Editie 6 - 2016 - Oooh my foodness

Editie 6 Jaargang 2016

PARALLAKS ‘Oooh my foodness’

Verschillende aspecten om jou meer te laten eten: Eetlust opwekkende reclames Vroeger was alles beter?

Oervoedsel: het paleodieet Eet stoornissen die niet in een hokje zijn te plaatsen: Eating disordes not otherwise specified

TOP TECHNOLOGY FOR PATIENTS WWW.UTWENTE.NL/MIRA

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave

Genetischge modificatie Voor optimale eigenschappen van ons eten

3D voedselprinters De toekomst van ons eten?

12

18

Alcohol en eetlust

waarom we snachts snacken

25

4

Van de Voorzitter

5

Redactioneel

6

Goed verhaal, lekker kort

8

Hier op de UT Met nu tijd van de feestdagen

10

Medische apparaten van vroeger: Maagsonde Alles over het toegedient krijgen van voedsel

14

Paradoks Inside Alles om en rond de vereniging

16

Geneeskunde op het AMC Vanuit Antonie van leeuwenhoek Ziekenhuis

20

Oervoedsel: het paleodieet Was het eten vroeger beter?

22

Studentenmaaltijd - Paleorecept Om het paleodieet in praktijk te brengen

23

I crave for you...

Waarom we altijd lekkere trek hebben

24

Eetlust opwekkende reclames Verschillende aspecten om jou eer te laten eten

26

Ziekte uitgelicht: Eating disordes not otherwise specified Met bijzondere eetstoornissen

COLOFON REDACTIE:

Dafne Groener (Hoofdredacteur) Cindy Rikhof (Hoofd-vormgeving) Erwin Renselaar(Secretaris/Vormgeving) Bas Schilder (Vormgeving) Kevin Klein Gunnewiek (vormgeving) Saskia Yperlaan (Vormgeving) Thomas van Kuipers (Redacteur) Silvano Gefferie (Redacteur) Annabel Groenenberg (Redacteur) Roos Bulthuis (Redacteur)

Parallaks is de periodiek van S.V. Para- LEES PARALLAKS ONLINE: doks en wordt samengesteld door een De Parallaks is online te lezen. Ga naar: commissie van vrijwilligers. Heb je ideeĂŤn, www.paradoks.utwente.nl/parallaks suggesties, vragen of wil je om een andere reden contact, spreek een commissieCORRESPONDENTIE: lid aan of mail naar het correspondentie parallaks@paradoks.utwente.nl e-mailadres vermeld aan de linkerzijde.

DRUK: T-Point, Enschede Š Copyright 2016

Editie 6 Jaargang 2016

3

Van de Voorzitter

De Toekomst

JOOST HERIJ GERS

We zijn nu twee maanden vol enthousiasme bezig als bestuur van de mooiste vereniging van de UT! In deze maanden heeft de eerste Algemene Leden Vergadering ook al plaats gevonden. Er moest namelijk een besluit genomen worden over de toekomst van Paradoks. Hierbij ging het om een mogelijke verhuizing naar een andere locatie, namelijk de Technohal. Na veel voorbereidingen door de SIPA-werkgroep (bestaande uit 5 Paradoksleden en 4 Siriusleden) lag er een plan klaar voor de ALV’s. Een dag eerder was er door studievereniging Sirius al ingestemd met de verhuisplannen en op 5 oktober werd definitief dat ook Paradoks naar deze locatie gaat verhuizen.

Voordat de verbouwing zal gaan beginnen gaat er nog een groot evenement plaats vinden. Nu zal onder de meeste van jullie bekend zijn dat dit een rave is in de Technohal. Menig bestuurder van Paradoks is hier ook erg blij mee, omdat zij van deze muziek houden. Zij kijken hier dan ook erg naar uit. Voordat deze rave kan plaats vinden zal de Technohal eerst gestript moeten worden.

Hierbij kon de SIPA-werkgroep ook zijn steentje bijdragen. Wij hadden namelijk aangeboden om ook enkele muren te mogen slopen. Dit bleek mogelijk te zijn, waardoor we vol enthousiasme aan de gang konden om muren te slopen in de toekomstige PK. Nadat we een flinke fysieke inspan-

4

‘Oooh my foodness’

ning hadden geleverd met sloophamers mochten we zelfs nog even aan de gang met een kleine graafmachine.

Na een half uur flink doorwerken, was de ruimte zo goed als vrij van muren.

Klaar voor de verbouwing die daar de komende maanden plaats kan gaan vinden. Op dit moment kunnen we ook al vooruit kijken naar de nieuwe PK. Er staat namelijk een stuk muur uit de toekomstige PK in de huidige PK. Het idee van een nieuwe ParadoksKamer lijkt me erg gaaf. Het nadenken over de inrichting van deze ruimte is op dit moment een van de belangrijkere dingen waar de werkgroep mee bezig is. Het gekke idee hierbij is dat we het waarschijnlijk zelf allemaal niet echt mee gaan maken. Toch ben ik hoopvol dat ook ik dit nog wel mee kan gaan maken, zodat ik ook in een nieuwe PK kan gaan genieten van een (kaart)spelletje en het chillen op de bank.

Maar goed, dat is een toekomstbeeld.

Nu eerst maar weer genieten van het nieuwe kaartspel van de maand!

Namens het volledige 38e bestuur ‘Uniformis Inaequitatis’, Joost Herijgers

Redactioneel

Aan Tafel!

