PCA345_totaal_HR

GI K DS O SP OP EC IA L

PC-ACTIVE DEC 2025 / JAN 2026

AL 37 JAAR HÉT COMPUTERBLAD

EDITIE 345

KOOPGIDSEN & TESTEN 108

EDITIE 345 DEC 2025 / JAN 2026 € 7,95 KOOPGIDSEN: VOOR SINT EN KERST, E-BIKES, HOOFDTELEFOONS, SMARTWATCHES, LAPTOPS | VAN FOTO NAAR STRIP EN VIDEO | AI & PROMPTS UITGELEGD | MACOS TAHOE

FOTO NAAR STRIP 16

PAGINA’S Koopgids voor Sint en kerst 54 E-bikes koopadvies en test 56 Aantrekkelijke iiyama monitor 61 Hoofdtelefoons koopgids en test 62 Smartwatches 66 Laptops getest 67

AI & PROMPTS

FIKSE

KORTINGEN

P. 102 105

DIT MOET JE WETEN & DOEN

38 & 42

AI-BROWSERSCRIPTS

WEBSITES OMBOUWEN & AANPASSEN MET AI

70

MEER OP JE MAC

MACOS TAHOE

48

HANDIGE LEZERSTIPS

31

WIN TEUFEL

REAL BLUE PRO

T.W.V. € 349,99

VERDER: ANDROID 16 | IFA 2025 | RESYNTHESIZER | AI IN VIDEO LINUX VOOR FOTOGRAFIE | USB-QUIZ | APPLE INTELLIGENCE

HCC

TERUGBLIK OP SUCCESVOLLE HCC!KENNISDAG PCA345_Cover.indd 1

BP

31-10-2025 12:45

IIYAMA G-MASTER GB2771QSU RED EAGLE

ONTWORPEN VOOR WINNAARS

De iiyama G-Master GB2771QSU Red Eagle is gemaakt voor gamers die geen genoegen nemen met minder dan de overwinning.

Met een razendsnelle reactietijd van 0,5ms en een 200Hz verversingssnelheid beleef je elke beweging haarscherp en volledig zonder haperingen.

Het FAST IPS-paneel met WQHD-resolutie (2560x1440) levert levendige kleuren en perfecte nauwkeurigheid.

Dankzij de NVIDIA G-SYNC-ondersteuning blijft je beeld altijd vloeiend – zonder scheuren of schokken. Met de Black Tuner worden donkere scènes beter zichtbaar, zodat je elke tegenstander eerder opmerkt.

I

Vind jouw monitor op

gmaster.iiyama.com

adv_PCA345.indd 2

31-10-2025 14:59

UPDATE

Voorwoord

Keuzes maken Zo tegen het einde van het jaar maken veel

ook nieuwe rubrieken. Zo kun jij als lezer aan

mensen de balans op: wat ging er het afgelopen

bedrijven waar jezelf veel mee te maken hebt of

jaar goed, wat kan er beter en wat moet ik zeker

juist liever niet teveel mee te maken wilt hebben,

niet (meer) doen? Soms moeten er dan lastige

vragen gaan stellen. Een vraag of vragen die je

keuzes worden gemaakt en dat kan keuzestress

eigenlijk altijd al had willen stellen. Het eerste be-

opleveren.

drijf waaraan jij vragen kunt stellen, is… Google.

je portie

Keuzestress kun je ook hebben als je bepaalde

Stuur mij een mail met als onderwerp ‘Vraag aan

Windows als

apparaten wilt aanschaffen. Hopelijk kan de

Google’ wat je wilt vragen en Google-medewer-

redactie van PC-Active deze stress verminde-

kers (ja, echte mensen) zullen antwoord geven.

je die nodig

ren of zelfs wegnemen met onze weloverwogen

Natuurlijk kunnen niet alle vragen en antwoorden

keuzes oftewel kooptips. Van eenvoudige

in de komende uitgave verschijnen, maar ieder-

hebt’

apparaten zoals een monitorlamp en hoofd-

een die een van de tien gepubliceerde vragen

telefoons tot laptops, e-bikes en smartwatches,

heeft ingestuurd, krijgt van ons een presentje.

‘In ieder geval krijg je toch

in deze PC-Active vind je van alles terug.

DUURZAAM GEEN WINDOWS, WEL WINDOWS

Ook op het gebied van duurzaamheid gaan

In feite maken we in elke PC-Active keuzes. Zo

we in 2026 aan de slag en daar kun jij als lezer

tref je eigenlijk altijd wel minimaal één en vaak

tevens van profiteren. Goed, zo kun je de reviews

meerdere Windows-artikel(en) aan. Dat is nu niet

lezen van thuisbatterijen van zowel Zendure als

(echt) het geval, maar vanaf 14 november vind je

Anker Solix, maar voor sommige lezers heb ik

elke dag op pcactive.nl een handige Windows-tip

een verrassing in petto.

of beantwoorden we een Windows-vraag. Dat kan bijvoorbeeld over Word of Excel zijn; in ieder

EERST NOG DIT

geval krijg je toch je portie Windows als je die

Maar zover zijn we nog niet, eerst heb je nog een

nodig hebt. En de eerste uitgave in 2026 zal

mooi nummer te lezen gevuld met interessante

minimaal drie Windows-artikelen bevatten.

artikelen. Alvast veel leesplezier en vooral: een gezond, goed en gelukkig 2026.

VRAAG HET ECHT AAN GOOGLE Over PC-Active 346 (verschijnt rond 16 januari 2026) gesproken: daarin verandert wel het

Namens de redactie van PC-Active,

een en ander. Zo zijn we bezig met een nieuw

Rob Coenraads - hoofdredacteur PC-Active

oftewel beter leesbaar lettertype en komen er

rob.coenraads@hcc.nl

PC-Active is een uitgave van HCC en een vast onderdeel van het HCC-lidmaatschap. Voor informatie over het lidmaatschap en het doorvoeren van wijzigingen: www.hcc.nl/informatie. Wil je lid worden? Ga dan naar: hcc.nl/word-lid

003_PCA345.indd 3

PC-ACTIVE 345

3

03-11-2025 10:09

SPECIAL KOOPGIDSEN & TESTEN De eindejaarsfeestdagen staan weer voor de deur. Met Sinterklaas en Kerstmis geven we elkaar graag cadeautjes. Onze koopgids voor Sint en kerst (p. 54) gaat je zeker helpen bij jouw keuze. Ook hebben we een e-bikes koopadvies en test (p. 56) en presenteren we de hoofdtelefoon koopgids en test (p. 62). Daarnaast lees je onze bevindingen van deze aantrekkelijke iiyama monitor (p. 61) en hebben we zowel verschillende smartwatches (p. 66) als laptops (p. 67) flink aan de tand gevoeld. Kortom: genoeg inspiratie voor de beste cadeaus!

WIN: TEUFEL REAL BLUE PRO Deze Teufel Real Blue Pro hoofdtelefoon met een adviesprijs van € 349,99 kan binnenkort van jou zijn! Stuur jouw leukste, slimste maar sowieso beste lezerstip(s) om je medelezers te helpen, vóór woensdag 10 december 2025, met minimaal één afbeelding o.v.v. Lezerstip naar marco.mekenkamp@hcc.nl en wellicht ben jij de winnaar.

4

PCA345_inhoud.indd 4

03-11-2025 10:10

INHOUD

VAN FOTO NAAR STRIP

16

Je hebt een reeks familiefoto’s en wilt die op een originele manier cadeau doen. Een leuk idee is dan om een fotoboekje te maken in stripvorm. En met AI en Word krijg je dit eenvoudig zelf voor elkaar.

Update 6

John Vanderaart behandelt lezersvragen

24

Android 16: wat is er nieuw?

28

De grote usb-quiz

30

De beste en handigste tips van lezers

34

Terugblik op de IFA 2025 in Berlijn

38

Artificiële intelligentie eenvoudig uitgelegd

48

macOS Tahoe: meer op je Mac

106 Next en colofon

Review

ALLES OVER AI EN PROMPTS Dit moet je weten over kunstmatige intelligentie (AI) en hoe je er met de juiste pormpts het meeste uit kunt halen. Met natuurlijk tips wat je ook juist niet moet doen en waarom.

PC-Active 345

14

38 & 42

MAAK BROWSERSCRIPTS MET AI

70

Met behulp van AI kun je websites die je bezoekt ombouwen en volledig aan je wensen aanpassen. Wij laten je hier precies zien hoe je een userscript maakt dat speciaal voor jou is.

Tetris met zand en andere leuke spellen

26

Proton Authenticator en andere nieuwe apps

36

Diskdigger en andere handige tools

54

Koopgids voor Sint en kerst

56

E-bikes koopadvies en test

61

Aantrekkelijke iiyama monitor

62

Hoofdtelefoons koopgids en test

66

Smartwatches getest

67

Laptoppie: laptops getest

68

Fast, MijnKassabon, Gifster en andere apps

Workshop 16

Van (familie)foto’s naar cartoons

19

Van (familie)foto’s naar video

42

Aan de slag met prompts

52

Ontdek Apple Intelligence

70

Browserscripts genereren met AI

Tech 74

Denkwerk: chatbots zijn goed in faken

MACOS TAHOE

78

Het Lab: nieuwe tweedehands

Apple geeft met macOS Tahoe je Mac een flinke opknapbeurt.

Wij geven hier de belangrijkste veranderingen. Want voor het eerst krijgen álle besturingssystemen hetzelfde ontwerp: Liquid Glass. Zo ziet dat er op de Mac uit.

Column

SNEL NAAR DE JUISTE URL In deze uitgave staan soms lange internetadressen. Een tikfout is snel gemaakt. Scan daarom de QR-code hiernaast en je komt op een pagina op hcc.nl waar alle url’s aanklikbaar zijn. Of ga direct naar hcc.nl/345

9

John Vanderaart

81

Marc Hijink

101 Herbert Blankesteijn

48

CompUsers 82

Resynthesizer fotobewerkingsplug-in

85

Linux-programma’s voor fotografen

88

AI in videobewerkingssoftware

90

Digitale veiligheid deel 6: IoT en cloud

94

Programmeren in Scratch, deel 29

HCC 41

Word lid van HCC en kies je geschenk

46

Dit zijn de Interessegroepen van HCC

97

Win mooie prijzen met onze puzzel

98

Terugblik op de HCC!kennisdag

102 Specials en heel veel ander ledenvoordeel

PC-ACTIVE 345

PCA345_inhoud.indd 5

5

03-11-2025 10:10

JOHN VANDERAART, HCC!VRAAGBAAK EN ROB COENRAADS

INBOX

Vragen van lezers beantwoord Heb je een vraag?

Vragen kun je sturen naar pc-active@hcc.nl, waarbij John sowieso regelmatig een vraag op pcactive.nl beantwoordt. Voor een gegarandeerd antwoord maak je gebruik van onze vraagbaak: hcc.nl/vraagbaak Hier kun je je vraag stellen waarbij ervaren vrijwilligers klaarstaan om te assisteren bij de probleemoplossing. Verder kun je via hcc.nl/hulp je vragen over computergebruik, samen met andere leden of met behulp van een leerlingprofessional, oplossen.

Mogelijk is er een synchronisatieproces gaande.

Zo ja, laat dan dat synchronisatieproces zichzelf afronden en dan kun je daarna alsnog die bestanden weggooien. Verder wijs ik je graag op de tool Wise Force Deleter die je hier kunt vinden: https:// www.wisecleaner.com/wise-force-deleter.html.

Hoort in de gereedschapskist van iedere HCC’er.

Komt altijd wel eens van pas!

BESTANDEN OP BUREAUBLAD Ik heb wat bestanden van een usb-stick op het Bureaublad van Windows 11 gezet. Nu lukt het me niet om die bestanden weer weg te gooien vanaf het Bureaublad. Gek hè, wat is hier aan de hand?

Ronald M. Eentje voor in de gereedschapskist van iedere HCC’er: Wise Force Deleter

Het Bureaublad is een map in de Windows Verkenner. Met in die

PROGRAMMA NIET TE ZIEN

map allerlei bestanden en Snelkoppelingen

Ik heb een programma dat ik wel kan starten, maar dat ik niet te zien krijg. Op de Taakbalk van Windows 11 – onderin beeld – zie ik dat het programma actief is. Dat is het, méér krijg ik gewoon niet te zien. Mijn vraag is simpel: hoe krijg ik dat programma wel weer te zien?

Dat Bureaublad is gewoon een map binnen het

Micha van de H.

besturingssysteem. Met behulp van de Windows Verkenner kun je die map Bureaublad evenzo ge-

Je kunt eens in de map AppData kijken of daar

woon openen. Om vervolgens te mogen constate-

iets kan worden opgeruimd aan instellingen die

ren dat de – nu geworden – map Bureaublad al-

bij dat programma horen. Je moet in de meeste

lerlei bestanden en snelkoppelingen bevat. Enfin,

gevallen in de submap Roaming kijken. Iets

nu kun je aan het werk gaan met bijvoorbeeld de

gevonden? Dan gewoon die – laten we zeggen

Eigenschappen van de bestanden die niet verwij-

– programmamap weggooien. Start daarna dat

derd kunnen worden. Kijk bijvoorbeeld eens wie

mankerende programma eens opnieuw. En? Als je nog niets ziet, dan is er nog wel een ander trucje: de beeldschermresolutie! Ga naar Start, Instellingen, Systeem en Beeldscherm. Focus je vervolgens op de sectie Schaal en indeling.

Kijk, ook op OneDrive

de eigenaar van die bestanden is. Wellicht dient

Zet de schaal zo laag mogelijk en zet de beeld-

staat een kopie van het

daar iets gecorrigeerd te worden. En vergeet niet

schermresolutie zo hoog mogelijk (zie afbeelding).

Bureaublad. Misschien

om ook even in je OneDrive te kijken, want daar

Toegegeven, de lettertjes zullen dan héél klein

aan het synchroniseren?

kan namelijk een kopie van het Bureaublad staan.

worden, maar dat onzichtbare programma komt

6

PCA345_inbox.indd 6

30-10-2025 12:39

UPDATE

Vragen van lezers beantwoord

De schaal zo laag mogelijk. De beeldschermresolutie zo hoog mogelijk

dan wel in beeld te staan. Vervolgens kun je het venster van het mankerende programma naar het midden van het scherm slepen en het mankerende programma dan via het eigen menu netjes afsluiten.

CAPS LOCK NIET TE ZIEN Ik heb een nieuwe laptop en daar ben ik uiteindelijk niet helemaal tevreden mee. Ik kan namelijk niet zien of de Caps Lock aanstaat! Dat pakt weleens onhandig uit, want dan zie ik opeens een hele rij hoofdletters! Is hier een oplossing voor te bedenken?

Ron de W. Daar kun je de volgende (gratis) tooling voor gebruiken: CapsLock Indicator. Je kunt die tooling hier vinden: https://cli.jonaskohl.de/. Als je Caps-

CapsLock Indicator kan ook de Num Lock en de Scroll Lock doen...

Lock Indicator gaat downloaden, dan kan de webbrowser een security-keeltje opzetten. Geen nood,

want het pictogram gaat namelijk ruimte pakken

je downloadt het bestand alsnog om daarna een

in het Systeemvak. Klik daarna de Taakbalk aan

rondje https://www.virustotal.com te maken. Dit om

met de rechtermuisknop en kies in het context-

er zeker van te zijn dat het installeren van Caps-

menu voor de optie Taakbalkinstellingen. Klik dan

Niet vergeten. Bij de

Lock Indicator je niet voor verrassingen zal doen

op de sectie Andere systeemvakpictogrammen

instellingen van de

komen te staan. (Tip: doe dat met alle installaties

en geef vervolgens aan dat het pictogram (meer-

Taakbalk wel zorgen dat

die je van internet ophaalt!)

voud kan ook) van CapsLock Indicator dwingend

CapsLock Indicator wordt

Meteen na de installatie van CapsLock Indicator

wordt getoond in het Systeemvak.

getoond

kun je aangeven dat je wilt worden geïnformeerd omtrent de status van de Num Lock, de Caps Lock en de Scroll Lock. Doe alleen de Caps Lock,

Voor de zekerheid altijd een rondje VirusTotal doen. Voor nu dus niets aan de hand!

PC-ACTIVE 345

PCA345_inbox.indd 7

7

30-10-2025 12:39

NAAR PNG PRINTEN

SSD KLONEN GAAT NIET

Ik weet dat je naar pdf en jpeg kunt printen. Ik wil

Ik wil de ssd van de ene laptop klonen naar de

iets anders: naar PNG printen! Ik heb namelijk

ssd van de andere identieke laptop. Dat gaat

een platte afbeelding nodig en de ervaring heeft

niet... Ik probeer dat te doen met behulp van een

me geleerd dat PNG een betere kwaliteit levert

speciaal geprepareerde bootable usb-stick met

dan jpeg.

daarop de tool Clonezilla. Ik krijg die usb-stick

Sander van der E.

niet aan het booten. Wat nu?

Arjan de H.

Aan het werk met de webservice ‘PDF to PNG’...

Mogen we aannemen redelijk nieuwe laptops met redelijke nieuwe BIOS’sen? Welnu, dan komt (mits correct geprepareerd) die usb-stick met Clonezilla (https://clonezilla.org) niet langs de Secure Boot-beveiliging van het BIOS van die laptops.

Dat Secure Boot is een beveiligingsfunctie in het BIOS die ervoor zorgt dat alleen vertrouwde, door de fabrikant gesigneerde software kan opstarten

Je kunt dus al naar pdf printen? Mooi! Welnu, print dan gewoon eens naar pdf! Meerdere pagina’s mag ook. Neem vervolgens de webbrowser ter hand en bezoek de webpagina https://pdf2png. com. Je maakt dan kennis met de webservice PDF to PNG. Upload het afgedrukte pdf-bestand, wacht een klein ogenblik en download vervolgens een zip-bestand met daarin één of meer bestanHet resultaat is een map

den (afhankelijk van de hoeveelheid pagina’s die

met daarin de PNG-

in de pdf zijn te vinden). Open dat zip-bestand en

bestanden die kunnen

ervaar dat het oorspronkelijke pdf-bestand netjes

worden geconverteerd

is omgezet naar één of meer PNG’s. Handig,

Kijk naar de status van Secure Boot oftewel Beveiligd

nietwaar?

Opstarten

vanaf pdf

en dat beschermt tegen malware en rootkits tijdens het booten. Raadpleeg de Windowstooling Systeeminformatie om snel te kunnen zien hoe het gesteld staat met Secure Boot oftewel Beveiligd Opstarten. Nu naar de oplossing voor dit probleem... Ga naar de BIOS Setup en zet bij de beveiligingsopties het Secure Boot op Disabled.

Handel vervolgens het hele kloon-gebeuren netjes af, om daarna het Secure Boot uiteraard weer op Enabled te zetten. Mogelijk moet je even opzoeken hoe je bij jouw merk en type laptop(s) bij de BIOS Setup kunt komen. Daar heb je een speciale toets voor nodig: Delete, Escape, F10, F12, ergens in die hoek...

8

PCA345_inbox.indd 8

30-10-2025 12:39

COLUMN

John Vanderaart

Rugzak mee

T

egenwoordig doen wij (= mijn vrouw en ik)

Toevallig treinden we gezamenlijk naar Amster-

aan openbaar vervoeren. De aanleiding is

dam Centraal en bij Sloterdijk zie ik mijn vrouw

de verkeersdrukte rondom Amsterdam. Ik

een Dopper waterfles openmaken. Op mijn vraag

heb dat niet zozeer opgezocht op vananaarbeter.

of ze tegenwoordig zelf haar water meenam,

nl maar zelf geconstateerd. Correctie: tweezijdig

bekende ze dat ze die Dopper uit mijn rugzak had

zelf geconstateerd, door (1) al fietsend de files

gehaald: “Heb je dat niet gemerkt dan?” Nee, dat

voorbij te rijden en door (2) in diezelfde files te

had ik niet gemerkt. Zegt ze: “Dus als ze je laptop

staan tijdens het per ongeluk gebruik van de auto.

jatten, ga je dat ook niet merken!” De rest van

“Probleem opgelost!” zou je denken en dus: “Op

de dag liep ik angstvallig met de rugzak op m’n

fietse!”

borst.

‘De proef op de som werden twee collegaatjes die ik een leuke lunch beloofde’

Later thuisgekomen ben ik meteen op zoek Echter, met het najaar komen de vallende blade-

gegaan naar een antidiefstalrugzak. Ja, zoiets

ren, de ochtendschemering, de herfststormen,

bestaat écht. Met de ritssluiting slim weggewerkt

de hoosbuien, enzovoort. Van de week was het

komt het erop neer dat zo’n rugzak pas geopend

serieus prijs: zonder regenkleding in zo’n hoos-

kan worden als je deze los van je lichaam onder-

bui terechtgekomen. Gelukkig gebeurde het op

steboven hebt gekeerd. Zo je extra wilt, gaat dat

de terugweg, maar ik was wel zeiknat en kou-

pas na het openen van een speciaal slotje. De

gekleumd thuisgekomen. En daar knapt een

prijs viel me reuze mee. De rugzak zelf viel qua

man van mijn leeftijd niet van op! Intussen had

stapelen tegen, want duidelijk meer gemaakt

mijn vrouw al besloten dat haar elektrieke ros tot

voor een reiziger die ook z’n tandenborstel en

minimaal volgend jaar april in het vet werd gezet:

z’n sokken meeneemt. In mijn geval de headset

“Ik ga echt geen een pleuris oplopen!” Tja, daar

en de powerbank. Maar tóch ervaren als ietwat

was geen speld tussen te krijgen… De fiets viel

onhandig. De proef op de som werden twee col-

weg en de auto was deze winter geen optie. Blijft

legaatjes die ik een leuke (…) lunch beloofde als

daarom over: openbaar vervoer.

ze me wisten te beroven van mijn laptop. Haarlem Centraal, Amsterdam Centraal, Station Holen-

We kunnen wel wat met de werktijden smokkelen,

drecht. Ze hebben hun best gedaan, maar het

maar in de meeste gevallen zitten we toch tijdens

lukte ze niet. Conclusie: “Prima rugzak.”

de spits in trein en metro. In de spits is het niet alleen druk, maar ook regelmatig wat onguur. Of is

Veel later thuisgekomen vertelde ik mijn verhaal.

het mijn fantasie die me louter junks en zakkenrol-

“Collegaatjes? Meneer heeft het wel naar z’n zin!”

lers doet zien? Dit beeld gaarne even vastgehou-

Met als voor mij passende consequentie dat mijn

den, want mijn vrouw en ik reizen met een rugzak

vrouw die antidiefstalrugzak confisqueerde voor

vol automatisering. Met allebei sowieso een dikke

haar eigen gebruik: “Dat zal je leren!”

laptop met daarop voor ons werk belangrijke

Zomaar weer een scene uit een doorgaans mooi

gegevens. Sterker nog: “Geen laptop = niet

huwelijk…

functioneren!” Enfin, een rugzak hangt op je rug en daar hangt die laptop dus ook.

John Vanderaart - tech-journalist

Wekelijkse column op pcactive.nl Wil je vaker een nieuwe, leuke en/of interessante column van John lezen? Dat kan elke week op pcactive.nl

John Vanderaart programmeert al vele decennia in alles, van machinetaal tot C#, van Commodore 64 tot Android-smartphone. En intussen beantwoordt hij interactief al ruim 30 jaar alle vragen op computergebied. Bovendien lees je elke week een nieuwe column van John op pcactive.nl

PC-ACTIVE 345

PCA345_inbox.indd 9

9

30-10-2025 12:39

Dit is Google AI Studio. We gaan in het geval plaatjes genereren

AI-AFBEELDINGEN MAKEN Ik heb gehoord dat je AI (oftewel kunstmatige intelligentie) kunt gebruiken om illustraties te maken. Alleen... mij lukt dat om de een of andere reden maar niet. Ik moet dus even op weg worden geholpen. Kan dat?

Kelly van ’t N. Bij het stellen van de vraag noteerden we een Gmail-adres. Mooi! Ga naar https://aistudio. google.com oftewel Google AI Studio. Gebruik vervolgens dat Gmail-adres om aan te koppelen bij Google AI Studio. Als dat is gelukt, ga je naar Generate media en dan naar Imagen. Gebruik de prompt (vergeet niet op Run te klikken) om een afbeelding te laten maken. Het is mogelijk dat de gegenereerde afbeelding je niet bevalt. Welnu, dan geen nood maar gewoon de prompt blijven aanpassen, net zolang tot de afbeelding wel

En dit is de afbeelding die we 1,2,3 laten genereren

naar wens. Even opgelet, want je kunt meerdere afbeeldingen laten genereren en ook kun je de beeldverhouding specifiek instellen!

Niet tevreden? Dan gewoon met de prompt blijven stoeien

10

PCA345_inbox.indd 10

30-10-2025 12:39

UPDATE

Vragen van lezers beantwoord

De songtekst uit een

SONGTEKST UIT EEN MP3

mp3-liedje gehaald met

Ik heb een mp3-bestand van een heel mooi

behulp van Google AI

liedje. Ik zou graag de songtekst van dat liedje op

Studio

papier willen hebben. Kan dat?

Hari M. Je kunt het eens met de zoekmachine van Goog-

KAN IK WINDOWS 11 DRAAIEN? Windows 10 gaat er zo onderhand echt uit, lees Begin met het instellen van het juiste model

ik hier en daar. Maar mijn computer doet het nog uitstekend. Hoe kom ik te weten of ik Windows 11 kan laten draaien?

Sjef van J. Daar kun je diverse tools voor gebruiken. Een van die tools is PC Health Check ook wel pcstatuscontrole genoemd. Hier een link: https:// aka.ms/GetPCHealthCheckApp. Graag downloaden, installeren, laten runnen en vervolgens de controlefunctie starten. En met enig geluk is

Dit is de pc-statuscon-

je – iets oudere computer – nog prima geschikt

trole waarmee je kunt

om Windows 11 te kunnen laten draaien. Grappig,

zien of Windows 11

Om vervolgens het mp3-bestand te uploaden naar

pc-statuscontrole bestaat al veel langer maar is

met jouw hardware kan

Google AI Studio

met het afscheid nemen van Windows 10 toch

samenwerken. Alles goed

weer populair geworden. Vandaar...

hier!

le proberen, want van een populair liedje is de songtekst meestal snel te vinden. Voor een wat minder populair liedje kun je dan weer Google AI Studio gebruiken: https://aistudio.google.com.

Maar dan wel even opgelet! Zorg ervoor dat je (1) dat mp3-liedje paraat hebt. Ga vervolgens (2) naar Google AI Studio, zorg ervoor dat bij de Run settings het juiste Model staat ingeschakeld zoals Gemini Flash Latest. Vervolgens klik je op het plus-pictogram bij de prompt om je mp3-bestand te uploaden naar Google AI Studio. Als dat is gedaan, dan gebruik je de prompt om Google AI Studio te vertellen dat je de songtekst van de mp3 wenst te verkrijgen. Daarna op Run klikken en gewoon even afwachten. Een netjes ingezongen song zal nooit voor problemen zorgen: voilà!

PC-ACTIVE 345 11

PCA345_inbox.indd 11

30-10-2025 12:39

ANDEE E-MAILCLIENT

natuur, meestal voor eigen gebruik. Het is, zoals

Ik werk met het e-mailprogramma Thunderbird en

je zegt, erg populair maar… niet altijd toegestaan!

ik wil nu overstappen op het e-mailprogramma

Dit gezegd hebbende, willen we natuurlijk niet

Outlook. Is dat moeilijk?

dat je een paddenstoelenvergiftiging oploopt.

Alexander de W.

Welnu, voor de mobiele telefoon is er de speciale app Picture Mushroom waarmee je snel kunt

Nee, dat is niet moeilijk. Het overstappen speelt

zien of de gevonden paddenstoelen eetbaar zijn.

zich – anno tegenwoordig – niet langer af in de

Het is de bedoeling dat je de gevonden pad-

e-mailclient, maar in de cloud. Dat wil zeggen: we

denstoel(en) fotografeert met behulp van Picture

werken tegenwoordig niet meer met POP3-post-

Mushroom, waarna de herkenning en de omschrij-

bussen waarbij de e-mailberichten bij (1) de mail-

ving volgt. Opgemerkt dat Picture Mushroom een

server worden opgehaald, lokaal op (2) de compu-

app is waarvoor je uiteindelijk moet gaan betalen,

ter worden opgeslagen en dan (3) bij de mailserver

iets dat voor de serieuze paddenstoelenplukker

worden weggegooid. Nee, dat was vroeger!

natuurlijk geen irritatiebron mag zijn. Echter, het

Tegenwoordig gaan eigenlijk alle e-mailpostbussen

kan ook gratis en wel met behulp van de app Ob-

sowieso vergezeld van een eigen webmail-ser-

sIdentify; ook handig om reeds gemaakte foto’s te

vice: Gmail is een mooi voorbeeld. En die eigen

kunnen beoordelen.

webmail-service kan altijd met behulp van IMAP worden gekoppeld. IMAP is in dit geval de magie die je zoekt, want dan blijven de postvakken namelijk op de mailserver (doorgaans honderd procent in de cloud) staan. Dat betekent onder andere dat je met meerdere apparaten en met meerdere apps kunt aankoppelen bij dezelfde postvakken. Dus ook (nog eventjes) met Thunderbird en Outlook tegelijkertijd. Je zult zien dat Microsoft Outlook het je gemakkelijk maakt door – bijna altijd – automatisch te kunnen aankoppelen bij de mailservers van de e-mailadressen die je gaat instellen. Oké, je moet natuurlijk wel over de bijpassende wachtwoorden kunnen beschikken!

PADDENSTOELEN PLUKKEN Een mogelijk nog steeds actuele vraag. Het is thans paddenstoelentijd en wildplukken is erg populair.

Olivier C. Ja, wildplukken is het verzamelen van eetbare planten, vruchten, noten en paddenstoelen uit de Picture Mushroom gaat ervoor zorgen dat je geen paddenstoelenvergiftiging oploopt

De app ObsIdentify is een mooi – gratis – alternatief voor Picture Mushroom

12

PCA345_inbox.indd 12

30-10-2025 12:39

UPDATE

Vragen van lezers beantwoord

VINGERAFDRUKLEZER KWIJTGERAAKT Ik heb een laptop met een vingerafdruklezer. Ik heb Windows 11 helemaal schoon geïnstalleerd op die laptop. En nu wordt die vingerafdruklezer niet meer gedetecteerd.

K.C. van L. Voordat we gaan beginnen, eerst even een link naar een interessante Coolblue-webpagina die je mogelijk stap-voor-stap verder op weg kan helpen: https://www.coolblue.nl/advies/hoe-stelik-de-vingerafdrukscanner-in-op-mijn-laptop. html. Neem daar zeker een kijkje. Mocht dit je niet helpen, dan wordt het een driver-kwestie...

Kennelijk heeft zo’n schone Windows 11-installatie er niet voor kunnen zorgen dat de juiste driver voor jouw vingerafdruklezer kon worden geïnstalleerd. Er zit in zo’n geval niets anders op dan het bezoeken van de support-pagina’s van jouw merk en type laptop. Met wat geluk vind je dan een driver voor Windows 11. Zo niet,

De instellingen voor Gmail even op een rijtje gezet. Daar moet dus het een en ander worden aangepast. Let op de extra opmerkingen volgende foutmelding: “Het maken van een verbinding met de server is mislukt.”

Cees M. Neem als eerste Google Chrome erbij en ga naar de webversie van Gmail. Kijk eens of je met behulp van je Gmail-adres en het bijbehorende wachtwoord bij de Gmail-postvak kunt komen. Zo niet, dan aan de slag met het wachtwoord. En als je dat hebt gecorrigeerd, dan wachtwoord ook Als je een vingerafdruklezer hebt, dan wil je dat die

meenemen naar de e-mailclient die je gebruikt

werkt ook

om aan te koppelen bij Gmail. Zo wel, dan moet je aan de slag met de instellingen van de

download dan de driver van – bijvoorbeeld –

e-mailclient. Om precies te zijn met de instellingen

Windows 10. Houd er ook rekening mee dat je zo’n

waarmee je aankoppelt bij de mailservers van

handmatig gedownloade driver ook handmatig

Google (zie ook de afbeelding hierboven):

moet installeren. Doe dat Als Administrator in de

IMAP, imap.gmail.com, poort 993, SSL/TLS

Windows Verkenner via de rechtermuisknop.

POP, pop.gmail.com, poort, SSL/TLS SMTP, smtp.gmail.com, poort 465, SSL

GEEN E-MAIL ONTVANGEN OF VERZENDEN

SMPT, smtp.gmail.com, poort 587, TLS/STARTTLS Verder natuurlijk controleren of er wellicht een tweefactorbeveiliging een blokkade heeft

Ik kan sinds een paar dagen geen e-mail meer

opgeworpen. Controleer dat hier: myaccount.

ontvangen of versturen met Gmail. Ik krijg de

google.com/intro/security.

PC-ACTIVE 345 13

PCA345_inbox.indd 13

30-10-2025 12:39

MAIKEL DIJKHUIZEN

LEUKE SPELLEN Spellen voor de computer, tablet en smartphone zijn er in allerlei smaken. In deze rubriek zetten we leuke games voor jong en oud op een rij.

EDITIE

EDITIE

345 2025

Bridge

Vormen sorteren

Wil je graag leren bridgen?

Deze originele puzzel-app laat

Hoewel bij dit populaire kaartspel

zich moeilijk in een hoekje

345 2025

Blokken stapelen De App en Play Store zitten vol met ‘houten’ blokpuzzels, maar

normaal gesproken twee teams van twee

plaatsen. Het is de bedoeling dat je ver-

niet iedere app is van een goede

personen het tegen elkaar opnemen,

schillende vormen van diverse kleuren

kwaliteit. Gelukkig bevalt Block Crush!

speel je Fun Bridge net zo makkelijk

op een bepaalde manier sorteert, zoals

in de praktijk erg goed. Je ziet in de

alleen. Het betreffen dan computerge-

driehoeken, vierkanten en cirkels. Aan

instructies dat je op het 8×8-raster

stuurde tegenstanders. Wanneer je het

het begin is dat nog simpel. Veeg

zowel horizontale als verticale lijnen

spel onder de knie hebt, kun je ook

bijvoorbeeld alle triangels naar de witte

kunt maken. Een volle rij of kolom

tegen bekenden of onbekende online

hoofdkring. Mindset GO! geeft precies

verdwijnt vervolgens van het speelveld.

gebruikers spelen. De app wil eerst jouw

aan hoeveel figuurtjes je dient te

Na een korte uitleg begint meteen het

huidige bridgeniveau weten. Als je geen

verzamelen. Na enkele levels is het de

spel. Je kiest tijdens iedere beurt

ervaring hebt, lees je eerst de uitgebrei-

bedoeling om de vormen ook op kleur

tussen drie vormen. Veeg ze naar de

de Nederlandstalige instructies. Dankzij

te sorteren. Bovendien komen er

gewenste plek en probeer daarmee

de heldere uitleg en duidelijke afbeeldin-

verderop in het spel één of twee

zoveel mogelijk loze ruimtes op te

gen leer je al gauw de basisregels

overlappende hoofdkringen bij.

vullen. Je ontvangt extra punten door

kennen. De bediening is eenvoudig. Tik

Hierdoor worden de puzzels steeds

met één handeling een rij én kolom

op de kaart die je wilt spelen. In het

complexer. Zie je de oplossing niet?

weg te spelen. Neem gerust even de

hoofdmenu vind je nog meer oefenspel-

Vraag in dat geval via het lampje om

tijd om een goede keuze te maken,

len. Verder start je desgewenst een

een hint. Heb je geen hints meer over,

want er geldt geen tijdslimiet. Helaas

toernooi met spelers van hetzelfde

dan kijk je als tegenprestatie eerst een

kun je de vormen niet draaien. Past

niveau. Hierbij is ook het zogeheten

videocommercial. Verder bevat deze

een bepaald figuurtje niet meer op het

bieden onderdeel van het spel. Nadat je

app geen reclame. Je raakt niet zo

raster, dan eindigt het spel. De

een account hebt aangemaakt, zijn er

gauw uitgespeeld, want de ontwikkelaar

bedoeling is om je topscore te

vijftig gratis spellen beschikbaar.

voegt regelmatig nieuwe puzzels toe.

verbeteren. Onderin beeld is er een

Onbeperkte toegang vereist een betaald

Mensen met een visuele beperking

kleine banner te zien. De ontwikkelaar

Premium-abonnement. Het maandtarief

kunnen in de instellingen de zogeheten

stelt geen betaalde versie zonder

van € 14,99 is fors.

Color Blind Mode activeren.

reclame beschikbaar.

Fun Bridge

Mindset GO!

Block Crush!

Systeemeisen: Android 7.0+, iOS 14.0+

Systeemeisen: Android 5.0+, iOS 12.0+

Systeemeisen: Android 6.0+, iOS 13.0+

Taal: Nederlands

Taal: Engels

Taal: Engels

Prijs: gratis

Prijs: gratis

Prijs: gratis

14

PCA345_review_apps_online_spellen.indd 14

30-10-2025 12:40

REVIEW

Leuke spellen

EDITIE

345 2025

Woordenstrijd

Puzzel schoonvegen

Tetris met zand

Liefhebbers van bekende

Het doel van Block Away - Tap

Het onlangs verschenen Sand

woordspelletjes kunnen

Out Puzzle is helder. Je dient het

Blast - Block Puzzle is een leuke

WordCrex eens proberen. Een belang-

speelveld namelijk letterlijk schoon te

variant op de klassieke game Tetris. Je

rijk verschil is dat de spelers binnen het

vegen. Ieder level bestaat uit een

hebt weliswaar te maken met de

potje dezelfde letters krijgen toegewe-

3D-model met allerlei gekleurde

welbekende vallende figuurtjes, maar

zen. Wel zo eerlijk, want het alfabet kent

blokjes. Op ieder blokje staan één of

het vervolg is heel anders. De blokken

nou eenmaal makkelijke en moeilijke

meerdere pijlen voor de mogelijke

transformeren namelijk in zand. In

letters. Je ontvangt tijdens elke ronde

veegrichting(en). Tik op een virtueel

plaats van rechte rijen en kolommen

zeven verse letters. Probeer daarmee

steentje om dat weg te schuiven. Een

verschijnen er in het speelveld gekleur-

lange en complexe woorden te maken.

juiste volgorde is hierbij cruciaal, want

de zandheuvels. Je krijgt per beurt drie

Nadat de spelers een woord hebben

sommige blokjes zitten in het 3D-model

verschillende vormen aangeboden. Aan

ingevuld, vergelijkt WordCrex de punten

opgesloten. Kijk dus goed naar welke

jou de taak om die in de juiste volgorde

met elkaar. Alleen het beste woord

steentjes er vrij liggen. De eerste

naar een geschikte plek te vegen. Past

verschijnt op het speelbord. Scoor je

puzzels zijn nog erg makkelijk, maar na

een blok niet meer? Dan eindigt het

lager, dan ontvang je gelukkig wel de

pakweg tien levels worden de 3D-

spel. De bedoeling is om een aangeslo-

desbetreffende punten. Diegene met

modellen steeds uitdagender en

ten zandrij van dezelfde kleur te

uiteindelijk het hoogste puntentotaal

vergen ze meer tijd. Veeg op het

creëren. Wanneer dat lukt, verdwijnen

wint het spel. WordCrex vereist het

scherm om het 3D-model te draaien. Je

deze zandkorrels van het speelveld.

aanmaken van een account, al kun je

tikt eventueel op de raket om in één

Probeer op die manier zoveel mogelijk

ook met een Facebook-, Apple- of

klap meerdere blokjes te wissen. Een

punten te verdienen. Overigens doe je

Google-profiel inloggen. Je speelt in elk

foute handeling blijft trouwens on-

periodiek een beroep op het toverstaf-

potje tegen één, twee of zelfs drie

bestraft. Hierdoor loop je in tegenstel-

je, waarna een gekozen kleur als

vrienden. Voeg bekenden via hun

ling tot veel andere puzzel-apps niet zo

sneeuw voor de zon verdwijnt. Nieuwe

gebruikersnaam toe. Daarnaast neem je

gauw ergens vast. Dit spel is een leuke

gebruikers nemen eerst de Engelstalige

het net zo makkelijk op tegen wille-

manier om jouw ruimtelijk inzicht te

instructies even door. Deze laagdrem-

keurige Nederlandse spelers. Soms

testen. Voor maximaal speelcomfort

pelige app heeft een retroachtige vorm-

duurt het wel even voordat er iemand

installeer je deze app bij voorkeur op

geving. Je start vanuit het simpele

beschikbaar is. Je start desgewenst

een tablet. Het scherm is dan namelijk

menu meteen een spel. Een pluspunt is

meerdere potjes tegelijk. Wanneer je op

groot genoeg om een uitgebreide

dat de app ook werkt op plekken

trage tegenstanders stuit, is dat wel zo

puzzel in vol ornaat te tonen. Op een

zonder internetverbinding. Houd in de

prettig. Zo kun je namelijk lekker

smartphone kun je eventueel in- en

gratis versie wel rekening met reclame.

doorspelen. De app toont advertenties

uitzoomen. Onderin staat er permanent

De betaalde editie kost op een iPhone

en reclamevideo’s, maar die kun je voor

een advertentie in beeld, maar helaas

eenmalig € 10,00 en op een

een bescheiden bedrag verbergen.

kun je deze reclame niet afkopen.

Android-toestel € 10,99.

