje zdjęcia, którymi niniejszy

do nas tylko na czas lęgów (oczywiście są też takie, które wi-

tekst ilustruję. Czytających ten tekst (choć nie spodziewam

dujemy wyłącznie na przelotach, co to traktują nasze okolice

się) inspektorów ochrony środowiska uprzejmie proszę o jak

jako przydrożne stacje benzynowe, gdzie uzupełniają paliwo

najmniej srogi wymiar kary. Nieco już bardziej poważnie, rze-

i lecą np. na daleką Północ). Nasze piskliwce na chłodną część

czywiście jest sens chronić te i podobne im ptaki, choćby ze

roku odlatują najczęściej do Afryki i spotyka się ptaki u nas

względu na malejącą liczebność. W naszym kraju (Polska) par

obrączkowane w jej subsaharyjskiej części, ale także zachodniej

lęgowych piskliwców jest obecnie nie więcej niż dwa tysiące.

i północnej. Część ptaków pozostaje w cieplejszych częściach

To mało, choć nie ma do końca wiarygodnych danych jak było

Europy zachodniej i nad Morzem Śródziemnym. Najliczniejsze

np. 150 lat temu. Wiadomo natomiast, że brzegów nieure-

populacje tych brodźców występują w Skandynawii i krajach

gulowanych rzek, dostępnych dla lubiących spokój ptaków,

nadbałtyckich. W Polsce najczęściej spotyka się pary lęgowe

szczególnie podczas lęgów, nie przybywa, a wręcz przeciwnie.

w Środkowym dorzeczu Wisły, ze względu na nieuregulowany

Antropopresja robi swoje i szczególnie regulacja rzek, likwi-

charakter wielu jej dopływów, zwłaszcza nad Narwią i Pilicą.

dacja wysp rzecznych, zabudowa rzecznych brzegów, ptakom

Inne rejony, gdzie łatwiej o spotkanie z piskliwcem to Pod-

takim jak piskliwce bynajmniej nie pomaga. Są one przystoso-

karpacie i Karpaty, Pomorze Środkowe, a już trudniej o takie

wane do zdobywania pokarmu na granicy wody i lądu, więc

rendez-vous w dorzeczu Warty w Wielkopolsce czy też Odry

gdy nie znajdują miejsc gdzie mogą się najeść, odlatują dalej

na Śląsku.

w ich poszukiwaniu. Piskliwce cenią sobie najbardziej brzegi

Gdzie by nie były ich dieta w zasadzie wygląda podobnie.

piaszczyste, kamieniste i żwirowe średnich i dużych rzek, ale

Swym długim dziobem (choć krótszym niż u pozostałych brodź-

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

63

planeta ziemia

ców) wyszukują owady i ich larwy, skorupiaki, mięczaki, dżdżownice, a także kijanki

mowanej już przeze mnie we wcześniej-

i mniejsze żaby. Nie wyróżniają się tu jakoś specjalnie od swoich kuzynów, choć raczej

szych artykułach na łamach Perfect Diver

podnoszą to, co na powierzchni gruntu wypatrzą lub to, co wyrzuci woda, a rzadziej

aplikacji do rozpoznawania ptasich gło-

wciskają w grunt swój dziób na pełną jego długość (co świetnie potrafią niektóre inne

sów (BirdNET) – w terenie działa rewela-

siewkowce). Potrafią również łapać swą zdobycz w locie.

cyjnie! W zachowaniu piskliwców najbar-

No dobrze, to jak rozpoznać, że ptak z długim dziobem i takimiż nogami to piskli-

dziej charakterystyczne jest wspomniane

wiec właśnie. Można oczywiście rozpatrywać szczegółowo proporcje długości dzioba,

potrząsanie tułowiem – takie swoiste

jak i nóg, ale to ścieżka raczej dla opatrzonych już w ptasiej menażerii. Piskliwce naj-

kiwanie się. W locie natomiast, szybko

łatwiej więc rozpoznać po głosie (nieustannie zachęcam do słuchania głosów ptaków

uderza o powietrze wąskimi skrzydłami,

na coraz większej liczbie stron internetowych i portali – tu nawet popularny serwis

by po chwili ślizgać się na nim przez chwi-

Youtube coraz częściej przychodzi nam z pomocą). Można również skorzystać z rekla-

lę ze skrzydłami rozpostartymi i nieco opuszczonymi. Najłatwiej piskliwca pomylić z łęczakiem i samotnikiem (o nich też kiedyś dla szanownych Czytelników napiszę), ale jest kilka szczegółów które mogą wskazać na piskliwca – np. brak białej plamy u nasady ogona i dużo bieli w spodniej części skrzydeł (u samotnika czarne, u łęczaka szare).