Korte dagen, lange nachten, donkere avonden, donkere ochtenden. Dat klinkt tegenstrijdig, maar dat is het niet. Sinds het achteruitzetten van de klok, eind oktober, is dit de realiteit van alledag. En met deze donkere dagen komen ook de feestdagen in december steeds dichterbij. Sinterklaas en Kerst, de ultieme familiefeesten. Feesten die in de huidige maatschappij vooral in het teken staan van eten. En laat dat nou net het thema van deze editie zijn. Smaak en eten zijn onlosmakelijk verbonden. Annabel heeft een prachtig artikel geschreven over ‘cravings’. Kevin wijdt zijn eerste artikel aan de verklaring van het vet willen eten na het nuttigen van alcoholische versnaperingen. Roos schrijft haar eerste artikel over het 3D-printen van eten. Ik ben benieuwd, zowel naar het artikel als de smaak van dat voedsel van de toekomst! Thomas vertelt in de rubriek ‘Medische apparaten van vroeger’ over de ontwikkeling van de sonde en sondevoeding. Vanuit het bestuur komt ‘Paradoks inside’, zodat jij weer up-to-date bent met alle laatste nieuwtjes. Silvano heeft het paleodieet verder onderzocht en ik ga verklaren waarom reclames honger opwekken.

en ook in de Bastille. We vinden het leuk om te vertellen over onze bezigheden voor de Parallaks of om met jou ideeën over volgende edities te delen.

Naast het schrijven van artikelen over studiegerelateerde zaken, leggen wij veel contact met studenten, commissies, alumni en bedrijven. Ook hebben we geregeld een brainstormavond waarop de meest uiteenlopende ideeën worden bedacht en we elkaar beter leren kennen. Als nieuw lid van de redactie heb je erg veel vrijheid; de Parallaks verandert continu en jij kunt daaraan een grote bijdrage leveren!

Wie weet ben je een echt InDesign— talent en druk je jouw stempel op de lay-out. Nieuwe redactieleden zijn altijd welkom. Bovendien is het mogelijk om een freelanceartikel (oftewel geheel vrijblijvend) te schrijven over een onderwerp dat jij interessant vindt. Je kunt voor dit alles, overige vragen en opmerkingen mailen naar d.l.t.groener@student.utwente.nl !

DAFNE GROENER

Veel leesplezier en tot in de Pk! Dafne Groener Hoofdredacteur

Lijkt het jou nou leuk om artikelen te schrijven, heb je leuke ideeën voor volgende edities of wil je jezelf uitdagen door met InDesign aan de slag te gaan? Wacht dan niet langer en meld het bij iemand van de redactie of bij het bestuur! Wij zijn te vinden in collegezalen, in de PK, in Beneden Peil

Editie 6 Jaargang 2016

5

Goed verhaal, lekker kort

Orthorexia, een nieuwe eetstoornis?

Orthorexia klinkt als anorexia en zit dan ook in hetzelfde straatje. Orthorexia is een (nog) niet officieel erkende eetstoornis. Mensen met orthorexia hebben een obsessie voor gezonde voeding. Ze eten vooral volgens bepaalde voedingshypes. Brood en zuivel worden vermeden en er wordt alleen fruit en groente gegeten. Daarnaast wordt er vaak intensief gesport. Het probleem is dat juist door deze aandoening er een eenzijdig voedingspatroon ontstaat dat leidt tot ondergewicht en ondervoeding. Anders gezegd ontbreken er producten uit de schijf van vijf die essen-

tieel zijn voor een gezond en gevarieerd dieet. Ondanks dat de ziekte nog niet officieel erkend is, krijgt het wel steeds meer aandacht in de jeugdzorg. Indien iemand lijdt aan orthorexia en lichamelijk of psychische klachten heeft, is het belangrijk om zo snel mogelijk te starten met behandeling. Hoe langer iemand klachten heeft, hoe lastiger de behandeling zal zijn. Het Leids universitair medisch centrum (LUMC) gaat binnenkort onder leiding van hoogleraar Eric van Furth een onderzoek starten naar orthorexia.

! t r o k , l r a e a k h lek Goed ver ‘Gezonder’ speltbrood eigenlijk een fabel?

Een tijd terug was er opeens de hype die speltbrood heet.

Het zou veel gezonder zijn dan ‘normaal’ brood. Wie even googelt op speltbrood krijgt allerlei voordelen van speltbrood te zien. Zo zou het geneeskrachtig werken, een superfood zijn en minder calorieën bevatten dan normaal tarwebrood.

Maar is dit eigenlijk wel waar?

Het blijkt dat spelt, een familie van tarwe, al 9000 jaar geleden werd gebruikt om brood mee te bakken. Dit is zelfs nog eerder dan het ‘normale’ tarwebrood. Helaas deden onze voorouders dit niet omdat spelt zoveel voordelen heeft.

In speltbrood zitten namelijk niet minder calorieën dan in gewoon brood. Ook is het niet geneeskrachtig en geen superfood. Is er dan wel een reden om te zeggen dat speltbrood

6

‘Oooh my foodness’

beter is? Ja, die is er. ‘Gewoon’ tarwe moest op grote schaal verbouwd worden, waardoor er veel onderzoek naar werd gedaan om dit gewas zo snel en zo groot mogelijk te laten groeien. Dit is gelukt, maar heeft als keerzijde dat er per gram minder voedingsstoffen in brood zitten. Voor spelt geldt dit niet, omdat naar spelt minder vraag is. Door de mindere vraag naar speltbrood is het voor de grote voedselgiganten niet interessant om op grote schaal te bakken. Daarom wordt speltbrood vooral gebakken door de betere bakkers. Bijkomend voordeel is dat deze er geen extra ingrediënten zoals broodverbeteraar indoen. Naast dat speltbrood meer voedingsstoffen bevat, is speltbrood dus ook nog natuurlijker en lekkerder!

