Skip to main content

Position Paper Sindicatonan contra HOFA 27 okt 2025

Page 1

\uw

Uw.

:L8 om. 9.025

VANARUBA STATEN lngek'. 2 8 UU 2025

Sindicatonan

di Aruba

Posicion riba e Ley di Reino HOFA (Finanzanan

zaak vomzslmI-\l

Publíco Sostenible di Aruba-HOFA)

“Dos error no ta haci un bon' Fenna: October 27. 2025

Motivacion ypuntonan

di salida

Sindicatonan firmante ta considera di gran importancia

pa tiha nan posicion pa cu e tema antes menciona. E documento aki a wordo compila despues di a ricibi informacion for diterente instancia como tambe e presentacionnan di banda di gobierno y fracionnan den parlemento. E

posicion aki ta uno independiente,

pero a keda considera cuidadosamente riba e proposicion Ley di Consenso di Reíno riba Finanzas Publico Sostenible di Aruba

oi

E subtitulo

“dos error no te haci un bon' ta resumi e esencia di nos evaluacion. E decision administrative original, aproba pa e gobierno anterior. pa cualifica un Ley di Consenso di Reino (consensusriikswet) como vehiculo mas adecue" pa supervision financiero, por ser considera

den retrosprectiva

corno un errordi calculo. esta uno huridicamente innacesario, politicamente demasiado pisa y administrativamente desquilibra.

Pero comete un di dos error ta nifica sigui construi riba e promo error y ta keda avanza den e proceso sin ahustacion of reconsideracion. Un cambio di rumbo, bass riba un comprondemento rnas profundo,

cu te dirigi riba progreso, y base riba hechonan actual. no ta ni?ca ruptura Reina, sino un señal di accion constitucional madura.

cu

E gobierno actual a manifesta ultimo cu desviacion for di e palabmcion original cu Hulanda, lo e relacion mutuo entre e paisnan. Esaki no la un argumento convincente. Reino Hulandes, despues di tur cos. ta fundsmenta riba coopemcion y respet mutuo. por perhudica

Si acaso Aruba, teniendo na condideracion resultadonan logra mientrastanto y e realidad actualisa, opta pa sigui regula supervision di tinanzas oublico por medio di legislacion nacional

manera a bin ta sosode desde 2015 exitosamente esaki den tur razonabilidad no por wordo interpreta como un ruptura dan confianza, sino e ta muestra di un reevaluacion legitimo dentro

die cuadro di Statuut. Vision progresista no ta algo cu ta demostra di falta di con?bilidad, sino mas bien te e esencía di bon gobernacion.

Ademas.un acuerdo riba un “consensusrijkswet',

pa su naturaleza te encera cu na tur momento di I'consensus" mester ta existi. Si resulta cu e deseo pa un areglo via Ley di Consenso di Reino.no tey mas.e ore no porte otro cu tin cu opta pa otro instrumento. Esey no ta kibramento di un palabracion. sino ta e cumplimento die espiritu di opta pa un ley a base di "consensus".

e condicíon


E autonomie

dl e paianan no to ilimita.

Reine Hulandes tin. segun articule 43. punto 2 dieStatuut, e ebligacion pa garant-12ae realizacion die derechonan fundamental, e seguridad huridice y bon gebernacion. E asina yama 'funcion di garantie” aki (waarborgfunctie),

no mester ta un medio di peder, sine un ultimo recurso (ultimum

destina pa interveni solamente na momento un pais structuralmente su ebligacionnan cenforme e articulo 43. punto remedium)

ne ta cumpli cu

E manehotinanciere

di Aruba. per le tante, ta pertenece na manehe di su asuntenan interne. den e sentido di articule 41. Selamente era ta existí un colapso asina grave di e finanzas publico cu ta cempromete

bon gebernacien,

e gobierne di Reine, atraves

die Conseho di Ministre di Reine

per eherce su “funcion di garantie".°

E practica real di e ultimo diez aña ta demostra cu Aruba a cumpli cu su respensabilidadnan. Bou di Left, y apesar di shocknan externe pisa manera e crisis di COVlD-19. e pais a cumpli cu e normanan fundamental di ben maneho presupuestarie, a entrega informenan perieoico na Colegie di Supervisien Flnanciere (Caft) y a sigui e recemendaciennan.

E Laft publica como AB 201 5 no. 39, a bin na vigor pa medie di un protocol boluntarie entre Aruba y Hulanda. E censtruccion aki ta base den e cen?anza mutuo: Amba a reconece e necesidad di supervision

tecníco externe. mientras cu Reine a reconece cu e supervisien

aki

per a werde

regla pa medio di un ley local, sin necesidad di un leydi Reine.