Artykuł ten piszę podczas rejsu po Wielkich Jeziorach Mazurskich, podczas której to podróży miałem przyjemność spotkać piskliwca i nacieszyć oczy jego zgrabnymi ruchami. Przyglądajcie się czujnie nadwodnym brzegom – może pokiwa do Was kiedyś piskliwiec?

64

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

65

porady i ciekawostki ACADEMY

BUTLA BOCZNA CZYLI STEJDŻ (STAGE) Zdjęcie Jon Borg

JAK ZOSTAĆ LEPSZYM NURKIEM? Tekst Wojciech A. Filip

S

tage, to dodatkowa butla, dopinana

´ jako zbiornik gazu dennego

Jak dobrać jej wielkość? Dlaczego nurko-

z boku nurka, a zabierana na nur-

´ jako zbiornik gazu dekompresyjnego

wie rekreacyjni nie używają stage?

kowanie z pojedynczą butlą lub twi-

´ jako zbiornik gazu do napełniania/

Tych z was, którzy już używają stage za-

zasilania dodatkowych urządzeń

praszam do odświeżenia wiedzy, tych

nem z 3 powodów*:

66

porady i ciekawostki ACADEMY

ALUMINIOWA CZY STALOWA? Zdania w tej sprawie bywają podzielone – czasem użycie stage z takiego czy innego materiału, o przypadkowej pojemności jest wynikiem tego, że akurat taka butla była pod ręką i tak już zostało.

Moja propozycja: aluminiowa.

Jeżeli napełnimy ją nawet ciężkim gazem (takim o dużej zawartości tlenu) to przy ciśnieniu ok. 100 bar (pojemność 11,1 l) butla zacznie być neutralnie pływalna.

Inaczej mówiąc nie będzie przeważała nurka w żadną stronę, a wypięta zawiśnie obok właściciela.

Nie stanie się tak w przypadku najmniejszych butli aluminiowych o pojemności

PORADA Zabierz na proste nurkowanie swoją butlę boczną napełnioną do 200 bar.

Zużywaj z niej gaz i sprawdzaj jaką butla ma pływalność w odstępach 50 barowych. Jeżeli używasz butli 11,1 l (to duża aluminiowa butla bardzo często nazywana aluminiową 12 litrową), bądź ostrożny przy niskim ciśnieniu.

Butla puszczona wolno zacznie powoli wypływać na powierzchnię.

5,7 litra. Dobrym pomysłem, jest sprawdzić jak zachowuje się mój stage z różną ilością gazu.

kunastu minut, to warto przemyśleć zabranie butli o mniejszej pojemności. Tlen

JAKA POJEMNOŚĆ?

jest najcięższym z gazów oddechowych,

Teoria mówi, że od nadmiaru gazu głowa

które zabieramy pod wodę. Duża butla

nie boli, jego brak, bywa niebezpieczny.

boczna wypełniona tym gazem będzie

Czy zatem najlepszą butlą jest aluminio-

ujemnie pływalna przez całe nurkowanie

wa 11,1 l? To bardzo uniwersalny zbior-

(będzie nisko wisieć dając wyraźne od-

nik gazu. Jeżeli nurkujemy rekreacyjnie,

czucie przeważenia). Aby nie męczyć się

to zabranie takiej butli pod wodę może

tym przeważaniem, taką butlę zawiesza

wydłużyć czas naszego nurkowania

się na specjalnej smyczy wpiętej w d-ring

w znaczący sposób. Jeżeli w butli bocz-

biodrowy i przerzuconej pomiędzy nogi

nej planujemy zabrać tlen jako gaz de-

nurka. Jeżeli nie potrzebuję bardzo dużej

kompresyjny, a czas dekompresji na tym

ilości tlenu, butla mniejsza będzie bar-

gazie będzie oscylował w okolicach kil-

dziej wygodna.

którzy do tej pory widzieli taką butlę tylko na zdjęciach, zachęcam do jej poszerzenia. * Niniejszy artykuł dotyczy zastosowania butli bocznych w konfiguracji OC backmount, czyli sytuacji kiedy nurek jako podstawowej używa pojedynczej butli lub twina.