WordCrex

Block Away - Tap Out Puzzle

Sand Blast - Block Puzzle

Systeemeisen: Android 8.0+, iOS 15.0+

Systeemeisen: Android 7.0+, iOS 14.0+

Systeemeisen: Android 6.0+, iOS 13.0+

Taal: Nederlands

Taal: Engels

Taal: Engels

Prijs: Gratis

Prijs: Gratis

Prijs: gratis

PC-ACTIVE 345 15

PCA345_review_apps_online_spellen.indd 15

30-10-2025 12:40

TOON VAN DAELE | NIVEAU ● ● ● ● ●

VAN (FAMILIE)FOTO’S NAAR CARTOONS Je hebt een reeks familiefoto’s en wilt die op een originele manier tonen of cadeau doen. Een leuk idee is dan om een fotoboekje te maken in stripvorm. En met AI en Word krijg je dit eenvoudig zelf voor elkaar.

O

m een fotoboekje in stripvorm te maken met behulp van AI en Word, gaan we ervan uit dat je de foto’s in digitale vorm hebt.

Voor ons project gaan we in twee grote stap-

pen tewerk. Eerst zetten we de foto’s om naar cartooneske plaatjes met eventueel een tekstballon of tekstkader, in een leuke setting. Daarna nemen we de cartoons in een miniboekje op, met ­pagina’s in een handzaam A5-formaat.

AI-CHATBOT Je kunt natuurlijk zelf aan de slag met een ­digitaal teken- of schilderprogramma om je foto’s te ‘cartooniseren’ oftewel in een stripvorm te gieten, maar dat kost veel tijd. Wij kiezen liever voor een snellere aanpak en schakelen artificiële intelligentie (AI) in via een chatbot: een interactief AI-chatbot ChatGPT,

programma waar je vragen stelt en opdrachten

meteen na de eerste

laat uitvoeren. Er bestaan verschillende chatbots,

(gratis) aanmelding

zoals Copilot (https://copilot.microsoft.com), Ge-

Jij vraagt, de chatbot draait

16

PCA345_Fotostripverhaal.indd 16

30-10-2025 12:41

WORKSHOP

Van (familie)foto’s naar cartoons

mini (https://gemini.google.com), Grok (www.grok. com) en ChatGPT. Voor ons project hebben wij vooral met deze laatste goede ervaringen. Open dus maar je favoriete browser, zoals Chrome, Safari of Edge, en surf naar www.chatgpt.com. Klik op Aanmelden en kies een optie, zoals Doorgaan met ­Google, Microsoft of Apple en vul je e-mailadres en wachtwoord in. Even later ben je aangemeld bij ChatGPT, klaar om te starten.

FOTO-INSTRUCTIES Je ziet een invoerveld met aan de linkerkant een plusje. Klik hierop en kies Foto’s en bestanden toevoegen. Er verschijnt een Verkenner-venster waar je naar een foto bladert die je naar een cartoon wilt omzetten. Dubbelklik hierop zodat deze verkleind in het invoerveld van de chatbot verschijnt. Nu komt het erop aan bij Stel een vraag nauwkeurig te omschrijven wat je precies wilt. Dit zou zomaar iets kunnen zijn als: “Maak van de persoon op deze foto een cartooneske figuur,

MEER FOTO’S

Selecteer een onderdeel

maar zorg wel dat deze goed herkenbaar blijft

Je kunt nu extra foto’s op dezelfde manier up­

en laat dit bewerken

op de afbeelding, met dezelfde kledij. Plaats de

loaden, bewerken, genereren en downloaden.

persoon op een kermis met allerlei kramen terwijl

Houd er wel rekening mee dat de gratis versie

hij een grote roze suikerspin in de hand houdt. In

van ChatGPT beperkingen heeft. Zo kun je door-

een tekstballon die naar deze persoon is gericht zet je de volgende, roodkleurige tekst ‘Mmm. Lekkere spin!’ Maak hiervan een afbeelding in formaat 9:16”.

Klik op de zwarte, ronde pijlknop en wacht tot het resultaat zichtbaar is.

BEWERKING Beweeg met de muiscursor over de afbeelding in ChatGPT en klik linksonder op de pijlknop Downloaden. Kies in het Verkenner-venster een geschikte locatie, zoals een lege map, geef onderaan een bestandsnaam op (bijvoorbeeld cartoon1-kermis.png) en bevestig met Opslaan.

Je kunt ook een specifiek deel van de afbeelding aanpassen. Klik daarvoor op de foto in ChatGPT en vervolgens rechtsboven op het toverstaf-icoon.

Sleep met ingedrukte linkermuisknop over het deel dat je wilt wijzigen, zodat het doorzichtig blauw kleurt. Typ in de invoerbalk de gewenste instructie, bijvoorbeeld “Vervang het geselecteer-

Liever een Van Gogh?

de deel door een grote, veelkleurige lolly.”

Ook dat kan

PC-ACTIVE 345 17

PCA345_Fotostripverhaal.indd 17

30-10-2025 12:41

WORKSHOP

Van (familie)foto’s naar cartoons

gaans maar een drietal afbeeldingen per dag up-

teerd. Klik daarna op Marges en kies bij voorkeur

loaden en duurt het genereren soms wat langer.

Smal. Ga vervolgens naar Bestand en selecteer

Je kunt upgraden naar de Plus-versie, maar deze

Afdrukken. Onderaan klik je op Pagina-instelling.

kost 23 euro per maand. Of je probeert een van

Stel in het dialoogvenster de Rugmarge in op

de andere vermelde AI-chatbots met een gratis

bijvoorbeeld 0,7 cm en kies bij Meerdere pagina’s

versie. We hebben onze foto’s hier omgezet naar

de optie Katern. Klik op Staand, laat de overige

cartoons, maar met evenveel gemak kun je ze

instellingen staan en bevestig met OK. Ga in het

omvormen tot impressionistische schilderijen of

afdrukvenster via het pijlknopje linksboven terug

iets anders wat je leuk vindt.

naar je document. De bladspiegel is nu aangepast. Houd nu de Ctrl-toets ingedrukt en druk

FORMAAT

alvast enkele keren op de Enter-toets om lege

Alle foto’s staan nu klaar in een map. Tijd om

pagina’s toe te voegen.

Microsoft Word te openen en de afbeeldingen in een A5-boekje te plaatsen. Start met een leeg

SAMENSTELLING

Stel de juiste

document en klik op Indeling in het lint. Klik op

Klik op de eerste pagina om een foto toe te voe-

afdrukopties in

Formaat om te controleren of A4 is geselec-

gen. Ga naar Invoegen in het lint en kies Afbeeldingen / Dit apparaat. Blader naar je fotomap en dubbelklik op de gewenste afbeelding. Leg de ingevoegde foto plat met de onderkant naar links, door erop te klikken, de Shift-toets ingedrukt te houden en met ingedrukte linkermuisknop de ronde pijl bovenaan naar rechts te draaien tot het plaatje horizontaal ligt. Versleep de afbeelding daarna met ingedrukte linkermuisknop centraal op de pagina en schaal ze door met ingedrukte Shift-toets een hoekpunt te verplaatsen. Herhaal dit voor alle andere foto’s, telkens één per pagina.

Ben je klaar, ga dan naar Bestand / Afdrukken en kies bij Pagina’s de optie Dubbelzijdig afdrukken, Pagina’s omslaan langs korte rand. Bevestig met Afdrukken en geniet van je fotoboekje – al dan niet geniet :-).

Je moet de plaatjes natuurlijk wel nog correct positioneren en schalen

18

PCA345_Fotostripverhaal.indd 18

30-10-2025 12:41

TOON VAN DAELE | NIVEAU ● ● ● ● ●

WORKSHOP

Van (familie)foto’s naar video

VAN (FAMILIE) FOTO’S NAAR VIDEO Je wilt je familiefoto’s op een wat levendiger manier tonen, en hoe kan dit beter door er een animatie of een heuse fotovideo van te maken?

I

n dit artikel bewandelen we twee wegen. Eerst

dan rechtsboven op het bliksemicoon, selecteer

zien we hoe je van een foto of afbeelding een

bijvoorbeeld Monthly en klik op Subscribe bij

korte, geanimeerde video maakt met behulp

Standard. Voor 10 dollar (maandelijks) krijg je

van AI. Vervolgens leggen we uit hoe je meerdere

extra credits en meer functies, zoals hogere

foto’s in een video stopt, waarbij alle foto’s netjes

resolutie en geen watermerk.

na elkaar getoond worden.

VOORBEREIDING AI

Na het aanmelden klik je linksboven op Home

Beschrijf nauwkeurig

In het artikel ‘Van (familie)foto’s naar cartoons’ za-

en kies je in het linkerpaneel bij Create de optie

welke animatie je wilt en

gen we hoe je met artificiële intelligentie (AI) een

Video. Klik onderaan in het rechterdeelvenster

bekijk het resultaat

foto omzet naar een cartoon met tekstballon of naar een schilderij. Nu brengen we er meer leven in door onze foto’s te veranderen in een korte animatievideo. Ook hiervoor gebruiken we AI, via de dienst PixVerse.

PIXVERSE Open je browser en ga naar https://app.pixverse. ai. Klik rechtsboven op Login en kies Sign in with Google of Login with Apple, of maak een eigen account aan en meld je aan bij PixVerse. Je krijgt standaard een aantal credits waarmee je enkele korte video’s kunt maken. Wil je upgraden, klik

Je kunt alvast beginnen met een gratis account (en een beperkt aantal credits)

PC-ACTIVE 345 19

PCA345_Fotovideo Toon.indd 19

30-10-2025 12:43

in het invoerveld op het afbeeldingsicoon. In het

360 tot 1080 pixels. Kies je 360 of 540, dan kun je

geopende Verkenner-venster blader je naar het

eveneens de Preview Mode activeren: je ziet dan

gewenste foto- of afbeeldingsbestand, selecteer

eerst een paar lage-resolutieversies, waarna je de

je het en klik je op Openen. De miniatuur ver-

beste in hogere kwaliteit kunt genereren.

schijnt nu in het invoerveld.

Typ hier een duidelijke beschrijving van de

EXTRA’S

gewenste animatie – dat mag ook in het Ne-

Ook Ratio is nuttig, want hier bepaal je de beeld-

derlands. Vermeld wat er moet bewegen, welke

verhouding: (horizontaal) 16:9 of 4:3, (vierkant) 1:1,

kleuren of stijl je wilt en andere details. Klik daar-

of (verticaal) 3:4 of 9:16. Met Auto Sound voeg je

na rechtsonder op Create – hier lees je ook het

achtergrondgeluid toe door te beschrijven wat je

aantal resterende credits af.

precies wilt horen, zoals “Vrolijke kermismuziek met attracties en joelende kinderen”. Activeer je

RESULTAAT

Auto Speech, dan kun je tekst laten inspreken. Bij

PixVerse start met de verwerking en je kunt de

Style kies je uit enkele videostijlen, zoals Anime of

voortgang volgen. Na korte tijd verschijnt het re-

Comic. Houd wel je credits in de gaten, want veel

sultaat. Beweeg de muisaanwijzer over de anima-

van deze functies verbruiken extra credits bij het

tie om deze te bekijken. Klik op de downloadpijl

genereren.

en kies Watermarked om het mp4-videobestand naar de standaarddownloadmap van je browser

FOTOVIDEO

op te slaan en dit in je favoriete mediaspeler te

Je weet intussen hoe je van een statische foto

bekijken.

een geanimeerde video maakt, maar hoe voeg je meerdere foto’s – al dan niet geanimeerd –

DUUR EN RESOLUTIE

samen tot één videopresentatie met overgangs­

Je hoeft evenwel niet vast te houden aan de stan-

effecten en achtergrondmuziek? Dat kan met

Er zijn verschillende

daardinstellingen. Op het tabblad Parameters in

Microsoft ClipChamp (www.clipchamp.com/nl), dat

instelbare parameters

het linkerdeelvenster kun je de duur aanpassen: 5

normaliter al in het Windows-startmenu aanwezig

voor je video

of 8 seconden. Ook de resolutie is instelbaar, van

is. Omdat deze tool eerder al in PC-Active aan bod kwam (zie https://pcactive.nl/workshops/workshop-je-videoverhaal-met-clipchamp), focussen we hier op een gratis opensource-alternatief met meer mogelijkheden: OpenShot.

OPENSHOT Ga met je browser naar www.openshot.org/downloads en klik op de blauwe Download-knop voor Windows (ook beschikbaar voor Linux en macOS).

De installatie van OpenShot vergt maar een handvol muisklikken

20

PCA345_Fotovideo Toon.indd 20

30-10-2025 12:43

WORKSHOP

Van (familie)foto’s naar video

Dubbelklik op het gedownloade exe-bestand om

VOORBEELDWEERGAVE

Versleep alle gewenste

de installatie te starten. Klik op Ja, OK en accep-

Je kunt de video meteen afspelen door rechts-

foto’s in de juiste

teer de licentieovereenkomst. Bevestig drie keer

boven onder de voorbeeldweergave op de witte

volgorde naar het

met Volgende en kies daarna Installeren en Vol-

afspeelknop te klikken of de spatiebalk te gebrui-

videospoor

tooien. Je kunt OpenShot Video Editor vervolgens

ken. Met de andere knoppen kun je pauzeren of

openen via het Windows-startmenu.

vooruit- en terugspoelen. Je kiest zelf waar het afspelen start door de gele markeerknop boven

FOTOCOLLECTIE Wanneer je OpenShot opent, zie je een leeg werkvenster. Daar brengen we snel verandering in. Klik bovenaan in de menubalk op Bestanden importeren en blader naar je fotomap. Selecteer alle gewenste afbeeldingen met ingedrukte Shiftof Ctrl-toets voor meervoudige selectie en klik op Openen. De mediabestanden verschijnen nu in miniatuur linksboven bij Projectbestanden.

Sleep vervolgens elke foto met ingedrukte linkermuisknop naar een spoor in het onderste deelvenster, bijvoorbeeld Spoor 1. Voor dit project maakt de keuze van het spoor weinig uit, omdat we maar één videospoor gebruiken. De meest links geplaatste foto wordt eerst getoond, gevolgd door de volgende, rechts ervan. Je kunt de volgorde altijd aanpassen door de foto’s met de muis horizontaal over het spoor te verslepen.

Met de Delete-toets haal je een geselecteerd item

Bekijk meteen het resultaat

weer weg.

in het voorbeeldvenster

PC-ACTIVE 345 21

PCA345_Fotovideo Toon.indd 21

30-10-2025 12:43

de videosporen met ingedrukte linkermuisknop

Je kunt een afzonderlijke foto ook korter of langer

over de tijdlijn te slepen. Met de plus- en mintoets

tonen door de zijkant van de miniatuur op het

op je numerieke toetsenbord zoom je snel in en

videospoor naar binnen of buiten te slepen. Let er

uit op de tijdlijn en sporen.

wel op dat hierdoor geen andere foto’s onbedoeld overlappen of lege ruimtes tussen opeenvolgen-

DUUR

de beelden ontstaan.

Standaard blijft een foto in OpenShot 10 seconden in beeld. Je kunt dit (vooraf) aanpassen via

ANIMATIE

Bestand / Voorkeuren: op het tabblad Algemeen

Je kunt een foto weliswaar animeren met AI, zoals

stel je de afbeeldingsduur in seconden in. De

bij PixVerse, maar ook rechtstreeks in OpenShot

overgangsduur (Transition Length) staat stan-

een eenvoudige animatie maken. Selecteer een of

Je kunt de weergaveduur

daard ook op 10 seconden, wat je nu al kunt

meer miniaturen in het videospoor met ingedrukte

ook van individuele foto’s

wijzigen met het oog op de volgende stap (zie bij

Shift- of Ctrl-toets, klik met rechts op de selectie

‘Overgangen en effecten’).

en kies Animatie in het contextmenu. Je krijgt ver-

aanpassen

schillende opties, zoals Begin van clip / Zoomen / Inzoomen (50% naar 100%) of Volledige clip / Willekeurig. In hetzelfde menu vind je ook andere leuke mogelijkheden, zoals Roteren en Faden.

Experimenteer gerust.

OVERGANGEN EN EFFECTEN Je kunt tussen twee of meer foto’s ook een transitie-effect tonen. Open linksboven het tabblad Overgangen en selecteer een van de vele tientallen exemplaren. Versleep dit met ingedrukte

OpenShot heeft vele tientallen overgangseffecten in Eenvoudige animaties zijn ook binnen OpenShot mogelijk

het aanbod

22

PCA345_Fotovideo Toon.indd 22

30-10-2025 12:43

WORKSHOP

Van (familie)foto’s naar video

Je plaatst de achtergrondmuziek op een ander spoor linkermuisknop naar de gewenste locatie op je

(h.264) of MKV (h.265), afhankelijk ook van het

videospoor. Wanneer je zo’n overgangseffect op je

afspeelapparaat.

videospoor selecteert, met rechts klikt en Eigen-

Kies bij Videoprofiel een passende beeldverhou-

schappen kiest, verschijnt links een menu waar je

ding en resolutie, zoals FHD Vertical 1080p 25

allerlei opties kunt aanpassen, zoals Helderheid,

fps (1080x1920). Bij Kwaliteit kun je kiezen tussen

Contrast en Tijdsduur.

Laag, Gemiddeld en Hoog: hogere kwaliteit levert

Naast het tabblad Overgangen vind je ook nog

een groter bestand op. Bevestig je keuzes met

het tabblad Effecten. Dit werkt op dezelfde manier

Video exporteren.

als de overgangen, maar richt zich op visuele

Na afloop kun je je fotovideo afspelen in een

effecten van de geselecteerde foto (of video)

veelzijdige videospeler als VLC Video Player (www.

Alles klaar?

zelf. Overdrijf evenwel niet met overgangen of

videolan.org). Veel kijkplezier.

Exporteren maar!

effecten.

ACHTERGRONDMUZIEK Het is wellicht ook leuk om achtergrondmuziek aan je fotovideo toe te voegen, en dat gaat heel eenvoudig. Importeer via Bestanden importeren een geschikt audiobestand, bijvoorbeeld een mp3- of aac-bestand. Sleep het audiobestand vanuit het venster met projectbestanden naar een apart spoor, bijvoorbeeld Spoor 2, en plaats het op de gewenste positie. Versleep daarna de zijkant van het audioblok naar binnen om het geluid in te korten als dat nodig is.

RESULTAAT Als beeld en geluid goed zijn, kun je het resultaat als videobestand opslaan. Met Bestand / Opslaan (als) bewaar je enkel het project om later verder te bewerken in OpenShot, maar dit kun je niet rechtstreeks afspelen in een videospeler. Kies dan Bestand / Project exporteren / Video exporteren. Klik in het dialoogvenster op Bladeren en bepaal de opslaglocatie. Open het menu Doel en selecteer een geschikt formaat, bijvoorbeeld MP4

PC-ACTIVE 345 23

PCA345_Fotovideo Toon.indd 23

30-10-2025 12:43

MAIKEL DIJKHUIZEN

ANDROID 16: WAT IS ER NIEUW? Google bracht afgelopen juni zijn nieuwste Android-versie uit. Vergeleken met eerdere jaren is dat nogal vroeg in het jaar. Welke nieuwe functies kun je verwachten?

Z

MATERIAL 3 EXPRESSIVE Elke nieuwe Android-upgrade gaat gepaard met een waslijst van zowel kleine als grote aanpassingen. We bespreken in dit artikel de opvallendste nieuwigheden. Zo springt met name de gloednieuwe gebruikersomgeving in het oog. Google gaf die de naam Material 3 Expressive. Deze

oals de meeste gebruikers van Android in-

volledig vernieuwde interface toont onder meer

middels wel gewend zijn, ontvangen zij niet

andere kleuren en gelikte animaties, waardoor

meteen de nieuwste editie van het mobiele

het besturingssysteem veel gestroomlijnder

besturingssysteem. Smartphonefabrikanten rollen

aanvoelt. Dit verse sausje laat zich direct op het

deze update namelijk gefaseerd uit. Recente

vergrendelscherm gelden, want de klok oogt een

Google Pixel-toestellen vormen een uitzondering,

stuk groter. Verder hebben de regelaars voor het

want hierop kun je vrijwel meteen Android 16

volume en de helderheid een likje verf gekregen.

installeren. Wil je op jouw smartphone controleren

Je ziet op vrijwel alle plekken binnen Android

of er een nieuwe update beschikbaar is? Ga dan

een ander lettertype. Dat is prima leesbaar! Een

Is jouw smartphone nog

naar Instellingen / Systeem / Software-updates

andere belangrijke vernieuwing tref je in het

niet zo oud, dan kun je

/ Systeemupdate. Afhankelijk van het gebruikte

snelle instellingen­menu. Daar is nu plek voor meer

smartphonemerk wijken de stappen op jouw toe-

tegels, waarbij je het tekstlabel desgewenst kunt

stel mogelijk iets af.

weglaten. De keuze is aan jou. De vorm­geving

(op termijn) waarschijnlijk Android 16 installeren

van dit menu is meteen ook flink opgefrist. Vanuit het hoofdscherm open je nu rechts naast het vernieuwde Google-zoekvak de AI-modus. Genereer daarmee een originele tekst. Er zijn ook meer opties om de vormgeving naar eigen smaak te wijzigen, zoals animaties in de achtergrond. Tot slot bevat het mutitaskvenster een nuttige toevoeging.

Elke openstaande app heeft linksboven een dropdownmenu met toegang tot verschillende opties.

Je kunt de app bijvoorbeeld pauzeren of in een gesplitst scherm weergeven. Helaas is ­Material 3 Expressive nog niet voor iedere smartphone met Android 16 beschikbaar. Deze designtaal wordt voor veel toestellen in een latere update toe­ gevoegd. Kortom, controleer dus regelmatig of je het besturingssysteem kunt bijwerken.

LIVE-UPDATES Heb je een pakketje of boodschappen besteld?

Het is voor het volgen van de actuele bezorgstatus voortaan niet langer nodig om elke tien minuten de bijbehorende app te openen. Bekijk voortaan in het vergrendelscherm op welk tijdstip een pakketbezorger of taxichauffeur voor de deur staat. Je ziet hierbij een voortgangsbalk.

24

PCA345_Android 16.indd 24

30-10-2025 12:44

UPDATE

Het nieuwe Material 3 Expressive-design is een lust voor het oog

Android 16: wat is er nieuw?

Zodra je Geavanceerde beveiliging activeert, dien je het toestel te herstarten

Daarnaast tonen geschikte navigatie-apps op

pc-monitor, waarna je het toestel als volwaardige

het vergrendelscherm het resterende reistraject.

computer kunt gebruiken. Er verschijnt onderin

­Uiteraard is het wel een voorwaarde dat deze

beeld een taakbalk. Deze functie werkt in grote

apps live-updates ondersteunen. Dat is momen-

lijnen hetzelfde als Samsung DeX op een capa­bele

teel bijvoorbeeld bij Uber Eats, Google Maps en

Galaxy-smartphone. Google claimt dat later dit jaar

Google Wallet het geval. Naar verwachting zullen

ondersteuning voor sneltoetsen wordt toegevoegd.

op korte termijn meer applicatieontwikkelaars

Veel mensen vinden een donker scherm minder

deze functie implementeren. Een andere ver-

vermoeiend voor de ogen. Een bijkomend voordeel

se optie is dat het vergrendelscherm voortaan

is dat de accu het langer volhoudt. Niet voor niets

meldingen groepeert als ze afkomstig zijn van

heeft Android al sinds jaar en dag een donker

één app. Je krijgt dus geen ellenlange lijst met

thema in huis. Dat zet je vanuit de instellingen aan.

notificaties te zien.

Het is nogal frustrerend wanneer een app tóch hele lichte kleuren laat zien. Het ontwikkelteam

HOORTOESTELLEN EN BEVEILIGING

van Android heeft daar iets op bedacht, want in

Bezitters van een hoortoestel hebben veel baat

versie 16 kunnen gebruikers de donkere modus in

bij Android 16, want er is ondersteuning voor meer

alle apps forceren. Deze functie wordt hoogstwaar-

toestelmerken ingebakken. Je kunt een geschikt

schijnlijk in een toekomstige update vrijgegeven.

hoortoestel rechtstreeks vanaf de smartphone bedienen: zet bijvoorbeeld het volume een tandje

CONCLUSIE

harder of zachter. Daarnaast zijn de verbeterde

Android 16 is in combinatie met de Material 3

veiligheidsfuncties de moeite waard. Gebruikers

Expressive-update een behoorlijke stap vooruit.

kunnen in de instellingen het onderdeel Geavan-

Googles mobiele besturingssysteem verloor het

ceerde beveiliging activeren. Je bent daarmee

op grafisch vlak eigenlijk altijd van Apples be-

beter beschermd tegen datalekken, g ­ evaarlijke

sturingsysteem (iOS) op een iPhone. Begrijpelijk,

apps en hackaanvallen. Deze functie is met

want Android wordt ook voor budgettoestellen

name bedoeld voor mensen met een (digitaal)

met weinig rekenkracht ontwikkeld. Tegenwoordig

kwetsbaar beroep, zoals ambtenaren, advocaten,

is deze aanname niet meer zo vanzelfsprekend,

journalisten en bekende personen.

want de vele visuele hoogstandjes in Android 16 zien er weergaloos uit. Bovendien zijn de be-

TOEKOMSTMUZIEK?

sproken nieuwe functies stuk voor stuk nuttige

Naar verluidt voegt een toekomstige update

uitbreidingen, zoals live-updates, gegroepeerde

ondersteuning voor Android Desktop Mode toe. Je

meldingen en uitgebreide ondersteuning voor

koppelt de smartphone via usb-c aan een reguliere

hoortoestellen.

PC-ACTIVE 345 25

PCA345_Android 16.indd 25

30-10-2025 12:44

DENNIS GANDASOEBRATA

NIEUWE APPS

Interessante en leuke apps voor smartphone en tablet

EDITIE

345 2025

PeekCard

Proton Authenticator

Klaar met je overvolle porte-

Proton heeft nu ook een eigen

monnee met betaalpassen en

authenticator-app: Proton

Instagram Instagram is nu ook beschikbaar als volwaardige app voor de

klantenkaarten? Inmiddels heb je

Authenticator. Je kunt de app gebrui-

iPad. Voorheen was het overigens wel

gelukkig de keuze uit verschillende apps

ken voor het beheer van je tweefactor-

mogelijk om Instagram (min of meer) te

die de digitale variant van zulke pasjes

gegevens. Het gaat hier om een

gebruiken op de tablet, maar was je

bewaren. Sommige apps verdwijnen van

opensource-app, waarmee de makers

hiervoor aangewezen op de webversie.

het toneel, zoals Stocard dat is

de transparantie proberen te vergroten.

Je vindt de Instagram-app in de App

overgenomen door Klarna. PeekCard laat

Je mag de app gratis gebruiken. De

Store voor de iPad. Aan de linkerzijde

ook zien dat het anders kan: een

app biedt je de mogelijkheid om de

vind je de menubalk waarmee je

eenvoudige app waarmee je allerhande

aanmeldgegevens tussen verschillende

tussen de secties schakelt. De indeling

streepjes- en QR-codes veilig digitaal

apparaten (zoals telefoon en tablet) te

overtuigt ons niet meteen. Via het

opslaat. Afhankelijk van de hoeveelheid

synchroniseren, zodat je ze altijd bij de

Home-scherm worden de posts

kaarten die je hebt, is het handig om

hand hebt. Om dit veilig te houden,

schermvullend getoond, waarbij je

deze te organiseren. De app biedt je de

maakt Proton gebruik van end-to-end-

beperkt bent tot 1 post per swipe. Je

mogelijkheid om ze te organiseren op

versleuteling. Proton Authenticator heeft

ziet dus niet meerdere posts in één

basis van naam, maar je kunt ze ook een

offline ondersteuning voor zowel de

oogopslag, terwijl het relatief grote

eigen kleur te geven zodat je ze sneller

telefoon- als desktopvariant, zodat je

schermoppervlak van de iPad (ten

herkent. Je kunt nieuwe kaarten

niet afhankelijk bent van een actieve

opzichte van de telefoon) zich hiervoor

toevoegen op basis van een bestaande

verbinding. Het is verstandig om

juist heel goed leent. Een gemiste

afbeelding (bijvoorbeeld in de fotogalerij)

gebruik te maken van de back-up-

kans. Wel prettig is de opbouw op

of door van de fysieke pas een foto te

voorziening en regelmatig een kopie

basis van tabs, waarbij je snel schakelt

maken. Om de herkenbaarheid vervol-

van de gegevens te maken. Dat kan

tussen de verschillende onderdelen,

gens te vergroten (bijvoorbeeld in de

overigens automatisch en je kunt zelf

zoals posts en berichten. Zoals ook bij

winkel), kun je de welbekende helderheid

aangeven hoe vaak dit moet gebeuren.

de telefoonversie het geval is, wordt

van het scherm tijdelijk opschroeven.

Maak je gebruik van een andere

Meta AI in deze app flink gepusht,

Voor meer gevorderde gebruikers biedt

authenticator-app, dan kun je een

ongeacht of je hier wel of geen gebruik

de app ook een aantal opties. Zo kun je

wizard in Proton Authenticator gebrui-

van maakt. Het is niet mogelijk om de

een code scannen en hiervan de code

ken om de codeset naar de nieuwe app

AI-functies te verbergen. Ook is het –

inspecteren, zonder dat de

te importeren.

vergelijkbaar met je telefoon – nog niet

achterliggende url wordt aangesproken (handig in het kader van veiligheid).

PeekCard https://peekcard.app Prijs: gratis

mogelijk om de tab-indeling binnen de

Proton Authenticator https://proton.me/authenticator

Prijs: gratis

app aan te passen.

Instagram via Apple App Store

Systeemeisen: Android 8.1+, iOS 17.0+, Windows 11

Prijs: gratis

Systeemeisen: iOS 18.5+ Taal: Nederlands, Engels

Taal: Engels

Taal: Nederlands, Engels

Systeemeisen: iPadOS 15.1+

26

PCA345_Nieuwe apps.indd 26

30-10-2025 12:44

REVIEW

EDITIE

iOS 26

345 2025

Nieuwe apps

EDITIE

Crouton

Apple heeft iOS 26 uitgebracht.

345 2025

Sommige apps zijn nuttig en

De versie geldt als opvolger van

toveren een glimlach op je

EDITIE

Cinematique

345 2025

Liefhebber van tv-series en films? Dan is de app

iOS 18 en inderdaad: er wordt een

gezicht. Dat geldt ook voor Crouton.

Cinematique het bekijken waard. De app

nieuwe nummering gehanteerd. Onder

Deze app, die de makers bestempelen

fungeert als rijke vergaarbak van alles

de motorkap zijn zaken aangepast en

als een planner voor je maaltijden en

dat met films en series te maken heeft.

verbeterd, maar het nieuwe Liquid

een beheertool voor je recepten,

Je kunt informatie zoeken over films,

Glass-uiterlijk springt direct in het oog.

gebruikt AI om je kookkunsten te

series of acteurs. Bovendien kun je met

De makers proberen met deze nieuwe

verbeteren. Een belangrijk onderdeel is

de app bijhouden welke series je hebt

uitstraling onder meer hoofd- en

de mogelijkheid om interessante

gekeken en kun je – vergelijkbaar met

bijzaken in de interface beter van elkaar

recepten van allerhande bronnen te

een persoonlijke versie van de populaire

te onderscheiden. De interface kenmerkt

importeren, bijvoorbeeld van een

website IMDB – je eigen beoordelingen

zich door reflecties en animaties,

website die je tegen het lijf loopt of

vastleggen. Uiteraard kan ook in deze

waarmee apps en onderdelen tot leven

vergeeld receptenboek dat je erop

app AI niet ontbreken. Dat uit zich onder

komen. Onder meer Apple Intelligence

naslaat. Ook kun je je via de app

meer in het maken van automatische

(de AI-inspanning van Apple, zie ook

abonneren op eventuele RSS-feeds van

samenvattingen van het media-aanbod

pag. 52) wordt uitgebreid met onder-

receptenwebsites. Je kunt de recepten

en het geven van kijksuggesties op

steuning voor Nederlands. Veel van de

vervolgens in een weekplanning

basis van eerder kijkgedrag. Ook kun je

standaard-apps, zoals de browser,

plaatsen. Als je geen inspiratie hebt, kun

triggers instellen, zodat je bijvoorbeeld

telefoon-app en camera hebben een

je Crouton vragen om een suggestie te

een melding ontvangt als een

nieuwe uitstraling gekregen. Hierbij valt

doen op basis van je eigen recepten. De

interessante film wordt uitgebracht of

op dat er veel aandacht is besteed aan

app kan het recept analyseren en een

wanneer een nieuwe aflevering van een

personalisatie. Het besturingssysteem is

boodschappenlijst opstellen. Die analyse

serie online wordt gezet. Om het geheel

intelligenter geworden. Goed voorbeeld

heeft ook als voordeel dat je tijdens het

overzichtelijk te houden, kun je eigen

hiervan vind je in de app Kaarten, die

koken het recept kunt laten opsplitsen in

indelingen maken. Denk hierbij aan

bijhoudt of je specifieke routes vaker

meerdere hapklare brokken met

verschillende kijklijsten die je

kiest. Deze routes worden vervolgens

bijbehorende hoeveelheden, zodat de

onderverdeelt op genre of thema. Je

eerder gepresenteerd dan andere

bereiding overzichtelijker wordt. Als er

kunt de omgeving naar je hand zetten

routes. Sommige functies zijn alleen

voor bepaalde stappen een timer nodig

met aangepaste kleuren, lettertypen en

gericht op de Amerikaanse markt en

is, dan herkent de app dit en wordt die

thema’s. Goed om te zien: er is (beperkt)

werken nog niet in Europa. Dat geldt o.a.

functie automatisch aangeboden. Je

aandacht besteed aan ingebouwde

voor de automatisch vertaalfunctie, die

kunt de recepten met anderen delen:

toegankelijkheidsopties. Je mag de app

gesprekken realtime kan vertalen in

hierbij maakt Crouton gebruik van

gratis gebruiken maar is alleen

Facebook.

iCloud.

beschikbaar voor Android.

iOS 26 www.apple.com/nl/os/ios/

Crouton https://crouton.app

Cinematique https://cinematique.me/

Prijs: gratis

Prijs: vanaf € 2,- p.m.

Prijs: gratis (donatiemogelijkheid in app)

Systeemeisen: iPhone 11+ en SE (2e gen)

Systeemeisen: iOS 16.1+

Systeemeisen: Android 6.0+

Taal: Nederlands, Engels

Taal: Engels

Taal: Nederlands, Engels

PC-ACTIVE 345 27

PCA345_Nieuwe apps.indd 27

30-10-2025 12:44

JOHN VANDERAART | NIVEAU ● ● ● ● ●

DE GROTE USB-QUIZ Nee, we gaan niet vertellen waar de afkoring usb voor staat, want dat is een van de vragen die terugkomt in de onderstaande grote usb-quiz. Usb is intussen niet meer weg te denken uit ons werkzame computerleven. Maar hoe bekend ben je nu werkelijk met usb? Welnu, dat weet je als je de volgende 20 vragen hebt beantwoord!

VRAAG 2 Welke usb-versie introduceerde de

VRAAG 1 Waar staat de afkorting usb voor?

omkeerbare type-c-connector?

A: Ultieme Seriële Bus B: Universele Seriële Bus

A: usb 1.1

B: usb 2.0

C: Ultieme Service Bus

C: usb 3.0

D: usb 3.1

D: Universele Service Bus

VRAAG 3 Welke usb-versie staat bekend

VRAAG 4 Welke usb-connector wordt vaak gebruikt op

als ‘SuperSpeed usb’?

oudere printers en externe harde schijven?

A: usb 1.1

B: usb 2.0

A: usb type-a

B: usb type-b

C: usb 3.0

D: usb 3.1

C: usb micro-b

D: usb mini-b

VRAAG 5 Wat is de primaire functie van

VRAAG 6 Welke kleur wordt vaak

de VBUS-pin in een usb-kabel?

geassocieerd met usb

A: dataoverdracht

3.0-poorten op computers?

B: aarding

A: wit

C: voeding

B: geel

D: identificatie van het

C: zwart D: blauw

aangesloten apparaat

VRAAG 7 Welk protocol wordt vaak gebruikt

VRAAG 8 Hoe herkent een computer welk type

voor usb-audioapparaten?

usb-apparaat is aangesloten?

A: usb-Human Interface Device

A: door de kleur van de usb-kabel

B: usb-Audio Class

B: via de Vendor ID en de Product ID

C: usb-Mass Storage Class

C: door de fysieke grootte van de connector

D: usb-Communication Device Class

D: door de lengte van de usb-kabel

VRAAG 9 Welk type geheugen wordt gebruikt in

VRAAG 10 Welk bestandssysteem

usb-sticks?

wordt vaak gebruikt

A: DRAM (Dynamic Random

voor usb-sticks,

Access Memory)

zodat ze compatibel

B: SRAM (Static Random

zijn met de meeste

Access Memory)

besturingssystemen?

C: NAND (Not AND Flash-geheugen)

A: FAT32

D: ROM (Read-Only Memory)

B: NTFS C: HFS+ D: EXT4

28

PCA345_Quiz.indd 28

30-10-2025 12:45

UPDATE

De grote usb-quiz

VRAAG 11 Waarom is het belangrijk om een usb-stick ‘veilig te verwijderen’ uit de computer?

VRAAG 12 Welke van de volgende apparaten

A: om krassen op de connector te voorkomen B: om te zorgen dat alle schrijfbewerkingen zijn

kan stroom ontvangen van een usb-poort?

A: Een smartphone

voltooid en dataverlies te voorkomen C: om de levensduur van de usb-poort van de

B: Een externe harde schijf C: Een usb-lampje

computer te verlengen D: om te voorkomen dat de usb-stick te warm wordt

VRAAG 13 Welke term beschrijft een usb-kabel

D: Alle bovenstaande apparaten

VRAAG 14 Wat is het doel van een usb-KVM switch?

met twee type-a-connectoren?

A: meerdere computers verbinden met een usb-stick

A: usb-hostkabel

B: één set monitor, toetsenbord en muis delen

B: usb-slavekabel

tussen meerdere computers

C: usb-datakabel

C: de snelheid van usb-apparaten verhogen

D: usb-bridgingkabel

D: usb-apparaten beveiligen tegen virussen

VRAAG 15 Wat is een ‘usb-c-dock’?

A: een apparaat dat alleen usb-c-apparaten kan opladen B: een speciale usb-stick voor usb-c-poorten C: een apparaat dat meerdere poorten (o.a. usb, HDMI, Ethernet) levert via een usb-c-verbinding D: een adapter om usb-a naar usb-c om te zetten

VRAAG 16 Waarom hebben sommige usb-sticks een

VRAAG 17 Welke technologie in usb-sticks zorgt voor

ledlampje?

foutcorrectie en data-integriteit?

A: om aan te geven dat de usb-stick vol is

A: ECC (Error-Correcting Code)

B: om aan te geven dat de usb-stick actief is

B: CRC (Cyclic Redundancy Check)

C: om de usb-stick in het donker te kunnen vinden

C: LRC (Longitudinal Redundancy Check)

D: dat ledlampje is puur decoratief

D: PC (Parity Check)

VRAAG 18 Wat is het doel van hardware-encryptie op

VRAAG 19 Wat is het voordeel van het formatteren van een

sommige usb-sticks?

usb-stick naar NTFS?

A: om de usb-stick te versnellen

A: betere compatibiliteit met macOS

B: om de gegevens op de stick te beveiligen tegen

B: ondersteuning voor bestanden groter dan 4 GB

ongeautoriseerde toegang

C: sneller bij kleine bestanden

C: om de opslagcapaciteit te vergroten

D: vereist minder opslagruimte voor het

D: om de usb-stick te beschermen tegen virussen

bestandssysteem

VRAAG 20 Welke term beschrijft een usb-stick die is ontworpen om robuust en bestand te zijn tegen water en schokken?

A: eco-friendly usb-stick B: ruggedized usb-stick C: smart usb-stick D: encrypted usb-stick

1b, 2d, 3c, 4b, 5c, 6d, 7b, 8b, 9c, 10a, 11b, 12d, 13d, 14b, 15c, 16b, 17a, 18b, 19b, 20b PCA345_Quiz.indd 29

PC-ACTIVE 345 29

30-10-2025 12:45

ONDER REDACTIE VAN MARCO MEKENKAMP

LEZERSTIPS

Jij kunt net als deze lezers van PC-Active een leuke, handige, eenvoudige of complexe en zeker interessante tip insturen. Lezers van PC-Active hebben er ook baat bij en jij maakt bovendien kans op een mooie prijs.

Met het gekleurde pictogram start je Copilot

HOE MAAK JIJ JE SINTGEDICHT? Als je niet zo goed ben in sinterklaasgedichtjes maken en je wilt toch goed voor de dag komen, dan heb ik hier een tip voor jou. Ik maak mijn sinterklaasgedichten met AI Copilot van Microsoft.

Je vindt Copilot rechtsboven in de balk van Edge, het rood-blauwe icoontje. Klik die aan en stel Copilot de vraag om een sinterklaasgedicht te maken. Benoem in dezelfde vraag zoveel mogelijk onderwerpen die jij in jouw gedicht wil hebben. Ik stelde Copilot deze vraag: “Maak een sinterklaas gedicht voor Alex, hij is lid van de HCC, al enige tijd zit hij in het bestuur van HCC Apeldoorn, Tijdens de inloop avonden kan je altijd een beroep op hem doen, het opnieuw inrichten van een computer vind hij geweldig, hij valt ook regelmatig in voor presentaties vanuit senioren academie, hij wist de zaal weken bezig te houden door 17 Chromeboeken met enige beschadigingen in te brengen, Regelmatig stuurt hij lezerstips in, Hij wint dan ook regelmatig een Het gedicht dat Copilot maakte op basis van de prompt

prijsje bij de lezerstips, Sint en Piet vinden dit geweldig, ga zo door.” Het gedicht dat Copilot maakte, lees je in de afbeelding.