Bronnen: https://www.gezondheidsnet.nl/noten-zaden-engranen/speltbrood-gezonder-dan-gewoon-brood

Goed verhaal, lekker kort

Geschiedenis van de snackbar De meeste mensen komen er wel eens: de snackbar. Tot een eeuw geleden was dit echter niet zo vanzelfsprekend. Buiten de deur eten was toen voor de meeste mensen geen optie. De voorlopers van de snackbar brachten hier verandering in. Deze voorlopers zijn bijvoorbeeld haringkarren, zuurkarren (hier konden augurken en uitjes gekocht worden) en straatventers die worsten verkochten. Vroeger werd op straat eten echter als niet netjes gezien. Later kwam hiervoor een alternatief en dat waren de broodjeszaken, deze bestonden voornamelijk in het westen van het land. Een voorbeeld was het joods-Amsterdamse broodje halfom: een broodje met pekelvlees (gezouten rundvlees). Dit was eigenlijk de kapsalon van de 19e eeuw en verspreidde zich snel over

de Randstad. Vanaf de jaren 20 gingen slagers en (banket)bakkers zelf kroketten maken en verkopen, het recept dook al in kookboeken rond 1700 op. In de jaren 30 opende de eerste automatiek, dit was waarschijnlijk een Duitse uitvinding. De eerste Febo opende 10 jaar later en was in eerste instantie een banketbakkerij, die toen nog Maison Febo heette. Doordat de vraag naar huisgemaakte kroketten in de bakkerij groter werd, besloot Febo in 1960 een automatiekketen te worden. Tegenwoordig is de frikandel de meest bestelde snack van de snackbar en wordt deze vaak besteld samen met patat.

Patat rukte pas na de Tweede Wereldoorlog echt op in Nederland. Tegenwoordig wordt de snackbar vooral door jongeren na het uitgaan goed bezocht!

Bron: Quest juli 2016

! t r o k , l r a e a k h lek Goed ver

Epilepsie en EEG Epilepsie is een aandoening van de hersenen die zich uit door middel van aanvallen, ofwel consulten. Een epileptisch consult kan partieel of gegeneraliseerd zijn. Bij het eerste geval speelt een deel van de hersenen een rol en in het tweede het gehele brein.

Epilepsie kan geregistreerd worden door een hersenfilmpje te maken, ook wel een EEG. Bij een EEG worden er elektroden op het hoofd geplakt of krijgt een patiĂŤnt een soort badmuts op. De elektroden vangen de elektrische signalen op. Via een beeldscherm worden deze signalen in beeld gebracht, en kan de activiteit van de hersenen bekeken worden. Epileptische activiteit of een aanval kenmerkt zich door verandering in bepaalde frequenties van de hersenen. Een neuroloog kan zo via het EEG zien of de insulten wel epileptisch zijn, waar de aanval begint

in de hersenen en hoe deze zich ontwikkelt bij een aanval. Toch blijkt het lastig in sommige gevallen om te zeggen of iemand wel epilepsie heeft. Dit komt doordat er voor het aflezen van een EEG geen criteria zijn. Epilepsie kenmerkt zich bijvoorbeeld door een scherpe piek gevolgd door een trage golf. Per zorgverlener kan het verschillen of iemand een piek bijvoorbeeld als scherp of niet scherp beoordeeld. In een artikel van Pillai et. al. worden een aantal criteria genoemd die zouden moeten gelden voor het aflezen van een EEG. De criteria hebben onder andere met de tijd van een piek te maken. Een technisch geneeskundige zou hier in de toekomst mee aan de slag kunnen, om een programma te schrijven dat aan de hand van de criteria een diagnose analyseert. iusa vel id milit, sus qui is et re, autem

Editie 6 Jaargang 2016

7

Hier op de UT Artikel door Thomas

De dagen worden weer langer, oftewel de wintermaanden komen er weer aan. Menig student zal in het donker richting de UT fietsen en ’s avonds in het donker weer terug. Het eerste kwartiel is alweer voorbij en het tweede is volop in gang. Ergens hebben de wintermaanden ook wel iets gezelligs. Veel feestdagen waar je toch weer een paar avonden even kunt bijkletsen met familie of vrienden.

Een van de feestdagen is natuurlijk Sinterklaas. Het kinderfeest met gedichten, cadeautjes, pepernoten en natuurlijk de Zwarte Pietendiscussie. Al een aantal weken zijn er een paar debielen in dit land die het nodig vinden om protesten te organiseren. Zowel voor Zwarte Piet, als tegen Zwarte Piet. Ik hoorde een tijdje t erug een discussie tussen een voor- en tegenhanger. De voorhanger vond Sinterklaas echt bij de Nederlandse cultuur horen. Nederlandse cultuur? Dan ga je toch keihard lachen als je weet dat Sint-Nicolaas oorspronkelijk in Turkije geboren is? Zou het zelf wel humor vinden dit uit de mond van een PVV-stemmer te horen. Zegt hij toch indirect dat Turken Nederlandse cultuur zijn.

Grappig toch, uit de mond van een PVV’er?

Na Sinterklaas komt kerst. Ook een festijn waar het deels draait om eten. Met het jaarlijkse kerstdiner, waar je stiekem al het hele jaar tegenop ziet. Er is ook niks veranderd, je hoort nog steeds het gezeik van je zwager over zijn werk, je schoonzus over haar urine-incontinentie na de bevalling en je schoonmoeder staat in keuken. Dat scheelt dan weer, hoef je in ieder geval niet met haar te praten. Uiteindelijk zit je met zijn allen aan tafel, te gourmetten. Want dat is zo gezellig, gourmetten. Lekker de hele avond zelf voor je eten zorgen, want daar heb je ook echt behoefte aan. Uiteindelijk ben je altijd blij als het weer voorbij is en je weer een jaar kunt wachten.

En dan is er nog 31 december, oud en nieuw. Verschrikkelijke avond. Is toch altijd een beetje de tijd doden totdat je kan gaan zuipen om 12 uur. Tenminste zo voel ik dat. Beetje oudejaarsconference, spelletje, drankje, spelletje, oudejaarsconference, spelletje. Er is ook altijd wel één zeikerd die nog even moet beginnen over ‘de goede voornemens’. Ik begin de mensen die moeten werken met oudejaar steeds beter te begrijpen.

1 januari vind ik altijd wel een geestige dag. Even bekijken wat de stand van het land is. Altijd op tv dat schansspringen met Garmisch-Partenkirchen. Je kijkt toch altijd met de hoop dat er 1 op zijn tetter gaat.