E evaluaciennan di per enempel Bureau Economíco Amsterdam [2024) a cenclui cu Laft a cenduci na un mehoramente di discipline presupuestarie, e transparencía di responsabitidad financiero y un cljma stabiel di cooperacien entre Aruba, CAFT y RMR. sin necesidad di

medidanan di instruccionnan formal'. Asina LAFT a crece bira un ehernpel di supervision funcional basa den con?anza mutuo na lugar di nerarquía.

hunto

Dilanti e hechenan aki. ta surgi e pregunta

si e cencepte di Ley di Reine HOFA reelmente te bass riba confianza of mas bien riba descon?enza structural. E ley di Reine ta transferi e base huridico di supervisien di e legislacien di Aruba pa legislacien di Reine y ta vincula e cambionen di nunnanan financiero pa e aprobacion previo di RMR. Cu esey e poder di redefini e margen presupuesterio

ta werde comparti

cu un ergano pafer die ambíte demecratice di Aruba.

E hechenan ta indica cu Aruba, beu di LAFT.a cumpli structuralmente cu su obligacíennan y cu e Parlamento di Aruba ta eherce su funcíen di control y presupuestarie debidamente. Per lo tante e transícion pa un ley di Reine ne te crea garantianan ?nancíero nobe, sine cu e ta

institucienaliza descon?anza den future pa e posibilidad cu future miembronan di perlamente of gebiernonan

lo por actua menes prudente.

Un ley di Reine di consense ta formalrnente acepta,

S

boluntarie.pere materialmente ireversibel: una vez e lo per werde cambla solamente pa medio di legislacion cenhunto di Reine. Asina ta

Riad van Sura van nerKoninkrijk, Advies inzake Ríimvet ?nanciael toezicht Curiosa en Sinr Maarten. 0.01 5511.

2010, nr

m1

s

smuurvuar nerKoninx?/k

7

Economisch Bureau Amsterdam

Neuerunuen.

um

en mene ua.

Evaluatie financieel mazlchtAmba

il l

2015-2023,

Amllerdem:

ERA.1024. 12-1


Sindicatonan

ta subraya cu nan analisis ta basa riba consideracionnan

huridico, ínstitucional y incluyendo e artioulonan 38, 41 y 43 die Statuut di Heino y e desempeño di Aruba bou di Ordenanza di Supervision Financiero di Aruba economico,

Contexto

huridico y origen di e ouestlon

di HOFA

Segun e articulo 38. punto 2 di Statuut e paisnan por haci palabracionnan

Reino, basta cu ta existi oonsenso riba esaki entre e gobiernonan

E base die trayecto (Bestuurlijk

Akkoord),

(consensusrijkswet)

pa medio di un Ley di

involucra'.

actual ta e Acuerdo Administrativo

entre Aruba y Hulanda di Mei 2024 den cual a keda considera y acorda cu un Ley di Consenso di Reino ta e opcion mas adecua pa gerantiza un discipline presupuestario

sosteniblez. E escogencia aki a wordo conberti despues den un proyecto di Ley di Consenso di Reino, cu a wordo presenta

den 2025 na Conseho di Ministro di Reina.

E esencia di e tipo di leynan aki ta cu 'consenso" mester ta continuamente

Ta notable

presente

no ta un firma unico. sino un condicion

cu Parlamento di Aruba nunca a aproba

supuestamente

solamente

cu

durante henter e proceso legislativo.

tormalmente

e proceso

di ley aki y

lo a wordo informa periodicamente.

Tambe nos ta sinti falta di e di e termino l'consenus" den e documento aki. como cu su embergadura ta asina grandi pa nos como pueblo. Por lo tante ta surgi e pregunta: Kende ta de?ni e momento cu a yege ne Consensus si ofno?Ehecutivonen nombre ps Parlamento (Gobierno) of e Comision instala pa detinicion

hiba negociacionnan? pa represents

Unda e rol di Parlamento ta den esaki como e unico representantenan

un pueblof”

Pues, con ta constata

confianze

y legitimided

eügi

e consenso cu artículo 38, punto 2 di Statuut ta

rekeri?

Autonomia,

democretico:

soberenie

preeupuesterio

di Aruba

den Reino" E punto

di salida constitucional

asuntonan

interno. E autonomie

di Reino Hulandes

ta cu cada

pais ta maneha su propio

aki ta hancra den e articulo 41, punto

1 di e Statuut di Reino, di e pais ta wordo maneha pa e propio paisnan". Di eynan ta sali cu e pueblo di Aruba atraves di su representantenan eligi democraticamente, cual ta Parlamento di Aruba, ta mantene e ultimo palabra over su maneho (politica) ?nanciero economico. E

unda ta stipula

cu “asuntonan

principio aki ta forma e nucleo die status aparte di Aruba desde 1986 y ta garantiza cu e gobierno ta duna cuenta na su propio ciudadanonan, no na un organo cu ta cai pafor di e sistema electoral di Aruba.

art. 38 lid 2 Statuut

“In anderllng overleg ken worden bepaald, detzodenige regeling en de wijziging daarvan bij rijkswet of van rijksbestuur wordt vesqesleld.. 2 Bestuurlijk Akkoord tussen het Land Aruba en het Koninkrijk der Nederlanden inzake linencieel beheer en duurzame overheidsfinanciën. ondertekend op 22 mei 2024. (Officiële publicatie: ríikeavemeidml.24 mei 2024) l Artikel 1 Steen-:regeling van Aruba: 'De Staten vertegenwoordigen hetgehele Arubaanse volk.' 4 Statuut voor het Koninkn'ikder Nederlanden.zoals vastgesteld op 28 oktober 1954 503) en sindsdien meermalen gewillig! laatstelijk bij wat ven 11 oktober 2023 2023 407) algemene

meetregel


elimina e autoridad di Parlamento di Aruba den materie di presupuesto,

un principio

fundamental

di democracia parlamentario.