Alex Hol

De winnende Lezerstip Onze favoriete lezerstip werd ditmaal ingestuurd door Albert Bergers met zijn tip over spam blokkeren.

Albert wordt hiervoor beloond met de BOOX Palma 2 e-reader met een adviesprijs van € 299,00.

GRATIS SYSTEEMINFORMATIETOOL GLOW Ben je op zoek naar een handig programma dat je alles vertelt over je computer? De gratis tool Glow (v25.13) biedt een schat aan informatie over je systeem. Je krijgt een uitgebreid overzicht

30

PCA345_lezerstips.indd 30

30-10-2025 13:06

UPDATE

Lezerstips

Glow biedt je een schat aan informatie over jouw computer van onder andere het besturingssysteem, moederbord, processor, RAM, grafische kaart, opslag, netwerk, usb-apparaten, audio, batterij en zelfs geïnstalleerde drivers en services.

Naast deze systeeminformatie heeft Glow ook een aantal praktische extra’s, zoals System Repair Tools en Benchmark Tools waarmee je de prestaties van je CPU, RAM en schijf kunt testen.

Verder zijn er een Netwerk Repair Tool, een wifi-wachtwoordviewer, bluetooth-informatie en Monitor Test Tools beschikbaar. Het programma ondersteunt bovendien zowel een lichte als donkere modus.

Glow is nog niet in het Nederlands beschikbaar, maar wel in diverse talen, waaronder Engels, Duits, Frans en Italiaans. Downloaden kan via https://www.turkaysoftware.com/

De instellingsmogelijk-

Dirk van Leeuwen

heden van Projecteur onder Linux

LOGITECH SPOTLIGHT PRESENTATION REMOTE ONDER LINUX

wel iemand die een Linux-versie maakt. In dit

De presenter Spotlight Presentation Remote

desktopversie voor Linux gemaakt. Daardoor

van Logitech helpt de presentator om niet

werkt de spotlight-optie ook onder Linux. Voor

alleen van dia’s te wisselen, maar maakt het

o.a. Linux Mint Cinnamon kun je het vinden bij

aanwijzen van specifieke details heel makkelijk.

Programmabeheer onder de naam Projecteur. Na

De presenter gebruikt een app die helaas alleen

installatie vind je het programma in het startmenu

voor Windows en macOS wordt geleverd. Pech

bij Kantoor.. Als je het hebt gestart, verschijnt in de

voor Linux-gebruikers? Nee, zoals vaak is er altijd

taakbalk het volgende icoon:

geval is er door F. Jahn met een klein team een

Stuur in en win!

Ook een leuke, handige, eenvoudige of complexe digitale tip die je met ons wilt delen? Stuur deze mét je afbeelding(en) voor woensdag 10 december a.s. naar marco.mekenkamp@hcc.nl en vermeld in het onderwerp ‘Lezerstip’. Onze favoriete tip zal worden beloond met een setje Teufel Real Blue Pro met een adviesprijs van € 349,99.

PC-ACTIVE 345 31

PCA345_lezerstips.indd 31

30-10-2025 13:06

Klik hierop en je krijgt een uitgebreid

stand. Omdat we het sudo-commando gebruiken,

configuratiescherm te zien. In de afbeelding op

moet het wachtwoord worden ingevoerd van het

de vorige pagina zie je mijn instellingen. Veel

account waarmee men is ingelogd. De conversie

plezier er mee bij het presenteren.

neemt wat tijd in beslag. Als het gelukt is, zien we

Ton Valkenburgh

de situatie zoals in figuur 1. In de bestandsbeheerder kunnen we nu het .iso-bestand terugvinden,

DVD’S BEWAREN OP LOKALE DISK

zie figuur 2. Met de VLC-mediaspeler kunnen we het resultaat bekijken. Dat kan op een paar

Deze tip is voor gebruikers van Linux (getest op

manieren. Met Linux Mint klik je rechts op het

Linux Mint 22.2 en Ubuntu LTS 24.04) die fysieke

.iso-bestand en kies uit het menu: Openen met,

dvd’s willen bewaren op een lokale disk of NAS

hierna verschijnt een submenu, kies dan de VLC

en de inhoud willen kunnen afspelen, zoals de

mediaspeler. Wanneer deze optie niet beschik-

originele dvd, inclusief menu’s en extra’s. Dit is dus

baar is, doe dan het volgende: dubbelklik op het

niet hetzelfde als het rippen van de inhoud met

.iso bestand, het wordt dan gemount en verschijnt

tools zoals Handbrake.

dan in de linkerkolom, zie figuur 3.

Voor deze tip hebben we nodig: een Linux-computer met een dvd-speler en als extra software de

3

VLC-mediaspeler. Om een dvd één op één over te zetten naar een bestand, gebruiken we het shell-commando ‘dd’. Open eerst een terminal, Het sudo-commando

het volledige commando ziet er als volgt uit:

wordt uitgevoerd en we

$ sudo dd if=/dev/sr0 of=/home/paul/Videos/

zien het resultaat

powaqqatsi.iso bs=2048 (zie ook figuur 1).

Het .iso-bestand verschijnt in de linker kolom

1

Start VLC-mediaspeler, kies Media en daarna Map Openen, browse dan naar de map /media. Daar zie je de naam van het account waarmee je bent ingelogd en daaronder het gemounte .iso-bestand, Uitleg:

zie figuur 4. Kies het bestand en het afspelen kan

• met het sudo-commando wordt het volgende

beginnen. Zoals je ziet kun je meerdere .iso-be-

commando, in dit geval dd uitgevoerd als super

standen mounten en het gewenste bestand kiezen.

user.

Zie je tijdens het afspelen een erg slecht en blok-

• if= /dev/sr0, if (in file) geeft aan dat we de dvd

kerig beeld, dan heb je te maken met een encryp-

willen lezen. In het algemeen is de eerste DVD

ted dvd. Dit is op te lossen door in een terminal

speler device /dev/sr0.

• of=/home/paul/Videos/powaqqatsi.iso, of (out

4

file) geeft aan in welke map we het resultaat van onze actie willen bewaren en de naam van het uiteindelijke bestand met het achtervoegsel .iso.

Het .iso-bestand staat

In dit voorbeeld is de map Videos van gebruiker

keurig in de map Videos

paul en ‘powaqqatsi.iso’ is de naam van het be-

2

Je kunt meerdere .iso-bestanden mounten en daarna het gewenste bestand kiezen het decryptiepakket libdvd-pkg te installeren, met de volgende commando’s:

$ sudo apt install libdvd-pkg en hierna:

$ sudo dpkg-reconfigure libdvd-pkg Start daarna de computer opnieuw op en speel het gewenste .iso-bestand opnieuw af.

Paul Grevink

32

PCA345_lezerstips.indd 32

30-10-2025 13:06

UPDATE SPAM BLOKKEREN IN OUTLOOK NEW

klik op OK. Je hebt het hele domein geblokkeerd

In een eerdere tip had ik het over spam en hoe

dus ook alle toekomstige afzenders binnen dat

je die doeltreffend(er) in Outlook Classic en

domein. Een prettig gevoel, minder spam!

de voorgangers daarvan kunt blokkeren. Veel

Albert Bergers

Lezerstips

spammers gebruiken namelijk steeds wisselende accounts binnen een domein om door jouw blokkade heen te kunnen komen.

MICROSOFT ACCOUNT Als je een Microsoft-account hebt, worden belangrijke gegevens van jou automatisch opgeslagen. Log in op https://account.microsoft. com met je Microsoft-account en je ziet daar allerlei handige informatie. Zo kun je de licenties bekijken van de computers die je hebt aangeschaft en vind je ook de BitLocker-sleutels die horen bij de versleuteling van je harde schijven. Die gegevens zijn superbelangrijk als je ooit problemen krijgt met je pc. Zonder de BitLocker-sleutels kun je namelijk niet meer bij de data die lokaal op je computer staat. Met

Met alleen de afzender blokkeren ben je er niet, je moet

de licenties kun je bovendien een andere pc

het hele domein blokkeren

activeren of de sleutel verwijderen van een kapotte computer, zodat je geen nieuwe licentie

Voorbeeld: jan@spammer.nl had je geblokkeerd

hoeft te kopen. Op dezelfde pagina kun je

en vervolgens krijg je een spambericht van piet@

ook je abonnementen en betalingen bekijken,

spammer.nl. Erg hinderlijk, want die glipt weer

beloningspunten en Copilot beheren, een

door je blokkade. Mijn tip toen was: haal de

betaalmethode toevoegen en de beveiliging van

naam voor het apenstaartje weg en blokkeer

je account aanpassen. Zelfs het verlengen van

Hier worden alle

zo het domein van de spammer als geheel. Dus

Windows 10 kun je hier regelen.

belangrijke gegevens

blokkeer @spammer.nl zonder de naam voor

Gjalt Zwaagstra

opgeslagen

het apenstaartje. Helaas werkt die oplossing niet (meer) voor Outlook New, want de notatie @spammer.nl wordt niet geaccepteerd. De oplossing is echter eenvoudiger dan je zou denken: haal ook het apenstaartje weg! Hoe je dat moet doen, leg ik graag uit.

Selecteer het spambericht en open de bewuste spammail in een apart scherm. Je ziet nu rechtsboven in het venster Blokkeren. Klik daarop en kies de optie Afzender blokkeren.

Je hebt nu weliswaar deze afzender geblokkeerd, maar nog niet het domein. En dat willen we!

Om het hele domein te blokkeren, ga je door met de volgende handelingen. Ga terug naar het hoofdmenu van Outlook. Klik linksboven op het tandwieltje (Instellingen) en vervolgens – in het menu dat rechts opent – op E-mail en daarna op Ongewenste e-mail.

In het menu dat opent, ga je naar Afzenders en selecteert Geblokkeerde afzenders en domeinen.

Klik daaronder in de regel met de geblokkeerde afzender links op het potloodje. Je kunt de regel nu bewerken. Verwijder van het geblokkeerde e-mailadres de afzender én het apenstaartje en

PC-ACTIVE 345 33

PCA345_lezerstips.indd 33

30-10-2025 13:06

ROB COENRAADS

IFA 2025

Op 3 september naar de IFA voor de eerste presentaties

Philips Hue toonde de nieuwe Omniglow Strip Light…

Samsung toonde de Galaxy S25 FE…

In september waren er op de Berlijn­se consumentenelektronicabeurs IFA volop slimme apparaten te zien.

Zo toonde Acer zijn nieuwe Chromebook Plus Spin 514

… en de nieuwe handige Philips Hue Bridge Pro

… en pakte uit met de Galaxy Tab S11 Ultra

34

PCA345_IFA 2025.indd 34

30-10-2025 12:46

UPDATE

IFA 2025

Bij Fritz! was de grootste blikvanger de FRITZ!Box 6690 Pro, ’s werelds eerste kabelrouter met tri-band Wi-Fi 7 en geïntegreerd docsis-modem…

… en voor draadloze dekking zorgen de FRITZ!Repeaters 2700

Over uitpakken gesproken: Dreame

… en dat kan de Marswalker van

kwam met een robotstofzuiger die

eufy ook, allebei handige apparaten

over trappen kan…

met veel bekijks

Opvallende kleuren en goed geluid bij de Boomster 4 van Teufel

Heel veel nieuwe producten bij TCL die ook

Nuki demonstreerde slimme functies bij

… terwijl concurrent Yale de Linus Smart Lock

bij ons te koop zullen zijn

hun slimme deursloten…

L2 Lite presenteerde

Rokid bracht slimme brillen…

... en als uitsmijter het slimme LG-strijksysteem

en de Dreame raamreiniger

PC-ACTIVE 345 35

PCA345_IFA 2025.indd 35

30-10-2025 12:46

DESKTOPOK

RO FI ME RE F SA OX FA ED RI GE

CH

AN

W

Handige tools voor je computer

M

IN DO W AC S OS LI NU X

TOOLS

DR iO OID S

DENNIS GANDASOEBRATA

TAILS

Heb je je bureaublad en alle pictogrammen netjes gesorteerd,

Als je je bezighoudt met privacy en

kom je er later achter dat de indeling onverklaarbaar is

het beschermen van persoonlijke

veranderd. Met het compacte programma DesktopOK kun je de

gegevens, is Tails het bekijken waard. De makers

pictogrammen een goede positie geven en de indeling bewaren.

omschrijven Tails als een portable besturings-

Nadat je de pictogrammen (zoals snelkoppelingen en mappen) hebt

systeem dat beschermt tegen big brother-praktijken

ingedeeld, gebruik je DesktopOK om de vormgeving te bewaren. Je

en censuur.

kunt meerdere lay-outs maken. Zo kun je voor verschillende doeleinden een indeling maken, bijvoorbeeld onderscheid tussen werk, privé en gaming. Ook komt de tool van pas als je gebruikmaakt van meerdere beeldschermen en resoluties, bijvoorbeeld als je scha-

EDITIE

345 2025 Tails is portable software: dit betekent dat je het vanaf een usb-stick kunt draaien en niet permanent hoeft te installeren. Je start de computer op EDITIE

345 2025

met de usb-stick met Tails en kunt vervolgens een veilige gebruikssessie uitvoeren, zonder digitale sporen achter te laten. Hierna sluit je de computer af, waarna je de stick verwijdert. Prettig is dat

kelt tussen een laptop- en extern scherm. In het hoofdvenster van

het besturingssysteem realistische eisen aan de

het programma vind je een overzicht van de opgeslagen profielen,

computer stelt: recente apparaten tot zo’n tien jaar

voorzien van naam en aanmaakdatum. Er is ook een geschiedenis-

oud kunnen met het besturingssysteem overweg.

functie, waarmee je naar eerdere snapshots van je bureaublad kunt

Je kunt Tails gebruiken naast je bestaande bestu-

terugkeren. Handig bij wijzigingen waar je later niet meer tevreden

ringssysteem. Uiteraard is het handig om tijdens

over bent. In het submenu met opties vind je aanvullende scenario’s.

zo’n sessie wel bestanden te kunnen bewaren,

Zo kun je bijvoorbeeld automatisch van indeling schakelen als je een

bijvoorbeeld documenten of e-mail. Hiervoor kun

andere gebruiker bij Windows aanmeldt. Ook kun je het programma

je gebruikmaken van een versleuteld, afgebakend

automatisch met Windows laten starten en het standaard geminimali-

gedeelte op de usb-stick. Je bepaalt daarbij dus

seerd uitvoeren (via het systeemvak), zodat je er verder geen omkijken

per element of het blijvend of tijdelijk moet zijn.

naar hebt. Je mag het programma gratis gebruiken, maar de makers

Het wordt geleverd met een aantal standaardapps,

stellen een donatie op prijs als je tevreden over de werking bent.

waaronder de Tor-browser en LibreOffice.

www.softwareok.de

(https://tails.net/about/index.en.html)

+ compact programma + ondersteuning voor meerdere gebruikers + geschiedenisfunctie

+ draait vanaf usb-stick + versleutelde ruimte voor permanente bestanden + voorzien van standaardset apps

36

PCA345_Tools.indd 36

30-10-2025 12:47

REVIEW

FREEMAKE VIDEO CONVERTER Grote kans dat je dit herkent: je hebt een aantal videobestanden die je graag omzet naar een ander formaat. Bijvoorbeeld omdat de

Tools: handige programma’s en apps

DISKDIGGER Bestanden per ongeluk gewist of kwijt op de harde schijf? Met uiteenlopende programma’s kun je proberen de situatie te herstellen. Goed voorbeeld hiervan is DiskDigger. Het programma kan overweg met verschillende schijfindelingen en is ook beschikbaar voor verschillende platformen.

Zo is er ook een app voor Android-toestellen beschikbaar.

huidige indeling verouderd is of veel ruimte in beslag neemt, en je het videobestand liever in een efficiëntere indeling onderbrengt. Freemake Video Converter is hiervoor een slimme kandidaat.

Het programma ondersteunt een volwassen

De Windows-app analyseert de volledige schijf en

hoeveelheid bestandsformaten. Denk hierbij aan

controleert hierbij op digitale sporen van eerdere

de usual suspects zoals mp4, AVI, WMV en MOV.

programma’s. Op de website van de makers vind je

Ook biedt het ondersteuning voor oudere of

een overzicht van de ondersteunde en ‘herkende’

exotische formaten, zoals QT, DIVX en 3GP. Op de

bestandsformaten. Zo worden populaire formaten

website van de makers vind je een complete lijst:

ondersteund, zoals fotobestanden (JPG, BMP, PNG)

de makers geven aan meer dan 500 formaten te

en Office-documenten. De functies zijn opgesplitst

ondersteunen. Handig is de mogelijkheid om de

in tabbladen, waarbij de makers de primaire functie

video’s om te zetten op basis van een profiel. Zo

op de eerste tab hebben geplaatst. Links zie je een

zijn er profielen beschikbaar voor veelgebruikte

lijst van aangetroffen bestanden. Klik hierop om een

apparaten, zoals Android-telefoons, iPhone en

voorbeeld aan de rechterkant van het venster te

iPad. Er zijn ook meer generieke profielen, als je

bekijken. Hiermee kun je relatief snel achterhalen of

de video bijvoorbeeld geschikt wilt maken voor

het gaat om het bestand waarnaar je op zoek bent.

een gameconsole of tablet. Meer gevorderde

Handig is de filterfunctie, waarmee je op zoek gaat

gebruikers kunnen een eigen indeling opgeven,

naar specifieke bestanden. Heb je een grote lijst

zodat je niet gebonden bent aan de standaardpro-

met aangetroffen bestanden, dan kun je schakelen

fielen. De software heeft een eenvoudige opbouw.

tussen miniatuurweergaven (handig bij foto’s) of juist

Bovenin kun je media selecteren, terwijl je onderin

alleen een lijst met bestandsnamen. De software

de eerdergenoemde profielen vindt. De app

is beschikbaar voor Windows, Linux, macOS en

gaat al enige tijd mee (getuige ook de inmiddels

Android. De makers hebben op de website een aan-

gedateerde indelingen zoals Flash-video), maar

tal stappenplannen en extra informatie beschikbaar

blijft door de no-nonsense aanpak interessant. Je

gemaakt. Je betaalt circa 15 euro voor een licentie,

betaalt 59 euro voor een eeuwigdurende licentie.

maar persoonlijk gebruik is gratis.

www.freemake.com/free_video_converter

https://diskdigger.org

+ brede bestandsondersteuning + voorgedefinieerde profielen - relatief veel reclame bij gratis versie

+ documentbeveiliging via Private Rooms - volledige functionaliteit afhankelijk van thuisserver - gefragmenteerde programmaonderdelen

PC-ACTIVE 345 37

PCA345_Tools.indd 37

30-10-2025 12:47

ROB COENRAADS

AI

EENVOUDIG UITGELEGD

Heel vaak hoor je de term AI vallen, maar wat is nu artificiële intelligentie en wat niet? Lees hier over ‘echte AI’ en ‘generatieve AI’ en waar je op moet letten.

A Ledenvoordeel Dit artikel komt uit de special ‘Je wereld verandert door AI’. Als HCClid krijg je fikse korting op deze special; kijk op pagina 102 voor meer info.

fhankelijk van je leeftijd en interesses ben

op streamingdiensten en producten om online te

je artificiële intelligentie voor het eerst

kopen. Deze vormen van AI bestaan hier en nu,

tegengekomen in een sciencefictionboek

niet in de toekomst en bovendien blijven ze waar-

of -film, waarschijnlijk in de vorm van een robot.

schijnlijk ook. Dat in tegenstelling tot de eerder-

Voor de babyboomgeneratie kan dat Robby the

genoemde fictieve robots die waarschijnlijk niet

Robot zijn geweest in Forbidden Planet (1956)

snel werkelijkheid worden, om redenen die we

of HAL 9000 in 2001: A Space Odyssey (1968).

later zullen bespreken. Of je het nu weet of niet,

Voor Generatie X was het misschien de T-800 in

jouw wereld zit sinds je vormende jaren vol met

The Terminator (1984) of Walter the Wobot in de

voorbeelden van artificiële intelligentie. Nu we dat

strip 2000 AD. Voor millennials wellicht A.I. (2001)

begrijpen, kunnen we een belangrijk onderscheid

en Robots (2005); en voor Generatie Z mogelijk

maken – het verschil tussen zogenaamde ‘echte

Astro-Boy (2009) en Big Hero 6 (2014). Voor de

AI’ en de bekende ‘generatieve AI’.

huidige generatie, geboren sinds 2010 en bekend als Generatie Alfa, is de ervaring anders geweest.

ECHTE AI

Hun eerste kennismaking met AI was mogelijk

‘Echte AI’ verwijst naar een intelligentie die func-

niet in fictievorm, maar in het echte leven – mis-

tioneert zoals die van een mens: het leert van

schien via een Google-apparaat in hun keuken of

ervaring, ontwikkelt oplossingen voor complexe

in de programma’s die nieuwe muziek aanbevelen

problemen en kan zichzelf en zijn omgeving

38

PCA345_Wat is AI.indd 38

30-10-2025 12:48

UPDATE

AI eenvoudig uitgelegd

autonoom beheren. De tweede genereert tekst of visuele content, zoals de naam al zegt, uit bestaande datapatronen – zonder de mogelijkheid om beslissingen te nemen of zichzelf te beheren.

Afhankelijk van wie je gelooft, is echte AI 1) al aanwezig, 2) er nog niet, maar komt binnen een of twee decennia, of 3) onmogelijk te bereiken.

“Toen slimme apparaten opkwamen, werd het idee dat een machine kon ‘denken’, zelfs in primitieve zin, gewoon” GENERATIEVE AI We gaan hier niet veel over echte AI praten, maar richten ons op de superhandige tools die generatieve AI ons nu geeft. Daarbij blijven we ons wel bewust van de mogelijke fouten bij het gebruik en daar helpen we je mee. Op dit moment zul je, als

in gebieden zoals geneeskunde en het leger,

je AI voorzichtig en verantwoord gebruikt, allerlei

evenals voor academische studie. Computer-

voordelen ontdekken. Hoe zijn we hier gekomen?

spellen pasten ook beperkte AI toe in de jaren

AI bestaat als concept al langer dan je misschien

80, zoals het aan passen van de moeilijkheids-

denkt, zelfs voordat de term zelf werd bedacht

graad afhankelijk van de prestaties van de speler.

door computerwetenschapper John McCarthy

Beeld en taalherkenning volgden, en toen slimme

in 1956. Het idee dat andere organismen dan wij

apparaten opkwamen in de jaren 2000 en 2010,

mensachtige intelligentie zouden hebben, komt

werd het idee dat een machine kon ‘denken’,

al minstens sinds Mary Shelley’s Frankenstein

zelfs in primitieve termen, gewoon. Een typisch

(1818) voor in fictie, nu al meer dan twee eeuwen

westers huishouden gebruikt tegenwoordig

geleden. In 1950 werd er belangrijk werk gedaan

verschillende AI-toepassingen, misschien zonder

op het gebied van geavanceerde computing door

dat de bewoners het beseffen. Je verwarmings-

pioniers zoals Alan Turing. In de jaren 80 werden

en beveiligingssystemen hebben mogelijk een

thuiscomputers gebruikt voor administratieve ta-

vorm van intelligentie nodig om hun werk te doen.

ken, en toen huishoudelijke internettoegang rond

En als je tv-programma’s of muziek streamt via

1990 arriveerde en exponentieel groeide, kwam

Netflix of Spotify, gebruiken die platforms AI om

het idee dat zelfstandige of netwerkcomputers

je content te serveren waar je van zult genieten.

menselijke intelligentie zouden kunnen ondersteu-

In de afgelopen paar jaar is ChatGPT een handig

nen, evenaren en zelfs overtreffen ter sprake.

hulpmiddel geworden, hoewel het gepaard gaat met serieuze zorgen die je kunt lezen in de

MACHINE LEARNING

special ‘Je wereld verandert door AI’. Overigens:

Machine learning dat zich ontwikkelde in de jaren

geen enkel artikel in PC-Active en in deze special

80 en daarna was een herkenbare vroege vorm

is geschreven met AI. Toch gebeurt feitencontrole

van generatieve AI. Zodra rekenkracht goed-

tegenwoordig grotendeels via internet, dat zelf

koop genoeg was en er voldoende opgeslagen

deels door AI wordt gegenereerd, dus er valt niet

data beschikbaar was, waren computers ideaal

te ontsnappen aan de invloed van AI in computer-

om deze te ontginnen voor commercieel gewin

ondersteunend werk.

PC-ACTIVE 345 39

PCA345_Wat is AI.indd 39

30-10-2025 12:48

UPDATE

AI eenvoudig uitgelegd

singen, of liever gezegd hun eigenaren, maar al te graag alles over ons en ons leven willen weten – en wanneer dat wel en niet acceptabel is.

• We blijven realistisch. We weten dat AI niet alle problemen van het leven gaat oplossen. Tegelijkertijd weten we ook dat een AI de mensheid waarschijnlijk niet gaat vernietigen en de wereld overneemt.

• We gaan ervan genieten. Laten we plezier hebben met AI. Misschien zijn we te vroeg geboren voor intergalactische reizen en te laat om dinosaurussen te zien. Maar we leven op het moment dat enkele van de meest opwindende technologische ontwikkelingen in jaren binnen handbereik zijn.

We weten allemaal hoe makkelijk het is om te lang naar een scherm te kijken, of dat nu een smartphone, computer of tv is. De contentaanbieders achter die schermen weten precies hoeveel onze hersenen ervan houden om te consumeren wat we zien, want – ironisch genoeg – het is AI die naar ons kijkt terwijl wij kijken. Trap niet in de val om de hele dag, elke dag, spullen van een scherm te consumeren. Leg je telefoon weg, ga

ONDERSTEUNEND

naar buiten, haal wat frisse lucht en zie mensen

‘Ondersteunend’ is daarbij het sleutelwoord.

van aangezicht tot aangezicht!

Generatieve AI zoals die nu bestaat, creëert geen eigen content: het doorzoekt bestaande data, met alle auteursrechtproblemen die dat met zich meebrengt, en serveert je een destillatie van die content volgens de opdrachten die je eraan geeft.

AI maakt, bouwt of creëert niets dat er niet al was – een nuttig punt om in gedachten te houden wanneer je leest hoeveel mensen het bewonderen of vrezen. Het is een hulpmiddel om je te helpen en we helpen je (te) begrijpen hoe je het het beste kunt beheren. Onze doelen zijn duidelijk als het gaat om generatieve AI. We willen het gebruiken om ons leven en dat van mensen om ons heen te verbeteren. Dat kan iets leuks betekenen, zoals kunst maken. Dat kan iets nuttigs betekenen, zoals tijd besparen. Het kan zelfs betekenen dat je beter wordt in wat je doet.

GEDACHTEN Bij het werken naar die doelen houden we deze punten in gedachten: • We blijven veilig. Onze privégegevens moeten privé blijven, dus we kijken naar hoe AI-toepas-

40

PCA345_Wat is AI.indd 40

30-10-2025 12:48

li d

DS KO SP OP EC IA L

V

COMPUTERBLAD

GI

AD K VI OO ES P & TIP S

TH

TIP 1 S & 27 TR UC S

UI EI SW L I ER G KE N

or d/w nl c.

gen itale vra al je dig

/ SEPT 2025 €

7,95

KOOP ADVIES EN

5

P. 101 105

P. 102 105

P. 103 105

GETEST

WORD DIT JOUW NIEUWE?

OBLEMEN OPLOSSEN | OP GROOT

58

48 UX LIN TIPS 90

SCHERM WERKEN | LINUX MINT

J | TIPS VOOR LINUX

EN SOFTWARE INSTALLEREN

WEBSITES OMBOUWEN & AANPASSEN MET AI

18

GRATIS GEBRUIKEN

26TAHOE 10 OS WINDOWS MAC 64 & 66 HANDIGE LEZERSTIPS 33LEZERSTIPS HANDIGE STIPS 33

11 HANDIGE LEZER LEZERSTIPS

33

70

MEER OP JE MAC

48 31

22 | 25H2

HCC

HCC

HCC

.

PIX T.W.V 99 E PC DL30 9, € 40SHUTTL S

D 15

| WITBALAN

| WACHTWOORDEN

T.W.V. € 295,

BP DAG OP ITA TERUGBLIK OP SUCCESVOLLE HCC!KENNISDAG OP AL 96 ENNIS DIG ORD HCC!K WO AL JE OPTANT : HET AR BP RD 0 MA OO 022 TW 1GHCC AN DA HE C: NNTIS KEIS ARAT NAHC GR IS EN ATEP C: GR RO HCSS RE EG LE INTE HCC!: AL

BP

HCC

HCC

UNG SAMS O PLUS 990 EV 4 TB

KORTINGEN

KORTINGEN

4 SMART

33 IN WIN WIN TEUFEL WIN W PALMAREAL

E TIPS 7 HANDIG E LEZERS

33 IN W

WALLETS

| ANDROI

TERIJ

10 WATCH

WIN

FIKSE

FIKSE

FIKSE

KORTINGEN

HCC

LEDENVOORDEEL

6x magazine

PAGINA’S

T.W.V. BLONEN | TCH | SCRA REN GEN -SJA9 IIYAMHONE NITO | WINDOWS 11 25H2 | | WORD A-MO € |349,9 BEVEILI TRAG? ULSLA E GAM:ING SMARTP | UNG UD VERDER VERDER: ANDROID 16 | IFA 2025 | RESYNTHESIZER | AI IN VIDEO S25ER: LOT OP .V. E IPH|ON ENLKE COPI VAKANTIE TCHFAQ MMERGIMP IG OPTHUISB VERD MS | SLI HAND SA |T.W ATTERIJ | RAW CONVERTEREN SCRA WE ,XCLO IN LAP TOP | ANKER R:RD VM HTW DEOO 299 | NIEUWE EN IN T.W|.V. BO,THE ONE € AC ERPC EN VER IN TIPSPHILIPS XP S : W LINUX VOOR FOTOGRAFIE | USB-QUIZ | APPLE INTELLIGENCE S MM MAP E LE AD OW RA ILIG 9, EN GOOG OG RE ND | M€ 34 | MUSEP WI PR VEI | EK SEBOOX CE:TI T.W.V. VE RD 20T25 | FAER DE S E EN CE | 9, ON AK W M RA PLUS ST € 44 INONE ’SRD BO : FAST FOELTO DER BLUE PRO SP E E-REA VERDERERGO FECT OG| LE GEN 3WATCH 3 BP HOUTEN BP E VRAER WORDP IN EXPO BP 4 OKTOB JEENDIGITAL LE VRAG NEL WATCH 10 | CRYPTO

THUISBAT

| APPLE

AUTO ALS

OPSLAG

40

8 HANDIG

TIPS LEZERS

VIES, PI OP BATTERI S , MAC KOOPAD

WINDOWS

CLOUD

83

LEN ZELF INSTEL

TERIJ THUISBAT

TRISCHE

TIPS |

KJE ELEK TRISCHE AUTO ALS

ST | ELEK

RTEN EN

NDIGE

50

WITBALANS

VRAGEN OVER

KS GETE

IA STA

OMEBOO

IALE MED

DIEF ANTI- CY & PRIVA

INA’S

S ES PHON 26 WINTIP 12

VOOR WINDOWS OF PLUS KOPEN?

JE CRYPTO BEVEILIG DWARE MET HAR

MET AI | 1O

RO’S | CHR

INE | SOC

72

D 15 ANDROI STAL

KOPEN?

’S | ZOEKEN

EN ONL

| LINUX DIST

DOWS

APPLE WATCH

& SMARTPHONE, COMPUTERPR

40

VANAF

COMPUTEREN

USB-STICKS, LAPTOP

VEI NE SMARTPHO

| GOOGLE FOTO

IN WIN

| EXCEL TIPS

| ZOEKEN

SOFTWARE

IZARD THUISBATTERIJ,

| 20X EUROPESE

TILIGERE

YPTO 16 ROMEBOOKS CR SLLETS PLU CH OF WA & MX

ZE OM DE DAAR CH TWAT SMAR

10 HA

0 1PS

10

HONES, HOMEW

IS SOFTWARE

S GETEST TABLET

G OPSLA , MINT UBUNTU CLOUD LINUX T E JE DA ZO DO

7,95

RO NUX DIST

LI 22 & 25 OORDEN , WACHTW

ERS &

OWS, SPAM

COMPUT

N, STARTE EN LEUK VEILIG

2025 €

TRUCS: GRAT

340

5 € 7,95 ART 202

SMARTHOME, COMPUTER, TABLET

IL / MEI

AAL: WIND VEILIG DIGIT

EDITIE

/ MA

EN

341 APR

TIPS: 6 SMARTP

5

340 FEB

EDITIE

127 TIPS EN

RT 202

EDITIE

EDITIE 341

/ MAA

KOOPGIDSEN: VOOR SINT EN KERST, E-BIKES, HOOFDTELEFOONS, SMARTWATCHES, LAPTOPS | VAN FOTO NAAR STRIP EN VIDEO | AI & PROMPTS UITGELEGD | MACOS TAHOE

EDITIE 343 AUG

EDITIE 342

/ MEI 202

IVE FEB

KO P E N

STRIP 2025 € 7,95 st 54 id 54OORDEN s gete16 heHTW kken 64 WAC Laptop 58rd pla gitale veilig en MS Di LANWo OVER koopadvies 62 10 VRAGEN router Goow Mac ,50 Foto’s 68 et & AI & PROMPTS 10 tern GRATIS OP S InOW j 72 HANDIG! WERKEN st ind ogsle62 te W batteri D in ge 71 Pi G IN s rry AI en IN ERM pbe20 opGRA WtabletBeveilig ing me TIS & KORTRas 26t H-SCH 6632INC 58 Zoreeknen 4 &elf 76 online orden behe ters en ws en n jez puPS t AI P.va10 KORTING mTI CoL htwo ac63 105 70 ziek me 8 EXCE n Mu in Windo 76W10 104 & ite P. en bu 64 ek am n LINUX AC Zo DIT MOET JE ud sppe 105 73 7600 en zoekHo en en koW12 74 atch D2 WETEN & DOEN 38 & 42 MOOIE ACT AC ap IA MINT zond 22 N ge Huawei TIPS GEen ilig mNe 20ps veIN LE MED RKBLAD6OP imKE al RT SlMA itaKO SOCIA 103 ONEDRIVER WE & 72 6 apps dig 52AI-BROWSERSCRIPTS VEILIG P. & BEHEER 16 ’S JUNI / JULI

EDITIE 342

Koopgids voor SintPAG en kerst 54

EDITIE 345 DEC 2025 / JAN 2026 € 7,95

PAGINA’S

VEILIG THUIS WERKEN: VEILIGE

DI VEIL GIT IG AA L

EDITIE 345

PAGINA’S

E-bikes koopadvies en test 56 54 smart PAGINA’Shome Maak een veilige Aantrekkelijke iiyama monitor 61 smartphone & tablet 59 Veilige computer, Hoofdtelefoons koopgids en test 62 € 7,95 20 EDITIE 344 OKT / NOV 2025 44 st s getest 8 laptops en tablet 6 Smartphones gete ? 30 PAGINA’S Smartwatches 66 d wel of niet eWizar 54 tterij Hom den isba uterproblemen oplossen 64 Comp ftware vinThu FOTO 58 44 Laptops getest 67 t? are Gratis so van 70 ftw e so-sti cks nog rele NAAR ANDEN MET ropesUsb Productieve apps voor tablets BEVEILIG BEST 20x gratis Eu

vragen

EDITIE 344

op al

tale je digi

EDITIE 343

2025

E APRIL

twoord Het an

/ SEPT 2025

oord op Het antw

JUNI / JULI

PC-ACTIV

PC-ACT

KO SPEC OP IAL GID S

LAD

KOOPGIDSEN UIS VEILIG&TH TESTEN 108 108 S IPKE PWTER N KIPOSO108 108

AL 37 JAAR HÉT UTERBLAD HÉT COMP

T DVIES 127108 A G I 8 L 10 I VE &ATLRU&CS N A ZOEKEDIGIT PC-ACTIVE

hc

PC-ACTIVE DEC 2025 / JAN 2026

PC-ACTIVE OKT / NOV 2025

PC-ACTIVE AUG

AL 37 JAAR

PC-Active

AL 37 JAAR HÉT COMPUTERBLAD

AL 37 JAAR HÉT COMPUTERB

WELKOMSTCADEAU

per jaar

T.W.V. € 13,99 OF 39,95

DE VELE VOORDELEN VAN HET HCC-LIDMAATSCHAP • 6x per jaar PC-Active, het grootste computermagazine van de Benelux • Heel veel voordeel: wekelijks wisselende aanbiedingen + vast (collectief) voordeel, onder andere van OHRA • (Online) presentaties & workshops in heel Nederland en in Vlaanderen • Hulp & advies: telefonisch, via de Vraagbaak en op bijeenkomsten in de buurt • Verdieping via Interessegroepen zoals Windows, Apple, 3d-printen, Genealogie en Android

WORD DAAROM NU HCC-LID EN KRIJG • De nieuwste editie van PC-Active • Een welkomstgeschenk naar keuze, waaronder: OPTIE 1: Kunstmatige intelligentie (AI) dringt op steeds meer terreinen door. Zo kun je er teksten en afbeeldingen mee maken en je huis slimmer maken, maar AI heeft beperkingen en ethische bezwaren. Dit alles lees je in de 116 pagina’s tellende special Je wereld verandert door AI t.w.v. € 13,99.

OPTIE 2: Kies je voor een 2- of 3-jarig abonnement op HCC, dan krijg je de WOOX R4208 binnencamera t.w.v. € 39,95. Deze slimme compacte beveiligingscamera is een betrouwbare keuze voor bewaking binnenshuis, zelfs als je buitenshuis bent, zoals je kunt lezen op pagina 21 in PC-Active 340.

Ben je al lid? Dan krijg je een flinke korting op de Woox R4208 binnencamera en de special Je wereld verandert door AI via hcc.nl/ledenvoordeel Kijk op de pagina’s 102 en 105 voor meer info

hcc.nl/word-lid PCA345_word lid.indd 41

31-10-2025 15:09

ROB COENRAADS | NIVEAU ● ● ● ● ●

AAN DE SLAG MET PROMPTS

Wil je goed en slim gebruikmaken van AI, dan moet je wel de juiste prompts geven.

Hier zijn enkele tips wat je niet moet doen als je een prompt gebruikt en tips wat je juist wel moet doen.

Prompt: bij gebruik van AI is dit een opdracht, instructie of aanzet. Het is tekst die jij invoert om AI aan te sturen een specifieke taak uit te voeren, zoals het maken van tekst of afbeeldingen.

W

at heeft een AI-tool nodig om zijn werk te doen? Informatie. Generatieve AI neemt namelijk een verzoek aan, zoekt

in beschikbare data naar geschikte overeenkomsten en levert resultaten. Hoe meer informatie je het geeft, hoe beter het jouw behoeften kan vervullen – en het omgekeerde geldt ook: geef het algemene of onzekere informatie en de resultaten zullen minder goed zijn. Wat dit over het algemeen betekent, is dat je wat tijd moet steken in

Ledenvoordeel Dit artikel komt uit de special ‘Je wereld verandert door AI’. Als HCClid krijg je fikse korting op deze special; kijk op pagina 102 voor meer info.

de prompts die je invoert in elke AI-tool. Gebruik

groene pesto en scharrelvlees voor een avond-

specifieke bewoordingen die zijn afgestemd op

maaltijd voor zes volwassenen” en je zult om voor

jouw doelen en neem even de tijd om de juis-

de hand liggende redenen veel beter uitkomen.

te woordkeus te overwegen. Dit betekent niet

Nog beter: voeg toe “Ik wil een recept dat lijkt op

dat het gebruik van AI tijdrovend of bewerkelijk

Gordon Ramsay’s beroemde pesto al pollo, zoals

hoeft te zijn: het is er juist om je tijd en energie te

onlangs op tv te zien was” en je komt nog dichter

besparen, vergeet dat niet. Je kunt zelfs ironisch

bij het resultaat dat je nodig hebt. Tegelijkertijd

genoeg een AI gebruiken om de juiste AI-prompts

moet je niet prompts met te lange alinea’s gebrui-

te genereren: PromptableAI en Prompt Generator

ken, anders loop je het risico dat je focus verliest.

zijn twee handige voorbeelden.

Vermijd technisch jargon tenzij het nodig is voor jouw taak. Stel herhaalde vragen indien nodig –

SPECIFIEK

en voor je het weet, krijg je de output die je nodig

De sleutel is om specifiek te zijn. Prompt een

hebt. Bekijk de volgende voorbeelden om te zien

chatbot met de woorden “Stel een recept voor”

hoe je het goed doet... en wat je moet vermijden!

en het heeft geen andere keuze dan je een breed scala aan generieke gerechten aan te bieden

AI GEBRUIKEN

die misschien niet bij jouw doeleinden passen.

Wil je gebruikmaken van AI, dan ga je op internet

Prompt het in plaats daarvan met contextuele in-

voor de volgende voorbeelden naar chatgpt.com,

formatie zoals “Stel een recept voor op basis van

gemini.google.com of copilot.microsoft.com.

42

PCA345_Aan de slag met prompts.indd 42

31-10-2025 15:21

WORKSHOP

Aan de slag met prompts

CHAT GPT SLECHTE PROMPT Deze prompt is veel te algemeen Hier heeft de gebruiker ChatGPT om een aanbeveling voor een museum gevraagd zonder het type museum te specificeren waar ze naar op zoek zijn, de locatie, het tijdstip van het bezoek of eigenlijk welke nuttige informatie dan ook.