Verder natuurlijk even het aantal vuurwerkslachtoffers aanhoren. 7 ogen, 6 vingers, 1 hand… Je bent een

Hier op de UT

rund…. Bedenk zelf maar.

Toch wel raar. Elk jaar weer een paar ogen blind, maar

vuurwerk blijft verkocht worden. Schijnt zelfs zo te zijn dat we in Nederland in één nacht meer ogen naar de maan helpen dan in Syrië. Als je dit weet, dan vraag je je toch af wat er mis is met een land? Waarom niet gewoon al het vuurwerk verbieden en dan doen we één hele grote vuurpijl. Stel ik voor dat Willem-Alexander hem afsteekt. Eén pijl die om 12 uur even héél Nederland in het licht zet. En dat we op dat moment even het perfecte landje zijn, waar iedereen elkaar lief heeft.

Waar je als homo gewoon over straat kunt. Je als ambulancebroeder je werk kunt doen zonder een pakslaag te krijgen. Studenten die weer gewoon kunnen studeren in plaats van de administratie erom heen. Een land waar het doel weer de kern van aandacht wordt.

Voordat we de feestdagen ingaan zullen we eerst nog een paar collegeweken moeten overbruggen. Weken waarin we denk ik af en toe stil moeten staan en moeten waarderen wat we hebben, dat we de mogelijkheid hebben om naar de universiteit te gaan. Waar we een vak

leren. Jezelf te leren kennen. Jezelf ontwikkelen. Leren om op je eigen benen te staan. Keuzes moeten maken over wat het beste is op dat moment. Denken over wat je wil met je toekomst. Denk hier eens over na, als je straks weer leest dat er in Aleppo ziekenhuizen worden platgegooid. Denk er eens over na dat we het goed hebben hier. Maar blijf al met al genieten van het leven.

Artikel door Thomas Medische apparaten van vroeger

Maagsonde

Voedsel is noodzakelijk voor vrijwel ieder organisme om in leven te blijven. In voedsel zitten de bouwstenen voor je lichaam. Met deze bouwstenen kan het lichaam cellen vervangen, maar ook noodzakelijk enzymen en hormonen die je lichaam gebruikt voor processen produceren. Door omstandigheden kan het zo zijn dat iemand niet meer in staat is om te eten. Het lichaam zal dan eerst overschakelen op het reservesysteem. Eerst zal dit je vet zijn, later je spieren, en nog later je (vitale) organen. Om te voorkomen dat het zo ver komt, kan er een maagsonde ingebracht worden.

Weetjes: •

Een nacht/ dag opname met sonde voeding in het ziekenhuis 1500 euro kost?

• Sondevoeding alle voedingsstof-

fen bevat zoals vetten, eiwitten,

vocht, koolhydraten, mineralen & vitaminen?

•

1 zak sondevoeding ongeveer 1500 kcal bevat?

10 ‘Oooh my foodness’

Een maagsonde is een buisje van ongeveer 1,5 meter lang dat via de neus of mond rechtstreeks in de maag wordt ingebracht. Aan de uiteinden van het buisje zitten openingen waardoor de sondevoeding te maag in kan. Aan het begin van het buisje zit vaak een zak waarvan de inhoud middels een pomp de maag ingaat.

De allereerste maagsonde stamt uit de 17de eeuw. Deze bestond uit zilver en werd alleen gebruikt voor het toedienen van voedingsstoffen. In 1790 gebruikte John Hunter een leren sonde en voedde hiermee iemand 5 weken lang. Dit leer was gemaakt van palinghuid. Rond 1800 kwam Philip Pshysick ermee dat een maagsonde ook als een soort pomp gebruikt kon worden. Het idee van hem was dat vloeistoffen uit de maag gepompt zouden kunnen worden in geval van bijvoorbeeld vergiftiging. Een Engelse chirurg beschreef in 1822 de maagsonde als een rubberen slang met aan het uiteinde een bolletje van ivoor. De sonde bevatte gaatjes en was verbonden met een fles. Een jaar later, in 1823, werd de fles vervangen door een spuit met 2 kleppen. Door de 2

Artikel door Thomas Medische apparaten van vroeger

kleppen was het mogelijk om de maag te ledigen zonder de spuit te hoeven verplaatsen.

Ondanks dat deze vorm van sonde levens kon redden, werd halverwege de 19de eeuw deze maagsonde niet meer gebruikt.

In 1921 werd een nieuwe maagsonde geïntroduceerd.

De sonde van Levin. De sonde was gemaakt van de rubber en daarom flexibel. Maar door complicaties en intolerantie voor rubber werd deze vervangen door plastic.

Verschillende plastics zijn geprobeerd totdat ze nu bij het huidige polyurethaan zijn gebleven.

Het verbetern van de medische technologie heeft ervoor gezorgd dat het sterfstecijfer onder de patietnen omlaag ging. Dit resulteerde in een verhoogde vraag naar sondevoeding. Het gebruik van maagsondes ging daarom ook omhoog, maar was in begin 1900 nog niet de methode die het eerste aangesproken werd.

Het plaatsen van een maagsonde is de taak van de verpleegkundigen, vroeger ook al. Het inbrengen van een sonde via de neus in 1930 ging als volgt. Eerst werd de lucht uit de sonde gehaald. Vervolgens werd met steriele vaseline het topje van de sonde ingesmeerd en ingebracht via de neus. Als de markering op het slangetje de neusvleugel had bereikt, werd er van uit gegaan dat de sonde nu ook in de maag zat. Bij twijfel kon de positie bepaald worden door op het epigastrum van de patiënt te duwen en te luisteren of er lucht uit de maag te horen was. Nadat het toedienen van de voeding of leegpompen van de maag voltooid was werd de sonde weer verwijderd. Indien de patiënt weer voeding nodig had, werd opnieuw een sonde geplaatst. Dit was erg belastend en vervelend voor de patiënt. Hedendaags kan een sonde meerdere dagen blijven zitten.

In 1933 werd nog aangetoond dat een maagsonde na de operatie zwellingen in het abdomen kon voorkomen.