Zdjęcie Mariusz Czajka

PERFECTDIVER nr 5(23)/2022

67

porady i ciekawostki ACADEMY

Zdjęcie Mariusz Czajka

Wyjaśnienie dla nurków rekreacyj-

brać ze sobą na nurkowanie, a to pozwo-

butli bocznych. Zanim to zrobi, powinien

nych: zazwyczaj nurkujemy tak, że czas

li nam określić jak długo i jak głęboko

sprawdzić możliwości swojego sprzętu.

nurkowania jest zależny od ilości gazu

będziemy mogli pozostawać pod wodą.

Dostępne na rynku modularne syste-

w naszej butli. Bardzo rzadko wynurza-

Duża ilość butli bocznych wygląda do-

my wypornościowe np. Tecline Peanut

my się, bo skończył się nam zaplanowany

brze na zdjęciach, ale w nurkowaniu

21 zapewniają dużą swobodę działania

czas, a zdecydowanie częściej, bo strzał-

przede wszystkim przeszkadza.

przy nurkowaniach z 1 butlą na plecach

ka manometru zbliżyła się do czerwone-

Dlaczego nurkowie rekreacyjni nie

i kilkoma butlami bocznymi.

go pola oznaczającego 50 bar.

używają butli bocznych?

Czy to oznacza, że jeżeli jestem nur-

W nurkowaniu technicznym dzieje się

Najpierw sprawa techniczna. Każdy nu-

kiem AOWD to mogę nurkować z do-

trochę inaczej. Plan zaczynamy od okre-

rek, używający pojedynczej butli na ple-

datkowymi butlami?

ślenia ilości gazów dekompresyjnych,

cach, może sobie bez najmniejszego

Nie polecam tego rozwiązania bez wcze-

jakie jesteśmy w stanie bezpiecznie za-

problemu podpiąć 1, 2 czy inną ilość

śniejszego dobrego treningu pod okiem doświadczonego szkoleniowca, a takich treningów na rynku szkoleń rekreacyj-

PORADA DLA NURKÓW REC Zapytajcie swojego instruktora jak obliczyć szybkość zużywanego gazu na różnych głębokościach.

Zobaczycie, że planowanie nurkowania to fajna i bardzo przydatna umiejętność. Przypomina ona wyjazd samochodem na wakacje gdzieś, gdzie jest mało stacji benzynowych. Warto wtedy dowiedzieć się ile spala samochód i jak daleko mogę nim pojechać bez tankowania.

68

nych… nie ma.

To co powinniśmy opanować przed nurkowaniem z butlą boczną to planowanie nurkowania dłuższego niż tzw. „bezdekompresyjne” oraz opanowania poszerzonych umiejętności związanych z właściwym skonfigurowaniem sprzętu i bardzo dobrej kontroli pływalności.

porady i ciekawostki ACADEMY

NIEPOPRAWNE NOSZENIE BUTLI I SKUTKI POD WODĄ

POPRAWNE NOSZENIE BUTLI I EFEKTY POD WODĄ Zdjęcia Jon Borg

…tymczasem w nurkowaniu technicz-

bardzo łatwo jest zahaczyć o linki

3. Oznaczenie właściciela butli umiesz-

nym 

poręczowe, wąż do II stopnia będzie

czamy w jej dolnej części, z przesunię-

PRZYDATNE

mocno napięty wyrywając automat

ciem o 90 stopni w stosunku do MOD.

W CZASIE NURKOWAŃ Z BUTLAMI

z ust, a kontrola manometru będzie

Jeżeli zrobiliśmy to poprawnie, to od-

BOCZNYMI

wymagała odwracania butli za każ-

czytując MOD nie widzimy żadnego

1. Uprząż butli bocznej służy do stabiliza-

dym razem.

innego oznaczenia.