VERVOLGVRAGEN EN ALGEMENE SUGGESTIES Met zo’n vage, open vraag heeft de AI geen andere keus dan terug te komen met verschillende vragen om de antwoorden te verfijnen, hoewel het ook wat algemene suggesties doet voor populaire musea.

GOEDE PROMPT Een preciezere prompt levert geweldige resultaten op Merk op dat de gebruiker de details van de oorspronkelijke prompt flink heeft uitgebreid. Nu heeft hij een specifieke locatie, tijdsbestek en de aard van wat hij in het museum wil zien toegevoegd, waardoor het voor ChatGPT veel makkelijker wordt om een op maat gemaakt antwoord te geven dat aansluit bij de behoeften van de gebruiker.

HET ZIT HEM IN DE DETAILS Omdat de gebruiker de moeite nam om te specificeren dat hij geïnteresseerd is in artefacten uit de Romeinse tijd, kan ChatGPT zijn focus versmallen en een suggestie doen die perfect aansluit bij de wensen van de gebruiker. Als deze specifieke interesse niet was genoemd, zouden de suggesties van de AI mogelijk minder wenselijk zijn geweest.

PC-ACTIVE 345 43

PCA345_Aan de slag met prompts.indd 43

31-10-2025 15:21

GEMINI

SLECHTE PROMPT Voeg meer details toe Hier reageert Gemini op de algemene prompt van de gebruiker door om meer informatie te vragen. De AI kan veel gedetailleerde en nuttige antwoorden geven wanneer je de juiste informatie verstrekt, maar niet als je niet de tijd neemt om wat initiële begeleiding te bieden.

GEBRUIK DE JUISTE BIJVOEGLIJKE NAAMWOORDEN Gemini wijst hier terecht op dat ‘goede’ of ‘beste’ subjectief is als het om auto’s gaat.

Vind je bijvoorbeeld verbruik belangrijk of juist ruimte? De AI kan niet weten wat je wilt, tenzij je specifiek bent over je behoeften.

BESTE GISSINGEN Zelfs met de beperkte vraag kiest Gemini voor een verstandige aanpak door een lijst van aanbevelingen per categorie te geven. Maar dat betekent nog niet dat de meest geschikte voor jou (of je budget!) daarbij zit.

GOEDE PROMPT Gebruik een gerichte maar niet te lange prompt In dit promptvak heeft de gebruiker Gemini voldoende informatie gegeven om een nuttige zoekopdracht uit te voeren voor de gewenste criteria. Bij elk koopadvies helpen details over onder meer budget een chatbot om je de hulp te geven die je nodig hebt.

OPTIES EN SAMENVATTINGEN Gemini’s onderzoek levert in dit geval een specifieke suggestie die voldoet aan de criteria van de gebruiker, met onderbouwingen voor elke keuze die teruggrijpen op de oorspronkelijke vraag. Het sluit af (hier niet getoond) met enkele andere opties en algemeen advies en tips voor het kopen van een tweedehands auto.

44

PCA345_Aan de slag met prompts.indd 44

31-10-2025 15:21

WORKSHOP

Aan de slag met prompts

COPILOT SLECHTE PROMPT Lees tussen de regels door Bij een algemene prompt reageert Copilot met een wedervraag en al - gemene tips. De AI is geprogrammeerd om behulpzaam te zijn en geeft een reactie die in wezen betekent: “Je prompt is onvoldoende – probeer het beter te doen.”

WEES EERLIJK (MAAR VOORZICHTIG) Een AI oordeelt niet over je: als je op zoek bent naar iets goedkoops en vrolijks, zeg dat dan gewoon. Het kan alleen nuttig zijn als je eerlijk bent over je behoeften. Dat gezegd hebbende, deel geen specifieke details over je financien, omdat geen enkele AI je volledige privacy kan garanderen.

DE ECHTE WAARDE VAN AI Je verwachtte vast dat Copilot Spanje of Frankrijk zou aanbevelen, toch? Wij ook – maar nee, de waarde van deze apps wordt onthuld door dit resultaat: een aanbeveling voor een relatief onbekende bestemming die eerlijk gezegd behoorlijk geweldig klinkt. Tot ziens op het strand!

RESPONSTYPE Hier is de optie Snelle reactie van Copilot gebruikt, maar voor meer gedetailleerde vragen kun je de instelling Think Deeper gebruiken om een langer, uitgebreid antwoord te krijgen.

PC-ACTIVE 345 45

PCA345_Aan de slag met prompts.indd 45

31-10-2025 15:21

S I T A R G ALLE IG’S

HCC is dé ontmoetingsplaats voor iedereen met interesse in de digitale wereld. Als lid word je automatisch ingedeeld bij een Regio en kun je je gratis aanmelden bij alle Interessegroepen, zoals Genealogie, Windows, 3D, Linux of Apple. Voorheen kostte dat € 2,90 per extra Interessegroep. Alle groeperingen organiseren regelmatig bijeenkomsten en presentaties en bieden o.a. informatie via websites en nieuwsbrieven. Meld je aan via mijn.hcc.nl

UITGELICHT

3D

COMMODORE

3D-printen is de nieuwe revolutie!

Vroeger ook een Commodore, Amiga,

WINDOWS

HCC!3D speelt hier op in en houdt

MSX of Atari gehad? Het doel van HCC!-

Bij HCC!windows kun je alles leren wat je wilt weten over het meest gebruikte besturingssysteem Windows van Microsoft. Eerste hulp bij ongelukken, maar ook ondersteuning om het meeste uit je Windows-computer te halen.

zich bezig met printen van voorwerpen

commodore is om gebruikers, liefheb-

en alles daaromheen, zoals zelf 3D-

bers en verzamelaars bij elkaar te bren-

ontwerpen maken in bijvoorbeeld het

gen. Onze zeer actieve leden houden

programma SketchUp.

zich niet alleen bezig met retrogamen, maar ook met hardware-innovatie.

APPLE Haal meer uit je iPad, iPhone, Mac

COMPUSERS

LINUX

en Apple Watch met de tiplijsten van

HCC!linux is een vrij nieuwe Interessegroep die op een laagdrempelige manier mensen wil enthousiasmeren om Linux te leren en te gebruiken. Wil je ons meehelpen, stuur dan een mail naar verenigingszaken@hcc.nl met als titel Linux.

HCC!apple. Tevens gratis ondersteuen op de inloopavonden.

HCC!compusers heeft verschillende platforms, organiseert jaarlijks verschillende CompUfairs en heeft een eigen rubriek in PC-Active.

ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE

DOMOTICA-IOT

Wil je weten wat een computer ‘slim’ maakt? Worden robots in de toekomst echt intelligenter dan de mens? HCC!ai fungeert als platform voor het uitwisselen van kennis en ervaringen op het gebied van artificiële intelligentie, vooral voor niet-professionele en semi-professionele geïnteresseerden.

Met domotica, ook wel huisautomatise-

ANDROID Android is het meest gebruikte besturingssysteem voor smartphones en tablets. De mogelijkheden zijn tegenwoordig ongekend, maar maak jij wel optimaal gebruik van deze apparaten? HCC!android biedt hulp en houdt je op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen. HCC!android deelt kennis via de website en nieuwsbrieven en biedt presentaties en workshops aan die door de leden in het land gegeven worden.

ning voor HCC-leden via de Vraagbaak

ring genoemd, laat je slimme apparaten samenwerken. ‘Simpele’ apparaten kun je op die manier dingen laten doen die je leven gemakkelijker en aangenamer maken. Internet of Things (IoT) gaat het digitale leven vereenvoudigen. Maar bedrijven willen je ook in de gaten houden. Bij HCC!domotica-iot leer je zelf te bepalen welke informatie je wel en niet

BELEGGEN

wil delen.

HCC!beleggen wisselt kennis en ervaring uit op het gebied van software,

DRONES

elektronische koersvoorziening en

Je ziet ze steeds vaker vliegen: drones.

andere diensten voor het beleggen met

Ben je benieuwd of deze heel populaire

de computer.

hobby iets voor jou is? Of ben je al een

46

PCA345_HCC IGs.indd 46

30-10-2025 12:52

HCC

Alle Interessegroepen gratis

geoefend dronepiloot en wil je samen

jaarlijks een usb-stick met o.a. veel

C en Pascal, en de varianten hiervan.

vliegen met andere enthousiastelingen?

parentelen, advies en informatie, een

Ook is er kennis van scripttalen zoals

Sluit je dan aan bij HCC!drones.

wekelijkse digitale nieuwsbrief en onder-

Python, JavaScript of PHP en HTML die

houden een website over genealogie.

worden gebruikt voor het maken van

ECS

websites.

HCC!ecs ondersteunt HCC-leden die

MODELBAANAUTOMATISERING

het besturingssysteem ArcaOS, eCS

HCC!m ondersteunt mensen die hun

RETRO

(eComStation) of OS/2 gebruiken. Ook

treinbaan automatiseren met de meest

HCC!retro richt zich op het gebruik van

organiseert deze Interessegroep regel-

uiteenlopende hardware en software:

retro-hardware, met name NewBrain,

matig lezingen en demonstraties.

Koploper, iTrain, Rocrail, DR5000, ECOS,

Amstrad, Schneider en Sinclair. Zowel de

Intellibox, Z21, Dinamo, S88, Loconet,

software als de hardware komt aan bod.

FLIGHTSIMULATOR

enz. Dat doen we op beurzen en bij-

HCC!retro kent leden die zich op alle

HCC!flightsimulator brengt mensen

eenkomsten met demobanen en indivi-

mogelijke niveaus met retro-computers

samen die zich bezighouden met de

duele hulp. We zijn de gids in de digitale

bezighouden en is dus ook voor begin-

vele uiteenlopende facetten van het

modelspoorwereld.

ners. Er zijn meerdere bijeenkomsten per jaar om elkaar te ontmoeten.

simulatorvliegen op de computer.

MSX FOTOVIDEO

HCC!msx richt zich niet alleen op het

ROBOTICA

HCC!fotovideo houdt zich met bezig

werken met de MSX-computer, ook

Weet jij hoe de Marsrover over Mars

met alles op het gebied van fotografie

op ondersteuning bij het gebruik van

kan bewegen of wat de toekomst is van

en video, van het maken van de beste

software en hardware voor de MSX.

stofzuigerrobots? Zelf je eigen robot

opnames tot en met het bewerken

Bovendien organiseren wij zelf ieder

bouwen en programmeren?

ervan.

jaar een aantal bijeenkomsten en zijn

HCC!robotica houdt zich bezig met het

wij daarnaast aanwezig op verschillende

ontwikkelen, ontwerpen, programmeren

MSX-events.

en bouwen van elektronica en

FORTH

mechatronica, toegepast op robots.

Forth is eigenlijk geen gewone programmeertaal, maar meer een interactive

OPENSOURCE

programmeeromgeving. Niet alleen

HCC!opensource is er voor wie graag

SENIORENACADEMIE

draait het op Apple, Linux en Microsoft,

‘onder de motorkap’ van een open-

De samenleving digitaliseert steeds

het is ideaal om applicaties te maken

source-software of besturingssysteem

meer en dat is voor velen niet een-

op microprocessoren: van de aloude

knutselt, of dat wil leren. Waarom iets

voudig. HCC!seniorenacademie biedt

8051 tot de moderne Raspberry

werkt, is voor ons net zo belangrijk als

voorlichting en ondersteuning door

Pico. HCC!forth heeft voor al deze

hoe het werkt. Onze leden gebruiken

het geven van gerichte informatie en

systemen (meestal zelfgebouwde) om-

meestal vrije besturingssystemen zoals

trainingen. Het is met name bedoeld

gevingen en publiceert besturingen van

Linux en BSD-varianten, maar ook com-

voor computergebruikers die zichzelf

knipperende leds tot heuse robots.

merciële varianten.

als een beginner zien en nog jong

GENEALOGIE

POSTZEGEL

computergebruikers kunnen hun kennis

Waar komt je familienaam vandaan?

Deze voormalige IG is geïntegreerd in

uitbreiden.

Hoe leefden, werkten en woonden je

HCC!seniorenacademie. Er is een eigen

voorvaders? Met stamboomonderzoek

Postzegel-pagina op de website met

TRAINSIM

is wellicht antwoord te geven. Opgelet:

steeds het laatste nieuws.

Zelf moderne of nostalgische treinen

van geest zijn, maar ook gevorderde

stamboomonderzoek werkt verslavend.

besturen en prachtige trajecten bouwen?

Een goede reden om lid te worden van

PROGRAMMEREN

De leden van HCC!trainsim wisselen

HCC!genealogie. Wij adviseren over

HCC!programmeren ondersteunt ieder-

kennis en ervaring uit, om met moderne

websites, hoe onderzoeksresultaat te

een die zelf software wil maken. Er is

software een virtuele trein te besturen.

publiceren, welke programma’s er zijn,

veel kennis aanwezig van diverse

Ook geven we ondersteuning bij het

organiseren bijeenkomsten, geven

programmeertalen, waaronder Basic,

gebruik van treinsimulatorprogramma’s.

PC-ACTIVE 345 47

PCA345_HCC IGs.indd 47

30-10-2025 12:52

ROB COENRAADS

OS

MAC TAHOE: MEER OP JE MAC Apple geeft met macOS Tahoe je Mac een flinke opknapbeurt.

Wij geven hier de belangrijkste veranderingen.

D

e Mac krijgt in 2025 zijn grootste update in jaren. Het gaat om macOS Tahoe, vernoemd naar Lake Tahoe in het Sierra Neva-

da-gebergte. Net als bij de andere updates voor iPhone en iPad houdt Apple versienummer 26 aan, en is de gehele interface uitgedost in Liquid Glass. Misschien komt deze nieuwe designtaal op de Mac nog wel het meest tot leven. De menubalk is namelijk nu volledig transparant, glazen knoppen zweven boven je vensters – die nu bovendien een stuk minder hoekig zijn – en widgets en apps kunnen nu net als op de iPhone en iPad gepersonaliseerd worden met alle kleuren van de regenboog of een volledig glazen look. macOS Tahoe is echter veel meer dan een facelift voor je Mac. Apple heeft namelijk een paar handige functies toegevoegd waar iedereen blij van wordt:

Beschikbaarheid

van gemiddelde gebruikers tot power users die

macOS Tahoe is de laatste grote Mac-update die ook beschikbaar is voor Macs met Intel-chips. Dit zijn alle ondersteunde modellen:

functies voor je op een rij!

Apple Silicon • MacBook Air met M1-chip en nieuwer • MacBook Pro met M1-chip en nieuwer • Mac mini met M1-chip en nieuwer • 24inch iMac (alle modellen) • Mac Studio (alle modellen) • Mac Pro 2023 Intel • 16inch MacBook Pro 2019 • 13inch MacBook Pro 2020 (vier Thunderbolt 3-poorten) • iMac 2020 • Mac Pro 2019

alles uit macOS willen halen. Wij zetten de nieuwe

STERK VERBETERDE SPOTLIGHT De zoekmachine Spotlight is een van de beste functies van de Mac, en wordt met macOS Tahoe nog beter. Je krijgt naast de zoekbalk nu een viertal knoppen te zien. Hiermee kun je je zoekopdracht filteren op apps, bestanden, acties en je klembord. Apps en bestanden spreken grotendeels voor zich, maar die laatste twee opties vergen wat uitleg. Met acties kun je direct vanuit de zoekbalk acties uitvoeren, zoals een berichtje versturen, iets toevoegen aan je herinneringen, een bepaald album afspelen en nog veel meer.

Typ het gewoon uit, zoals “Speel The Dark Side of the Moon” of “Stuur Doe de groeten aan Yuki

48

PCA345_macOS Tahoe.indd 48

30-10-2025 12:53

UPDATE

macOS Tahoe: meer op je Mac

Overigens goed om te weten: Launchpad, het overzicht van al je apps in iPad-stijl, is met macOS Tahoe verdwenen. In plaats daarvan kun je via de apps-knop in Spotlight een overzicht oproepen van al je apps, netjes onderverdeeld in categorieen. Je kunt dit overzicht ook direct oproepen via Dock: je vindt hier een knop Apps op de plek je Dock waar eerst Launchpad stond.

VERNIEUWD BEDIENINGSPANEEL In 2024 gaf Apple het Bedieningspaneel op de naar Laura”. Je kunt hierbij ook gebruikmaken van

iPhone en iPad een flinke opknapbeurt en nu

zelfgemaakte afkortingen, zoals vb voor ‘verstuur

is ook de Mac aan de beurt. Met het nieuwe

bericht’ of mr voor ‘maak reminder’. Ook apps

Bedieningspaneel kun je knoppen, schakelaars

van derden kunnen acties toevoegen, zodat je

en regelaars naar hartenlust verslepen, zodat

ze straks heel snel bedient. Met de laatste knop

je precies de set knoppen onder je duim hebt

naast de Spotlight-zoekbalk open je je klembord.

waar jij vaak gebruik van maakt. Bovendien kun

Je ziet hier een geschiedenis van recent gekopi-

je knoppen toevoegen van Opdrachten, Woning

eerde teksten en bestanden. Heb je bijvoorbeeld

en apps van derden. Zo kun je bijvoorbeeld snel

tien minuten geleden iets gekopieerd, maar was

je lampen in- en uitschakelen of een bepaalde

je het vergeten te plakken voordat je weer wat

Focus opstarten.

Ledenvoordeel Dit artikel komt uit de special ‘Mac voor Beginners 2026’. Als HCClid krijg je fikse korting op deze special; kijk op pagina 102 voor meer info.

anders kopieerde? Geen punt: je vindt straks alles terug in Spotlight! Uiteraard blijven deze data

PERSONALISATIE IN BERICHTEN

lokaal, en je moet eerst toestemming geven voor-

Hoewel in Nederland heel veel mensen berichtjes

Het vernieuwde

dat je klembordgeschiedenis wordt bijgehouden.

stuurt met WhatsApp, wisselen échte Apple-fans

bedieningspaneel

PC-ACTIVE 345 49

PCA345_macOS Tahoe.indd 49

30-10-2025 12:53

het Dynamic Island, en op de Mac verschijnen ze straks rechts in de menubalk. Het gaat hierbij om een kopie van de Live activiteiten van je iPhone – je Mac toont geen eigen Live activiteiten. Wellicht gaan we dat nog in macOS 27 zien.

DAGBOEK-APP Vreemd genoeg stond heel lang de Dagboek-app niet op de Mac. Want als er één apparaat is waarop je graag hele epistels typt, dan is het wel de Mac – en dus niet de iPhone, waar de Dagboek-app tot nu toe exclusief op beschikbaar was. Gelukkig zag Apple dit ook in en is de app nu ook beschikbaar op de Mac. Je kunt hierbij zelf kiezen of je je dagboekaantekeningen wilt delen tussen je apparaten, of dat je ze liever lokaal houdt.

Personalisatie in

toch liever berichten uit via iMessage – oftewel,

GAMES-APP

Berichten

de Berichten-app. Die heeft in macOS Tahoe een

Wie wil gamen, moet voor een Windows-computer

subtiele upgrade gekregen, net als in iOS. Druk je

gaan. Althans, dat was de afgelopen decennia

nu op het i’tje bij een contact of groepsnaam, dan

het advies. Toch is Apple bezig met een flinke

krijg je de optie om de chat een eigen achter-

inhaalslag: populaire games als Assassin’s Creed:

grond te geven. Deze achtergrond wordt gedeeld

Shadows, Resident Evil en Control zijn al op de

met de andere persoon in de chat, of zelfs met

Mac te spelen, en binnenkort worden ook titels als

de hele groep in het geval van een groepschat.

Cyberpunk 2077, Hitman en InZOI aan het lijstje

Zo geef je de chat net wat meer persoonlijkheid,

toegevoegd. Om het overzicht te bewaren, komt

en zie je in een oogopslag of je je wel in de juiste

Apple nu met een nieuwe Games-app. Daarin zie

chat bevindt voordat je per ongeluk een berichtje

je je games-bibliotheek, spelletjes die passen bij

naar de verkeerde ontvanger stuurt.

jouw voorkeuren, Apple Arcade en een overzicht van scores van je vrienden (met de mogelijkheid

LIVE ACTIVITEITEN

om ze uit te dagen) en meer. Bovendien heeft Ap-

Live activiteiten is een handige functie die al jaren

ple een nieuwe ‘laag’ gebouwd die je in je games

beschikbaar is op de iPhone, maar niet op de

kunt oproepen, met daarin snelle instellingen voor

Mac – tot nu. Een Live-activiteit is een soort dyna-

je geluid, helderheid, controller, batterij en meer.

mische widget die live bijgewerkt wordt. Denk aan

Live activiteiten

de stand van een voetbalwedstrijd via de app Fot-

TELEFOON-APP

Mob, de status van je pizzabezorging, hoe lang je

Ook de Telefoon-app heeft een plekje gevonden

nog moet wachten tot je Uber-chauffeur voor de

op de Mac. Dat klinkt gek, maar eigenlijk is het

deur staat en nog veel meer. Op je iPhone houd

heel logisch. Je kunt namelijk al jaren telefoon-

je Live activiteiten bij via je vergrendelscherm en

gesprekken aannemen op je Mac, of een gesprek starten door op een nummer te tikken, bijvoorbeeld in Contacten of bij bedrijfsinformatie in Kaarten. Het is zelfs mogelijk om een gesprek dat je al op je iPhone voert over te zetten naar je Mac. Om het bellen nog gemakkelijker te maken, heb je nu ook ‘gewoon’ de Telefoon-app tot je beschikking. Hierin zie je je recente gesprekken en een ouderwets toetsenblok om nummers mee te bellen. Het bellen wordt uiteraard geregeld via je iPhone.

50

PCA345_macOS Tahoe.indd 50

30-10-2025 12:53

UPDATE

macOS Tahoe: meer op je Mac

GLASHELDER DESIGN Voor het eerst krijgen álle besturingssystemen hetzelfde ontwerp.

Apple noemt het Liquid Glass. Zo ziet dat er op de Mac uit

APPS EN WIDGETS

gen op het scherm. Scrol je voorbij beelden die

App-icoontjes en widgets op je iPhone, iPad

nu eens licht en dan eens donker zijn, zoals in Sa-

en Mac zijn allemaal opnieuw ontworpen en nu

fari, dan kleurt het glas mee voor de leesbaarheid.

opgebouwd uit meerdere laagjes gekleurd glas.

Toch doen ze nog heerlijk vertrouwd aan. Ook kun

BEDIENINGSPANEEL

je ze personaliseren, met vernieuwde lichte en

Ook het Bedieningspaneel krijgt op al jouw appa-

donkere stijlen of nieuwe kleurtinten. Of doe eens

raten een metamorfose door Liquid Glass. Dat is

gek en maak de app-iconen volledig transparant.

met name een grote verandering op de Mac, want

Op de iPhone en iPad hoeven ontwikkelaars voor

daar heb je nu eindelijk ook veel meer opties

de nieuwe stijl overigens niet veel aan te pas-

om het Bedieningspaneel naar je hand te zetten.

sen. Als ze de gebruikelijke regels voor icoontjes

Je kiest zelf de regelaars en de vormgeving. De

hanteren, dan krijgt het icoontje automatisch het

menubalk is zelfs compleet transparant (nog wel

glazen diepte-effect. Je hebt straks dus geen

met een zacht schaduwtje), waardoor het scherm

lelijke app-icoontjes die uit de toon vallen. Op de

van je Mac direct een slag groter lijkt. Ook het

Mac is er wel wat meer werk vereist helaas.

Dock gaat mee in deze stijl.

DYNAMISCHE NAVIGATIE EN REGELAARS

KAN HET OOK UIT?

Liquid Glass is niet alleen ‘Glass’, het is ook

Misschien denk je na al het voorgaande: kan

‘Liquid’. We kunnen het je zonder bewegende

Liquid Glass ook uit? Het antwoord is: moeilijk.

beelden moeilijk laten zien, maar het glas is dus

Apple heeft in ieder geval geen schuifje of iets

dynamisch: het beweegt mee met wat je doet op

dergelijks waarmee je terugkeert naar het klas-

het scherm. Veeg je door een app naar beneden,

sieke design. Je hoeft natuurlijk niet al die glazen

dan krimpen knoppen om ruimte te maken voor

elementen te gebruiken – een glazen klok en

de inhoud. Veeg je weer omhoog, dan komen ze

volledig transparante iconen zijn optioneel. Maar

terug. Alles reageert dus op jou en de bewegin-

aan bepaalde elementen zit je vast.

PC-ACTIVE 345 51

PCA345_macOS Tahoe.indd 51

30-10-2025 12:53

ROB COENRAADS | NIVEAU ● ● ● ● ●

ONTDEK

APPLE INTELLIGENCE

Apple Intelligence komt eind 2025 naar Nederland. Wij laten je op basis van de Engelse versie al zien wat je ermee kunt.

H

et was een flinke domper toen na Apple’s

knop: Summarize. Hiermee krijg je binnen enkele

presentatie van Apple Intelligence duidelijk

seconden een samenvatting van dat specifieke

werd dat al die slimme functies nog niet

artikel.

direct hier worden uitgebracht. Ook gebruikers

Ledenvoordeel Dit artikel komt uit de special ‘Mac voor Beginners 2026’. Als HCClid krijg je fikse korting op deze special; kijk op pagina 102 voor meer info.

in grote delen van Europa moesten nog wachten

B WRITING TOOLS

tot macOS 15.4 voordat Apple Intelligence daar

De meest indrukwekkende functies van Apple

verscheen, maar Nederland en België lopen

Intelligence vind je in dit nieuwe menuutje.

nóg verder achter. Apple heeft echter beloofd

Selecteer een stukje (Engelstalige) tekst, druk

dat Apple Intelligence vóór eind 2025 ook in het

op het pijltje naar rechts in het contextmenu, en

Nederlands beschikbaar is. Daarom laten we je

tik op Writing Tools (Schrijfhulp) om het menu op

in deze workshop al zien hoe Apple Intelligence

te roepen. Je kunt nu de tekst laten herschrijven

werkt, alleen nog in het Engels. Sind macOS 15.4

naar een vriendelijke, professionele of bondige

kun je namelijk al wel in Nederland en België

tekst. Je kunt zelfs een samenvatting genereren,

gebruikmaken van de Engelse versie van Apple

kernpunten laten opsommen of een tekst omtove-

Intelligence. Dat vergt alleen wel wat handelingen,

ren tot een tabel.

die we in deze workshop met je doornemen!

A SAMENVATTINGEN

C SIRI Ook Siri is vernieuwd met de komst van Apple

Apple Intelligence kan nu al veel met tekst. Lees

Intelligence, al zijn de verbeteringen nog beperkt.

je bijvoorbeeld een (Engelstalig) artikel in de Rea-

De stem is natuurlijker en Siri onthoudt wat je

der-weergave in Safari, dan staat daar een nieuwe

hebt gezegd, waardoor je vervolgvragen kunt stellen. Zeg je “Hoe is het weer

C

in Amsterdam?” en vul je dit na Siri’s antwoord aan met iets als “En in West-Terschelling?”, dan snapt Siri dat je het nog steeds over het weer hebt. Mits je het

A

allemaal in het Engels zegt, want de nieuwe Siri werkt nog niet in het Nederlands.

B

52

PCA345_Apple Intelligence.indd 52

30-10-2025 12:55

WORKSHOP

1

2

Ontdek Apple Intelligence

3

Taal en regio. De eerste stap is om je

Taal instellen. Klik bovenin op het plusje

Siri-taal. Ga nu in Systeeminstellingen

taal aan te passen. Wij stellen onze Mac

en voeg Engels (VS) / English (US) toe

naar Apple Intelligence & Siri en stel de

in op Engels (US). Ga hiervoor naar het

als taal. Je Mac vraagt je vervolgens of je

Language van Siri in op English (United

menu bij Systeeminstellingen > Algemeen

van Engels de hoofdtaal wilt maken: het

States). Bij Voice mag je nog je favoriete

> Taal en regio.

antwoord is ja.

stem kiezen.

4

5

6

Activeren. In hetzelfde menu van de

Je Mac is intelligenter. Apple Intelligen-

Siri. Je opent Siri nog steeds via het

Systeeminstellingen vind je nu boven-

ce is nu geactiveerd. Je komt met name

icoontje rechtsboven in menubalk. Siri

aan de knop Turn on Apple Intelligence.

in contact met de AI-functies via Siri en

klinkt vooral natuurlijker, maar hij geeft

Klik je door alle stappen van de eerste

als je bezig bent in teksten. Ook is er de

nu ook betere antwoorden.

configuratie.

Image Playground om afbeeldingen te generen.

7

8

9

Writing Tools. In apps als Notities maak

Samenvatting. AI zit ook in Safari. Open

Image Playground. Een van de meest

je gebruik van de Writing Tools. Ctrl-klik

een (Engelstalig) artikel en activeer de

indrukwekkende functies van Apple In-

in een tekstveld en kies Writing Tools. In

Reader-weergave via de adresbalk.

telligence is de beeldgeneratie in Image

het nieuwe menu heb je verschillende

Bovenaan vind je nu een knop om het

Playground. Open de app, typ wat je wilt

opties om je tekst te verbeteren.

artikel samen te vatten.

zien en pas aan met de items erboven.

PC-ACTIVE 345 53

PCA345_Apple Intelligence.indd 53

30-10-2025 12:55

n

are

0

AAD MUNSTERMAN EN ROB COENRAADS

KOOPGIDS VOOR SINT EN KERST Ben je op zoek naar leuke en interessante cadeaus voor jezelf of om weg te geven? Hier vind je een mooi overzicht; de uitgebreide testen staan op pcactive.nl.

COMPACTE REISADAPTER

PRACHTIGE POWERBANK

De Anker Nano Travel Adapter is een op-

De Woox MX0131 is een prachtige powerbank met

vallend compacte reisadapter die dankzij

10.000 mAh ter grootte van een smartphone met

de 5 oplaadpoorten (2x usb-c, 2x usb-a

stevige behuizing, 3 geïntegreerde kabels, snelladen

en 1x AC) tot liefst 5 apparaten tegelijk

tot 22,5 watt en display. Adviesprijs: € 14,99

EDITIE

345 2025

kan opladen. Adviesprijs: € 29,99

LAADPLUG VOOR FIETSACCU’S De EP2-A is een slimme laadplug van het Nederlandse E-Pal die het laadproces van een accu van een e-bike optimaliseert,

VERLICHTE WERKPLEK

zodat deze de levensduur

Heb je extra aanpasbaar licht nodig op je werkplek zonder dat het

kan verlengen.

(bureau)ruimte inneemt? Met de ACT AC8050 verlicht je handig je

Adviesprijs: € 69,00

van je accu tot wel 3 keer

laptop en de AC8055 je monitor dankzij deze led-lampjes.

Adviesprijs: AC8050 € 36,00 en AC8055 € 55,00

OPPO OP PRO-POSITION Net als OnePlus heeft Oppo een wow-model: de Oppo Find X9

USBETER

Pro heeft een nog grotere accu

Nu steeds meer laptops met alleen usb-c worden

met 7500 mAh en o.a. de 200MP

uitgerust, is deze compacte, snelle en betrouwbare

Hasselblad-telelens die zorgt

Samsung USB-C Type-C Flash Drive 64GB (model

voor geweldige foto’s.

MUF-64DA) een aanrader. Adviesprijs: € 16,50

Adviesprijs: € 1.299,00 EDITIE

345 2025 54

PCA345_Kooptips en gadgets.indd 54

03-11-2025 11:24

REVIEW

Koopgids voor Sint en kerst

DUURZAAM TOETSENBORD Het Logitech Signature Slim Solar+ toetsenbord combineert slim duurzaamheid en gebruiksgemak: via een strip wordt de interne accu opgeladen via dag- of kunstlicht en gaat dan op 1 lading tot 4 maanden mee. Adviesprijs: € 109,99

WOW De OnePlus 15 zal je prettig verrassen met zijn enorme 7300mAh-accu, lekker snel 165Hz-scherm, snelle processor en 3 50MP-camera’s.

Adviesprijs: vanaf € 949,00 EDITIE

345 2025 EDITIE

345 2025

TABLET DIENT DE MENS

COMPLETE ZUIGEN DWEILROBOT De Xiaomi Robot Vacuum 5 is

Met de OnePlus Pad 3 heb je een apparaat dat (met optioneel

een uitstekende keuze voor

toetsenbord) een laptop is, en waarop je heerlijk film/series kunt

kleinere huishoudens met

kijken op het 13inch scherm met lange accuduur, goed geluid en

relatief weinig obstakels, want

lage prijs. Adviesprijs: € 599,99

hij beschikt over een krachtige all-in-one reiniging met tapijtherkenning en gebruiksvriendelijke app. Adviesprijs: Adviesprijs € 649,99

IPHONE 17 PRO Met o.a. een nieuw design, ver-

ZUIGEN EN DWEILEN

beterde camera’s en batterijduur zullen genoeg iPhone-liefhebbers

De Dreame Aqua 10 Ultra Roller zorgt ervoor dat je vloer weer

wederom smullen van de nieuwe

schoon wordt, want hij zuigt flink en dweilt goed (en de dweil-

iPhone 17 Pro.

borstel reinigt zichzelf na afloop). Adviesprijs: € 1.499,00

Adviesprijs: vanaf € 1.329,00

PC-ACTIVE 345 55

PCA345_Kooptips en gadgets.indd 55

03-11-2025 11:24

RENS BLOM, AAD MUNSTERMAN EN ROB COENRAADS

E-BIKES KOOPGIDS

de test

Op zoek naar een (nieuwe) elektrische fiets? In dit artikel lees je belangrijke informatie over bekende en exotische e-bikes en testen we bovendien een aantal modellen in verschillende prijsklassen.

H

eel veel Nederlanders en Belgen rijden

TRAPONDERSTEUNING

tegenwoordig rond op een e-bike oftewel

Een e-bike is eenvoudig gezegd een fiets die je

elektrische fiets. Voor pleziertochten

trapondersteuning geeft, zodat je minder (hard)

door het land, om comfortabeler boodschappen

hoeft te trappen om een comfortabele snelheid

te doen of misschien (ook) wel om woon-

aan te houden. In Nederland mag een e-bike je

werkverkeer af te leggen. Heb je interesse in

trapondersteuning geven tot 25 kilometer per uur.

een eerste e-bike of zoek je een nieuw model,

Trap je niet, dan doet de fiets ook niets. Je bent

dan is deze gids voor jou bedoeld. We helpen je

met een e-bike dus nog steeds in beweging, in

met uitleg over belangrijke onderdelen, waar je

tegenstelling tot de fatbikes met dikke banden.

op moet letten als je kiest voor een goedkopere

Zo’n fatbike – vooral populair onder jongeren – is

maar minder bekende e-bikefabrikant en delen onze praktijkervaringen met drie elektrische fietsen. Eén is van een exotischer merk met een scherpe prijs, afgezet tegen twee bekende merken met hogere prijzen. We willen je zo duidelijk maken wat je grofweg in een prijsklasse kunt verwachten van een e-bike. In PC-Active 346 testen we nog meer e-bikes. daarom meer een elektrische brommer. Dan is er ook nog de speed pedelecs: een elektrische fiets die tot 45 kilometer per uur gaat en naast een helm ook een bromfietsrijbewijs vereist. Wij focussen ons in dit artikel op de reguliere e-bike.

PRIJSVERSCHILLEN UITGELEGD Een e-bike haalt zijn energie uit een accu, weggewerkt in of achterop het frame. Bij de ene e-bike kun je de accu eenvoudig loshalen om hem in je woonkamer op te laden of bij je te houden als je ergens gaat eten. Er zijn ook elektrische fietsen waarbij de accu vast in het frame zit. Een accu opladen duurt doorgaans drie tot vijf uur. In een goedkopere e-bike vind je doorgaans een accucapaciteit van 300 tot 450 Wh, wat een actieradius van tientallen kilometers inhoudt. In een premium e-bike zie je vaak een grotere accu met een grotere actieradius.

56

PCA345_review_koopgids ebikes.indd 56

31-10-2025 10:05

REVIEW

E-bikes koopgids

Goedkopere e-bikes hebben hun motor doorgaans in het voorwiel en ‘trekken’ je wat meer vooruit. In duurdere e-bikes zit de motor vaker in het midden of achterwiel. Een middenmotor is populair, omdat zo’n e-bike erg stabiel fietst en zich goed leent voor tochtjes in heuvelachtige gebieden. Een achtermotor is wat sportiever en ‘duwt’ je vooruit. In goedkopere e-bikes vind je ook een ketting, die onderhoud vereist en met versnellingen werkt. Duurdere e-bikes hebben meestal een riemaandrijving, die minder snel slijt

bereidwillige winkel die het assortiment uitgestald

en geen onderhoud vereist. Een elektrische fiets

heeft staan of moet de gok wagen door de e-bike

met riemaandrijving heeft niet altijd handmatige

zonder proefrit via een webwinkel te bestellen.

versnellingen. Vaker schakelt de fiets automatisch

Aangezien een fietservaring heel persoonlijk is,

mee met jouw tempo en ingestelde mate van

zouden wij niet snel een (dure) fiets kopen zonder

trapondersteuning.

er eerst op gereden te hebben.

Het derde aandachtspunt dat we ervaren

EXOTISCHE E-BIKE

hebben, hangt samen met de verkrijgbaarheid

Elektrische fietsen kosten doorgaans duizenden

van de fietsen. Mankeert er iets aan je e-bike

euro’s. Wie een beetje rondkijkt op internet, komt

van een bekend merk, dan kun je bij heel veel

echter ook e-bikes onder de tweeduizend euro

fietsenmakers naar binnen stappen voor een

tegen. Deze e-bikes zijn veelal afkomstig van

reparatie. Vervangende onderdelen zijn vaak op

Chinese fabrikanten die in Nederland weinig

voorraad of anders snel leverbaar, mede door de

bekend zijn. Hoewel ‘Made in China’ helemaal niet

aanwezigheid van de fabrikant in ons land. Klop jij

slecht hoeft te zijn, hebben wij na het testen van

met je e-bike van een minder bekend, buitenlands

verschillende exotische e-bikes wel verschillende

merk aan bij de fietsenmaker, dan kun je de vraag

aandachtspunten die we je mee willen geven. Dat

krijgen welke fiets dit eigenlijk is. Een afgebroken

begint met de fiets zelf. Die is qua framemaat niet

trapper is in veel gevallen nog wel te vervangen

altijd toereikend voor de langere Nederlander,

door een universeel exemplaar, maar bij

waardoor het stuur en zadel onvoldoende in

complexere defecten zullen reserve-onderdelen

hoogte verstelbaar kunnen zijn. Vervelend, want

besteld moeten worden. Doorgaans rechtstreeks

op een fiets wil je comfortabel rijden.

bij de fabrikant, wat een langere levertijd met zich

Dat brengt ons bij het tweede punt: een proefritje

mee kan brengen. Dat kan weer betekenen dat je

maken op een minder bekende fiets kan een

fiets langer aan de kant staat.

uitdaging zijn. E-bikes van merken als Sparta

Met deze drie aandachtspunten willen we je niet

en Batavus vind je in heel Nederland, en kun je

ontmoedigen om een exotische e-bike te kopen,

makkelijk uitproberen voor aankoop. Het Chinese

maar je informeren zodat je een afgewogen keuze

Tenways biedt zijn fietsen tegenwoordig ook op

kunt maken. Eenmalig duizend euro of meer

veel plekken aan, maar veel andere buitenlandse

besparen op de aanschafprijs is natuurlijk mooi,

merken hebben daar (nog) geen netwerk en/of

maar je hebt er weinig aan als je nieuwe e-bike

budget voor. Je bent aangewezen op een enkele

niet goed bij jou past.

PC-ACTIVE 345 57

PCA345_review_koopgids ebikes.indd 57

31-10-2025 10:05

ENGWE MAPFOUR N1 AIR Grote kans dat je nog nooit van het merk Eng-

ONHANDIG

we gehoord hebt. Deze Chinese fabrikant van

Wat niet slim is? De keuze voor een eenvoudig

e-bikes is erop gebrand om Europa te veroveren

achterlichtje met een zonnepaneeltje, zonder

met e-bikes met een scherpe prijs-kwaliteitsver-

mogelijkheid om dit licht zelf op te laden of een

houding. Concurrenten als Tenways doen dat al

batterij te vervangen. Stal je de fiets in je donkere

aardig succesvol. Engwe zit ook in de prijsklasse

garage en fiets je de komende maanden vooral in

van Tenways.

het donker, dan loopt het lampje leeg en heb je pech. Wij hebben dus al snel een extra achterlicht

SCHAPPELIJK GEPRIJSD

op de fiets gemonteerd. Een groot contrast met

Wij hebben de Mapfour N1 Air van Engwe getest,

het krachtige voorlicht, dat stroom krijgt van de

die een schappelijke 1649 euro kost en verkrijg-

e-bikeaccu en aan- en uitgaat via een knop op

baar is als heren- en vrouwenmodel. Het verschil

het stuur. Op het stuur vind je ook een duidelijk

zit ’m in de (ontbrekende) stang in het midden van het frame, die de manier van op- en afstappen bepaalt. De N1 Air heeft een koolstofvezelframe en weegt volledig afgemonteerd circa 17 kilo. Wij kunnen de fiets redelijk eenvoudig optillen, wat handig is als je hem bijvoorbeeld mee in de trein wil nemen of aan een beugel in de garage wil hangen. De fiets is degelijk, heeft prima banden en een ketting die na een smeerbeurt soepel meedraait. Prettig is dat je de accu makkelijk uit de onderkant van het fietsframe haalt en zo binnen kunt opladen.