Later werd ook bewezen dat een maagsonde nuttig kan zijn bij de behandeling van een acute intestinale obstructies en paralytische ileus.

Ondanks de sterk verbeterde sondes sinds het begin, komen er nog regelmatig complicaties voor. Denk aan misselijkheid, diarree en uitdroging. Onderzoek en verbetering van de bestaande maagsonde is dus zeker nog nuttig, zodat de kans op complicaties nog verder wordt teruggedrongen.

Verschillende typen sondes: • Neus-maagsonde • Neus-dunnedarmsonde •

•

Jejunostomiesonde, deze wordt rechtstreeks in de dunne darm in gebracht via een sneetje in de huid PEG-sonde, deze wordt rechs- treeks in de maag ingebracht via een sneejte in de huid

Editie 6 Jaargang 2016 11

Artikel door Roos Thema: Voeding

Genetische modificatie Genetische modificatie wordt tegenwoordig gebruikt om de eigenschappen van planten, bacteriën of gisten te veranderen. Op deze manier kunnen gewassen bijvoorbeeld bestand gemaakt worden tegen insectenbestrijdingsmiddelen, of minder kwetsbaar voor diverse ziektes. Daarnaast kan genetische modificatie gebruikt worden om bacteriën, gisten en schimmels nuttige stoffen te laten aanmaken. Steeds vaker komt het voor dat je genetisch gemodificeerd eten op je bord krijgt. Die ene lekkere sappige tomaat, is dat wel echt alleen een tomaat? Steeds grotere groepen mensen keren zich tegen genetisch gemodificeerd eten, omdat het slecht zou zijn voor de gezondheid en voor het milieu. Maar wat is hiervan waar? En hoe werkt genetische modificatie eigenlijk?

Hoe werkt het?

Kort gezegd, bij genetische modificatie wordt er geknoeid met het DNA van een organisme. Oorspronkelijk werd dit gedaan door specifieke plantsoorten met elkaar te kruisen en vervolgens de plant met de beste eigenschappen uit te kiezen. Een goed voorbeeld zijn aardappelen. Door de jaren heen hebben we de wilde aardappel (die nog steeds in Zuid-Amerika gevonden kan worden) veranderd in de aardappel die je nu in de supermarkt koopt. En dan denk je vast “een aardappel is toch gewoon een aardappel?”, maar toch zijn de verschillen tussen de wilde aardappel en de ‘supermarktaardappel’ enorm. De basis van deze verschillen ligt dus in het DNA. Specifieke stukjes DNA van de aardappel (genen) coderen voor het maken van verschillende eiwitten en het zijn juist deze eiwitten die bepalen hoe de aardappel eruitziet en wat de textuur is. Als zo’n gen dus veranderd is, zullen de proteïnen die de aardappel produceert veranderen wat op zijn beurt resulteert in een nieuwe aardappel.

Tegenwoordig worden organismen niet meer zomaar gekruist en de beste uitkomst geselecteerd, maar worden stukjes DNA met daarop een bepaald gen uit een cel van een bepaald organisme geknipt en in het DNA in een cel van een ander organisme geplaatst. Vervolgens zal deze cel zich gaan delen en uiteindelijk resulteren in een geheel nieuw organisme.

Waarom zoveel discussie?

Een onderzoek van de ‘Eurobarometer’ in 2001 liet zien dat maarliefst tweederde van de ondervraagden dachten dat het eten van genetisch gemodificeerd eten gevaarlijk is. Deze gedachte komt deels voort uit het gevoel dat de consument geen controle meer heeft over wat hij zelf eet, maar ook uit het feit dat de media er vaak negatieve aandacht aan besteedt. Bovendien hebben mensen ook andere zorgen: • Er wordt een verdienmodel gecreeërd rondom het genetisch modificeren op basis van patenten op levend materiaal.

• Grote corporaties zetten de positie van kleinere partijen, eerlijke handel, voedselzekerheid en biodiversiteit onder druk.

• Er heerst angst dat genetische modificatie blijvende schade kan aanrichten aan de natuur, doordat plan-

12 ‘Oooh my foodness’

ten zichzelf ook op natuurlijke wijze voorplanten en zo genetisch gemodificeerd DNA verspreiden.

• Genetische modificatie is voor sommige mensen een onaanvaardbare aantasting van de integriteit van de natuur.

Toch hangen er ook vele voordelen aan het gebruik van genetisch gemodificeerde organismen. Insecten en andere plagen hebben bijvoorbeeld geen kans meer om planten te verwoesten. Daarnaast kan het gebruik van pesticiden gereduceerd worden, omdat deze minder nodig zijn. Ook kan genetisch gemodificeerd eten bijdragen aan medicijnen, omdat bacteriën bijvoorbeeld gestimuleerd kunnen worden om insuline te produceren. Als laatste kunnen genetisch gemodificeerde gewassen soms beter gedijen in extreme omstandigheden. Zij kunnen bijvoorbeeld extreme droogte of hoge zoutconcentraties weerstaan.

Conclusie En is genetisch gemodificeerd eten ongezonder dan ongemodificeerd eten? Welnee, je lichaam verwerkt beide producten op precies dezelfde manier en zal het niet merken als de eiwitten wat veranderd zijn. Natuurlijk bestaan er eiwitten die slechter voor het lichaam zijn dan anderen, maar die zitten ook in ongemodificeerd eten.

Genetische modificatie kan inderdaad de markt gaan veranderen, maar voor welke partijen dit positief gaat uitpakken laten we nog even in het midden. Ook moeten we een beetje uitkijken dat we niet per ongeluk organismen creeëren die een eigen willetje gaan leiden en de wereld willen overnemen. Dus zullen we het DNA van mensen voorlopig met rust laten?