OTO

INFORMACJE

cji położenia zaworu, a co za tym idzie

2. Oznaczenie butli bocznej, czyli na-

4. Nurkując z 1 butlą boczną można

automatu i manometru pod wodą.

klejkę z tzw. MOD umieszczamy tuż

skrócić dolną cześć uprzęży przez

Powinna być bardzo mocno napięta.

pod kielichem, po 2 stronach butli.

co pusta butla nie będzie wystawać

Dzięki temu możemy nie tylko stale

Właściwe naklejenie to gwarancja

poza obrys twina. Robimy to przekła-

obserwować manometr bez koniecz-

łatwej identyfikacji gazu również

dając dolny karabinek pod uprzężą

ności odwracania butli, ale także

w trudnych warunkach (np. stres,

ruchem odwrotnym do ruchu wska-

swobodnie przeprowadzać zmody-

słaba widoczność). Połóżmy butlę

zówek zegara jeżeli butla wpięta jest

fikowanego v-drilla. Uprząż nie służy

na podłożu tak, aby otwór zaworu był

z lewej strony nurka (zgodnie z ru-

do noszenia butli (butlę nosimy trzy-

skierowany w górę. Pierwszą z nale-

chem wskazówek jeżeli butla wpięta

mając za zawór).

pek z MOD umieszczamy tak aby sto-

jest po prawej stronie). To z kolei po-

Butla

noszona

na

prawi położenie zaworu butli.

powierzchni

jąc po stronie gałki odczytać ją jako

za uprząż, pod wodą obraca się w osi

poziomo umieszczoną wartość licz-

5. Jeżeli korzystamy z 2 lub większej ilo-

po podpięciu do nurka. Najniższym

bową np. 21. Taką samą naklejkę

ści butli bocznych, to z przodu nurka

punktem staje się zawór, którym

umieszczamy z drugiej strony butli.

pozostają zwykle 2. Bliżej ciała wpina-

69

porady i ciekawostki ACADEMY

Zdjęcie Jon Borg

ROTACJA BUTLI BOCZNYCH To podwodne przepinanie butli (jeżeli jest ich więcej niż 2) mające na celu, aby ta zawierająca potrzebny na danej głębokości gaz znalazła się w najwygodniejszym dla nurka położeniu.

z linki połączonej z bojką sygnalizacyjną. Butle 11,1 l wynurzają się dnem do góry, więc warto wpiąć je w linkę górnym karabinkiem.

Każda organizacja szkoląca nurków w zakresie używania butli bocznych stosuje

my butlę, z której zużyliśmy gaz. Uzy-

Reszta jest wpięta w specjalne pętle

określone procedury z tym związane.

skujemy w ten sposób równą pozycję

nazywane „smyczami”, które wpięte

Warto je dokładnie poznać i opanować.

obydwu butli (pusta lekko podnosi

do d-ringów na biodrach nurka wsu-

Porównajcie stosowane przez was meto-

pełną) i łatwiejszy dostęp do zaworu

wamy pomiędzy nogi.

dy z opisanymi w naszym artykule. Próby

7. Nurkowanie w przestrzeniach zamknię-

aktualnie używanej butli.

praktyczne pomogą w znalezieniu swojej

6. W czasie złożonych nurkowań, nurek

tych związane jest z rozkładaniem tzw.

może wykorzystywać więcej niż jedną

„depozytów”. Są to butle boczne wpięte

butlę boczną.

w linkę poręczową w określonych miej-

Zazwyczaj jest to 3 do 6 butli. W każ-

scach jaskini lub wraku. Tym samym

dej z nich jest jakiś gaz potrzebny

nurek ma dużo większą swobodę nie

PS.

na różnych głębokościach.

musząc transportować przez cały czas

O swoich przemyśleniach piszcie do re-

Aby móc się swobodnie poruszać

wszystkich butli.

dakcji Perfect Diver. Jeżeli wolicie poroz-

i nie być przeważonym, z boku wpi-

8. W wodzie otwartej puste butle można

na się zwykle nie więcej niż 2 butle.

„wysłać” na powierzchnię korzystając

perfekcyjnej konfiguracji.

Bezpiecznych nurkowań, WAF

mawiać na żywo zapraszam do Akademii Tecline.

https://teclinediving.eu/pl/akademia-tecline/#/

70

Klapki w stylu „japonek”

Calzuro Aqua Wykonane z materiału bezlateksowego EVARITE®, o doskonałych parametrach technicznych.

Stworzone z pojedynczego bloku, co ogranicza możliwość łamania klapek w krytycznych punktach.

Calzuro Aqua są tak ukształtowane, że powierzchnia sprzyja prawidłowemu ukrwieniu. Antypoślizgowa podeszwa zapewnia trzymanie stóp w takich miejscach jak baseny, spa czy plaże.

Calzuro Aqua to komfort, relaks, lekkość i wodoodporność.

DOSTĘPNE W WIELU KOLORACH

CHCESZ WIEDZIEĆ WIĘCEJ? Zapytaj o cenę i dostępność: info@tecres.pl