VOLDOENDE ACTIERADIUS Trapondersteuning krijg je tot 25 kilometer per

schermpje. Houd er rekening mee dat deze e-

uur en bij afwisselend gebruik van ondersteu-

bike geen fysiek slot heeft. Een eigen (ketting)slot

ningsmodi kunnen wij circa 70 kilometer toeren

is dus geen overbodige luxe.

voordat de oplader nodig is. Geen baanbreken-

Engwe Mapfour N1 Air Prijs: € 1.649,00 + luxe, relatief licht ontwerp + laadt heel snel op - beperkte verkoopen servicekanalen - onhandig achterlicht

de actieradius van een 360Wh-accu, maar ruim

CONCLUSIE

voldoende. Zeker voor deze prijs. Opladen duurt

Al met al laat de Engwe Mapfour N1 Air een prima

een paar uur.

indruk achter, maar vooral voor gebruik in de stad.

Opmerkelijk aan de Engwe Mapfour N1 Air is dat

Je kunt geen bagage aan de fiets hangen en de

de fiets op bepaalde punten slim is en op andere

accuradius leent zich ook niet zo voor heel lange

punten juist niet. Zo kun je de fiets koppelen aan

fietstochten. Denk ook nog even aan het verhaal

een smartphone-app, die toegang geeft tot nut-

over de beschikbaarheid van reserveonderdelen

tige statistieken en je de mogelijkheid geeft om

en een bezoek aan de fietsenmaker die deze

het alarm van de fiets of het voorlicht te activeren.

exotische fiets mogelijk niet kent.

58

PCA345_review_koopgids ebikes.indd 58

31-10-2025 10:05

REVIEW

E-bikes koopgids

RALEIGH ONE Raleigh is een iconisch Brits fietsenmerk dat al-

delijke riemaandrijving en houdt zelf het juiste

weer dertien jaar onder de paraplu van de Neder-

tempo voor je aan. Er zijn dus geen handmatige

landse fietsgigant Accell valt. Batavus en Sparta

versnellingen op het stuur te vinden. Je krijgt

zijn enkele merken die ook onderdeel uitmaken

trapondersteuning tot 25 kilometer per uur, keurig

van deze reus.

in lijn met de Europese wetgeving. Je hebt vijf ondersteuningniveaus tot je beschikking.

ROBUUST Met de Raleigh One levert het bedrijf een elektri-

ERVARINGEN

sche herenfiets af die bijzonder compleet over-

Wij hebben vooral in de hoogste modus gefietst

komt. De fiets is robuust gebouwd, voelt luxe aan

om te ervaren hoeveel kilometer je dan op een

en heeft handige functies. Zo kun je instellen dat

volle accubeurt kunt afleggen. De teller eindigt

het voor- en achterlicht automatisch aanspringen

net onder de vijftig kilometer, wat overeenkomt

als het donker wordt. Je smartphone is indien

met de belofte van Raleigh. In de laagste onder-

gewenst ook midden op het stuur te monteren,

steuningsmodus zou je circa tachtig kilometer

bijvoorbeeld omdat je zicht wil houden op je navi-

kunnen fietsen voordat je de oplader nodig hebt.

gatie. De 360Wh-batterij weegt 2,2 kilo en is een-

Ben je van plan om vooral in vlakke omgevingen

voudig uit het frame te halen om hem binnen op te

te rijden, dan is de Raleigh One krachtig genoeg.

laden. Volledig opladen duurt nog geen drie uur.

Staan er toertochten door heuvelachtig Limburg of het buitenland op het programma, dan zijn

AANGENAAM

er beter passende e-bikes verkrijgbaar. Met zijn

We fietsen prettig op de One, maar merken op

250W-motor in het achterwiel en 35Nm-koppel

dat de stang nogal hoog geplaatst is. Ben je min-

kan deze elektrische Raleigh-stadsfiets je be-

der dan 1,80 meter lang, dan is het raadzaam om

perkte ondersteuning geven als je serieuze heu-

een proefrit op te fiets te maken om te ervaren of

vels wil beklimmen. Een bagagedrager ontbreekt

je er comfortabel op kunt rijden. Door de stang is

en fietstassen monteren is niet de bedoeling.

deze e-bike niet ideaal voor vrouwen.

De Raleigh One gebruikt een onderhoudsvrien-

SLIM Goed om te weten is dat de Raleigh One veel slimmigheden biedt in combinatie met een smartphone-app. Veel functies zijn gratis te gebruiken, zoals je fiets op digitaal slot zetten als je even een pakketje wegbrengt bij een winkel. De e-bike heeft ook GPS om zijn locatie door te geven als hij gestolen is, maar die functie vereist wél een abonnement van acht euro per maand. Met dit abonnement kun je bijvoorbeeld ook instellen dat je partner of kind een bericht krijgt als jij hard valt met de fiets. Je bepaalt zelf of je dit abonnement afsluit.

Raleigh One Prijs: € 2.699,00 + prettig totaalpakket + riemaandrijving - framemaat niet voor kleinere mannen - sommige functies vereisen abonnement

PC-ACTIVE 345 59

PCA345_review_koopgids ebikes.indd 59

31-10-2025 10:05

REVIEW

E-bikes koopgids

GAZELLE ECLIPSE C380

EDITIE

345 2025

In een markt waar het aanbod groot is en

display. De te selecteren rijmodi zijn Eco, Tour,

leveranciers soms omvallen, is Gazelle een goed

Auto en Turbo. De automodus is bijzonder prettig:

keus: een stabiele Nederlandse fabrikant met

hij reageert op rijgedrag en omstandigheden

een uitgebreid netwerk van verkooppunten en

zoals wind, heuvels en versnellen.

testcentra. De Eclipse-lijn, waarbij technologie en betrouwbaarheid worden gecombineerd, bestaat

DISPLAY

uit drie modellen waarvan we de C380 testen, met

Het compacte Kiox 300-display (6,5 x 4,8

traploze naafversnelling en uitgeroepen tot Fiets

cm) is helder afleesbaar en afneembaar. Via

van het Jaar 2024.

stuurbediening kies je de rijmodi en bekijk je ritgegevens. In combinatie met de Bosch Flow-

WAT KRIJG JE?

app en Komoot kun je routes plannen en volgen.

Voor dagelijks gebruik en toertochten is de C380

Bij route-afwijking is je smartphone handig

het meest geschikt. Deze e-bike oogt stoer en

als back-up. De Bosch Smart-besturing levert

is gebouwd op een stevig en perfect afgewerkt

statistieken en ritgeschiedenis en het display

aluminium frame met 6 cm brede banden,

werkt als digitale sleutel: zonder display geen

wat hem ook HMB (Hybride Mountainbike)-

ondersteuning en is dus een extra beveiliging

eigenschappen geeft. Verkrijgbaar als unisex of

De Eclipse is verder uitgerust met een degelijk

met middenstang, maar ruim 80 procent wordt

Axa-slot, Gazelle Connect: GPS-tracking via

geleverd met lage toegankelijke instap.

een ingebouwde zender, app-melding bij

Algemene specificaties zijn: een gewicht van

verplaatsing en 1 jaar gratis opsporingsservice.

32,7 kg inclusief accu van 4,3 kg, de zithouding

Een geruststellende toevoeging voor een fiets in

is actief, licht voorovergebogen en de Shimano-

dit prijssegment.

schijfremmen zijn hydraulische en uitstekend doseerbaar. De voorvork heeft instelbare vering

RIJDEN

en de verlichting schakelt automatisch de 100 lux

De Eclipse C380 rijdt voortreffelijk, zowel op

ledverlichting in voor prima zicht.

asfalt als onverhard terrein. De combinatie van traploze naaf, slimme ondersteuning en krachtige

Gazelle Eclipse C380 Prijs: € 5.999,00 + zeer degelijke en complete fiets + geschikt voor allerlei terreinen - hoge prijs en gewicht - kleine tekortkomingen (bel, usb, zadelpen, slim laden)

MIDDENMOTOR

motor maakt elke rit comfortabel en plezierig. De

De Bosch Performance CX-middenmotor

grote accu en slimme software zorgen voor een

levert een indrukwekkend koppel van 85 Nm,

indrukwekkend bereik.Als integraal onderdeel

waarmee zelfs steile hellingen moeiteloos worden

hadden we ook graag een rammelvrije bel, een

genomen. De PowerTube 750Wh accu biedt een

usb-oplaadpunt, een verende zadelpen en slim

actieradius tot 160 km, afhankelijk van de gekozen

acculaden tussen 20 en 80 procent gezien.

rijmodus. De aandrijving verloopt via een stille,

De Gazelle Eclipse C380 is een hoogwaardige,

onderhoudsvrije snaar. Het geluid van de motor is

slimme en veelzijdige e-bike die uitblinkt in

nauwelijks hoorbaar.

comfort, techniek en afwerking. De prijs is heel

De Enviolo traploze naaf is eenvoudig te bedienen

stevig, maar je krijgt er een rijk uitgeruste fiets

via een draaigreep, met visuele feedback op het

voor terug die klaar is voor elk avontuur.

60

PCA345_review_koopgids ebikes.indd 60

31-10-2025 10:05

REVIEW

AAD MUNSTERMAN

iiyama G-Master GB2771QSU-B1

UITSTEKENDE PRIJSKWALITEITVERHOUDING De iiyama G-Master GB2771QSU-B1, uit de Red Eagle-serie, combineert een 27” WQHD-scherm (2560 x 1440 pixels) met een adviesprijs van slechts € 179,00.

Dat maakt deze monitor bijzonder aantrekkelijk voor zowel gamers als productieve werkplekken: veel schermruimte, scherpe weergave en mooie specificaties.

D

e monitor is in het zwart uitgevoerd met een Fast-IPS-scherm met smalle randen en stevige U-vormige voet. De response-

tijd is voor gamers erg belangrijk en is bij deze monitor 0,5ms MPRT wat ghosting en motion blur minimaliseert. Een ander belangrijk aspect is de verversingssnelheid van het beeld en die is maximaal 200Hz bij gebruik van DisplayPort met 2560 x 1440 pixels. Dat is een mooie waarde in deze prijsklasse. Dit wordt verder nog ondersteund door adaptieve beeldverversing met Nvidia

EDITIE

345 2025

G-Sync via de DisplayPort-aansluiting.

KLEURENDEKKING Het IPS-paneel biedt uitstekende kijkhoeken en

bediening wordt gestart via een joystickje rechts-

een natuurgetrouwe kleurweergave. We meten

achter en dat werkt snel en prettig. Naast een

een kleurendekking van 99% sRGB en 77%

scala aan standaard instellingen zie we ook veel

DCI-P3, en dat is ruim voldoende voor dagelijks

andere instellingen, waaronder blauw licht-reduc-

gebruik en gaming, maar minder geschikt voor

tie, Adaptive Sync, Overdrive, HDR, Black Tuner en

kleurkritisch werk. De monitor is goed bruikbaar

3 instelbare profielen.

in uiteenlopende lichtomstandigheden. De Black Tuner-functie helpt bij het beter zichtbaar maken

ERGONOMIE

van donkere scènes.

Ergonomische voorzieningen zijn ruim aanwezig.

Het scherm heeft een variabele hoogte-instelling

iiyama

AANSLUITINGEN

van 15 cm, kan draaien op de voet en kantelen

Er zijn 3 video-aansluitingen: 2x HDMI 2.0 met

met de pivot-functie waarmee het 90 graden kan

max. 2560 x 1440 pixels @ 144Hz en een Display-

draaien over beide zijden voor verticaal werk.

G-Master GB2771QSU-B1 monitor

Port 1.4 met max. 2560 x 1440 @ 200 Hz. Daarnaast

Voor wandmontage en dergelijke is een 10cm

Adviesprijs: € 179,00

is er een usb-hub voor het aansluiten van usb-

VESA-aansluiting aanwezig op de achterzijde. De

apparaten: 2 USB-A/5 Gbps/4,5 W en 2 USB-C/

kabels kunnen via een klem aan de voetstan-

5 GBps/5 W verdeeld over onder- en linkerzijkant.

daard worden weggeleid. Het stroomverbruik is

Hiervoor moet met de meegeleverde usb-a-

circa 21 watt met 0,5 W in stand-by. Deze iiyama

koppelkabel een verbinding worden gemaakt met

biedt verrassend veel voor zijn prijs: hoge

de computer of laptop. Op de 3.5mm jack kan

verversingssnelheid, scherpe resolutie, goede

een hoofdtelefoon worden aangesloten. Er zijn

kleurweergave en vele aansluitmogelijkheden.

twee ingebouwde 2W luidsprekers, maar deze

Perfect voor wie zoekt naar een betaalbare all-

klinken wat mager en hol. De On Screen Display-

round monitor voor werk én gaming.

+ uitstekende prijskwaliteitverhouding + mooie gemiddelde specificaties - geen usb-c video - DisplayPort nodig voor maximale gaming-prestaties

PC-ACTIVE 345 61

PCA345_Review_iiyama-scherm.indd 61

30-10-2025 12:56

AAD MUNSTERMAN, BRAM LODEWIJKS EN ROB COENRAADS

GEHOOR VINDEN Goede hoofdtelefoons kosten honderden euro’s, maar wat is nu eigenlijk de meerwaarde daarvan? Lees hier waarom en de reviews van één hoofdtelefoon van rond de 100 euro en vijf duurdere modellen.

W

ie op zoek gaat naar een hoofdtelefoon, komt er snel achter dat dit een uitdagende zoektocht is. Er zijn al draad-

loze hoofdtelefoons met noise cancelling voor nog geen 100 euro, terwijl er ook modellen zijn van meer dan 400 euro. Noise cancelling wordt vaak vertaald met ruisonderdrukking, maar het filtert en dempt alle omgevingsgeluiden (als het goed is). De laatste jaren is vooral het duurdere segment flink uitgebreid en alle bekende merken hebben wel een of meerdere hoofdtelefoons die

Bij steeds meer

hierin thuishoren. Zelfs het populaire speakermerk

hoofdtelefoons kun

Sonos heeft al enige tijd de hoofdtelefoon Sonos

je tegenwoordig de

Ace in zijn aanbod. Deze koopgids geef je de no-

oorkussens vervangen:

dige info, zodat jij kunt beoordelen welke hoofdte-

goed en duurzaam

lefoon voor jou geschikt is.

Een (duurdere) hoofdtelefoon is voorzien van goede en slimme functies hoofdtelefoon en hoe hoog jouw eisen zijn. Laten we wel één ding duidelijk maken: zodra je een heel goede hoofdtelefoon hebt gehad, wil je waarschijnlijk nooit meer iets anders. Zo is noise cancelling voor velen een vereiste tegenwoordig.

Een hoofdtelefoon van 75 euro zal echter niet hetzelfde niveau van noise cancelling bieden als een hoofdtelefoon van 300 euro. Goedkopere hoofdtelefoons hebben over het algemeen één ‘statische’ stand, terwijl duurdere modellen de noise cancelling kunnen aanpassen op basis van het omgevingsgeluid en je zelf het niveau laten instellen. De meeste hoofdtelefoons in het duurdere segment hebben tegenwoordig ook een

NOISE CANCELLING

instelling die stemmen laat doorkomen, zodat je

Je vraagt je misschien af waarom je überhaupt

een gesprek kunt voeren zonder de hoofdtelefoon

meer dan 400 euro zou uitgeven aan een

af te zetten. Je kunt op basis van de specificaties

hoofdtelefoon als er ook alternatieven zijn die

van een hoofdtelefoon niet afleiden hoe goed

een kwart of zelfs minder kosten. Uiteindelijk

of slecht de noise cancelling zal zijn. Om

gaat het om wat jij precies verwacht van een

automatisch het ideale niveau te bepalen, maken

62

PCA345_review_Hoofdtelefoons.indd 62

30-10-2025 12:56

REVIEW

Waarom een dure hoofdtelefoon?

hoofdtelefoons gebruik van meerdere microfoons

niet alleen je hoofdtelefoon deze audiocodec

die omgevingsgeluiden oppikken. Hoe meer

moet ondersteunen, maar ook je telefoon. Als je

microfoons, hoe beter de noise cancelling? Zo

bijvoorbeeld al vijf jaar dezelfde smartphone van

eenvoudig is het niet. In elke hoofdtelefoon zit

250 euro hebt, dan zal die wellicht geen aptX of

een chip die de omgevingsgeluiden analyseert

Bluetooth LE Audio hebben.

en bepaalt wat het ideale niveau voor de ruisonderdrukking is.

EXTRA FUNCTIES Audiokwaliteit en noise cancelling zijn de twee

AUDIOCODECS

belangrijkste onderdelen, maar een hoofdtelefoon

Sommigen vinden noise cancelling belangrijker

kan veel meer dan dat. Er zijn nog allerlei extra

en vergeten daardoor soms op de eigenlijke

functies die je alleen in het premiumsegment

geluidskwaliteit te letten. Ook dit hangt af van

vindt. Een van die functies is draagdetectie,

verschillende factoren. We luisteren tegenwoordig

een van onze favorieten. Dit wil zeggen dat

vooral naar muziek van streamingdiensten

de hoofdtelefoon het weet wanneer je hem

zoals Spotify en Apple Music via onze

niet meer draagt en dan de muziek pauzeert.

smartphone. Omdat er vaak geen 3,5mm-

Zodra je hem weer opzet, speelt de muziek

hoofdtelefoonaansluiting op een smartphone

automatisch verder. Twee nieuwigheden die

(meer) zit, is onze hoofdtelefoon meestal via

samen horen, zijn Dolby Atmos en hoofdtracking

bluetooth verbonden. Streamingdiensten

(head tracking). Dolby Atmos ken je wellicht van

comprimeren de audiokwaliteit en bluetooth

de bioscoop en is ook aanwezig in de meeste

doet daar nog een extra laagje compressie

soundbars. Dit is een ruimtelijk audioformaat

overheen, waardoor je overblijft met slechts een

dat wordt gebruikt in zowel muziek als films. In

fractie van de originele studio-opname. Daar

plaats van muziek te coderen in kanalen, worden

zijn gelukkig oplossingen voor in de vorm van

verschillende delen van de audio gecodeerd

zogenaamde audiocodecs en de twee meest

als objecten die kunnen worden gepositioneerd

voorkomende audiocodecs zijn SBC en AAC.

in de 3D-ruimte, wat betekent dat ze kunnen

Voor een nog betere geluidskwaliteit moet je op

worden gehoord in specifieke en realistische

zoek gaan naar aptX, LDAC, LHDC of Bluetooth

posities. Op hoofdtelefoons die ruimtelijke

LE Audio. Het wordt trouwens nog verwarrender,

audio ondersteunen, is hoofdtracking een extra

want er zijn ook verschillende bluetoothversies.

stukje verwerking waarbij de hoofdtelefoon de

Recent is Bluetooth 5.4, maar dat wil echter niet

beweging van je hoofd vanaf het bronapparaat

zeggen dat een hoofdtelefoon met de meest

kan detecteren en dit kan gebruiken om het

recente bluetoothversie ook de meest recente

3D-geluid van Dolby Atmos (of andere indelingen)

codecs ondersteunt. Een cruciaal punt is dat

levensechter te laten aanvoelen.

Audiocodec: programma dat geluid kan coderen oftewel comprimeren naar een handelbaar formaat met behoud van (goede) kwaliteit en kan decoderen (= decomprimeren)

Er zit meer in een hoofdtelefoon dan je wellicht denkt

PC-ACTIVE 345 63

PCA345_review_Hoofdtelefoons.indd 63

30-10-2025 12:56

EDITIE

345 2025

TEUFEL REAL BLUE PRO JBL TUNE 770NC

SENNHEISER HD 550

Hoewel de naam anders doet vermoe-

De enige hoofdtelefoon rond de

De HD 550 wordt gepositioneerd als

alleen in het zwart of titaniumgrijs. Hij zit

100 euro is in deze test de JBL Tune

een neutrale hoofdtelefoon binnen

comfortabel met zijn gewicht van 296

770NC. Deze over-the-ear koptelefoon

Sennheisers serie bedrade open-back

gram, de gewatteerde hoofdband en

valt dus over je oren heen en zit

hoofdtelefoons. Deze hoofdtelefoon

de best grote oorkussens die overigens

(redelijk) comfortabel met een gewicht

verschilt dus sterk van de andere

ervoor zorgen dat je oren het zeker niet

van 232 gram. De kussens kunnen

hoofdtelefoons in dit overzicht: hij is

koud krijgen.

bij warme omstandigheden (weer,

niet draadloos (analoge aansluiting) en

Je bedient hem met een aantal knoppen

sport) echter wel voor zweterige oren

heeft geen noise cancelling. Integendeel

op beide schelpen en een kleine joystick

zorgen. Vergeleken met de duurdere

zelfs, dankzij het open-back design

en dat gaat na verloop van tijd soepel.

hoofdtelefoons ziet hij er minder stijlvol

worden je oren niet afgesloten en hoor

Overigens kun je ook het Teufel-logo

uit en voelt/oogt de bouwkwaliteit

je alles om je heen. Waar de meeste

aantikken als je via de Teufel-app hier

goedkoop. Zoals de naam al aangeeft,

hoofdtelefoons enigszins de nadruk op

een functie hebt ingesteld. Die overzich-

beschikt hij over noise cancelling en

bas leggen, heeft de Sennheiser HD 550

telijke app biedt veel functies, waaronder

die is goed, maar het geluid valt in

een erg neutraal geluidsprofiel waardoor

de handige ShareMe waarbij je allebei

eerste instantie ietwat tegen. Gelukkig

muziek enorm gedetailleerd klinkt. Ben

naar dezelfde audio luistert als je beiden

kun je dit wel instellen/aanpassen in de

je iemand die vooral thuis naar muziek

een hiervoor geschikte Teufel-hoofdtele-

gebruiksvriendelijke app en dat raden

luistert en een stereo-installatie of MP4-

foon hebt. Pluspuntje is de meegeleverde

we je aan; bedienen gaat via fysieke

speler hebt, dan is dit misschien wel

(vliegtuig)kabel; echte pluspunten zijn

knoppen op de rechterschelp en er is

precies wat je zoekt. Voor gamers is dit

de batterijduur van liefst 44 uur met ANC

natuurlijk de JBL-bas. Positief zijn de

ook een interessante keuze vanwege het

(drie standen: hoog, midden en laag)

flinke batterijduur met ANC van 44 uur,

geluidsprofiel en de hoeveelheid details.

en de aptX Adaptive- (en HD-)codec. En

snelle laadfunctie (5 minuten voor 3 uur

Voor gebruik buitenshuis en dan vooral

niet te vergeten de uitstekende noise

luisterplezier) via de usb-c-aansluiting

in luide omgevingen, is dit geen goede

cancelling, zeker in de hoogste stand.

Zoek je dus een goede hoofdtelefoon

keuze. Wel is hij licht (237 gram) en zit hij

Minpunt is de (advies)prijs, want Teufel

voor rond de 100 euro, dan is dit een

mede dankzij de stoffen kussens heel

moet hier wel tegen de grote hoofd-

goede keuze.

comfortabel, ook als je hem lang op hebt.

telefoonmerken opboksen.

Adviesprijs: € 129,99

Adviesprijs: € 299,90

Adviesprijs: € 349,99

+ goede prijs-kwaliteit

+ goede prijs-kwaliteitverhouding

+ uitstekende noise cancelling

+ goede ANC

+ comfortabele pasvorm

+ uitstekende batterijduur

- kussens kunnen zweterig worden

- geen noise cancelling

+ goede app(functies)

- goedkoper design en bouwkwaliteit

- niet geschikt voor buiten

- prijs

den, is deze koptelefoon van Teufel

64

PCA345_review_Hoofdtelefoons.indd 64

30-10-2025 12:57

REVIEW

Waarom een dure hoofdtelefoon?

EDITIE

345 2025

EDITIE

345 2025

SONOS ACE

BOWERS & WILKINS PX7 S3

SONY WH-1000XM6

Hoewel de Px8 S2 van Bowers &

De Sony WH-1000XM6 is de meest ge-

zo zijn de zijdezachte memory foam

Wilkins (adviesprijs 729 euro!) inmid-

avanceerde hoofdtelefoon die het merk

oorkussens verpakt in vegan leer.

dels verkrijgbaar is, bespreken we hier

ooit heeft gemaakt. Sony beloofde voor

Deze oorkussens zijn magnetisch

de veel goedkopere Px7 S3. Hij levert

deze 254 gram lichte en comfortabele

bevestigd en makkelijk vervangbaar

high-end geluid in een verfijnd ontwerp

koptelefoon “verbeteringen op elk vlak”

(49 euro), een pluspunt. De Ace is met

en voegt daar een heleboel premium

en maakt die belofte ook waar. Hierbij

312 gram iets zwaarder dan andere

functies aan toe. Qua ontwerp is de

valt de noise cancelling het meeste op:

modellen, maar zit ook bij langer

Px7 S3 slanker oftewel compacter

dankzij Sony’s nieuwe QN3-processor en

gebruik prettig. Je bedient de Ace

dan de vorige generaties. De nieuwe

maar liefst 12 microfoons krijg je ruis-

niet door te vegen op een oorschelp,

hoofdband verbetert het comfort en de

onderdrukking van topklasse. De batterij

maar via fysieke toetsen en dat werkt

oorkussens van traagschuim zijn zacht

gaat gemiddeld 30 uur (met ANC) mee

fijner. Zo is er een knop voor of noise

genoeg om urenlang te dragen. Je

en een snelle oplaadbeurt van drie

cancelling of de Aware-modus, waarbij

krijgt Bluetooth LE Audio met Aura-

minuten geeft je drie uur afspeeltijd.

je dus wel omgevingsgeluiden hoort,

cast-functionaliteit, 24/96 aptX Loss-

De 30mm-drivers in combinatie met de

wel zo veilig en sociaal soms. Hij is

less, multipoint-connectiviteit en een

nieuwe QN3-chip leveren een krach-

echter niet echt bedoeld om buiten te

batterijduur van 30 uur (met ANC). De

tige bas, gedetailleerde middentonen

gebruiken: hij kan niet tegen regen. De

noise cancelling is op maat gemaakt

en scherpe hoge tonen. Verder is hij

8 microfoons zorgen voor uitstekende

en zeer effectief. De Sony WH-1000XM6

uitgerust met veel functies, Bluetooth 5.4,

noise cancelling en dan gaat de Ace

doet het ietsje beter, maar het gaat

LDAC en spatial audio, maar geen aptX.

zo’n 30 uur mee. In de Sonos-app kun

hier om een subtiel verschil. De ge-

Met de Sony WH-1000XM6 heb je een

je veel instellen, zoals Head Tracking:

luidskwaliteit is geweldig. De opnieuw

hoofdtelefoon die een zuivere, geba-

beweeg je je hoofd bijv. naar links

ontworpen 40mm-biocellulosedrivers

lanceerde luisterervaring biedt, of je nu

beweegt, dan past de richting van de

bieden een uitgestrekt, open geluids-

luistert naar een podcast of je favoriete

ruimtelijke audio zich hieraan aan. Qua

beeld met een geweldige balans. Plus-

muzieknummers. Heb je eenmaal deze

geluidskwaliteit valt op dat de bass

punten zijn ook dat je de hoofdband

hoofdtelefoon, dan is de kans groot dat

minder is, maar het geluid (ook Dolby

en de kussens kunt vervangen.

je nooit meer een andere kiest.

Atmos) is uitstekend.

Adviesprijs: € 429,00

Adviesprijs: € 449,00

Adviesprijs: € 499,00

+ licht en comfortabel

+ uitstekende noise cancelling

+ goed draagcomfort

+ geweldige geluidskwaliteit

+ licht en comfortabel

+ goede noise cancelling

+ uitstekende noise cancelling

+ veel functies

+ goede geluidskwaliteit

- duur

- duur

- prijs en niet waterbestendig

De Sonos Ace is gemaakt van lichtgewicht premium materialen:

PC-ACTIVE 345 65

PCA345_review_Hoofdtelefoons.indd 65

30-10-2025 12:57

REVIEW

AAD MUNSTERMAN EN ROB COENRAADS

SMARTWATCHES Ontdek hier de mogelijkheden van 3 smartwatches.

Smartwatches

de test

SAMSUNG GALAXY WATCH 8

HUAWEI WATCH GT 6 PRO

GOOGLE PIXEL WATCH 4 (45 MM / LTE)

De Samsung Galaxy Watch 8 is een

Huawei legt met de nieuwe GT 6-serie

De Google Pixel Watch 4 is leverbaar in

stijlvolle en krachtige smartwatch voor

de focus op fietsen. De robuuste GT 6

41 en 45 mm en met 4G LTE als optie. Dit

Android-gebruikers, met duidelijke

Pro (46 mm) combineert sportiviteit en

premium-model biedt veel functies en je

verbeteringen ten opzichte van eerdere

stijl en is verkrijgbaar in zilver, bruin en

haalt het maximale eruit in combinatie

modellen. Het 1,5inch Super AMOLED-

zwart. Het heldere 1,47inch grote display

met een Google Pixel-telefoon en een

scherm is helder (3000 nits) en rijk aan

is omgeven door een stoere titanium

Fitbit Premium-abonnement.

kleur, de behuizing dun (8,6 mm) en licht

achtvlakstructuur en aan de boven-

Het ontwerp is duurzamer, water-

(34 gram). AI-integratie via Gemini biedt

kant met Sapphire Glass. De GT 6 Pro

bestendig tot 50 meter en er zijn

slimme spraakgestuurde assistentie. De

werkt met zowel iOS als Android, al is

herstelmogelijkheden van het scherm

Now Bar-widget geeft je snelle toegang

er beperkte integratie met die bestu-

en batterij. Het Actua 360-scherm

tot actieve taken.

ringssystemen: voor de apps wordt

is 10% groter en biedt nu 3000nits

De Watch 8 ondersteunt meer dan 100

gebruikgemaakt van de Harmony Store.

helderheid. De randen zijn dunner en

workouts, inclusief een hardloopcoach

Ook deze Huawei-smartwatch blinkt uit

het glas, met afgeronde randen, is

met 160 dynamische schema’s. Sensoren

in batterijduur: bij gemiddeld gebruik

krasbestendig. De accuduur is nu tot

meten o.a. stress, slaap, ECG en bloed-

houdt hij het liefst 14 dagen vol. Verder

40 uur en 72 uur in besparingsmodus.

druk, al zijn sommige functies beperkt

is de GPS-functie verbeterd en krijgen

Snelladen gaat van 0-50% in 15 minuten.

tot Samsung-telefoons. De installatie

fietsers toegang tot VCP, FTP en HRV: zie

De Snapdragon W5 Gen-2 processor is

vereist drie apps en veel autorisaties. De

pcactive.nl voor meer informatie hierover

geschikt voor snelle AI-berekeningen

325mAh batterij haalt tot 30 uur met Al-

en andere functies zoals valdetectie.

en gebruikt minder energie. De slimme

ways-On Display, dus dagelijks opladen

Ook beschikt hij over een hartslagsensor,

assistent Gemini is direct vanaf je pols

is nodig. De Watch 8 is leverbaar in 40

bloedsaturatiemeter en analyseert hij

te activeren. De gezondheid en fitness

en 44 mm, in grafiet of zilver en met 4G

hartslagvariabiliteit. Alle bekende work-

hebben verbeterde tracking, slaapscore,

als optie. Het stoere classic model meet

outs zijn nog steeds beschikbaar, zoals

hartbelasting en herstelscore. De Dual

46 mm. Minpunten zijn de korte accu-

skiën en golf: het is ongelooflijk wat je

GPS geeft nauwkeurige locatiebepaling

duur, de beperkte gezondheidsfuncties

hierbij krijgt te zien. Voor sporters die

en er kunnen noodberichten via een

op niet-Samsungtoestellen en noodzaak

over willen naar één slimme oplossing is

satelliet worden uitgezonden als je geen

voor meerdere apps.

dit een uitstekende keuze.

bereik hebt.

Adviesprijs: vanaf € 359,00

Adviesprijs: € 379,99

Adviesprijs: € 549,00 (vanaf € 399,00)

+ helder scherm, uitgebreide sensoren

+ werkt met iOS & Android

+ premium ontwerp en prestaties

+ slimme AI-integratie

+ uitstekende accuduur en functies

+ Gemini AI

- gezondheidsfuncties beperkt tot Samsung

- beperktere integratie met iOS/Android

- prijs

- minder apps door eigen Harmony Store

- exclusieve functies met Pixel-telefoon / Fitbit Premium

- dagelijks opladen

66

PCA345_review_Smartwatches.indd 66

31-10-2025 10:07

RENS BLOM EN AAD MUNSTERMAN

LAPTOPPIE

de test

REVIEW

Laptops getest

Lijken laptops veel op elkaar? Nou, in dit artikelen vind je 3 heel verschillende modellen.

EDITIE

345 2025

ASUS VIVOBOOK 16

HP PROBOOK 4 G1Q

RAZER BLADE 14 (2025)

De Asus Vivobook 16 (X1607QA) is een

De HP ProBook 4 G1q is een 14inch

De Razer Blade 14 (model RZ09-0530) is

no-nonsense Windows 11-laptop waar

zakelijke laptop die uitblinkt in ener-

zeker geen instapmodel, de ‘dikte’ van

je productief op kunt werken. De laptop

gie-efficiëntie en AI-verwerkingskracht.

1,6 cm. en gewicht van 1,63 kg maakt

heeft een groot 16inch-scherm met

Zo bezorgt de Snapdragon X X1-26-100

hem wel makkelijk mee te nemen. Het

full-hd resolutie en een comfortabel

processor met geïntegreerde NPU deze

14inch OLED-scherm heeft een 120Hz-

toetsenbord met duidelijke aanslag en

laptop tot 45 TOPS aan AI-capaciteit:

verversingssnelheid, een resolutie

apart numpad. Het grote touchpad laat

ideaal voor toepassingen zoals Microsoft

van 2880 x 1800 pixels, slechts 0,2ms

zich prettig bedienen. Hoewel de bouw-

CoPilot+ en HP AI Companion. Dat doet

reactietijd en een kleurendekking van

kwaliteit van de laptop prima is, komt de

hij bij een laag energieverbruik en dus

100% DCI-P3. Dankzij HDR-weergave

kunststof behuizing wat goedkoop over.

lange(re) accuduur. Niet alle applicaties

zijn er levendige kleuren en diepe

Met 1,88 kilo is de Vivobook 16 geen

draaien echter optimaal op ARM-archi-

contrasten mogelijk. Verder zijn er een

lichte laptop die je even in je tas stopt.

tectuur: zakelijke software doorgaans

AMD Ryzen AI 9 365-processor, 64GB

De laptop mist een sd-kaartlezer (maar

wel, consumentenapps kunnen beper-

RAM en een snelle 2TB PCIe4-ssd.

mis je die ook?), maar heeft voldoende

kingen vertonen. De stevige aluminium

Samen met de Nvidia GeForce RTX 5070

andere aansluitingen zoals 2 multifunc-

behuizing is prettig, het gewicht van 1,46

Laptop GPU met 8GB GDDR7-geheugen

tionele usb-c-poorten. In de Vivobook

kg prima. Het matte IPS-scherm is hel-

is dit een uitstekende configuratie voor

16 vind je een Qualcomm Snapdragon

der genoeg voor kantoorwerk en dage-

o.a. gaming, AI-taken en video-editing.

X, een instapprocessor op basis van

lijks gebruik. Met 32GB RAM, een snelle

Het toetsenbord biedt een prettige

ARM-architectuur. In combinatie met

512GB-ssd en voldoende aansluitingen

typervaring met korte toetsaanslag

16GB RAM is de laptop snel genoeg voor

is hij klaar voor multitasking en snelle

en goed leesbare tekens, het ruime

vrijwel alle bekende programma’s. Som-

data-overdracht. De 65W-accu biedt

touchpad van 15 bij 8,5 cm ondersteunt

mige meer exotische software is ontwik-

langdurig gebruik en laadt snel op: 50%

gebaren en werkt soepel.

keld voor Intel- en AMD-processors en

in slechts 30 minuten; verder biedt hij

De hoge adviesprijs weerspiegelt

kan daarom compatibiliteitsproblemen

Wi-Fi 7, BT 5.4 en de 1080p fhd-camera

de hoogwaardige hardware en

opleveren op deze Vivobook. De laptop

zorgt voor uitstekende videokwaliteit en

veelzijdigheid; er zijn ook 16- en 18inch

heeft een 512GB-ssd en gaat anderhalve

verstaanbaarheid tijdens vergaderingen.

varianten. De Blade 14 is een uitstekende

dag mee bij regulier gebruik.

Kortom, een krachtig instapmodel voor

keuze voor wie mobiliteit, prestaties en

zakelijke gebruikers.

uitstraling wil combineren.

Adviesprijs: € 769,00

Adviesprijs: € 1059,00

Adviesprijs: € 2999,99

+ veel functies

+ krachtige AI-verwerking tot 45 TOPS

+ mooi, compact en draagbaar

+ echt werkpaard

+ snelle ssd, compleet en energiezuinig

+ uitstekende set hardware

- goedkopere, zware behuizing

- mogelijk compatibiliteitsproblemen

- zeer hoge prijs

- ARM-compatibiliteit

- beperkte kleurendekking

- kan warm worden

PC-ACTIVE 345 67

PCA345_review_Laptops.indd 67

31-10-2025 10:06

DENNIS GANDASOEBRATA

MEER PLEZIER VAN JE TECH-AANWINSTEN De decembermaand is traditioneel gezien een van dé koopjesmaanden. Welke apps gebruik je om je nieuwe tech-aanwinsten te scoren, tracken en aan de tand te voelen?

Fast Net geïnvesteerd in een nieuw

Parcel Met Parcel kun je bestellingen

Giftster Feestdagen, verjaardagen: er zijn

draadloze router of toegangs-

volgen van zo’n 300 bezorgers.

punt (of wellicht cadeau gekregen)?

Op de website kun je een overzicht van

mogelijk een wensenlijst nodig hebt. Met

volop momenten waarop je

Controleer meteen hoe het zit met de

vervoerders raadplegen. Hierin vinden

Giftster kun je dit in goede banen leiden.

doorvoersnelheid van enerzijds je

we namen zoals DHL Nederland,

Je kunt een eigen wensenlijst maken en

internetverbinding en anderzijds je

Amazon Nederland en PostNL. Voor

deze met anderen delen. Bij elke

nieuwe draadloze apparatuur. Je kunt

Amazon is het echter wel nodig om je

vermelding kun je ook aangeven bij

hiervoor gebruikmaken van Fast, een

aan te melden bij je Amazon-account.

welke (web)winkel het item beschikbaar

app die door Netflix is ontwikkeld.

Pas hierna is tracking-informatie

is. Om dubbele aankopen te voorkomen,

Snelheids-apps zijn er uiteraard in

inzichtelijk. De aanmeldingsgegevens

kunnen anderen de items markeren als

alle soorten en maten, maar vaak

van Amazon worden niet bewaard op de

ze zijn gekocht. Je kunt bij de

gaan ze gepaard met overbodige

servers van de app, maar lokaal op je

cadeauwens naast de weblink ook een

informatie en – niet zelden – reclame.

eigen telefoon. Je kunt hierbij één

naam en een afbeelding toevoegen, om

De app Fast heeft daar geen last van.

account per apparaat instellen. Eenmaal

het vinden ervan eenvoudiger te maken.

Je leest de actuele internetsnelheid

ingesteld, ontvang je bij elke status-

De app kijkt zelf mee op de locatie van

af bovenin het scherm. Deze wordt

update een pushmelding. Je kunt de

het item en verwerkt eventuele extra

gemeten door verbinding te maken

pakketdetails openen en vervolgens op

informatie zelfstandig in je cadeaulijst. De

met een Netflix-verbinding: voordeel

een kaart het traject van het pakket

app integreert met je telefoon: kom je

hiervan is dat je niet afhankelijk

opvragen. Om van de volledige

tijdens het browsen een interessant item

bent van een snelheidstest door je

functionaliteit van de app gebruik te

tegen, dan kun je dit via de algemene

provider en de meetsnelheid hiermee

maken (met als goed voorbeeld de

deelfunctie toevoegen aan een

waarschijnlijker eerlijker is. De app is

eerdergenoemde pushmeldingen),

cadeaulijst in de app. Je bepaalt zelf

beschikbaar voor iOS en Android en is

betaal je circa 5 euro per jaar. Helaas is

welke personen je voor de cadeaulijst

via https://fast.com/nl in een browser-

de app alleen beschikbaar voor iOS en

toegang geeft. Daarnaast kun je

variant toegankelijk. De eenvoud heeft

macOS. Versies voor Android en

openbare lijsten maken. Iedereen met

uiteraard ook een keerzijde: de app

Windows ontbreken vooralsnog, terwijl

een link kan de lijst vervolgens bekijken.

kent geen geavanceerde statistieken

de app zich ook goed zou lenen in een

Voor je kinderen kun je aparte lijsten

en opties zoals vergelijkingen met

browservariant.

maken en een volwassene laten beheren.

Platform: iOS 18.0+, macOS 26.0+ (https://parcel.app)

Platform: Android 8.0+, iOS 15.2+, (www.giftster.com/mobile)

+ ruime ondersteuning vervoerders

+ optie om dubbele aankopen te voorkomen

andere gebruikers.