Bronnen: Pechan, Paul., and Gert E. de. Vries. Genes on the Menu : Facts for Knowledge-Based Decisions. In Springer E-Books. Berlin: Springer, 2005. Web. http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/genetische-modificatie.aspx

Artikel door Roos Thema: Voeding

Top 5 genetisch gemodificeerde organismen: 5. Zalm: in de Verenigde Staten is in 2015 de genetisch gemodificeerde zalm van AquaBounty goedgekeurd voor consumptie. Dit is voor het eerst dat een dier met gemodificeerd DNA is toegestaan. Wat er zo bijzonder is aan deze zalm? De zalm van AquaBounty is ongeveer twee keer zo groot als een ‘gewone’ zalm. Onderzoekers hebben hiervoor het groeihormoon van een Amerikaanse puitaal gebruikt.

4. Tomaat: de tomaat was in de jaren ‘90 een toonbeeld van genetisch gemodificeerd voedsel. Onderzoekers hadden een gen dat een enzym produceerde dat betrokken was bij het zachter worden van de vrucht gedeactiveerd. Dit moest ervoor zorgen dat tomaten een vollere smaak zouden krijgen. Echter konden deze verwachtingen niet waargemaakt worden en was de tomaat verboden in Europa. In 1998 verdween de genetisch gemodificeerde tomaat daarom van de markt.

3. Aardappel: de aardappel is op verschillende manieren genetisch gemodificeerd, maar altijd met het doel om resistent tegen plagen en ziekten te worden en om bepaalde chemicaliën te produceren die het bruin en zacht worden tegen moesten gaan. De gemodificeerde aardappel is in 2010 geaccepteerd door de Europese commissie, maar werd niet geaccepteerd door boeren en consumenten en werd daarom in 2012 van de markt gehaald.

2. Aspartaam: dit is eigenlijk een beetje valsspelen, omdat aspartaam niet voorkomt in de natuur. Toch is het de meest gebruikte zoetstof van de wereld. Het is een combinatie van twee natuurlijke aminozuren waarvan een geproduceerd wordt door bacteriën. Sommige producenten manipuleren deze bacteriën om ervoor te zorgen dat ze meer aminozuren produceren, echter is het nog steeds niet helemaal duidelijk welke producten wel en niet genetisch gemodificeerd aspartaam bevatten.

1. Soja: genetisch gemodificeerd soja wordt voornamelijk gebruikt voor veevoer, maar zit ook in veel levensmiddelen zoals margarine en oliën en is daarom het meest geconsumeerde genetisch gemanipuleerde voedsel. Melk, vlees en eieren van dieren die gevoerd worden met genetisch gemodificeerd soja is ‘gentech’-vrij, omdat het voer in de darmen geheel wordt afgebroken.

Echter kun je dus, zonder het te weten, genetisch gemodificeerde producten naar binnen werken, door bijvoorbeeld een pakje margarine of een flesje olie te gebruiken bij het koken.

Editie 6 Jaargang 2016 13

Artikel door Joost en Kees Paradoks Inside

Paradoks inside DIES: 38 shades of Green

14 ‘Oooh my foodness’

Artikel door Joost en Kees Paradoks Inside

In de maand oktober hebben er weer enkele Paradoks-activiteiten plaatsgevonden. De maand is begonnen met de eerste van twee doegroepenborrels. Op deze borrels waren weer vele kiddoshirts te zien. Complete doegroepen werden beloond met een gratis meter bier/fris, zodat zij weer gezellig met elkaar konden kletsen in een ontspannen sfeer. Vanwege de goede eerste borrel is er later deze maand nog een doegroepenborrel geweest. Ook bij deze borrel was er een goede opkomst; deze werd zelfs nog beter bezocht dan de eerste doegroepenborrel.

Natuurlijk was oktober ook de maand van het vieren van de 38ste dies van Paradoks. Op 12 oktober was de PK versierd en omgedoopt tot de PenisKamer, waarbij er verschillende spelletjes gespeeld werden. Dit sloot aan bij het thema van dit jaar: 38 shades of green. Daarnaast was er ook een chocoladefontein in de PK gezet, waardoor leden spekjes met warme chocolade konden eten. Tijdens de borrel van die middag vond eveneens de traditionele bierestafette plaats. Na twee finales was de uiteindelijke winnaar Standaard Lui. Daarnaast was er dit jaar opnieuw eten met een thema geregeld door de Diescommissie. Er is dit jaar gekozen voor een sausagefest, waarbij iedereen kon genieten van drie verschillende worsten met friet.

Ook in de avonduren had de commissie gezorgd voor vermaak door middel van een feest, dat dit jaar plaatsvond in het Bรถlke. Hier is een stripteaseact uitgevoerd door de heren van het 38ste bestuur en de heren van de Diescommissie, dit tot groot vermaak van de aanwezigen.

Daarnaast heeft het 37ste bestuur de mogelijkheid gehad om haar actieve leden te bedanken door middel van de ALA. Bij deze activiteit hebben de actieve leden van 2015-2016 twee verschillende cocktails leren maken. Daarnaast was er een heerlijk buffet aanwezig, waardoor iedereen met een goed gevoel naar huis kon of door kon gaan naar de stad.

Naast deze gezelligheidsactiviteiten zijn ook de eerste lunchlezingen van dit jaar geweest. De ToeCo heeft twee lezingen georganiseerd die goed bezocht waren. De eerste lunchlezing ging over de Leadless Pacemaker en de tweede lunchlezing ging over het bedrijf UNeedle. De lezing over de leadless pacemaker was gericht op de laatste ontwikkelingen rondom de pacemaker. De lezing over de UNeedle was een ander soort lezing. Dit ging over de dagelijkse bezigheden en de ontwikkeling van het product, maar ook over startup-bedrijven in het algemeen.

Actieve Leden Activiteit: Cocktail workshop

Editie 6 Jaargang 2016 15

Artikel door Gerrit Geneeskunde op het AMC

Het AMC... Vanuit Het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis Ja, je leest het goed, aangezien ik in de wachttijd voor mijn coschappen zit, ben ik op dit moment weinig in het AMC. Daarom heb ik weinig nieuwtjes en dus heb ik besloten te vertellen over het Antoni van Leeuwenhoek (AvL) ziekenhuis, waar ik op dit moment werk.