E realidad

die desempeño

Dilanti e supuesto

?nancíero

di Aruba

necesidad di un ley di Reino, ta pa e mehoramento

ArulzravCu e Laft actual, e resultadonan

real di e finanza publlco di

a fortalece considerablemente. Segun e

presupueslario

informe di IMF Articulo IV 2025. Aruba a realíza un surplus presupuestario

di aproximadamente

di GDP.mientras cu e quota di debe a haha di 74% na 2024 y ta premira pa haha pa 50% na 2030. E Direccion di Finanzas a confirma den su proyeccionnan

tendencia aki ta stabiliza su mes sin intervencionnan

pa e presupuesto

di 2025 cu e

nobo externo.

E cífranan aki ta demostra cu Aruba ya a registra un avance significativo. Consecuentememe principío di subsidiariedad ta exigi pa eligi e medida menos drasrico pa alcanza e obhetivo. Un Pais cu ta bira dependiente

e

di poder economico grandi. ta un comunldad cu ta perde su

derecho di decision simplemenle

pa satisface interes di otro. Ta pesey mes nos ta ripiti cu

solidaridad no kiermeen wordo domina,

aiudo nota nifica chantahe.

E lay di Reina como ultimo rocurao

Tanto Raad van State como literatura academico la enfatiza cu e Reino solamente por invterveni na momento un pais no ta cumpli di forma structural cu bon gobernacion 43 punto 2 di Statuut). E stipulacion ta otorga Reinn un funcion di garantie (salvaguardia), no un funcion administrativo (di maneho). Pesey Sindicakonan ta argumenra cu e aplicacion puramente

di un ley di Reino basa riba consenso riba

tereno financiero ta solamente defendibel

demostra un funcionamento

de?ciente.

na momento

Dicho desfuncionamento

cu e institucionnan nacional no ta existi actualmente.

Al

di Laft cu por hiba un maneho ?nanciero responsabel.

E

contrario,

Amba a demoslra dentro di e structura

peso pa un ley di Reino permanente

no lo la necesariamente

un medio di recuperacion, sino mas

bien un expresion di descon?anza institucional den direccíon Aruba.

di e organonan democratico

di

E alternativa: un Lay local

Sindicatonan

firmante

cumplimento

cu dunamento di cuenta,

ta

boga

pa

e obhetivonan

di HOFA,

disciplina

control di debe y transparencia.

presupuestario.

ta wordo estableci

pa

medio di un ley local. Dicho Ley (por ehempel un L~HOFA) lo por duna normanan cla, supervision y obligacion pa duna informe na Parlamemo4

local independieme


Notable ta cu e Memorie van Toelichting na e concepto

mesun momento

di HOFA ya ta papia di un ley local na

(LWHO) cu lo mester regula e cuanti?cacion

di e normanan. Esaki ta confirma cu e ruta local no solamente ta posibel. sino ya ta incorpora, door di cua ta reduci aun mas e necesidad di un ley di Reino.

Conclusion:

Prestamo, Ayudo of Cooperacion,

pero cu dignided

Sindícatonan firmante ta haci un yamada na gobiernoy Parlamento di Aruba pa papia cu un solo voz: no un voz cu ta contra di cooperacion cu Reino, sino un voz cu ta na fabor di trato igual. basa riba confianza y respet pa e derecho di un pueblo. E escohencia pa un Ley di Reina basa riba

consenso no por ta algo automatico, ni lampoco mag forma parti den un ritual politico unda cu no ta scucha un pueblo. como cu e por limita y te hasta caba cu nos autonomia. Tenten cu institucionnan local ta funciona, y e cifranan ta demostra cumplimento, no ta existi ningun necesidad huridico ni economico pa introduci e ultimo recurso di un ley di Reino. Continua cu un proceso basa riba un estimacion inicialmente incorrecte, no lo conduci na un mihor gobierno, sino na un dependancia permanente. Aruba a demostra cu e por mantene su

finanzas na ordo. Ta keda awor na Reino pa responde na e ccm?anzaI no door di laga luchanan den pasado pasa sin mas. sino door para duro pa e respeta pa nos autonomia y e derecho di un pueblo pa escoge su propio destino.

Sindicatonan

di Aruba,


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Position Paper Sindicatonan contra HOFA 27 okt 2025 by Partido MEP Aruba - Issuu