Platform: Android 7.0+, iOS 7.0+, (https://fast.com/nl) + geen reclame + no-nonsens omgeving

+ schakelen tussen compacte en gedetailleerde transportinformatie

- geen geavanceerde details

- niet voor Android en Windows

+ gezinslijsten aanmaken - browserintegratie beperkt tot Safari

68

PCA345_Thema_apps.indd 68

31-10-2025 10:18

REVIEW

Meer plezier van je tech-aanwinsten

EDITIE

345 2025

HWMonitor Behoefte aan meer inzicht in de prestaties van je – wellicht wel

EaseUS Todo PCTrans Wil je gegevens overzetten van een bestaande computer naar

MijnKassabon

nieuwe – hardware? Een goed startpunt

een nieuwe computer, bijvoorbeeld

hiervoor is HWMonitor. Deze app

omdat je van Windows 10 overstapt

Het is belangrijk om de

controleert belangrijke elementen van

naar Windows 11? Er bestaan hiervoor

aankoopbewijzen van nieuwe

de computer en geeft deze in een

verschillende manieren, en een hiervan

spullen, zoals tech, netjes te bewaren.

rapportage weer.

is met Todo PCTrans van EaseUS.

Gelukkig kan dit ook digitaal en hoef je

De app heeft een overzichtelijke,

Met de app kun je bestanden relatief

eventuele papieren nota’s niet in een

no-nonsens gebruikersomgeving. Deze

snel overzetten via het thuisnetwerk.

rommelige la te bewaren. Je kunt

doet denken aan de opzet van het wel-

Eerst installeer je het programma op de

daarvoor gebruikmaken van de app

bekende Apparaatbeheer in Windows.

oude computer. De app is laagdrem-

MijnKassabon.

Bovenin zie je de computer en kun je

pelig in het gebruiken en heeft een

Op de tab Bon toevoegen kun je

de verschillende onderdelen van het

eenvoudige gebruikersomgeving: in het

de kassabon toevoegen. Ze worden

systeem uitklappen. Je ziet bijvoor-

hoofdvenster geef je aan dat het om de

vervolgens in een tijdlijn getoond.

beeld de snelheden van de ventilatoren

oude computer gaat. De app bestaat

Tik erop voor meer informatie. In

en de voltages waarop de processor

uit verschillende tabbladen, die elk een

de tab Notities kun je aanvullende

draait. De informatie is onderverdeeld

type gegevens bevatten. Zo vind je op

informatie onderbrengen. Je kunt de

per component. Zo lees je de waarden

een tab een overzicht van applicaties

kassabonnen per winkel onderbrengen.

onder meer af voor de processor, de

die je kunt overzetten en bepaal je

Standaard beschikt de app over zo’n

grafische kaart en de onderdelen op

daarbij met vinkjes welke apps je wilt

200 voorgedefinieerde winkels. Staat

het moederbord. De app richt zich

overzetten. De andere tab bevat een

de winkel er niet tussen, dan kun je

duidelijk op de meer ervaren gebrui-

overzicht van bestandslocaties en laat

deze zelf aanmaken. Opgeslagen

kers. Er is weinig tekst en uitleg bij de

je kiezen welke bestanden en bronnen

kassabonnen kun je ook delen via

verschillende onderdelen, al kun je wel

je wilt kopiëren. Tot slot is er een tab

andere apps op je telefoon, onder

veel achterhalen door online naar infor-

met gebruikersaccounts. Rechtsboven

meer via e-mail. De app biedt meer dan

matie over de interpretatie te zoeken.

lees je af hoe groot het transferbestand

alleen het beheer van kassabonnen. Via

Op de website van de makers vind je

is. Je hoeft voor het overzetten niet

de tabbladen onderin schakel je naar

een Hall of fame, waar medegebruikers

per se het netwerk te gebruiken, maar

een sectie waarin je klantenkaarten

de scores van hun systeem kunnen

kunt in plaats hiervan ook een back-up-

kunt onderbrengen, zodat je deze niet

delen. De makers werken de app netjes

bestand maken. Dit zet je vervolgens op

meer fysiek bij je hoeft te dragen. Ook

bij, zodat deze ook recente hardware

een externe schijf of usb-stick, waarna

is er een tab waarmee je je uitgaven,

ondersteunt. Je mag de app gratis

je de app op de nieuwe computer ge-

bijvoorbeeld in dure cadeaumaand,

gebruiken. Wil je meer functies, zoals

bruikt om de bestanden te importeren.

kunt budgetteren. De app werkt met

op afstand kunnen monitoren van een

Je hebt al snel de betaalde versie

een abonnementsmodel. Je betaalt

systeem, dan is er een betaalde

(€ 49,95) nodig: de gratis editie zet

hiervoor circa 1 euro per maand. Je

Pro-variant van HWMonitor beschikbaar.

maar twee programma’s over.

kunt de app aanvullend beveiligen met een wachtwoord of vingerafdruk.

Platform: Windows x86 (www.cpuid. com/softwares/hwmonitor.html)

Platform: Windows 10, Windows 11 (www.easeus.com/pc-transfer)

Platform: Android 6.0+ (via Google Play)

+ overzichtelijke gebruikersomgeving

+ laagdrempelige werking

+ kassabonnen rubriceren per winkel

+ ondersteuning van recente hardware

+ meerdere manieren om data over te zetten

+ aanvullende aantekeningen opgeven

- summiere uitleg voor beginnende gebruikers

- gratis versie zet maximaal 2 apps over

- niet te downloaden via Apple App Store

PC-ACTIVE 345 69

PCA345_Thema_apps.indd 69

31-10-2025 10:18

RONALD EIKENBERG, MARCO DEN TEULING EN ROB COENRAADS | NIVEAU ● ● ● ● ●

BROWSERSCRIPTS GENEREREN MET AI Met behulp van AI kun je websites die je bezoekt ombouwen en volledig aan je wensen aanpassen. Je formuleert gewoon wat je wilt en de AI produceert een passend userscript dat lokaal in je browser uitgevoerd wordt. catalogi zoals Greasy Fork vind je talloze kant-enklare scripts voor veel websites, maar vaak zijn die verouderd en werken ze niet zoals gehoopt.

Bovendien vereist het gebruik van externe scripts een bepaald vertrouwen. Als alternatief kun je zelf scripts ontwikkelen, bijvoorbeeld via de in Violentmonkey geïntegreerde code-editor. Dat is Illustratie Midjourney, c’t

op zich niet al te moeilijk, maar vergt wel tijd en in ieder geval wat basiskennis van webontwikkeling.

De drempel om ‘even snel’ iets uit te proberen is relatief hoog en dan moet het echt de moeite waard zijn.

S Ledenvoordeel Dit artikel komt uit de special ‘Artificiële Intelligentie’. Als HCC-lid krijg je fikse korting op deze special; kijk op pagina 103 voor meer info.

tel je voor dat je je favoriete websites hele-

AI HELPT

maal naar je eigen smaak kunt veranderen

Daar schiet AI te hulp: moderne taalmodellen

en er bijvoorbeeld ook nieuwe functies aan

zoals ChatGPT beheersen het ontwikkelen van

kunt toevoegen, of het ontwerp helemaal naar

userscripts voor Violentmonkey en ­dergelijke

wens kunt personaliseren. Je krijgt er een kijkje

uitstekend. Bij tests leverde dat vaak bij de

mee achter de schermen en kunt daarbij zelfs

eerste poging al een functioneel script op dat

vervelende bugs verwijderen die je eigenlijk al

een website naar wens aanpaste. Om dergelijke

jaren irriteren. Door slim gebruik te maken van AI

scripts te genereren, volstaat een gratis Open­

kan dat. Je hoeft alleen maar je wensen door te

AI-account met ChatGPT. Je kunt het ook met

geven.

andere taalmodellen proberen, want JavaScript is voor de meeste geen uitdaging. Een eenvou-

TECHNISCHE BASIS

dig voorbeeld om mee te beginnen: de prompt

De technische basis daarvoor vormen de zo-

‘Maak een Violentmonkey-script dat het letter-

genaamde userscripts. Dat is JavaScript-code

type van ct.nl verandert in Comic Sans’ leverde

die de gewenste aanpassingen aan de website

bij ChatGPT het afgebeelde userscript op de

doorvoert. Browser-extensies als Violentmonkey,

volgende pagina op. Dat begint met de noodza-

Greasemonkey en Tampermonkey injecteren

kelijke meta-­informatie die ­uitbreidingen zoals

de scripts automatisch tijdens het surfen op

Violentmonkey nodig hebben. Daarin bevindt zich

een website. Je browser voert de aanpassingen

de naam van het script (@name), die later in de

vervolgens lokaal op je computer uit. Aanbevolen

browser-­extensie wordt weergegeven. @match

wordt vooral het opensourceproject Violentmon-

geeft aan op welke websites het script moet

key, dat Firefox, Chrome en aanverwante brow-

worden geladen. In het getoonde voorbeeld heeft

sers ondersteunt. Userscripts bestaan al jaren. In

ChatGPT correct aangegeven dat het op alle

70

PCA345_Browserscripts genereren met AI.indd 70

30-10-2025 12:58

WORKSHOP

Browserscripts genereren met AI

In dit eenvoudige voorbeeld genereert ChatGPT een userscript dat het lettertype op de website ct.nl wijzigt

Violentmonkey past pagina’s van ct.nl actief is. Via @grant kun je het

Rome. Als je niet tevreden bent met het resultaat,

websites aan via scripts

script uitgebreide toegangsrechten geven, wat in

loont het de moeite om dezelfde prompt opnieuw

die het uiterlijk en de

dit geval niet nodig is. De daadwerkelijke magie

te proberen.

werking modificeren

zit in de JavaScript-functie daaronder, waarmee het script het lettertype van de hele website aanpast. Om meer te weten te komen over de gekozen oplossing, vraag je eenvoudigweg: “Leg het script uit”. Vervolgens levert de AI een uitgebreide uitleg: var elements = document. getElementsByTag Name(‘*’) selecteert alle HTML-elementen op de pagina, for (var i = 0; i < elements.length; i++) { ... } een loop die langs alle geselecteerde elementen gaat en elements[i].style. fontFamily = ‘Comic Sans

MS, Comic Sans, cursive’ stelt voor elk geselecteerd element de fontFamily-eigenschap in, wat hier betekent dat het lettertype van elk element wordt gewijzigd naar Comic Sans. Omdat er altijd een zekere mate van toeval meespeelt, kan de specifieke oplossing bij jou anders zijn. Bij 3 keer die vraag kregen we 3 verschillende oplossingen: er leiden nu eenmaal meerdere wegen naar

PC-ACTIVE 345 71

PCA345_Browserscripts genereren met AI.indd 71

30-10-2025 12:58

SCRIPTS TOEVOEGEN

card-sterretje moet de url exact kloppen. Als je de

Om dergelijke scripts uit te proberen, ga je als

@match-regel weglaat, injecteert ­Violentmonkey

volgt te werk. Installeer een userscript-manager

je script in alle websites. Dat moet je echter

zoals Violentmonkey als extensie voor je ­browser

goed overwegen, want scripts die specifiek zijn

en klik op het symbool van de extensie (bij

af­gestemd op de structuur van een bepaalde

Violent­monkey is dat een grijnzende apenkop).

website kunnen elders fouten veroorzaken.

Daarna klik je op het plus-teken om een nieuw

De AI fouten laten opsporen, werkt het beste als

script in de code-editor te openen. Daarin kopieer

je de AI een concrete Java Scriptfoutmelding

je de door AI gegenereerde code. De standaard­

meegeeft. Open via het browsermenu de ontwik-

inhoud voor een nieuw script overschrijf je daarbij.

kelaarstools en daar de console om eventuele

Ten slotte klik je rechtsboven op Opslaan en slui-

fouten bij het uit voeren van de code te inspec-

ten. Als je dan terugkeert naar het tabblad met de

teren. Dat kan ook met een toetsencombinatie:

website en die vernieuwt, is het script actief. Ook

onder Windows en Linux met Ctrl + Shift + I en

bij aanpassingen aan het script moet de pagina

onder macOS Opt + Cmd + I. Zoek naar fouten

verversen of de website opnieuw openen, zodat

die afkomstig zijn van je userscript. Je kunt die

het gewijzigde script bij het laden geïnjecteerd

herkennen aan de in de meta-info vastgelegde

wordt. Of en hoeveel scripts er actief zijn, herken

scriptnaam (@name) gevolgd door .user.js en het

je aan het cijfer op het Violentmonkey-pictogram.

regelnummer waar de fout optrad. Kopieer de

In dat eenvoudige voorbeeld werkt ct.nl voortaan

fout naar de AI-chat, zodat de Java Scriptcode

met Comic Sans MS.

kan worden gecorrigeerd. Als je scripts maakt

Als je daar op den duur genoeg van hebt, kun je

voor minder prominente websites of diensten op

het script weer uitschakelen door op de exten-

het intranet, moet je ervan uitgaan dat de AI niets

sie-knop en vervolgens op de scriptnaam te klik-

weet over hun structuur en in het wilde weg gaat

ken. Wijzigingen zijn op elk moment mogelijk via

proberen om bepaalde elementen of functies te

de knop die naast de scriptnaam verschijnt als je

manipuleren. Dan moet je context geven, zoals

hem aanwijst. Daarmee kom je weer in de editor

een fragment van de websitebroncode of de

terecht. Toegegeven, het Comic-Sans-voorbeeld

identificatiekenmerken van elementen. Daarvoor

is niet erg complex of nuttig, maar je hebt wel een

zijn de ontwikkelaarstools van de browser weer

goed idee van hoe het werkt.

nuttig. Klik bij de ontwikkelaarstools op de knop

Dan is het tijd om de AI met concretere en moei-

linksboven en vervolgens op een element van de

lijkere taken te belasten. Als je bijvoorbeeld de

website om direct naar de bijbehorende HTML-

YouTube-interface wilt opschonen, kun je de AI

code te gaan. Kopieer die naar de AI-chat samen

vragen om elementen te verwijderen die je niet

met een foutbeschrijving.

interesseren, zoals de reacties van andere gebruikers. In dat geval volstaat meestal een enkele

ACHTER DE SCHERMEN

nauwkeurige prompt om tot een bruikbaar resul-

Met userscripts kun je interne processen van

taat te komen: “Maak een Violentmonkey-script

websites observeren die anders verborgen blijven.

dat op YouTube de reacties verbergt.” Het

Probeer de volgende prompt: “Maak een Vio-

resultaat kan een script zijn dat met de functie

lentmonkey-script dat het plaatsen van cookies

document. getElementById() het web-element met

toont.” Nadat je het script hebt geïmporteerd en

de ID comments zoekt en dat vervolgens met

de website hebt vernieuwd, vind je in de console

.style.display = ‘none’ onzichtbaar maakt.

meldingen zoals ‘Cookie geplaatst: cookiebanner=closed; path=/; expires=Wed 22 May 2024

FOUTOPSPORING

13:27:49 GMT’. Als je een verzoek zoals “Het script

Als het door AI gegenereerde script niet werkt,

moet de cookies als melding op de website

probeer het dan gewoon opnieuw. Of geef de AI

weergeven die na 5 seconden verdwijnt” toevoegt,

door dat er iets misgaat om oplossingsvoorstel-

moet het script het plaatsen van cookies direct

len en correcties te ontvangen. Controleer ook of

op de website tonen en hoef je de console niet

in de meta-info bovenaan het script bij @match

te openen. Bij onze test werd een klein div-ele-

de juiste url voor de website staat, bijvoorbeeld

ment als overlay over de website geplaatst en

­https://www.youtube.com/* voor alle https-url’s die

een timer zorgde ervoor dat het na korte tijd

beginnen met www.youtube.com. Zonder het wild-

weer verdween. Zoals altijd geldt: de oplossing

72

PCA345_Browserscripts genereren met AI.indd 72

30-10-2025 12:58

WORKSHOP

Browserscripts genereren met AI

Via de code-editor voeg je userscripts toe en bewerk je ze kan in jouw geval anders zijn en mogelijk zijn er

tabblad opent. Bonusopdracht: voeg een extra

meerdere pogingen nodig voordat een script

toetsencombinatie toe die de gemarkeerde term

werkt. Om meldingen te tonen, kan je userscript

direct naar de ChatGPT-url (https://chat.openai.

ook de notification-API van de browser gebruiken

com/ chat?q=) stuurt, zodat je de AI-assistent

en berichten genereren die als melding van je

altijd binnen handbereik hebt. Nu je die voorbeel-

besturingssysteem verschijnen. Die verschijnen

den hebt gezien, vind je vast snel eigen ideeën

namelijk ook als de website op de achtergrond

om je workflow te optimaliseren.

draait of als je het browservenster geminimaliseerd hebt. Dat is bijvoorbeeld nuttig om geïnfor-

SYNCHRONISATIE EN MOBIEL GEBRUIK

meerd te worden wanneer op een website een

Als je tevreden bent met je scripts, kun je je crea-

tijdrovende handeling voltooid is of er een nieuw

ties via de Violentmonkey-instellingen als reserve-

bericht is binnen gekomen. Op die manier kun je

kopie in een zipbestand bewaren. Voor gebruik

ook andere web-API’s benutten.

op meerdere computers is de synchronisatiefunctie van de browserextensie beter geschikt.

WORKFLOW OPTIMALISEREN

Die functie ondersteunt Dropbox, Google Drive,

De AI-assistent kan je browser nieuwe functies

OneDrive en WebDAV-servers zoals Nextcloud.

geven die normaal gesproken een eigen extensie

Ook op smartphones en tablets kun je je scripts

zouden vergen. Om snel en eenvoudig op het

uitproberen: Firefox voor Android kan de Violent-

Als een script niet werkt

web te zoeken, kun je de AI vragen een script

monkey-extensie eenvoudig installeren vanuit de

zoals gewenst, kun je

te schrijven dat de gemarkeerde tekst naar een

add-ons-catalogus. Voor iOS en iPadOS is er de

de foutmelding die je in

zoekmachine stuurt wanneer je een bepaalde

Safari-extensie Userscripts. Die is ook te gebrui-

de JavaScript-console

toetsencombinatie indrukt. Dat kost ook niet veel

ken met de macOS-versie van Safari, waarvoor

van je browser vindt,

eigen inspanning. Je zegt gewoon wat je wilt:

Violentmonkey niet beschikbaar is.

doorgeven aan de AI

“Maak een Violentmonkey-script dat de gemarkeerde term naar DuckDuckGo stuurt wanneer ik Ctrl en Shift indruk.” Na twee of drie pogingen zou je een werkend script moeten hebben dat een zoekopdracht start wanneer je tegelijkertijd op Ctrl + Shift drukt terwijl er tekst gemarkeerd is. Dat kan bijvoorbeeld een script opleveren dat met document.addEventListener naar toetsenbord-gebeurtenissen luistert (ctrlKey en shiftKey ), de geselecteerde tekst toewijst aan de url-parameter q van de DuckDuckGo-url (https://duckduckgo. com/?q=) en die met window.open een nieuw

PC-ACTIVE 345 73

PCA345_Browserscripts genereren met AI.indd 73

30-10-2025 12:58

KOEN VERVLOESEM

DENKWERK

CHATBOTS ZIJN GOED IN REDENERINGEN FAKEN De afgelopen twee jaar hebben aanbieders van grote taalmodellen hard gewerkt om hun chatbots te laten ‘redeneren’. Het resultaat ziet er, zoals we ondertussen gewend zijn, heel overtuigend uit. Maar wat blijkt? Die redeneringen zijn in het beste geval oppervlakkig en in het slechtste geval onjuist of misleidend. vereisen. De bekendste van deze modellen, die large reasoning models (lrm’s) worden genoemd, zijn OpenAI’s o1, o3, o4-mini en GPT-5, DeepSeek-R1, Anthropics Claude 3.7 Sonnet Thinking en Google’s Gemini Thinking. De namen van die laatste zeggen al wat deze modellen lijken te doen: denken.

LUCHTSPIEGELINGEN Maar komt zo’n ‘redenering’ werkelijk overeen met het interne proces van het taalmodel om tot dat (bron: ChatGPT)

antwoord te komen? Kunnen we die redenering gebruiken om het antwoord van de lrm te evalueren? Of maken die redeneerstappen gewoon deel uit van het gehallucineerde antwoord? De afge-

O

lopen twee jaar zijn er allerlei aspecten van lrm’s

ver de betrouwbaarheid van grote taal-

onderzocht. De resultaten zijn ontnuchterend en

modellen zoals ChatGPT is er al heel wat

de titels van de gepubliceerde wetenschappelijke

inkt gevloeid. Ze zijn berucht vanwege hun

artikelen spreken boekdelen. We laten ons door

neiging om te ‘hallucineren’: volledig verzonnen

het feit dat Chain-of-Thought (CoT)-prompting de

antwoorden geven. Een populaire manier om hen

prestaties verbetert nogal gemakkelijk verleiden

minder te laten hallucineren, is Chain-of-Thought

tot de gedachte dat taalmodellen intentionele

Prompting (zie ook Denkwerk in PC-Active 341).

redeneringen maken. In de praktijk blijkt deze

Hierbij geef je een voorbeeld van een redene-

aanname op drijfzand gebaseerd: taalmodellen

ring in stappen aan het taalmodel, waarna je een

redeneren niet zoals mensen.

vraag stelt met het verzoek om voor het antwoord

De titel van een recent artikel, “Is Chain-of-

ook in stappen te redeneren. Het taalmodel zal

Thought Reasoning of LLMs a Mirage? A Data

dan in redeneerstappen antwoorden.

Distribution Lens” (https://arxiv.org/abs/2508.01191)

Uit allerlei onderzoeken blijkt dat taalmodellen in

zegt genoeg. De onderzoekers van Arizona State

dat geval minder snel geneigd zijn om te hal-

University noemen CoT reasoning een luchtspie-

lucineren. Aanbieders van grote taalmodellen

geling. Het werkt zolang je vraag lijkt op de data

hebben hierop ingespeeld en hebben speciale

waarop het taalmodel is getraind, maar zodra

modellen getraind op taken die redeneringen

je data ook maar een beetje afwijken, gaat het

74

PCA345_denkwerk.indd 74

30-10-2025 12:58

TECH

Chatbots zijn goed in redeneringen faken

Met termen als “thinking strategies”, “thinking process” en “amount of thinking” lijkt het wel of Google Gemini een mens is mis. Dat wijst erop dat de taalmodellen niet aan

statistische modellen. Zo zijn de taalmodellen

gestructureerd, logisch redeneren doen, maar

geneigd om ‘redeneringen’ te produceren met

trainingsdata memoriseren of interpoleren. Ze zijn

dezelfde lengte als de trainingsdata. Ze voegen

dus vooral goed in het simuleren van teksten die

nutteloze tekst toe of laten tekst weg, enkel om

op redeneringen lijken.

een antwoord te produceren volgens de lengte

De onderzoekers zagen dit aan allerlei aspecten

die ze gewoon zijn.

die bizar zouden zijn als het daadwerkelijk om

De onderzoekers waarschuwen dan ook dat lrm’s

redeneringen ging, maar perfect te begrijpen als

een vals aura van betrouwbaarheid hebben. Ze

je de taalmodellen beschouwt voor wat ze zijn:

noemen deze modellen zelfs gevaarlijker dan modellen die gewoon incorrecte antwoorden geven.

De plausibele maar logisch gebrekkige redeneringen zijn misleidende, vloeiende nonsens.

INSTORTENDE CHATBOTS Onderzoekers van Apple legden verschillende lrm’s onder de loep voor taken met toenemende complexiteit. Ze publiceerden daarover een artikel met de veelzeggende titel “The Illusion of Thinking: Understanding the Strengths and Limitations of Reasoning Models via the Lens of Problem Complexity” (https://machinelearning.apple.com/ research/illusion-of-thinking). Ze legden hen puzzels voor waarvan ze de complexiteit systematisch verhoogden, zoals de Torens van Hanoi en Zodra de taak, de lengte of het formaat van de tekst

het wisselen van damstukken.

afwijken van waarop het model is getraind, nemen de

Voor eenvoudige problemen identificeerden de

prestaties af

lrm’s vaak al snel een correcte oplossing, maar

PC-ACTIVE 345 75

PCA345_denkwerk.indd 75

30-10-2025 12:58

De ‘denkende’ varianten

bleven ze incorrecte alternatieve oplossingen

ten zijn. Tenzij natuurlijk wanneer het algoritme

zoeken. Voor problemen van een matige com-

ook al in de trainingsdata voorkwam…

van Claude Sonnet en

plexiteit kozen ze lange tijd voor verkeerde paden

DeepSeek konden iets

voordat ze tot een correcte oplossing kwamen. En

VERBORGEN GEDACHTEN

complexere problemen

vanaf een bepaalde complexiteit van de proble-

We kunnen er overigens ook niet op vertrou-

oplossen dan de reguliere

men slaagde geen enkele lrm er meer in om een

wen dat de redenering van een lrm weergeeft

varianten, maar faalden

correcte oplossing te vinden.

hoe het tot het antwoord komt, zo ontdekte het

uiteindelijk ook allemaal

De onderzoekers gaven de lrm’s ook een algo-

Alignment Science Team van Anthropic. In hun

ritme in hun prompt om de Torens van Hanoi op

artikel “Reasoning models don’t always say what

te lossen. Het model hoefde dus alleen maar de

they think” (https://www.anthropic.com/research/

stappen uit te voeren. Toch verbeterde dit op

reasoning-models-dont-say-think) concludeerden

geen enkele manier de prestaties, terwijl het au-

de onderzoekers dat hoe moeilijker de taak, hoe

tonoom vinden van een oplossing heel wat meer

minder getrouw de redenering van een lrm is.

rekenwerk zou moeten vereisen dan enkel een

De onderzoekers stelden bijvoorbeeld een vraag

gegeven algoritme uitvoeren. Als een lrm werkelijk

en vroegen om een antwoord met een redene-

over redeneervermogens zou beschikken, hadden

ring. Wanneer ze vervolgens op verschillende ma-

de prestaties met die prompt dus verbeterd moe-

nieren aan de vraag een hint voor het antwoord

Claude Sonnet verandert het antwoord als je een hint geeft, maar verzwijgt dat het deze hint gebruikt

76

PCA345_denkwerk.indd 76

30-10-2025 12:58

TECH

Chatbots zijn goed in redeneringen faken

toevoegden, veranderden alle geëvalueerde modellen hun antwoord om met de hint rekening te houden. Maar in de meeste gevallen verwezen ze helemaal niet naar de hints.

Modellen die zonder hint het correcte antwoord gaven, waren veel te goedgelovig: als ze een hint voor een verkeerd antwoord kregen, gaven ze dat verkeerde antwoord. Meer zelfs: ze vonden vaak vergezochte en helemaal verkeerde redeneringen uit om dat antwoord te verantwoorden, en gaven nooit toe dat het antwoord op een hint was gebaseerd. In andere gevallen gaven ze een perfecte redenering over waarom een specifiek antwoord correct was, om dan erna abrupt de (foute) hint

zijn heel fragiel en waarschijnlijk eerder overtui-

De toevoeging dat de

als antwoord te geven.

gende patroonherkenning.

inflatie 10% bedraagt,

WISKUNDIGE REDENERINGEN

POTENTIËLE, BENADERENDE ANTWOORDEN

vraagstuk dat naar de

Recentelijk zien we grote taalmodellen ook goed

De aanbieders van lrm’s doen er alles aan om

prijs op dit moment

scoren in wiskundige tests, wat de indruk kan

ons ervan te overtuigen dat hun modellen daad-

vraagt. Toch laat OpenAI’s

wekken dat ze de capaciteit hebben ontwikkeld

werkelijk denken. Dat begint al bij hun bena-

o1-preview (ontwikkeld

om wiskundig te redeneren. Maar volgens onder-

ming van think tokens: de ‘redenering’ die het

voor “complex problems

zoekers van Apple gaat het ook hier eerder om

model ogenschijnlijk toont vóór het geven van

in science, coding, math,

patroonherkenning dan om formeel redeneren.

het antwoord. Bij veel van deze lrm’s kun je ook

and similar fields”) zich

In hun artikel GSM-Symbolic: Understanding the

aangeven hoeveel think tokens je wilt besteden,

om de tuin leiden

Limitations of Mathematical Reasoning in Large

zodat je dus kunt kiezen ‘hoe hard ze kunnen

Language Models (https://machinelearning.apple.

denken’. De ontwikkelaars van DeepSeek-R1 (zie

com/research/gsm-symbolic) testten ze dit op

Denkwerk in PC-Active 342) benadrukten zelfs

de veel gebruikte dataset GSM8K (Grade School

dat hun model een keer een aha-moment had:

Math 8K), die eenvoudige wiskundevraagstukken

het leek met de uitspraak ‘aha’ tot een plotse re-

met gedetailleerde oplossingen bevat.

alisatie te komen. Maar dat is een wel heel grote

GSM-Symbolic is een nieuwe benchmark van

veronderstelling.Dat de redeneringen en plannen

Apple die varianten van de vragen van GSM8K va-

die lrm’s construeren er zo overtuigend uitzien,

rieert volgens symbolische sjablonen. Zo konden

vormt een probleem. Want er lijken eigenlijk hele-

de onderzoekers bijvoorbeeld eenvoudig namen

maal geen redeneervermogens achter te zitten.

en getallen veranderen. Wat bleek? De taalmodel-

Je ziet dat nog het beste als je vraagt om een

len presteerden slechter op GSM-Symbolic dan

plan op te stellen, bijvoorbeeld een reisplan. De

op GSM8K, wat suggereert dat hun antwoorden

lrm gebruikt dan algemene kennis van plannen en

eerder ‘uit het hoofd’ zijn geleerd, omdat dataset

wat het weet van de gevraagde locatie, maar het

ook in hun trainingsdata voorkomt. Als een llm

plan dat eruitkomt, houdt helemaal geen rekening

echt zou redeneren, zou een andere naam of

met openingsuren, seizoenen, reistijden, de tijd

andere getalwaarde geen enkel verschil in de

die je nodig hebt om een bezienswaardigheid te

prestaties mogen uitmaken.

bezoeken en andere praktische zaken die het

Alle geëvalueerde modellen presteren ook aan-

plan uitvoerbaar maken.

zienlijk slechter zodra de onderzoekers irrelevante

Ondanks deze beperkingen blijken lrm’s in veel

informatie aan een vraagstuk toevoegen. De mo-

gevallen wel degelijk nuttig, als de omstandig-

dellen slagen er niet in om relevante van irrele-

heden wat meezitten en je geluk hebt. De beste

vante informatie te onderscheiden, wat toch een

manier om hiermee om te gaan, is om de ant-

essentieel onderdeel is van probleemoplossende

woorden van een lrm als potentiële, benaderende

vermogens. De ontnuchterende conclusie van de

antwoorden te beschouwen. Daarin zijn ze ex-

onderzoekers: geen enkele huidige llm (het on-

treem goed. Maar laat die benaderende antwoor-

derzoek dateert van oktober 2024) is in staat tot

den altijd door een extern systeem controleren.

formeel wiskundig redeneren. De ‘redeneringen’

En maar al te vaak is dat extern systeem jijzelf.

is irrelevant voor dit

PC-ACTIVE 345 77

PCA345_denkwerk.indd 77

30-10-2025 12:58

HENK VAN DE KAMER

Het

LAB

NIEUWE TWEEDEHANDS Tegenwoordig worden computers en smartphones kunstmatig verouderd. De eisen voor Windows 11 zijn complete waanzin en zorgen ervoor dat computers die nog vele jaren meekunnen voor het grootste deel op de schroothoop zullen belanden. In deze en de volgende afleveringen laat ik zien dat zelfs een oudje uit 2011 nog prima bruikbaar is...

O

p 12 februari 2025 kocht ik bij Bohero –

twee gigabyte PC3-10600U aanwezig. Deze zijn in

de lokale kringloopwinkel – een Lenovo

week 11 van 2011 geproduceerd, dus het systeem

ThinkCentre M90p (M5536-AC2) voor

lag op zijn vroegst half maart van dat jaar in de

twintig euro (https://www.hetlab.tk/nestorix/lenovo-

winkel. De U staat voor unbu≠ered: de uitwisseling

thinkcentre-m90p-m5536-ac2). Op het systeem

tussen geheugen en controller heeft geen extra

was een briefje geplakt met wat gegevens en

buffer. Dat heeft voor- en nadelen, maar dat voert

de opmerking ‘geen garantie’. Dat laatste lijkt mij

voor nu te ver. De bu≠ered-variant wordt vaak in

terecht, omdat deze computer op 2 februari 2010

servers gebruikt en in advertenties wordt meest-

werd gelanceerd. Desondanks verwachtte ik geen

al expliciet benoemd dat die niet zou werken in

serieuze problemen, omdat een medewerker een

gewone computers. Zoals in de rest van deze

niet-geactiveerde Windows 10 op de 750GB hard-

aflevering zal blijken, is aanschaffen van werkend

disk – productiedatum 14 december 2010 – had

geheugen al moeilijk genoeg om te gaan gokken

geïnstalleerd.

met dit soort mogelijke problemen.

De 10600 geeft de theoretische doorvoersnelheid

GEHEUGEN

naar beneden afgerond tot het dichtstbijzijnde

Het eerste wat ik doe na het toevoegen van een

honderdtal. Deel deze door acht en we krijgen de

nieuwe, tweedehands desktop of laptop aan mijn

andere, gebruikelijke DDR3-1333-notatie. Dat is de

collectie, is uitzoeken of het geheugen betaalbaar

frequentie van de gebruikte klok om data door te

tot het maximum kan worden uitgebreid. Voor

geven.

zowel Windows, macOS als Linux geldt dat elke nieuwe versie meer geheugen nodig heeft. Dat

DOCUMENTATIE

uitbreiden verlengt de levensduur dus aanzienlijk.

Zoals gezegd waren slechts twee van de vier

In mijn systeem waren twee modules van elk

geheugenslots in gebruik. Lenovo leverde het sys-

78

PCA345_Lab.indd 78

30-10-2025 12:59

TECH

Nieuwe tweedehands

teem standaard in deze configuratie. In hun folder

meeste fabrikanten niet vrijgegeven, met als re-

staat dat het geheugen is uit te breiden naar acht

sultaat dit soort vage ellende. Ik zal u de rest van

gigabyte, ofwel twee extra modules van dezelfde

mijn tirade besparen, want trouwe lezers weten

grootte als reeds aanwezig.

hoe ik hierover denk.

De processor is een Intel Core i5-650 en dat is de

Omdat het upgraden van een Debian-serverinstal-

eerste generatie (!) in de Core i5-serie (https://en.

latie weinig tijd kost, was alles snel vervangen door

wikipedia.org/wiki/Clarkdale_(microprocessor)).

Debian Bullseye-versies. De kernel BLOB’s voor de

Eén van de belangrijkste verschillen met diens

netwerkkaart zouden nu correct met de aanwezige

voorganger – de Intel Core 2 – is dat de belang-

buffers moeten werken. Uiteraard moet na afloop

rijkste onderdelen van de north bridge-chip nu

van een upgrade het systeem herstart worden en

geïntegreerd zijn in de processor, waaronder dus

dat geeft bijna meteen een kernel panic:

de geheugencontroller. Helaas heeft Intel de eerste drie generaties processoren uit haar database verwijderd, maar via de WaybackMachine vond

[0.282863] Hardware name: LENOVO 5536AC2/, BIOS 5JKT54AUS 02/15/2011

ik een kopie (https://ark.intel.com/content/www/ us/en/ark/products/43546/intel-core-i5-650-processor-4m-cache-3-20-ghz.html) met daarin het

[0.282863] RIP: 0010:kmem_cache_ alloc+0x89/0x1f0

maximale geheugen van zestien gigabyte.

Aangezien de geïntegreerde north bridge-chip

Tijdens de upgrade wordt de nieuwste kernel in

volgens Intel maximaal 16 gigabyte kan adresse-

Bullseye geïnstalleerd. Omdat dit een potentieel

ren, bestelde ik vier geheugenmodules van elk

gevaarlijke operatie is – zoals hierboven blijkt

vier gigabyte. Klinkt logisch toch? Alle andere

– wordt ook de laatste oude kernel bewaard.

parameters zijn hetzelfde als het originele tweetal,

Waarmee ik kan melden dat de Buster-kernel en

ofwel DD3-1333, CL9-9-9-24 en 1,5 V. Na plaatsen

de rest van Bullseye werkt. Het is op dit moment

en opstarten zag het BIOS de verwachte hoeveel-

onduidelijk met welke BLOB-versies en of hiermee

heid. Perfect!

de netwerkproblemen zijn opgelost.

EXPERIMENT

GEHEUGENPROBLEEM?

Voor een experiment had ik een rsync daemon

In het verleden heb ik al eens uitgelegd dat

nodig, dus waarom niet op de nieuwe tweede-

Windows vaak alleen een foutcode geeft die

hands Lenovo? Ik besloot om de aanwezige

volgens het internet tig verschillende oorzaken

harddisk voorlopig te vervangen door een 256GB

kan hebben. Linux daarentegen geeft een hele

ssd van Intenso. In het verleden had ik al eens

historie, waarbij de eerste regel de belangrijkste

een image gemaakt van een Debian Buster-in-

aanwijzing is. In dit geval is het dus waarschijnlijk

stallatie met de genoemde software. Inderdaad:

een geheugenprobleem. Zoals gezegd vraagt een

oud, maar voor een experiment als gepland zou

nieuwere versie van een besturingssysteem meer

dit geen probleem mogen zijn. De image was snel

van het geheugen en blijkbaar is dat nu een strui-

teruggezet en na tien minuten kon het experimen-

kelpunt. Verder vraagt rsync ook het nodige van

teren beginnen...

het geheugen… Verklaart dat mogelijk waarom

Als eerste ontdekte ik dat de Intel-netwerkkaart

Buster uiteindelijk wat eleganter crasht?

op het moederbord niet consequent gigabit

Het geheugen is weliswaar een oudere generatie,

onderhandelde en dan terugviel naar honderd

maar wordt nog steeds geproduceerd. De kans

megabit. Dat is gelukkig af te dwingen met het

dat één van de nieuwe modules kapot is, kan

ethtool-commando zodra het netwerk wordt

echter niet genegeerd worden. Dus als eerste

gestart. Het volgende probleem was dat het syn-

heb ik de twee oorspronkelijke modules terug­

chroniseren na gemiddeld acht minuten stopte.

geplaatst en daarmee start ook de Bullseye-­

Een zoektocht op het internet leerde dat beide

kernel zonder paniek.

problemen bekend zijn en te maken hebben met

Controleren of het geheugen zonder problemen

de oudere BLOB’s (Binary Large Object) in Buster.

werkt, kan met het memtest-programma. Som-

Zucht! De broncode van BLOB’s wordt door de

mige Linux-distributies bevatten deze als onder-

PC-ACTIVE 345 79

PCA345_Lab.indd 79

30-10-2025 12:59

TECH

Nieuwe tweedehands

Memtest met 4 gigabit

deel van de installatie. Daarmee ontdekte ik dat

genprobleem dat mij ondertussen al ruim drie

chipmodules op Lenovo

memtest met elk van de vier nieuwe modules

dagen experimenteren had gekost. Tijdens dat

afzonderlijk bijna meteen vastloopt op hetzelfde

gesprek herinnerde ik mij opeens dat ik heel

punt, waarmee duidelijk is dat er iets misgaat met

vroeger ook wel eens geheugenmodules met

de communicatie tussen de geheugencontroller

zestien chips had gezien. Waarna ik ontdekte dat

en de modules.

ik even verder had moeten lezen in de datasheet:

loopt vast...

“Using 2-Gb device technologies, the largest

CHIPS

memory capacity possible is 16 GB for UDIMMs

De capaciteit van geheugenchips wordt uitge-

(assuming Dual Channel Mode with a four dual

drukt in gigabits en meestal kan slechts één bit

rank unbuffered DIMM memory configuration).”

tegelijk benaderd worden. Vandaar dat de origi-

Omdat de eerdere bestelling al onderweg was,

nele twee gigabyte- en nieuwe vier gigabyte-mo-

bestelde ik vier stuks à vier gigabyte elk in een

dules elk acht chips bevatten. Voor de originele

2Rx8-configuratie. De modules met acht chips zijn

zijn dat twee gigabit- en voor de nieuwe vier giga-

allemaal voorzien van een 1Rx8-aanduiding. Ik gok

bit-chips. Het was even zoeken, maar uiteindelijk

dat de 2Rx8 een extra stukje elektronica heeft om

vond ik de 102 pagina’s tellende datasheet (htt-

te schakelen tussen de beide rijen, maar pin mij

ps://www.intel.com/content/dam/doc/datasheet/

daar niet op vast!

core-i5-600-i3-500-pentium-6000-datasheet-vol-1. pdf) van de i5-6xx- en i3-5xx-processoren. Met

SUCCES!

op pagina 12 het volgende: “1-Gb and 2-Gb DDR3

Wederom klopt het gezegde ‘driemaal is

DRAM technologies are supported.”

scheepsrecht’. De memtest voltooit driemaal

Nu is direct duidelijk waarom de nieuwe modu-

­succesvol over de totale zestien gigabyte. De

les niet werken. Met deze kennis besloot ik ’s

Lenovo werd uitgeleverd met een Windows Vista-

ochtends voor alle zekerheid vier – de originele

of 7-­versie, in bijna alle gevallen de 32bits-variant.

Lenovo-modules kon ik niet vinden – twee giga-

Dat is logisch, gezien de standaard vier gigabyte,

byte modules van Samsung te bestellen. Daarmee

maar in geval van de Windows 7 Professional-­

krijgen we dan uiteindelijk acht gigabyte en dat

versie kon ook gekozen worden voor de

is het maximum dat Lenovo aangeeft. De origine-

64bits-versie. Volgens het internet heeft deze

le Lenovo-modules zijn ook van Samsung, maar

minimaal twee gigabyte geheugen nodig, dus dat

hebben tevens een Lenovo-sticker.

zou als een zonnetje met de geheugenuitbreiding

’s Avonds vertelde ik een vriend over het geheu-

moeten werken.