Het AvL is een ziekenhuis gespecialiseerd in de diagnose en behandeling van kanker. Daarnaast bevind zich hier ook het Nederlands kanker instituut (NKI), een onderzoekscentrum op het gebied van kanker. Van buiten en van binnen is het eerste wat opvalt dat het een zeer modern ziekenhuis en onderzoekscentrum is. Verder is het, doordat het gespecialiseerd is voor een relatief kleine groep

patiënten, geen groot ziekenhuis. Dat blijkt ook wel uit het feit dat niet alle specialismen intern vertegenwoordigd zijn. Een voorbeeld hiervan is dat cardiologen worden uit het naastgelegen Slotervaartziekenhuis gehaald als deze nodig zijn.

Naast het Slotervaart ligt ook de bloedbank van Sanquin op het terrein in Amsterdam-West.

Het ziekenhuis en het onderzoekscentrum zijn in 1913 opgericht door onder andere de chirurg/hoogleraar J. Rotgans, de patholoog/hoogleraar W.M. de Vries en uitgever J.H. de Bussy. Aanvankelijk bevond het zich aan de Keizersgracht in het centrum van Amsterdam. Hier konden 17 patiënten behandeld worden. Al in 1929 verhuisde het ziekenhuis naar de Sarphatistraat (vlak bij Artis, aan de oostkant van het centrum).

Uiteindelijk zouden het NKI (in 1973) en het AvL (in 1979) naar Slotervaart verhuizen. Toen het AvL en het NKI in 1913 werden opgericht was er nog weinig bekend over de oorzaken en mechanismen van kanker. Tegenwoordig wordt steeds meer bekend en kan er aan de hand van de profielen van een tumor een behandelplan gemaakt worden.

In het AvL gebeurt dit in principe vanuit een multidisciplinaire aanpak. Hierdoor en door de wetenschappelijke kennis die is opgedaan is de overlevingskans aanzienlijk gestegen. Dit geldt ook voor het aantal nieuwe patiënten in het AvL en het aantal publicaties van het NKI.

16 ‘Oooh my foodness’

Artikel door Gerrit Geneeskunde op het AMC

Voor een beeld hoe het 100 jaar geleden was heb ik foto’s van het AvL van 1915 gevonden. Zo is te zien dat de uitrusting in een eeuw sterk is verbeterd. Ook de standaarden voor de ruimtes is sterk veranderd.

Ik zou zeggen beoordeel de foto’s, bedenk hoe een ziekenhuis en een laboratorium er tegenwoordig uitzien en trek je eigen conclusie over hoe het is veranderd.

Zij-instroom 2017 Voor degenen die geïnteresseerd zijn om na de TG of BMT-bachelor tóch de Geneeskunde master te gaan doen wil ik hier de mogelijkheid toelichten, omdat de aanmeld termijnen beginnen. Om hieraan deel te nemen moet je de bachelor voor 1 september 2017 afronden. De mogelijkheid om te solliciteren begint meestal vanaf 1 december en duurt tot 15 januari 2017.

Het is mogelijk om te solliciteren bij: Groningen, Leiden, Utrecht (SUMMA), Maastricht, Het VU en natuurlijk Het AMC/UvA, waar ik nu studeer.

Voor informatie mag je altijd contact met mij opnemen: gerrit.hengeveld@student.uva.nl

Editie 6 Jaargang 2016 17

Artikel door Roos Thema: Voeding

3D voedselprinters: Hip, gezond en duurzaam

3D printers zijn hip en worden tegenwoordig voor meerdere doeleinden gebruikt.

Denk hierbij aan de ontwikkeling van kleding, speelgoed, gereedschap en onderdelen van bijvoorbeeld auto’s. Een nieuw fenomeen zijn de 3D-voedselprinters. Doe er wat aardappelpuree of chocolade in en binnen no time heb je een fantastisch eetbaar(!) kunstwerkje. Maar hoe werkt dit dan precies? En waarom zou je in hemelsnaam je eten met een 3D printer maken als je alles kant-en-klaar in de supermarkt kunt kopen?

3D printen, hoe werkt dat?

3D printen wordt in het Engels ook wel ‘additive manufacturing’ genoemd. Dit is een proces waarbij je een object maakt door verschillende lagen op elkaar te plakken. De natuur doet dit ook; denk maar aan de stalagmieten en stalagtieten in grotten die worden gevormd doordat er steeds een druppeltje water bovenop valt. Om iets nauwkeuriger te werk te gaan, zul je eerst een digitaal 3D model moeten maken van jouw object. Dit ontwerp is over het algemeen een Computer Aided Design (CAD) bestand en kun je maken met ontwerpsoftware of een 3D scanner. Vervolgens moet je het model voorbereiden voor de 3D printer door het ontwerp in plakjes te snijden. Dit proces heet ‘slicen’ en kan vaak worden geautomatiseerd. Zodra je ontwerp ‘gesliced’ is, kun je het bestand naar je printer sturen en kan het 3D-printen beginnen.

Er zijn verschillende 3D-printtechnieken die elk op hun eigen manier een object laagje voor laagje kunnen opbouwen. In 1986 heeft Charles Hull de stereolithografie techniek uitgevonden. Hierbij wordt een vloeibare kunststof laag voor laag verhardt door een lasterstraal.

Een techniek die wordt toegepast bij de meeste 3D printers voor consumenten is de Fused Deposit Modeling waarbij een verplaatsbare spuitmond het object opbouwt door thermoplastisch materiaal te spuiten.

Hiervoor wordt het materiaal verhit in de 3D printer waardoor het vloeibaar wordt en zodra het uit de printer komt, koelt het af en verhardt het materiaal. Selective Laser Sintering combineert stereolithografie met Fused Deposit Modeling. Bij deze techniek wordt er een laagje poeder telkens op een ander laagje gespoten, waarna elk laagje door een laser plaatselijk wordt gesmolten waardoor het hard wordt en zich mengt met de andere lagen.