80

PCA345_Lab.indd 80

30-10-2025 12:59

COLUMN

Marc Hijink

Het leverworst-effect Het was een draak van een bug. Eén hardnekkige

meeste inkoopvoordelen en is vaak goedkoper.

softwarefout in een Amazon-datacenter in Virginia

Maar blijkbaar heeft het bedrijf niet de sympathie

zorgde eind oktober voor een halve dag storingen

van de klanten. Eerlijk gezegd koop ik ook liever

bij Amazon Web Services. Dat raakte wereldwijd

mijn spullen bij een vertrouwde Nederlandse

sites en onlinediensten: van Signal tot Snapchat,

winkel dan bij een Amerikaanse grootgrutter die

een paar uur lang was het oorverdovend stil.

dezelfde formule uitsmeert over de hele planeet.

Op big tech kun je meestal bouwen, maar deze

In de VS kreeg Amazon net een flinke tik op

storing was een waarschuwing voor alle organi-

de vingers: het betaalt 2,5 miljard dollar om

saties die hun activiteiten toevertrouwen aan één

een rechtszaak met toezichthouder FTC te

publieke clouddienst. Kun je in noodgevallen niet

mijden. Die klaagde Amazon aan omdat het

snel overschakelen naar een andere aanbieder of

bedrijf consumenten misleidde om een Prime-

je eigen systemen, dan gaat de boel plat. Het is

abonnement af te sluiten, waar ze vervolgens niet

een wijze les voor de Nederlandse overheid, die

meer van af kwamen.

zich willens en wetens afhankelijk maakt van de Amerikaanse cloudleveranciers. Dat is makkelijker

Bol heeft een ‘gratis’ bezorgdienst Select (15 euro

en goedkoper, en er is nog geen goed Europees

per jaar), die logistiek voldoet maar minder extra’s

cloud-alternatief.

biedt dan het Prime-aanbod. De Prime videodienst is Amazons grote verleider, zoals goedkope

Amazon Web Services (AWS) is met dertig procent

leverworst je naar de supermarkt lokt. Sinds een

marktaandeel de grootste publieke clouddienst,

paar maanden vertoont Prime echter advertenties

gevolgd door Microsoft Azure en Google Cloud.

die je alleen kunt vermijden door nog eens drie

Het is ook de meest winstgevende tak van het

euro per maand extra te betalen. Daarmee is het

imperium van Jeff Bezos, die ooit begon met

abonnement bijna verdrievoudigd ten opzichte

een online boekenwinkel en nu een omzet heeft

van de introductieprijs in 2020.

‘De Nederlandse overheid zou iets kunnen leren van burgers die voor lokale winkels kiezen’

van 390 miljard dollar. Inmiddels brengt Bezos zijn dagen door met een glamourhuwelijk en

Amazon, sinds 2020 in ons land actief, gooit

raketten, in de wetenschap dat Amazon gestaag

er nu 1,4 miljard dollar extra tegenaan om bol

doorgroeit.

voorbij te streven. Ik hoop niet dat het ze lukt en dat Nederlanders het big tech niet te makkelijk

In Noord-Amerika is Amazon.com even onmisbaar

maken als ze de komende maand hun inkopen

als water en zuurstof, dankzij het slimme aanbod

voor de feestdagen doen.

van bezorgdienst Prime dat is gekoppeld aan allerlei extra diensten. Ook in grote Europese

De Nederlandse overheid zou iets kunnen leren

landen als Duitsland, Frankrijk en het Verenigd

van burgers die voor lokale winkels kiezen: wordt

Koninkrijk veroverde de Amazon-webwinkel zo het

minder afhankelijk van de grote Amerikaanse

marktleiderschap. Maar in Nederland houdt bol

diensten die hun prijzen lukraak verhogen en af

(voorheen: Bol-punt-com) nog dapper stand.

en toe met een flinke bug platgaan. Investeer in een eigen Europese cloud en trap niet in het

Groot, groter, grootst geeft niet altijd de doorslag

leverworst-effect.

als je gaat shoppen. Amazon heeft als winkelmoloch met honderden miljoenen producten de

Marc Hijink - tech-journalist

PC-ACTIVE 345 81

PCA345_Column marc hijink.indd 81

30-10-2025 12:59

COMPUSERS WESSEL SIJL

RESYNTHESIZER FOTOBEWERKINGSPLUG-IN VOOR GIMP 3.0 Resynthesizer is een krachtige en veelzijdige plug-in voor GIMP 3.0. Hiermee is het mogelijk om objecten uit afbeeldingen te verwijderen en de lege ruimte slim op te vullen met omliggende texturen. En deze tool is helemaal gratis.

R

esynthesizer laat zich het beste vergelijken met de alleszins bekende en gewaardeerde Content-Aware Fill van Adobe Photo-

shop. Beide tools zijn ontworpen voor hetzelfde doel: slim objecten uit afbeeldingen verwijderen.

Er zijn wel wat verschillen in gebruiksgemak, technologie en resultaten, daarover verderop meer.

WAT DOET RESYNTHESIZER? Resynthesizer kan onder andere: • objecten verwijderen: selecteer een ongewenst object en laat de plug-in het gebied opvullen met omliggende pixels, alsof het object er nooit was; • naadloze texturen genereren: dat is nuttig als patronen worden gemaakt zonder zichtbare herhaling; • achtergronden reconstrueren: verwijderen van een object in de voorgrond en automatisch her-

Voorbeeld van snel verwijderen van objecten uit

stellen van de achtergrond;

een afbeelding. De leestekens waren snel en zonder

• delen van een afbeelding uitbreiden: een afbeel-

zichtbare sporen weggepoetst uit deze foto

ding vergroten zonder dat het lijkt alsof het is uitgerekt.

men met deze nieuwe versie van GIMP, want ook de plug-in is namelijk op de schop gegaan. De

WERKING

meest gebruikte functie van deze plug-in is Heal

Resynthesizer gebruikt geavanceerde algoritmes

Selection (voor het verwijderen van objecten).

om de structuur en kleur van omliggende pixels te analyseren. Op basis daarvan reconstrueert

DOWNLOADEN EN INSTALLEREN

het de geselecteerde gebieden. Dit maakt het

Het is belangrijk dat de juiste versie van Resyn-

bijzonder geschikt voor fotografen, maar ook voor

thesizer wordt gebruikt die compatibel is met

grafisch ontwerpers en digitale kunstenaars die

GIMP 3.0. Zoek voor de downloads naar een

snel en efficiënt willen werken.

betrouwbare bron zoals GitHub of GIMP-forums.

De plug-in bestaat meestal uit:

INTEGRATIE MET GIMP 3.0

• resynthesizer.exe (of een Python-versie)

Het onlangs uitgebrachte GIMP 3.0 (zie PC-Active

• resynthesizer.py

343 pag. 90-93) biedt een vernieuwde interface,

• heal-selection.py

verbeterde prestaties en betere ondersteuning

• eventueel .scm-scripts voor extra functies

voor plug-ins. Resynthesizer werkt naadloos sa-

Zorg dat een versie wordt gekozen die vermeldt

● 82

PCA345_CompUsers Resynthesizer.indd 82

30-10-2025 13:00

WORKSHOP

Resynthesizer fotobewerkingsplug-in voor GIMP 3.0

dat het werkt in combinatie met GIMP 3.0 en Python 3, aangezien oudere versies vaak gebaseerd zijn op Python 2.

De installatie verloopt meestal via het plaatsen van .py- en .scm-bestanden in de juiste plug-in-map van GIMP. Het is belangrijk dat de juiste versie wordt gedownload die geschikt is voor het besturingssysteem (Windows, macOS of Linux) van de computer, en van de gebruikte GIMP-versie.

1. PLAATS DE BESTANDEN IN DE JUISTE MAP Open GIMP 3.0 en ga naar Bewerken > Voorkeuren > Mappen > Plug-ins. Daar zie je de map waarin GIMP zijn plug-ins zoekt. Open die map

3. TEST DE PLUG-IN

Screenshot van

in Verkenner en kopieer de gedownloade .py- en

Selecteer een te verwijderen object in een afbeel-

het geopende filter

.exe-bestanden daarheen.

ding met het vrije selectiegereedschap en kies

Resynthesizer

Voor .scm-bestanden (Script-Fu scripts) ga je

daarna: Filters > Verbeteren > Heal Selection. Klik

naar: Bewerken > Voorkeuren > Mappen > Scripts.

vervolgens op OK en het geselecteerde object

Open die map in Verkenner en plaats de .scm-­

wordt verwijderd en de achtergrond gereconstru-

bestanden in de map.

eerd.

Als de plug-in niet verschijnt, controleer dan of de voornoemde bestanden in de juiste map zijn ondergebracht en of de bestanden uitvoerbaar zijn. Er kan ook sprake zijn van een Python-foutmelding: GIMP 3.0 gebruikt Python 3 en dat betekent dat de oudere Python 2-scripts niet werken.

Als dat aan de orde is, zoek dan naar nieuwere versies.

Het kan voorkomen dat het onderdeel Heal ­Selection niet zichtbaar is. Als dat het geval is, zorg dat een selectie wordt gemaakt in de afbeelding voordat het filter wordt uitgeprobeerd.

Screenshot van Voorkeuren en de mappen waarin GIMP

Op YouTube staan overigens prima tutorials

de diverse onderdelen heeft geplaatst, waaronder

met informatie waar de nieuwste release van

plug-ins en scripts

­Resynthesizer in GIMP 3.0 kan worden gedownload en hoe die moet worden geïnstalleerd.

2. HERSTART GIMP Sluit GIMP af en start het opnieuw. Als alles goed

VERWIJDEREN VAN EEN OBJECT

is gegaan, verschijnen de nieuwe functies in het

De optie Heal Selection zal in de praktijk het

menu. Ga naar Filters > Resynthesize en de vol-

vaakst worden gekozen voor het verwijderen van

gende opties worden getoond:

objecten uit een afbeelding. Als deze optie wordt

• Fill with Pattern seamless

gekozen, nadat eerst het te verwijderen object is

• Heal Selection

geselecteerd, verschijnt het onderstaande beeld.

• Heal Transparency • Resynthesize • Style • Texture Heel praktisch: zodra je met de muis op een van deze opties gaat staan, verschijnt een korte uitleg wat het desbetreffende onderdeel doet. Zoals hiervoor gemeld, zal in de praktijk de tool Heal Selection het meest worden gekozen.

● PC-ACTIVE 345 83

PCA345_CompUsers Resynthesizer.indd 83

30-10-2025 13:00

COMPUSERS WORKSHOP

Resynthesizer fotobewerkingsplug-in voor GIMP 3.0

In de regel zijn de default instellingen, zoals

Design en gewaardeerd kenner van GIMP, heeft

getoond in de afbeelding, prima. Maar het kan de

de uitgesproken opvatting: “Resynthesizer is

moeite waard zijn om eens een andere waarde of

BETTER than Photoshop’s Content Aware Fill”. Zie

instelling te kiezen. In dit voorbeeld staat Sample

verder zijn interessante uitleg op YouTube: https://

from ingesteld op All around, maar soms is het

www.youtube.com/watch?v=J61ExqvNcBQ

beter om een sampling te verkrijgen van delen

Het is uiteindelijk aan de gebruiker zelf om een

onder en boven (Above and below) of links en

mening te vormen. Maar hoe dan ook is Resyn-

rechts (Sides) van het geselecteerde object. Ook

thesizer een buitengewoon interessante aanwinst

de andere instellingsmogelijkheden zijn interes-

voor de GIMP-gebruiker en de moeite waard om

sant om eens qua resultaat te onderzoeken. Dit

het eens uit te proberen. Want… het kost niets!

maakt Resynthesizer een krachtige tool waarmee zeer precies kan worden gewerkt.

PRIJS Een argument dat mede bepalend kan zijn, gaat

RESYNTHESIZER VS. PHOTOSHOP

over de kosten. Net als GIMP is Resynthesizer

Velen zullen Resynthesizer (willen) vergelijken

geheel gratis (gebaseerd op open source), terwijl

met het Photoshop-equivalent: Content Aware

het bij Photoshop betaald is (dat wil zeggen als

Fill. Zoals hiervoor al kort aangestipt, zijn er wat

onderdeel van de betaalde toepassing). Wat ook

verschillen. Op internet wordt vaak gemeld dat

(mede) bepalend kan zijn bij een vergelijk ten

Content Aware Fill een intuïtieve interface heeft,

opzichte van Photoshop, is dat Resynthesizer

dat het zich snel laat bedienen en dat er extra in-

als plug-in van GIMP ook kan worden toegepast

stellingen beschikbaar zijn. Met de nieuwste GIMP

binnen een Linux-besturingssysteem. Dat is

3.0 dedicated-versie van Resynthesizer zijn deze

vooral belangrijk voor degenen die niet met een

eigenschappen echter sterk vergelijkbaar gewor-

Windows- of macOS-werkomgeving werken en

den. Het meest belangrijke verschil ten opzichte

uitsluitend een Linux-distributie gebruiken.

van Photoshop is dat de plug-in handmatig moet worden geïnstalleerd en dat het enige kennis

TOT SLOT

vereist van (functie en installatie van) scripts. Maar

Resynthesizer werkend onder GIMP is een krach-

daarover is heel veel (goede) uitleg te vinden op

tig tool voor het slim en fraai verwijderen van

internet, waaronder fraaie tutorials op YouTube.

objecten uit een beeld, interessant voor wie gratis wil (blijven) werken en bereid is iets meer moeite

RESULTATEN EN KWALITEIT

te doen bij installatie en gebruik.

Welke van de twee geeft de beste resultaten? Dat is een interessante bron van discussie. In ieder geval is bij Resynthesizer de texture synthesis gebaseerd op omliggende pixels, terwijl bij Photoshop sprake is van machine learning in combinatie met een geavanceerde beeldanalyse. In het algemeen wordt aangenomen dat Photoshop op basis van voornoemd ontwerp snellere en nauwkeurigere resultaten zou leveren, vooral bij complexe achtergronden of patronen. Resynthesizer kan op basis van zijn andere ontwerp vooral bij texturen zoals gras, lucht of muren indrukwekkende resultaten leveren, maar zou enige moeite met complexe objecten of perspectieven kunnen hebben. De meningen hierover lopen sterk uiteen,

De lelijke draad van de bliksemafleider mooi verwijderd

waarbij sommigen juist de goede resultaten van

met Resynthesizer. En zo zijn er nog veel meer nuttige

Resynthesizer benadrukken.

mogelijkheden voor verbeteringen met deze mooie

De Amerikaan Michael Davies, van Davies Media

plug-in

● 84

PCA345_CompUsers Resynthesizer.indd 84

30-10-2025 13:00

COMPUSERS ISJA NEDERBRAGT

WORKSHOP

Linux-programma’s voor fotografen

LINUX-PROGRAMMA’S VOOR FOTOGRAFEN Onder Linux zijn veel fotobewerkingsprogramma’s beschikbaar. Deze programma’s doen niets onder voor die onder Windows. Het vraagt alleen wel tijd en inspanning om de overstap te maken, want alles is een beetje anders.

KIEZEN Dit artikel biedt hulp bij het kiezen van fotobewerkingsprogramma’s. Een aantal veelgebruikte programma’s wordt in het kort besproken, vooral waar ze goed in zijn. Uitgangspunt in dit artikel is Linux Mint Cinnamon 22. Het kan zijn dat onder andere programmaversies het net wat anders gaat. Alle programma’s hebben een (online) handleiding. De afbeeldingsviewers worden niet besproken, want die wijzen zich in het algemeen vanzelf.

L

inux en de programma’s die onder Linux draaien, zijn gratis. Kiezen welk fotobewerkingsprogramma je gaat gebruiken, is nog

niet zo eenvoudig. De keuze die je maakt, hangt onder andere af van wat je nodig hebt. En dat heeft er alles mee te maken wat je met fotografie doet. Een fotograaf die perfecte foto’s maakt, hoeft nauwelijks na te bewerken. Misschien gebruik je het programma vooral om je foto’s te beheren. Vaak vragen foto’s toch wel om wat

Vanuit het startmenu

meer bewerking. Daar zijn eenvoudige of meer

benader je de gewenste

uitgebreide programma’s voor. Fotografeer je

toepassing

in raw, dan heb je een raw-converter nodig. Als je van diverse foto’s een composiet (complexe

INSTALLEREN

samengestelde afbeeldingen) wilt maken, dan

Onder Linux installeer je een programma via Pro-

moet je met lagen werken. Dat kan niet in veel

grammabeheer, niet vanaf de website. Program-

programma’s. Wil je een diapresentatie maken, of

mabeheer is eigenlijk de appstore voor Linux.

printen, dan kan dat in een aantal programma’s,

De software daarin is gecontroleerd op malware

maar niet in alle. De sidecar-bestanden van

en virussen. Updates verlopen, als je dat wilt,

eerder gemaakte foto’s (in .xmp) worden veelal

automatisch. Programma’s onder Linux zijn vrije

overgenomen, die raak je dus niet kwijt bij de

softwaretoepassingen die voor het merendeel

overgang van Windows naar Linux.

vallen onder de General Public License.

● PC-ACTIVE 345 85

PCA345_Compusers Linux foto.indd 85

30-10-2025 13:01

COMPUSERS

GIMP

RAWTHERAPEE

GIMP is een beeldbewerkingsprogramma. Je kunt

RawTherapee is een

het gebruiken als fotobewerkingsprogramma,

raw-converter en foto-

maar je kunt er ook mee tekenen en complexe

bewerker. RawTherapee

samengestelde afbeeldingen (composiet) mee

heeft gedeeltelijk

maken. GIMP werkt met lagen en heeft een print-

verticale tabs. Batch-

module. Het programma is van hoge kwaliteit en

bewerking is mogelijk

vergelijkbaar met Adobe Photoshop. GIMP heeft

via de tab Verwerkingsrij (verticale tab links).

geen eigen raw-converter, maar maakt gebruik

Linksonder vind je op een wat ongebruikelijke

van darktable of RawTherapee. De automati-

plek de ICC-profielen, Help en Voorkeuren.

sche koppeling hiervan lukt voor GIMP 3.0 in de

De bewerkingsmogelijkheden (= ontwikkelen)

flatpak-variant van Linux Mint 22 niet, maar wel

verschijnen rechts, zodra er een foto geopend is.

in de distributie-eigen variant die in de volgende

De iconen voor opslaan en exporteren van de foto

versie van Linux Mint 23 zal worden opgenomen.

zijn goed verborgen op de onderste balk in de

Je kunt als gebruiker de gebruikersinterface (ge-

module Fotobewerken.

deeltelijk) naar eigen wens inrichten (via venster >

Als je eenmaal weet waar alle knoppen en

modus met één venster en vensters > ‘dokken’ van

tabbladen staan, is het goed werken met

subvensters). Zolang je bestanden in de GIMP-

RawTherapee. De handleiding is te bereiken via

extensie opslaat, werkt het non-destructief.

de Help-icoon linksonder.

Een nadeel van GIMP is dat het heel uitgebreid is,

RawTherapee heeft geen printmodule. Ook voor

waardoor je als beginner nogal eens de weg kunt

RawTherapee geldt dat het programma onder

kwijtraken. Ook vragen bewerkingshandelingen

Linux Mint 22 (nog) niet als plug-in gebruikt kan

soms meer stappen dan bij de bekende commer-

worden in GIMP 3.0.

ciële programma’s.

DIGIKAM DARKTABLE

DigiKam is allereerst een

darktable is gemaakt door

fotomanagementprogramma.

fotografen voor fotografen.

Daarnaast kunnen foto’s

Het is een raw-converter. Het

worden bewerkt. Raw-

wordt beschreven als een

bestanden worden ge-

combinatie van lichtbak en

converteerd. De interface voelt voor Lightroom-

donkere kamer. Er is een uitgebreide fotobeheer-

gebruikers vertrouwd aan. Tags en labels kunnen

mogelijkheid (management). Het bewerken is

worden aangebracht en foto’s kunnen worden

gericht op de ervaren fotografen met veel aan-

teruggezocht op tag, label, maar ook op datum,

dacht voor kleurbeheer, maar er is ook gedacht

gezichten en nog veel meer. Batchbewerking is

aan beginnende gebruikers: die activeren alleen

mogelijk via de takenwachtrijmanager. Foto’s kun-

de basisfuncties. De handleiding richt zich in het

nen bewerkt worden via de tab Fotobewerker.

eerste hoofdstuk op de beginnende gebruiker.

Wat lastig is, zijn de verticale tabs links en rechts

Dat hoofdstuk helpt je dan ook om enig zicht te

in het venster: een beetje moeilijk om te lezen. En

krijgen op de werkwijze van het programma.

het is even zoeken hoe je een venster verlaat om

Als darktable op de computer is geïnstalleerd,

terug te gaan naar een eerder venster. Daar is de

gebruikt GIMP dit programma als plug-in. Open je

knop sluiten of kleiner maken rechtsboven voor.

een raw-bestand, dan wordt die afbeelding auto-

Onder de tab Hulpmiddelen vind je de Maker van

matisch in darktable (of RawTherapee) geopend.

afdrukken, waarmee je kunt printen. Het is wel

Sluit je darktable af, dan wordt de afbeelding au-

even zoeken. De handleiding is bereikbaar via

tomatisch geëxporteerd, geconverteerd en naar

Help, als Receptenboek.

GIMP gestuurd om verder te bewerken. In Linux

Als je alleen de afbeeldingsbewerker wilt

Mint 22 werkt deze koppeling (nog) niet. Er is een

gebruiken, dan kun je ook het programma

printmodule.

showFoto gebruiken.

● 86

PCA345_Compusers Linux foto.indd 86

30-10-2025 13:01

WORKSHOP

Linux-programma’s voor fotografen

SHOWFOTO

ADVIES

showFoto is een beeldbewer-

Gevorderde fotografen en beeldbewerkers

ker en kan ook raw-bestanden

gebruiken GIMP en darktable of RawTherapee.

openen. Het is afgeleid van

Beide programma’s zijn als plug-in te gebruiken in

digiKam en heeft geen mogelijkheden tot fotoma-

GIMP. Voor GIMP 3.0 is dit echter in Linux Mint 22

nagement. De bewerkingsmogelijkheden zijn gro-

nog niet mogelijk. Met de combinatie van beide

tendeels gelijk aan die in digiKam en zijn gericht

programma’s is het maken van gecompliceerde

op het verbeteren van foto’s. Het openingsvenster

afbeeldingen mogelijk, evenals (subtiel) be-

ziet er vrijwel hetzelfde uit als de afbeeldings-

werkingen van foto’s.

verwerker in digiKam. In de Linux-versie is het een

Veel fotografen zullen tevreden zijn met de

stand alone-programma, in de Windows-versie

mogelijkheden van RawTherapee en digiKam. In

is het vanuit digiKam wel bereikbaar. Ook hier

beide programma’s is het – vooral in het begin –

zit, net als in digiKam, de printmodule Maker van

zoeken naar waar de diverse modules staan; voor

afdrukken verstopt in de tab Hulpmiddelen die je

RawTherapee geldt dit meer dan voor digiKam.

in de rechtermarge in het verticale menu vindt.

Showfoto heeft vrijwel dezelfde bewerkingsmogelijkheden als digiKam, maar de fotomanagement-

KRITA

module ontbreekt. Dit programma is geschikt om

Krita is vooral een programma

mee te beginnen en eventueel later uit te breiden

om mee te schilderen. Zo wordt

naar digiKam.

het op de website ook uit-

Krita kan door gevorderde fotografen gebruikt

gelegd. Krita heeft echter ook

worden, vooral omdat het werken met lagen

mogelijkheden om afbeeldingen te bewerken.

mogelijk maakt, maar het programma is vooral

En het is mogelijk om met (aanpassings)lagen te

bedoeld om te schilderen. En Geeqie is een

werken. Dat is voor de (semi)professionele gebrui-

handige viewer van waar uit je foto’s snel kunt be-

ker een functie die geavanceerde afbeeldingen

kijken en openen in een bewerkingsprogramma.

mogelijk maakt. Het programma is daardoor naast GIMP te gebruiken. Het is echter een functie die

TOT SLOT

de meeste fotografen niet nodig hebben.

Het is vrijwel altijd wennen aan een nieuw programma. Bij het ene programma gaat dat sneller

GEEQIE

dan bij het andere. Misschien is het ook nog

Geeqie is een afbeeldings-

wennen aan een ander besturingssysteem. Dat

viewer. Daarmee kun je snel

vraagt tijd en het is soms een heel gezoek. Geluk-

afbeeldingen bekijken en een

kig kun je hulp krijgen. Daarvoor kun je, naast de

diavoorstelling maken. Je kunt foto’s een waarde-

handleiding, terecht bij HCC!linux en de helpdesk

ring geven. Geeqie heeft een aantal plug-ins die

van HCC!seniorenacademie. Ook HCC!fotovideo

het mogelijk maken de afbeelding te openen in

staat voor je klaar bij alle vragen over fotografie

een van veel fotobewerkingsprogramma’s.

en fotobewerken.

Programma

Mogelijkheden

Printmodule

Lagen

Darktable

Doelgroep

organiseren en ontwikkelen van digitale afbeeldingen

+

-

gevorderd, (er is een beginnersmodule)

DigiKam

beheren en bewerken van foto’s

+

-

eenvoudig/gemiddeld

Geeqie

bekijken en beheren

+

-

eenvoudig

GIMP

foto’s en afbeeldingen bewerken

+

+

gevorderd

Krita

digitaal schilderen met bewerken

-

+

gevorderd, schilderen

RawTherapee

geavanceerde raw-converter

-

-

gemiddeld

Showfoto

beheren, bewerken en presenteren

+

-

eenvoudig

● PC-ACTIVE 345 87

PCA345_Compusers Linux foto.indd 87

30-10-2025 13:01

COMPUSERS ERHARD BRAAS

AI IN VIDEOBEWERKINGSSOFTWARE Kunstmatige intelligentie (AI) neemt in videobewerkingssoftware veel soms moeilijke klussen uit handen. Welke mogelijkheden hebben populaire programma’s zoals Magix Video Deluxe, Cyberlink PowerDirector en CapCut? beeld-voor-beeld-analyse om bewegende onderwerpen nauwkeurig te blijven volgen. Zo kunnen bewegende onderschriften automatisch meebewegen met een persoon of object. Daarnaast is er de automatische gezichtssluier, waarbij gezichten automatisch worden gedetecteerd en desgewenst vervaagd, bijvoorbeeld door middel van een mozaïek.

VERVAGING Dankzij AI-segmentatie is achtergrondvervanging

V

tegenwoordig veel eenvoudiger, zelfs zonder ge-

ideobewerkingssoftware bevat tegenwoor-

bruik van een groen scherm. Met één klik kan de

dig talloze AI-functies die verschillende

software het onderwerp vrijstaand maken en de

bewerkingstaken automatiseren en ver-

achtergrond automatisch verwijderen. In Power-

beteren. Een van de belangrijkste toepassingen

Director 2025 is bijvoorbeeld de AI Background

is automatische videomontage. Hierbij kan AI de

Remover beschikbaar, waarmee de achtergrond

belangrijkste fragmenten in ruwe beelden herken-

uit een video kan worden gehaald zonder dat een

nen en er direct een eerste montage van maken.

green screen nodig is.

Het systeem herkent bijvoorbeeld spraakaccenten, gezichten of spannende scènes en zet deze

KLEURCORRECTIE

automatisch in de juiste volgorde, waardoor de

Op het gebied van kleurcorrectie biedt AI even-

gebruiker veel tijd bespaart.

eens grote voordelen. Kleur, witbalans, helderheid en contrast kunnen in één klik worden geoptima-

HERKENNING

liseerd. Veel editors bieden bovendien sjablonen

Een andere veelgebruikte techniek is gezichts-

of automatische matching van kleurtonen tussen

en objectherkenning. Moderne editors kunnen

verschillende scènes. Magix Video Deluxe ge-

personen, auto’s, dieren of andere objecten iden-

bruikt AI-ondersteunde effecten voor een betere

tificeren en van een label voorzien. De AI analy-

beeldkwaliteit en automatische kleurenfilters,

seert het beeldmateriaal en labelt het op inhoud,

waardoor kleurcorrectie toegankelijk wordt zonder

zoals “strand” of “persoon”, waardoor gebruikers

uitgebreide theoretische kennis van kleuren.

snel op trefwoord kunnen zoeken. In sommige programma’s worden foto’s en video’s automatisch

GELUID EN ONDERTITELING

gesorteerd en doorzoekbaar gemaakt met behulp

AI speelt ook een belangrijke rol bij stem- en ge-

van gezichtsherkenning en automatische labels.

luidsisolatie. Geluids-AI kan spraak scheiden van

Dit maakt het terugvinden van specifieke clips

achtergrondgeluid of juist ruis uit spraak halen.

bijzonder eenvoudig.

Programma’s zoals PowerDirector beschikken over een AI Audio Denoise-functie die ongewens-

VOLGEN

te achtergrondruis in één klik verwijdert. Daar-

Ook het volgen van objecten is sterk verbeterd

naast kunnen veel programma’s tegenwoordig

door AI. Met bewegingsvolging kunnen grafische

ondertitels automatisch genereren met behulp

elementen of tekst objecten en mensen in het

van spraak-naar-teksttechnologie. Gesprekken

beeld volgen. Geavanceerde AI gebruikt hierbij

worden automatisch omgezet in ondertitels. Zo

● 88

PCA345_Compusers AI in video.indd 88

31-10-2025 10:20

UPDATE

AI in videobewerkingssoftware

bevat Magix Video Deluxe een AI-ondertitelfunc-

programma is in het Nederlands beschikbaar

tie die dialogen omzet naar tekst en die direct in

en bevat veel effect- en sjabloonbibliotheken,

de video plaatst. CyberLink PowerDirector kan

inclusief meer dan 2000 filters en geïntegreerde

spraak omzetten in tekst en ondertitels genere-

beeldstabilisatie. De prijs is redelijk: eenmalige li-

ren in meerdere talen, terwijl apps zoals CapCut

centies zijn al verkrijgbaar vanaf € 54,99, terwijl er

automatische ondertitelingsfuncties bieden die

ook een abonnementsvorm bestaat (Video Deluxe

Engels (en soms andere talen) herkennen en

365) voor circa drie euro per maand. Een nadeel

direct toevoegen.

is dat sommige AI-functies veel rekenkracht vragen; in de praktijk kunnen AI Style-effecten traag

BEELD EN DEEPFAKE

zijn en de computer flink belasten.

Beeldstabilisatie is nog een voorbeeld van een AI-toepassing die de kwaliteit van video’s aan-

CyberLink PowerDirector

zienlijk verbetert. Moderne editors, zoals Magix

CyberLink PowerDirector staat bekend als een

Video Deluxe, beschikken over ingebouwde

krachtig en toch gebruiksvriendelijk programma

stabilisatie die automatisch ongewenste trillingen

voor Windows. Het combineert een ruime set

uit de video haalt voor een gladder resultaat. AI

gereedschappen met innovatieve AI-functies,

wordt bovendien ingezet bij slow motion, waarbij

waaronder achtergrondverwijdering zonder green

het ontbrekende frames toevoegt om vloeiende

screen, spraak-naar-tekstondertiteling in meer-

vertraagde beelden te creëren. Tot slot is er de

dere talen, gezichtsvervaging, motion tracking

deepfake-technologie, een controversiële maar

van voorwerpen, speciale visuele effecten voor

indrukwekkende toepassing van AI. Hiermee kun-

personen en objecten en AI-ruisonderdrukking

nen realistische vervalsingen worden gemaakt,

voor audio. Vooral de automatische ondertitel- en

bijvoorbeeld door gezichten in video’s te wisselen

voice-over-functie is handig voor vloggers die snel

of portretten te laten zingen of spreken. Sommi-

content willen uploaden. PowerDirector wordt ge-

ge consumentenapps gebruiken generatieve AI

prezen om zijn snelheid en compleetheid: het on-

om gebruikers hun eigen gezicht in videoclips te

dersteunt 360gradenvideo, multicamerabewerking

laten plaatsen of stemmen na te bootsen. Hoewel

en heeft een intuïtieve interface. Het biedt talloze

deze technologie geavanceerde kennis vereist,

sjablonen en een grote bibliotheek. Bovendien

wordt ze steeds toegankelijker voor hobby­

is er een Nederlandstalige versie beschikbaar

gebruik, wat leidt tot discussies over de ethische

met veel Nederlandstalige handleidingen, en het

implicaties en het risico op misbruik.

prijsmodel is flexibel met zowel een abonnement (365) als een eenmalige aanschafmogelijkheid.

DESKTOPSOFTWARE MET AI

Een nadeel is dat voor sommige AI-tools, zoals

We nemen even kort twee veelgebruikte video­

achtergrondverwijdering of audio-AI, een krach-

bewerkingsprogramma’s onder de loep. Wat zijn

tige computer of GPU nodig is, anders kan het

de voor- en nadelen?

bewerken traag verlopen. Ook zijn geavanceerde AI-functies soms verspreid over aparte plug-ins

Magix Video Deluxe

of tabbladen, waardoor niet alle mogelijkheden

Magix Video Deluxe (Premium/Plus/365) is zeer

direct duidelijk zijn.

populair onder Nederlandse thuisgebruikers. Een review noemt het “het meest verkochte videobe-

CONCLUSIE

werkingsprogramma van Nederland”. Dit pro-

AI is in 2025 een vast onderdeel van videobewer-

gramma biedt in 2025 diverse AI-functies, zoals

king. Vrijwel elke nieuwe functie in de genoemde

AI-ondertiteling en AI-voice-overs in meer dan

software maakt gebruik van AI-ondersteuning.

honderd talen, automatische beeldoptimalisatie

Voor beginnende gebruikers en hobbyisten zijn

(waaronder smoothing, verscherpen, kleurstijlen

Windows-programma’s als Magix Video Deluxe

en mistverwijdering) en specifieke AI-effecten

(uit Duitsland) en Cyberlink PowerDirector (uit

zoals AI-inkleuren en stijltransfers. Ook is er auto-

Taiwan) aan te raden. Die programma’s bieden

matische mediaorganisatie, waarbij AI zelf catego-

gebruiksvriendelijke AI-tools, zoals automatische

rieën aanmaakt. Magix is snel, ondersteunt vrijwel

ondertitels en kleurfilters, tegen een lage prijs.

alle formaten (zoals video’s van s­ martphone of

CapCut (uit China) is een gratis programma met

drone) en heeft een overzichtelijke interface. Het

veel AI-mogelijkheden, vooral in de cloud.

● PC-ACTIVE 345 89

PCA345_Compusers AI in video.indd 89

31-10-2025 10:20

COMPUSERS GJALT ZWAAGSTRA EN TON VALKENBURGH | NIVEAU ● ● ● ● ●

DIGITALE VEILIGHEID: INTERNET OF THINGS EN DE CLOUD deel Gemak dient de mens, maar hopelijk niet de criminele mens.

Het automatiseren binnen de woning moet met de juiste zorgvuldigheid gebeuren. Gemak en betrouwbaarheid kunnen evenwel goed samengaan.

6

maken. Toegang tot apparaten in huis via internet kan handig zijn, maar vereist ook voldoende beveiligingsmaatregelen. In dit artikel gaan we in op de diverse mogelijkheden en welke afwegingen belangrijk zijn. Gezien het grote aantal apparaten met hun mogelijkheden en onmogelijkheden kunnen we niet op specifieke apparaten ingaan.

IN DE CLOUD Veel apparaten vereisen – wil je er gebruik van kunnen maken – een activatie. Vaak moet je daarvoor een account aanmaken op de server van de fabrikant. De voordelen hiervan zijn: automatische updates via internet, eventuele integratie met andere diensten en vaak slimme aansturing gebaseerd op gebeurtenissen. En vergeet ook niet dat je dan via je smartphone op afstand je apparaat kunt bedienen. Bedenk echter: alles loopt wel via die server. Bediening van bijvoorbeeld je slimme lamp gaat vaak via de server van de fabrikant.

Dus wanneer je geen internetverbinding hebt, zit jij misschien wel in het donker.

Ook staan je privégegevens online. Dat kan op een server buiten Europa zijn waar minder strikte privacywetten zijn, zoals bijvoorbeeld in China en/ of de VS. Naast het gemak van de cloud nemen dus ook de risico’s toe op het gebied van privacy Om je SSL-certificaat aan te brengen, gebruik je een add-on voor Let’s Encrypt

H

en de kans op hacks, waardoor toegang tot jouw

et Internet of Things (IoT) omvat alle

woning wordt verkregen. Vergeet ook niet de

apparaten die verbonden zijn met het

afhankelijkheid van de fabrikant of andere externe

internet en onderling communiceren. Denk

partijen. Verdwijnt de fabrikant (en zijn server), dan

aan slimme thermostaten, beveiligingscamera’s,

moet je op zoek gaan naar een vervanging.

verlichting, deurbellen, koelkasten, vaatwassers,

Wat heel belangrijk is bij apparaten die verbon-

ovens, robotstofzuigers en ook moderne auto’s.

den zijn met internet: veiligheidsupdates. Hoelang

Deze apparaten maken ons leven comfortabe-

zijn er updates voor het apparaat? Bestaat de

ler, maar brengen ook digitale risico’s met zich

fabrikant nog wel over één of twee jaar?

mee. Het is daarom belangrijk de juiste keuzes te

Gedeeltelijk kun je de risico’s verlagen door te

● 90

PCA345_Compusers Digitale veiligheid 6.indd 90

30-10-2025 13:02

WORKSHOP

Digitale veiligheid: Internet of Things en de cloud

kiezen voor fabrikanten met een goede reputatie, tweefactorauthenticatie te gebruiken (als dat wordt ondersteund), het netwerk van Internet of Things te scheiden van de andere apparaten (zie het artikel Digitale veiligheid deel 2 in PC-Active 341) en van tevoren te checken of de gegevens binnen Europa worden opgeslagen. De echte oplossing is echter: zorg voor apparaten die lokaal kunnen functioneren zonder verbinding met de server van een leverancier.

Bijzondere aandacht vraagt het gebruik van opdrachten met spraak. Steeds meer zien we deze functie bij toepassingen verschijnen. Het is heel handig, maar heeft ook een groot nadeel.

Het proces voor analyse gebeurt namelijk in de cloud. Spraak kan met de huidige kunstmatige intelligentie worden omgezet in tekstbestanden.

Daardoor is het een bron voor gerichte advertenties. Als na een gegeven opdracht de microfoon

HOE MAAK JE HOME ASSISTANT VEILIG?

Voor de VPN kunnen we

nog steeds openstaat, worden gesprekken in de

In Home Assistant kun je configuratiegegevens

de add-on WireGuard

cloud opgeslagen. Je moet dus echt afwegen of

vastleggen in het bestand configuration.yaml.

gebruiken

dit het gemak waard is.

Hoewel je hier ook wachtwoorden en API-sleutels kunt invoeren, is dat niet aanbevolen. Om het

LOKAAL

beheer overzichtelijker te maken en gevoelige in-

Je kunt jezelf loskoppelen van de cloud door be-

formatie beter te scheiden, kun je gebruikmaken

wust te kiezen voor lokale oplossingen. Een lokale

van het bestand secrets.yaml.

oplossing geeft je meestal meer vrijheid, maar

In secrets.yaml kun je al je wachtwoorden en

eist ook meer aandacht. Home Assistent kan het

API-sleutels opslaan. Home Assistant biedt hier-

centrum zijn van zo’n lokale aanpak.

voor standaard ondersteuning met de !secret-ver-

Home Assistant (https://www.home-assistant.

wijzing. Zo hoef je gevoelige gegevens niet direct

io) is een opensourceplatform waarmee je je

in configuration.yaml te plaatsen. Let op: het

slimme woning lokaal kunt beheren. Het maakt

bestand secrets.yaml is niet versleuteld. Iedereen

je onafhankelijk van specifieke platformen, het

die toegang heeft tot dit bestand kan de inhoud

biedt integratie van apparaten van verschillende

lezen, dus behandel het als een vertrouwelijk

fabrikanten en je hebt de controle over je eigen

document.

gegevens, want die hoeven niet te worden op-

In het configuratiebestand verwijs je op de plek

geslagen in de cloud.

waar normaal het wachtwoord staat naar secrets.

Bij het gebruik van Home Assistant zijn er uiter-

yaml. Dat ziet er als volgt uit (waarin als voorbeeld

aard ook aandachtpunten. Voer regelmatig

rest de bijpassende identificatie is). In het confi-

updates uit voor zowel Home Assistant als de

guratiebestand:

gebruikte apparaten. En wanneer je met alle

• externe toegang gaat via een firewall en/of VPN;

rest: - authentication: basic username: “admin” password: !secret rest_password

• gebruik sterke wachtwoorden met multifactor-

...

geweld toegang wilt verlenen via internet, houd je dan aan een aantal regels:

authenticatie;

In het bestand secrets.yaml:

• gebruik voor ieder apparaat een ander wacht-

rest_password: “YOUR_PASSWORD”

woord;

Van de yaml-bestanden maak je uiteraard een

• gebruik op internet versleutelde verbindingen

back-up.

met geldige SSL-certificaten;

Als je toegang vanuit internet tot je lokale Home

• beperk externe toegang tot de hoogst-

Assistant wilt hebben, kun je kiezen voor de be-

noodzakelijke functies.

taalde cloudversie. Dat biedt een veilige toegang

● PC-ACTIVE 345 91

PCA345_Compusers Digitale veiligheid 6.indd 91

30-10-2025 13:02

COMPUSERS WORKSHOP

Digitale veiligheid: Internet of Things en de cloud

• schakel UPnP in je router uit om ongewenste externe toegang te voorkomen; • segmenteer je netwerk door middel van gastnetwerk, VLAN of router (zie ook PC-Active 341, pagina 58); • check regelmatig op firmware-updates en installeer ze zo snel mogelijk; • maak een back-up van je configuratie inclusief alle instellingen; • monitor je netwerkverkeer op verdachte activiteiten. Helaas ondersteunen niet alle routers dit.

Firewalls geven echter vaak goede informatie over verkeer met internetadressen. Eventueel kun je met Wireshark (https://www.wireshark.org) In de firewall en

op afstand zonder dat het nodig is om lokale

het netwerkverkeer bekijken en analyseren.

routerinstellingen

poorten open te zetten. Wil je de cloud vermijden,

beperken we de toegang

dan zul je zelf de vereiste beveiligingen in Home

WAT WILLEN WE VOORKOMEN?

tot alleen vertrouwde IP-

Assistant moeten aanbrengen en beheren.

Ons doel is het gemak van een geautomatiseerde

Om je SSL-certificaat aan te brengen, gebruik je

woning, maar we willen voorkomen dat onze ge-

een add-on voor Let’s Encrypt. Nu moeten we

gevens op straat komen te liggen, op het darknet

nog een SSH-tunnel, beschermd door een VPN,

verschijnen of onze woning wordt gegijzeld.

aanbrengen. Voor de VPN kunnen we de add-on

Daarom beperken we de risico’s zo veel mogelijk

WireGuard gebruiken.

zodat:

De SSH-tunnel is standaard uitgeschakeld en

• onze slimme woning niet wordt gehackt en er

moeten we dus inschakelen. Dit doe je in de ge-

geen ongewenste toegang is tot ons thuis-

adressen

avanceerde modus bij de profielinstellingen. We

netwerk;

installeren de add-on Store. Als extra maatregelen

• onze apparaten geen onderdeel worden van een

bij de SSH-configuratie raden we aan SSH-sleutels

botnet voor DDoS-aanvallen;

te gebruiken en PermitRootLogin op no te zetten.

• er geen gevoelige gegevens lekken, zoals

In de firewall en routerinstellingen beperken we

camerabeelden of stemopnames.

de toegang tot alleen vertrouwde IP-adressen.

We hebben niet tot op detailniveau verteld hoe je

TOT SLOT

deze configuraties moet aanmaken; dat gaat te

IoT-apparaten kunnen gemak bieden, maar verei-

ver voor dit artikel. Van belang is dat je weet dat

sen bewust beheer. Door te kiezen voor lokale op-

dit te regelen valt in Home Assistant.

lossingen zoals Home Assistant, het gebruik van

Huisautomatisering vereist wat technische kennis

de cloud te beperken en jouw apparaten goed

en dat is nog meer het geval bij het veilig regelen

te beveiligen, kun je genieten van een slimme

van externe toegang. Daarbij is extra hulp altijd

woning zonder je digitale veiligheid en privacy op

welkom. Details van dit soort configuraties zijn te

het spel te zetten. Controleer dus altijd de wacht-

vinden op internet, maar het is prettiger om met

woorden van de apparaten en zorg dat je de

ervaren mensen te spreken. Bij de Interessegroep

laatste updates installeert zodra deze uitkomen.

HCC!domotica-iot ben je altijd welkom.

Bij Home Assistant moet je dagelijks de updates bijwerken. Koop je een Homey pro (https://homey.

ALGEMENE BEVEILIGINGSTIPS

app/nl-nl, € 399,00), dan worden de updates voor

Onafhankelijk van welke aanpak je kiest, zijn een

je gedaan. Hoe duurder het product, hoe minder

aantal regels belangrijk:

je hoeft te doen. Goedkoop kan inhouden dat je

• verander standaardwachtwoorden direct na

meer werk hebt aan het updaten en configureren

installatie;

van je slimme apparaten.

● 92

PCA345_Compusers Digitale veiligheid 6.indd 92

30-10-2025 13:02

Speciaal voor HCC-leden

OHRA

HCC

OHRA en HCC

Je verzekering met collectieve meerwaarde!

Voordeel bij je OHRA Zorgverzekering: • Tot 10% korting op sommige aanvullende zorgverzekeringen • Het pakket OHRA Gezond: werk op een leuke én makkelijke manier aan je vitaliteit Voordeel bij je OHRA Schadeverzekeringen: • Tot 10% korting op sommige schadeverzekeringen

De collectieve verzekeringen van OHRA. Haal eruit wat erin zit!

Benieuwd naar jouw voordeel? Scan of ga naar www.ohra.nl/collectief/hcc

adv_PCA345.indd 93

31-10-2025 14:59

COMPUSERS RENÉ SUIKER

PROGRAMMEREN d2e9el IN SCRATCH

Net als in deel 28 gaan we verder met Mens-erger-je-niet, want daar kon ik op de HCC!kennisdag mooi aan werken. Maar ook het nut van stroomschema’s nemen we onder de loep.

D

e vorige keer had ik in mijn artikel een

tige met het aangename verenigen door bij mijn

aantal stroomschema’s opgenomen.

uitleg over Scratch ook live te kunnen demonstre-

Hoewel dat je dwingt na te denken over je

ren hoe een actueel project uitgevoerd wordt.

programma en dus op zich nuttig is, begon ik mij

Overigens, mocht je de HCC!kennisdag in Houten

later af te vragen, of dit voor object-georiënteerd

gemist hebben, dan raad ik aan om deze zeker

programmeren wel de juiste weg is. Want de

een keer te bezoeken. Het is erg leerzaam,

gebruikte stroomschema’s waren wel behoorlijk

gezellig, je kunt er gratis parkeren en de entree

stapsgewijs. Ik denk dat ik een aantal aspecten

voor HCC-leden is ook gratis. Je kunt er op bijna

wel kan gebruiken, maar op sommige momenten

alle vragen op het gebied van computers wel een

zal ik er toch van afwijken, omdat we in Scratch

antwoord krijgen.

veel meer vanuit de objecten redeneren. Een blik op Google leert ons dat Flowcharts minder

WAT HEB IK GEDAAN?

geschikt zijn voor object-georiënteerd ontwerpen

Natuurlijk was er niet heel veel tijd om uitgebreid

(OOO), omdat de nadruk te veel ligt op volgorde.

te programmeren, hoewel echte programmeurs

Bovendien is er geen ondersteuning voor object-

zeker sneller gewerkt zouden hebben; ik had

relaties en wordt de interactie tussen objecten bij

ook uitgebreide interactie met onze bezoekers.

een groter systeem al gauw te complex om een

En ik heb ook nog zelf een lezing bezocht over

stroomschema vast te leggen. Precies waar we de

GZDoomBuilder, dus ik moest ook even mijn

vorige keer al tegenaan liepen.

stand alleen laten. Maar het leuke is: ook kleine

Binnen OOO wordt daarom meer gebruikgemaakt

beetjes vooruitgang kunnen helpen om het pro-

van andere diagrammen, gebaseerd op de Uni-

ject ooit tot een eind te brengen.

fied Modeling Language (UML). Denk hierbij aan klassediagrammen, sequentiediagrammen en Use

INITIALISATIE

Cases. Het voert echter te ver om er in dit artikel

Ik heb een klein beetje vooruitgang geboekt op

dieper op in te gaan.

het gebied van de initialisatie. Als je het project

Overigens zijn stroomschema’s nog niet hele-

opent, dan staat het speelbord in beeld, maar

maal weg te denken. In complexe algoritmen, bij

start je het op, dan verdwijnt dat:

het beschrijven van gebruikersinteractie en voor

1 Als je het start, vraagt de computer om 2 of 4

didactisch gebruik zijn ze nog zeer waardevol. We

spelers

blijven ze hier dus ook nog even gebruiken, maar

• hierop moet je een 2 of een 4 typen;

met iets minder nadruk.

• de computer is oneindig geduldig, bij een ander

MENS ERGER JE NIET

• typ je 2 in, dan wordt het bord geïnitialiseerd

We kijken dus nog even verder naar Mens-erger-

voor twee spelers (geel en rood);

je-niet. Tijdens de HCC!kennisdag had ik de ge-

• typ je 4 in, dan wordt, heel verrassend, het bord

antwoord wordt de vraag herhaald;

legenheid om, naast uitleg te geven over Scratch,

geïnitialiseerd voor vier spelers.

verder te werken aan het project. Ik kon het nut-

2 De dobbelsteen blijft nog even buiten beeld

● 94

PCA345_CompUsers_Scratch.indd 94

30-10-2025 13:19

WORKSHOP

Programmeren in Scratch - deel 29

Dat is alles en ik vermoed dat ik er in de loop van

of het straks ook spelen mogelijk maakt…

de tijd achter ga komen dat ik het niet optimaal

De stukjes code voor de pionnen zijn min of meer

heb opgesteld, maar ik ga toch uitleggen wat ik

gelijk, zie figuur 2. We zien hier drie blokjes code.

heb gedaan.

Het linker blok definieert de procedure Startpositie Geel. Als deze procedure aangeroepen wordt,

DE SPRITES

dan verschijnt de pion en wordt die naar een

De vorige keer was er het speelbord en de dob-

positie gebracht. Dan kloont hij zichzelf en gaat

belsteen. Nu zijn er een paar sprites bijgekomen,

naar een andere positie, in totaal drie klonen, dus

zie figuur 1.

dan zijn er vier pionnen in beeld. De X- en Y-coördinaten komen overeen met de posities waar de pionnen aan het begin van het spel staan. Deze coördinaten zijn natuurlijk verschillend voor de andere kleuren, maar straks moet van elke positie wel elke keer de X- en Y-coördinaat worden vastgesteld. Gelukkig kun je de pion handmatig positioneren en dan de betreffende X- en Y-waarde aflezen.

Het blokje rechtsboven wacht tot het signaal Startpositie wordt verstuurd en activeert dan het linker blokje. Ingewikkelder is het niet en het

Figuur 1 - Sprites

project wordt al ingewikkeld genoeg, dus ik houd het hier simpel.

Er zijn dus vier pionnen bijgekomen: een blauwe,

Het blokje rechtsonder zorgt ervoor dat de pion

een gele, een groene en een rode. Ik had geen

verdwijnt als op de groene vlag wordt gedrukt. De

zin om er vier van elk toe te voegen, maar ik moet

code voor de rode pion is hetzelfde, met alleen

nog zien of dat straks tegen me wordt gebruikt. In

verschillende coördinaten. Voor groen en blauw is

elk geval krijg ik de boel wel geïnitialiseerd, maar

de code iets afwijkend.

Figuur 2 - Code Geel

● PC-ACTIVE 345 95

PCA345_CompUsers_Scratch.indd 95

30-10-2025 13:19

COMPUSERS WORKSHOP

Programmeren in Scratch - deel 29

Figuur 3 – Achtergrond

Figuur 4 - Code Blauw

DE ACHTERGROND

gezet en vervolgens wordt het aantal spelers ge-

Voor de achtergrond is het volgende blok code

vraagd, waarbij slechts twee antwoorden accep-

beschikbaar, zie figuur 3. Ook hier is er dus

tabel zijn. Krijgt de computer een ander antwoord

beperkte code. Het linker blokje reageert op de

van de gebruiker, dan wordt de vraag herhaald

groene vlag en verandert dan de achtergrond

(via de ‘herhaallus’). Zodra een acceptabel ant-

naar een blanco achtergrond, zodat straks de

woord is verkregen, wordt het bord getoond en

dialoog opvalt. Hij zet alle effecten uit en start de

het signaal Startpositie verzonden.

initialisatie (procedure Initiate).

En dat is dus alles om het spel te initialiseren.

Het rechter blokje is de uitwerking van deze

Althans voorlopig, want er blijft nog wat te wensen

procedure. De variabele ‘worp’ wordt onzichtbaar

over. We gaan ervan uit dat degene die het spel

gemaakt (deze toont straks de uitkomst van de

opstart één van de spelers is, maar vervolgens

dobbelsteenworp). Het aantal spelers wordt op 0

moet nog voor elke speler bepaald worden of het een menselijke speler is of dat de computer deze rol vervult. En dan moet nog een startspeler bepaald worden.

DE VRAGEN Als alle pionnen dezelfde code hadden (met andere coördinaten), dan zou het niet uitmaken of er met 2 of met 4 spelers wordt gespeeld voor wat betreft de initialisatie. En zoals ik eerder aangaf, dat is wel het geval. Voor de blauwe en de groene pion is er dus een afwijkende code, zie figuur 4. Ik heb de volgorde van de blokken omgedraaid, maar er zit in deze code dus een ‘als’-constructie die kijkt of er vier spelers zijn. Zo ja, dan worden de pionnen neergezet, anders gebeurt er niets. Ik heb die in de definitie van Startpositie Blauw opgenomen. Als je nu zegt: “Dat had je net zo goed voor het aanroepen van de procedure kunnen testen…”, dan moet ik je helemaal gelijk geven. Feitelijk is dat zelfs zuiverder, want waarom zou je een procedure aanroepen als

●

dat niet nodig is?

96

PCA345_CompUsers_Scratch.indd 96

30-10-2025 13:19

HCC

PUZZEL & WIN!

Puzzel

WIN!

Daag je brein uit en los deze puzzel op, vul de woorden in en in de vakjes met de letters verschijnt de oplossing. Hiermee maak je kans op fantastische prijzen!

MEEDOEN? Ga naar hcc.nl/puzzel en vul de oplossing in. Inzenders van de goede oplossing maken kans op deze mooie prijs: een HCC-powerbank met een capaciteit van 4.000 mAh ter waarde van € 14,99. HCC-leden maken bovendien kans op een mooie extra prijs: de Nothing ear (3) met een winkeladviesprijs van € 179,00. Vul daartoe op hcc.nl/puzzel

WIN! € T.W.V. 179,00

behalve de oplossing ook je HCC-lidnummer in. Geef je oplossing uiterlijk woensdag 10 december 2025 door.

Prijswinnaars krijgen persoonlijk bericht. Over de uitslag wordt niet gecorrespondeerd.

De oplossing van de prijspuzzel in PC-Active 344 was SMARTPHONE. Met de puzzel waren mooie prijzen te winnen. De MIKA slimme lamp met E27-fitting met een verkoopadviesprijs van € 49,95 is gewonnen door Hans Broeze. HCC-leden konden de

MIKA slimme ledstrip MKSTRP02 met een verkoopadviesprijs van € 69,95 winnen. De gelukkige is geworden: Steven Vierhout.

Beiden van harte gefeliciteerd!

KRUISWOORDPUZZEL 1

b

2

3

e

f

5 6

7

a

8

c 9

10

d Horizontaal

g

1 digitale hulp die je vragen begrijpt en uitvoert 4 zoekopdracht of vraag 6 fotobewerkingsplug-in van pagina 82 8 afkorting van beginletters die een woord vormen 9 externe servers om data op te slaan 10 kortetermijnopslag op computer Verticaal 2 software-app op een Mac om apps te openen 3 organiseren van versnipperde bestanden 5 Al-assistent die je helpt met taken als schrijven 7 fraude waarbij

Oplossing:

bron betrouwbaar lijkt 9 programma dat menselijke

a

b

c

d

e

e

f

g

gesprekken simuleert

PC-ACTIVE 345 97

PCA345_HCC puzzel.indd 97

30-10-2025 13:02

PETRA WAAIJER

TERUGBLIK OP EEN GESLAAGDE HCC!KENNISDAG De HCC!kennisdag van 4 oktober 2025 was er één om niet snel te vergeten.

Bezoekers werden warm onthaald bij de ingang en stroomden al snel toe naar de boeiende lezingen, die razendsnel de zalen vulden. Het was een dag vol kennis, ontmoeting en inspiratie.

V

an presentaties tot demonstraties bij de

Heel veel huisgenoten die nu ook (gratis!) lid zijn,

Interessegroepen: overal was het druk,

dus waren er ook veel gezinnen met kinderen

gezellig en leerzaam. De gesprekken bij

die terecht konden in de Kinderhoek

de stands waren talrijk, er werd volop kennis gedeeld tijdens de lezingen en presentaties en de bezoekers gingen met een goed gevoel naar huis.

We mochten zelfs een aantal nieuwe HCC-leden verwelkomen en dat is een prachtige bonus op een toch al geslaagde dag.

Een warm welkom bij de ingang

Heel interessante lezingen die heel snel volle zalen trokken

98

PCA345_HCC!kennisdag.indd 98

30-10-2025 13:21

HCC

Terugblik op een geslaagde HCC!kennisdag

WELKE PRESENTATIES EN WORKSHOPS HEB JIJ GEMIST? Wat is een HCC!kennisdag zonder kennisoverdracht via presentaties, lezingen en workshops? We zetten ze van deze editie nog even op een rij.

• Windows 10 stopt. En wat nu?

Rob van Geuns vertelde in deze drukbezochte presentatie over Windows 10 en hoe je nu verder kunt op het gebied van veilig online.

• Android, de nieuwste ontwikkelingen Hans Niessen nam de aanwezigen mee in alle nieuwe ontwikkelingen in Android 16.

• Installatie workshop Linux Mint Peter de Bruin/Ger Stok hebben laten zien dat wanneer de upgrade naar Windows 11 niet mogelijk is, de overstap naar Linux een prima oplossing is.

• Beginnen met digitaliseren of automatiseren; wat is het verschil?

Lex van der Loo legde in ruim een uur uit wat er bij komt kijken als je je modeltreinbaan wil gaan digitaliseren of automatiseren.

• Slim en veilig online Sybren van der Velde-Walda van de politie hield twee keer een interessante presentatie over bankhelpdeskfraude, WhatsApp-fraude en phishing.

• Windows 10 en 11, hoe houd ik mijn pc of laptop snel en betrouwbaar?

Martin Bekelaar wist iedereen te boeien met alle informatie en programma’s om eenvoudig je computer in topconditie te houden!

•A CS script in GZDoom Builder en het ontwikkelen van de levels Marco Kurvers begon met een kleine introductie van GZDoom Builder en daarna legde hij uit hoe je kunt programmeren in ACS-script.

• AI in video Erhard Braas presenteerde hoe AI ook in de videobewerking is geïntroduceerd.

•M aak kennis met de fascinerende wereld van AI-agents Joop Koopman liet zien hoe de AIagents op dit moment in opmars zijn: je vindt ze overal in verschillende gedaanten, klein of groot, zichtbaar of onzichtbaar. Bekende voorbeelden waar AI-agents onder andere worden toegepast, zijn zelfrijdende auto, humanoïde robots en de smartphone.

• RocRail Harry Damen was met de bezoekers actief bezig met het programma RocRail.

• Wilsverklaringen Donald van Kollum vertelde dat je wilsonbekwaam bent op het moment dat je niet meer kunt beslissen over je eigen leven en/of beslissingen kunt nemen en de consequenties daarvan nog kunt overzien. Met een wilsverklaring kun je je voorkeuren vastleggen voor het geval je zelf

wilsonbekwaam wordt. Deze lezing werd verzorgd door de nonprofitorganisatie Voor-Morgen.

• iPadOS 26 Bert van Dijk ging in zijn presentatie in op de belangrijkste vernieuwingen voor zowel de iPad als de iPhone.

Na de presentatie volgde een livedemonstratie van iPadOS 26 door Jan Poppelier.

• L inux Mint Cinnamon gebruik en beheer 3.0 Peter de Bruin en Ger Stok gingen in op de nieuwste versie van Linux Mint Cinnamon, waarna de talrijke aanwezigen met behulp van meerdere HCC!linux-vrijwilligers hiermee aan de slag gingen.

• Linux voor fotografen Isja Nederbragt besprak diverse goede programma’s voor fotobewerking onder het besturingssysteem Linux.

Dat maakt kiezen welk programma past bij jouw wensen als fotograaf en fotobewerker gemakkelijker. Elders in deze editie een artikel over AI in videobewerkingssoftware.

• macOS 26 Ernst Roelofs liet iedereen kennismaken met het macOS 26 (Tahoe) en deelde ervaringen met Apple Intelligence.

PC-ACTIVE 345 99

PCA345_HCC!kennisdag.indd 99

30-10-2025 13:21

HCC

Terugblik op een geslaagde HCC!kennisdag

Heel veel vrijwilligers die graag hun hobby aan bezoekers laten zien

Naast alle gezelligheid en informatie waren de specials ‘Mac voor beginners 2026’, ‘Het grote iPad & iPhone boek 2026’ en ‘Weg van Windows’ te koop met 50% korting. Die gingen als warme broodjes over de toonbank en zorgden voor volle tasjes richting huiswaarts!

100

PCA345_HCC!kennisdag.indd 100

30-10-2025 13:21

COLUMN

Herbert TECH Blankesteijn onderwerp

Verdachte mail

J

a, ook ik ben gehackt. Niet dat iemand in

van keten A en een doos van merk B, dan vraag

mijn computer heeft ingebroken: dat is

je je als klant wel af wat bedrijf C dan voor iets

gebeurd bij bedrijven waar ik klant was of

is, zeker als de naam daarvan in twee varianten

ben. Als gevolg daarvan krijg ik aan de lopende

voorbijkomt en de mail blijkt te vertrekken uit een

band mail die op het eerste gezicht afkomstig lijkt

Duits domein.

van zo’n bedrijf, waarmee ik dus een relatie heb of had. Daar staat dan in dat er nog een rekening

Vervolgens kwam er mail binnen, over een pakket

openstaat. Of juist dat ik nog geld tegoed heb:

dat eraan kwam, van een Nederlands bedrijf D,

klik svp op de bijlage. Of er staat dat ik nog een

waarvan ik nog nooit had gehoord. En of ik even

update moet downloaden via deze link, en ga zo

wilde klikken op de bijlage voor meer informa-

maar door.

tie. Onnodig te zeggen dat ik dat niet deed. In dezelfde week zag ik ook een mail voorbijkomen

Hoe onderscheid je nette mails van gevaarlijke

van PostNL, althans zo leek het. Afkomstig van het

spam? Dat is soms verbazend makkelijk. Van-

domein edm.postnl.be – wat mij betreft stonk dat

daag kwam een mail binnen, zogenaamd van

een uur in de wind.

‘Ik begin hierover, juist omdat het omgekeerde ook voorkomt’

een bekend financieel bedrijf. Als ik iets verder kijk dan mijn neus lang is, blijkt die mail te komen

En toen werd de accu opeens netjes afgeleverd

uit het domein fajar-motor.com. Zo weinig moeite

en bleek het allemaal te kloppen. Bedrijf D was

doen om je kwade bedoelingen te verbergen, het

een derde naam voor bedrijf C en het was blijk-

is haast komisch. Maak dan een domein dat een

baar werkelijk waar – waarom mag Joost weten

beetje lijkt op de naam van het gehackte bedrijf.

– dat de zending die ik uit Duitsland verwachtte, werd afgewikkeld door een vestiging van PostNL

Sommige boeven zijn slimmer. Enge spam kan

in België.

bedrieglijk echt zijn. Maar ik begin hierover, juist omdat het omgekeerde ook voorkomt: keurige

Iets duidelijks in de onderwerpregels had hier

zakelijke mails die er heel verdacht uitzien.

veel kunnen helpen. Nu leek het of al het mogelijke was gedaan om de hele operatie er zo

Een tijdje geleden heb ik bij grote keten A

onbetrouwbaar mogelijk te laten uitzien. Nog

elektrisch gereedschap gekocht van merk B.

een geluk dat ik op geen van die mails hoefde

Veel te snel begaf een accu het en ik deed een

antwoorden.

beroep op de garantie. Dat ging via de site van keten A, die me verwees naar merk B. Tot zover niets aan de hand. Merk B sluisde me weer door naar bedrijf C dat blijkbaar was ingehuurd om garantiekwesties te regelen. Vooruit, dat kan ook nog. En ik kreeg vlot de toezegging dat er een nieuwe accu aankwam. Maar als je een bon hebt

Herbert Blankesteijn - tech-journalist

PC-ACTIVE 345 101

PCA345_Column Herbert.indd 101

30-10-2025 13:03

DEZE AANBIEDINGEN GELDEN ALLEEN VOOR HCC-LEDEN

28%

JE WERELD VERANDERT DOOR AI

KORTIN G

van € 13,99 voor slechts € 9,99 Kunstmatige intelligentie (AI) dringt op steeds meer terreinen door. Je kunt er niet alleen maar teksten en afbeeldingen mee maken, maar AI kan je inmiddels ook helpen met koken, je conditie op peil houden, vakanties voor je bedenken, je financiën beheren, je huis slimmer maken en je productiviteit verhogen.

Natuurlijk heeft AI ook zijn beperkingen en zitten er andere kanten aan, zoals ethische bezwaren. Die worden ook belicht in de 116 pagina’s tellende special Je wereld verandert door AI. Ontdek met deze special hoe je met AI je leven een stuk makkelijker kunt maken en welke tools je daarvoor kunt gebruiken. Dat lees je al in deze PC-Active 345 in de artikelen

!

W

‘AI eenvoudig uitgelegd’ op de pagina’s 38-40 en in ‘Aan de slag met prompts’ op de pagina’s 42-45.

U E I N

Deze special kost in de winkel € 13,99. Ben je lid van HCC, dan betaal je slechts € 9,99 inclusief verzendkosten.

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

MAC VOOR BEGINNERS 2026 Van € 13,99 voor slechts € 9,99

Vanaf het najaar van 2025 ziet je Mac er heel anders uit. macOS Tahoe brengt dan een vernieuwd ontwerp en slimme nieuwe functies die je dagelijks gebruik nog fijner maken. Het hele systeem voelt als nieuw en dat wil je natuurlijk zelf ontdekken.

In Mac voor beginners 2026 met liefst 148 pagina’s leer je stap voor stap hoe je je Mac gebruikt. Je maakt kennis met alle standaardapps, ontdekt de nieuwste functies van macOS Tahoe

28%

en gaat direct aan de slag met alles wat je Mac te bieden heeft.

Heldere uitleg en duidelijke illustraties zorgen ervoor dat je altijd

KORTIN G

precies weet waar je moet klikken.

Zoals we al vaker zeggen, is deze special de uitgebreide handleiding die Apple je niet geeft. Dat lees je ook in deze PCActive 345 waarin we twee artikelen uit deze special hebben opgenomen. Zo vind je op de pagina’s 48-51 het artikel ‘macOS Tahoe: meer op je Mac’ en op de pagina’s 52-53 het artikel over Apple Intelligence.

Deze special kost in de winkel € 13,99. Ben je lid van HCC, dan

NIE

betaal je slechts € 9,99 inclusief verzendkosten.

UW

102

PCA345_HCC-Deals.indd 102

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

!

30-10-2025 13:03

!

HCC

Aanbiedingen

DEZE AANBIEDINGEN GELDEN ALLEEN VOOR HCC-LEDEN

28%

ARTIFICIËLE INTELLIGENTIE

KORTIN G

van € 13,99 voor slechts € 9,99 De opkomst van AI leidt op veel gebieden tot grote veranderingen. In de special Artificiële intelligentie van 132 pagina’s kijken we onder meer naar wat dat betekent voor zoekmachines, het maken van podcasts, het produceren van video’s, klimaatonderzoek, medische diagnoses en wetenschappelijke publicaties.

Daarnaast gaan we in op achtergronden van en ontwikkelingen binnen AI. Kan AI autonoom handelen? Zijn computerchips met menselijke cellen mogelijk? En hoe is dat wettelijk geregeld?

We laten zien hoe Amazon AI inzet, hoe je taalmodellen kunt verkleinen en hoe je die kunt koppelen aan eigen apps en diensten.

Let wel: dit gedegen overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van AI is niet voor iedereen weggelegd. Zeker als je een beginner bent op het gebied van AI, zul je de besproken materie en het niveau (erg)

!

W

lastig vinden. Een goed voorbeeld van het niveau vind je terug in het artikel ‘Browserscripts genereren met AI’ op de pagina’s 70-73 in deze PC-Active.

U E I N

De special ‘Je wereld verandert door AI’ (zie pagina 102) is toegankelijker en meer instapniveau.

Deze special kost in de winkel € 13,99. Ben je lid van HCC, dan betaal je slechts € 9,99 inclusief verzendkosten.

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

WEG VAN WINDOWS?

van € 13,99 voor slechts € 9,99 Als HCC-lid kun je de Windows-special Weg van Windows? met flinke korting kopen. In deze special van liefst 132 pagina’s bekijken we de mogelijkheden om van Windows 10 te upgraden naar 11, aan welke eisen je dan moet voldoen en welke andere Windows-varianten er zijn. Is overstappen naar macOS te overwegen? Daar geven we hardware- en softwaretips voor.

We gaan ook uitgebreid in op het overstappen naar Linux: hoe installeer je dat en hoe krijg je al je bestanden overgezet? Er is hierbij uitgebreide aandacht voor onder andere Fedora Workstation, Linux Mint en het gamen onder Linux.

28% KORTIN G

Daarnaast is er aandacht voor een systeemonafhankelijke eigen datacloud (Nextcloud), het visualiseren van besturingssystemen om even te testen of structureel mee aan de slag te gaan (Proxmox VE) en het oplossen van problemen die je bij Windows tegen kunt komen.

In deze overstapgids vind je dan ook alle informatie om een goede keuze te maken: blijf je Windows gebruiken of stap je over?

Deze uitgave van 132 pagina’s kost in de winkel € 13,99. Ben je lid van HCC, dan betaal je slechts € 9,99 inclusief verzendkosten.

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

PC-ACTIVE 345 103

PCA345_HCC-Deals.indd 103

30-10-2025 13:03

DEZE AANBIEDINGEN GELDEN ALLEEN VOOR HCC-LEDEN

SLIMME MIKA LEDSTRIP KLEURT JOUW INTERIEUR

55%

Van € 69,95 voor € 31,43 (inclusief verzendkosten)

KORTIN G

Deze MIKA-ledstrip (MKSTRP02) is een twee meter lange

vele kleuren of juist een heel helder licht als je voor wit gaat.

ledstrip waarmee je een gezellige sfeer kunt creëren door de

Zowel de kleuren als de helderheid zijn (dus) aan te passen.

Het aantal branduren is 20.000, dus in principe kun je hiermee vele jaren vooruit. Dan moet je de MIKA-ledstrip wel tussen min 20 graden Celsius en plus 40 graden Celsius gebruiken, want dat is de officiële werktemperatuur.

Aan de twee meter lange ledstrip is er een 1 meter lange adapterkabel, wel zo handig. Verder is er te melden dat het wattage 10 watt is en het aantal lumen 1000.

De slimme ledstrip werkt met de gratis VREEDA-app (Android en iOS) waarmee je hem koppelt met je 2.4GHz-wifinetwerk.

Vervolgens kun je de via de app van alles ‘doen’ met de ledstrip: zo kun je de kleuren, helderheid, timers en patronen instellen of combineer deze strip met andere slimme producten. Ook kun je deze ledstrip bedienen via spraak als je hem koppelt aan een Google Home- of Alexa-speaker.

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

HET GROTE IPAD & IPHONE BOEK 2026 Van € 13,99 voor slechts € 9,99 Waar zou je nog zijn zonder je iPhone en iPad? Het zou twintig jaar geleden niet te bevatten zijn, hoezeer beide apparaten het dagelijks leven nu beïnvloeden. Vanaf het moment dat ‘s ochtends de wekker gaat (op de iPhone), app, navigeer, fotografeer, mail, noteer, communiceer, lees en speel je er de hele dag mee. In Het grote iPad & iPhone boek 2026 lees je wat er nieuw is én hoe je alles uit iOS 26 en iPadOS 26 haalt. Je duikt direct in de vernieuwingen en ontdekt hoe je je apparaat slimmer, sneller en leuker gebruikt. Of je nu een iPad of iPhone hebt, of allebei, en of het nu het laatste model of een eerder model is, dit grote iPad & iPhone boek is de handleiding die Apple je niet geeft en die de waarde van deze baanbrekende apparaten voor jou verder vergroot.

Kortom, je leest niet alleen wat de nieuwe versies iOS 26 en iPadOS 26 te bieden hebben en hoe het allemaal werkt, je gaat ook aan de slag met alle nieuwe functies en het nieuwe Liquid Glass-design: er zijn

28% KORTIN G

maar liefst 57 workshops voor alle apps.

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

104

PCA345_HCC-Deals.indd 104

30-10-2025 13:03

HCC

Aanbiedingen

DEZE AANBIEDINGEN GELDEN ALLEEN VOOR HCC-LEDEN

WOOX R4208 SLIMME BEVEILIGINGSCAMERA Van € 39,95 voor € 21,00 (inclusief verzenden)

47% KORTIN G

Zoals je op pagina 21 van PC-Active 340

stevige compressie de scherpte vermindert.

kunt lezen, is de Woox R4208 een slimme

Het automatische nachtzicht heeft een IR-

compacte beveiligingscamera voor binnen.

bereik van maximaal 5 meter. De tweeweg-

Hij heeft een flexibele voet, waarmee je de

audio, met ingebouwde microfoon en

camera eenvoudig kunt richten op het te

luidspreker, biedt redelijke geluidskwaliteit.

bewaken gebied. De camera sluit je aan via

Detectie gebeurt intelligent via beweging

usb-c met de meegeleverde 5V-adapter

en/of geluid, waarna de opnames

en 1 meter kabel. De installatie verloopt

verschijnen onder Playback. Handmatig kun

eenvoudig via de Woox-app. Integratie met

je ook snapshots en video’s maken, die in

Google Home en Amazon Alexa is mogelijk,

de Galerij worden opgeslagen. Het delen

waardoor je live beelden kunt bekijken

van deze beelden verloopt soepel via de

via de Google Nest Hub of Echo Show.

gebruikelijke methoden.

Opnames kunnen worden opgeslagen op

Kortom, de compacte en betaalbare Woox

een sd-kaart (max. 128 GB) of in de cloud

R4208 biedt niet de hoogste specificaties,

(tegen betaling). De F2.0-lens heeft een

maar is een betrouwbare keuze voor

kijkhoek van 82 graden horizontaal, goed

bewaking binnenshuis, zelfs als je

voor binnenshuis zonder vervorming. De

buitenshuis bent.

lens, in combinatie met een maximale beeldresolutie van 2304 x 1296 pixels bij

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en

20 fps, levert heldere beelden, hoewel de

profiteer van deze aanbieding.

MET KORTING LID WORDEN VAN ANBO-PCOB Betaal eerste jaar €24,99 (normaal €48,00) Met ANBO-PCOB sta je er niet alleen voor! ANBO-PCOB is net als HCC een vereniging van, voor en door leden. Leden helpen elkaar, delen informatie en ervaringen. Sinds de oprichting in 1900 behartigt ANBO-PCOB de belangen van

48% KORTIN G

ouderen. Word je als HCC-lid ook lid van ANBO-PCOB, dan betaal je het eerste jaar € 24,99 in plaats van € 48,00. De voordelen van het lidmaatschap: • Blijf op de hoogte van ontwikkelingen die senioren raken door het ANBO-PCOB Magazine (8x per jaar), tipgidsen, website, webinars en bijeenkomsten.

• Stel jouw vragen op het gebied van wonen, koopkracht en zorg aan de experts van het ANBO-PCOB Adviesteam.

• Krijg hulp aan huis bij jouw aangifte inkomstenbelasting, je administratie op orde brengen en meer.

• NIEUW: stel je vragen over het nieuwe pensioenstelsel aan de PensioenService.

• Kom in contact met andere leden via ons digitale ontmoetingsplatform Trefpunt.

• Profiteer van ledenvoordeel, van korting op tuin/klushulp tot het online opstellen van uw testament.

• Én ANBO-PCOB behartigt jouw belangen en die van alle senioren in Nederland in politiek Den Haag!

Ga naar hcc.nl/ledenvoordeel en profiteer van deze aanbieding.

PC-ACTIVE 345 105

PCA345_HCC-Deals.indd 105

30-10-2025 13:03

Next

Colofon (onderwerpen onder voorbehoud)

PC-Active 346 verschijnt rond 16 januari 2026

WORKSHOPGIDS In PC-Active 346 kun je aan de slag met veel workshops. Natuurlijk schotelen we je handige workshops voor Windows en Linux voor, maar je leest ook bijvoorbeeld hoe je kunt koken met behulp van AI. Apple-gebruikers komen ook aan hun trekken met workshops over hoe je in macOS met Voorvertoning formulieren invult, notities toevoegt en bestanden beveiligt met een wachtwoord en verder hoe je Spotlight (beter) gebruikt. Verder laten we zien hoe je NotebookLM gebruikt. En wil je je handen uit de mouwen steken? In een uitgebreide workshop lees je hoe je een originele tekstklok maakt waarvan het ontwerp aansluit bij de moderne wensen: duurzaam, energiezuinig en functioneel. De klok presenteert namelijk niet alleen de tijd op een eigentijdse manier, maar is ook veelzijdig genoeg om data uit een database weer te geven. Er valt dus van alles te lezen in en te doen met PC-Active 346.

Hoofdredactie/uitgever: Rob Coenraads Eindredactie: Marco Mekenkamp Vormgeving: Joachim Mahn Redactie PC-Active: pc-active@hcc.nl pcactive.nl hcc.nl/pc-active Facebook: facebook.com/HCCconnect Instagram: instagram.com/pcactiveofficial Tiktok: pc_activeofficial Medewerkers: Herbert Blankesteijn, Rens Blom, Erhard Braas, Toon van Daele, Maikel Dijkhuizen, Ronald Eikenberg, Dennis Gandasoebrata, Marc Hijink, Henk van de Kamer, Aad Munsterman, Isja Nederbragt, Wessel Sijl, René Suiker, Marco den Teuling, Ton Valkenburgh, John Vanderaart, Koen Vervloesem, Petra Waaijer Voor vragen over het HCC-lidmaatschap, het ontvangen van PC-Active en het doorgeven van verhuizingen: HCC-ledenadministratie: hcc.nl/contact PC-Active verschijnt zes maal per jaar en is vast onderdeel van het HCC-lidmaatschap.

In 2025 bedraagt het lidmaatschap € 49,95 per jaar, inclusief PC-Active. Voor beëindiging van je HCC-lidmaatschap dien je één maand vóór verlengingsdatum op te zeggen via hcc.nl/contact of per post naar HCC-ledenadministratie, Kenaupark 23, 2011 MR Haarlem.

Advertenties BVDO Media Exploitatie, Aart van der Giezen, aart@bvdo.nl Drukwerk Senefelder Misset B.V., Doetinchem

THUISBATTERIJEN EN E-BIKES

GEEN ADOBE MAAR FIGMA

Ook in PC-Active 346 vind je koopgidsen terug. Zo lees je onze ervaringen over de thuisbatterijen van Zendure en Anker Solix die we door vertraging helaas niet in 345 konden meenemen. Ook moeten er na de deadline nog e-bikes binnenkomen waarvan je de reviews ook kunt lezen.

Figma is een handige tool om o.a. mobiele apps, websites, dashboards en bestemmingspagina’s te ontwerpen. In onze workshop lees je hoe je deze gebruiksvriendelijke en platformonafhankelijke Figma-tool kunt gebruiken, bijvoorbeeld als je real time met meerdere gebruikers tegelijk aan hetzelfde ontwerp werkt.

Beoordeling testresultaten De scores van de geteste producten en diensten worden uitgedrukt in onderstaande symbolen: Absolute aanrader Prima Voldoende maar houdt niet over

Distributie Nederland: Betapress B.V., Gilze / België: AMP Brussel / ISSN 0925-5745

PC-ACTIVE IS EEN UITGAVE VAN HCC © 2025 Uiterste zorg wordt besteed aan het vervaardigen van PC-Active. Desondanks zijn fouten niet uit te sluiten.

HCC kan derhalve niet aansprakelijk worden gesteld voor eventuele fouten in artikelen, programma’s of advertenties. Overname van artikelen of andere redactionele bijdragen is slechts toegestaan na voorafgaande schriftelijke toestemming van HCC. Tenzij uitdrukkelijk anders is overeengekomen, heeft de redactie het recht om vrijelijk te beschikken over alle haar toegezonden materiaal.

Teleurstellend Miskoop

De producten en diensten in PC-Active worden uitvoerig getest door onze redacteuren. Al deze testen zijn redactioneel onafhankelijk.

106

PCA345_next.indd 106

31-10-2025 10:00

Voor elke situatie, thuis én op kantoor MX MASTER 4 met haptische feedback

MX adv_PCA345.indd 107

31-10-2025 14:59

ai170485652127_V5P_杂志广告-荷兰语(210X297mm) -ZQ.pdf 1 2024/1/10 11:15:23

Foscam Foscam V5P, V5P, 3K/5MP 3K/5MP Dual-band Dual-band WiFi WiFi buitencamera buitencamera

C

Geluid- en Geluiden lichtalarm lichtalarm

Weerbestendig ontwerp Weerbestendig ontwerp voor buitengebruik voor buitengebruik

Mens/voertuig Mens/voertuig detectie detectie

Ondersteuning Amazon Ondersteuning Alexa en GoogleAmazon Home Alexa en Google Home

Tweeweg audio Tweeweg audio voor communicatie voor communicatie

Nachtzicht Nachtzicht

C M M Y Y CM CM MY MY CY CY CMY

Voordelen Foscam: Voordelen Foscam:

CMY K K

Slimme detectie Slimme detectie

Hoge kwaliteit Hoge kwaliteit

Gratis Foscam app Gratis Foscam app

Foscam familie Foscam familie

www.foscam.com / www.foscam.nl www.foscam.com / www.foscam.nl

adv_PCA345.indd 108

31-10-2025 15:00