Een laatste veelgebruikte techniek is Powered Bed Printing. Dit werkt volgens hetzelfde principe als Selective Laser Sintering, maar smelt het poeder niet met lasers, maar door vocht op het poeder te printen.

Voedselprinters, de toekomst?

Steeds meer voedselprinters komen op de markt en worden steeds populairder net als de reguliere 3D printers. In april van dit jaar was er zelfs een conferentie waar geinteresseerden verschillende onderwerpen omtrent 3D printen van eten konden bespreken. Een

Door Foodini 3D geprintte chocoladester en aardappel figuurtjes

18 ‘Oooh my foodness’

Artikel door Roos Thema: Voeding

Nederlandse organisatie die zich bezighoudt met voedselprinten is TNO. Op hun website zeggen zij het volgende over de toekomst van voedselprinters: “3D foodprinting is a new way to create food products with unique quality aspects that can be fully personalised. It can make tangible contributions to people’s health and sustainable production in the future.”

Duurzame productie van eten? Dat klinkt inderdaad als een goede bijdrage aan onze samenleving. Omdat de aarde steeds voller raakt, moet er ook steeds meer voedsel worden geproduceerd. 3D printers kunnen uit slechts enkele ingrediënten al een lekkere maaltijd creeëren en op deze manier kan er bovendien efficiënt gebruik gemaakt worden van grondstoffen. Hoe dit kan? Een 3D printer kan voedsel nabootsen uit overtollige grondstoffen. In plaats van een stukje vlees kun je nu dus genieten van een algenburgertje met dezelfde hoeveelheid eiwitten, textuur en smaak van vlees!

Foodini 3D voedselprinter Naast dat je de voedingswaarden van een gerecht exact kunt instellen met een 3D voedselprinter, kan een voedselprinter ook uitkomst bieden voor mensen met kauw en slik problemen. In plaats van een bordje pap of groentensmoothie kun je met een 3D printer ook weer echte worteltjes en andere groenten eten. Dat smaakt veel lekkerder dan een bruin kwakje dat je met een rietje naar binnen moet slurpen, toch?

En nu dan?

Op dit moment zijn er een aantal 3D voedselprinters op de markt die al gebruiikt kunnen worden om de mooiste gerechten te maken. Echter zijn vrijwel al deze printers nog niet in staat om een volledige maaltijd te produceren. De meeste printers kunnen bijvoorbeeld alleen chocolade of snoepjes printen in zelfontworpen vormen of gerechten maken met een beperkt aantal ingrediënten.

De favoriet? Foodini van Natural Machines, een printer die net als een oven of magnetron niet kan ontbreken in de toekomstige keuken.

TNO 3D voedselprinter Een voedselprinter kan bovendien gezond eten stimuleren en makkelijker maken. Niet alleen omdat 3D geprintte groenten in gekke vormpjes aantrekkelijker zijn voor kinderen, maar ook omdat de printer exact de benodigde voedingsstoffen kan toevoegen aan een gerecht. Zo kan een sporter extra eiwitten toevoegen aan een gerecht, zodat hij niet kilo’s biefstuk en eieren naar binnen hoeft te werken en kun je voor een baby de calciuminstellingen aanpassen. Iets wat bij een potje Olvarit in de supermarkt niet mogelijk is!

Wil je zelf met een 3D printer aan de slag? In het Design Lab staan 3D printers tot je beschikking! Je maakt zelf een 3D model in STL formaat, neemt dit mee naar het Design Lab en de mensen daar kunnen je verder helpen. Helaas kan deze printer geen voedsel printen ;)

Editie 6 Jaargang 2016 19

Artikel door: Silvano Thema: Voeding

Oervoedsel: het paleodieet

We leven in een tijd waarin alles maar groter, beter en sterker lijkt te moeten worden. Natuurlijk heb ik het hier niet alleen over de nieuwste gadgets waarmee we ons rijk rekenen of over de ondersteunende middelen als protheses die de invaliden helpen om weer deel te nemen aan het dagelijks leven. Ook de (letterlijke) bron van ons leven, onze voeding, is onderhevig aan de nieuwste uitvindingen op gebied van bijvoorbeeld genetische manipulatie.

Een hamburger waarbij je bij wijze van spreken bij het eten niet een hele hap uit een koe neemt, maar eigenlijk een enkel (vlees)celletje consumeert? Of, misschien voor de meeste studenten iets dichter bij huis, een biertje met een verrassend nieuwe smaak doordat er genetisch gemodificeerd gist in verwerkt is? De ontzettend voedzame maaltijd die je uit deze twee voedingsmiddelen kunt samenstellen is het voorbeeld van verregaande innovatie op het gebied van datgene dat ons op de been houdt. Voeding dus. Op zich is daar natuurlijk niets mis mee. Ontwikkeling, (zelf)ontplooiing en het op zoek gaan naar innovatie is voor de mens gewoon de aard van het beestje. Dit betekent echter niet dat er zich aan de andere kant van het spectrum geen individuen bevinden. Personen die juist niets hoeven te weten van al dat, in hun ogen, overbodige gesleutel aan voedingsmiddelen of liever wat meer in contact komen met hun innerlijke oermens. Hoewel die laatste reden misschien iets (of veel) minder voorkomt dan de eerstgenoemde.

Ik heb het hier over de aanhangers van het zogenaamde ‘paleodieet’.

20 ‘Oooh my foodness’

Het paleodieet is een dieetvorm die gebaseerd is op de voeding die verkrijgbaar was voor onze voorouders.

Denk daarbij niet meteen aan je directe voorouders en oma’s perfecte boerenkoolstamppot. Zo makkelijk (en lekker natuurlijk) kom je er niet vanaf bij het volgen van een paleodieet. De tijdspanne moet ietwat opgerekt worden; meer richting de 10.000 tot wel 2.6 miljoen jaar BP (Before Present, oftewel 1950). Over het dieet in die tijd bestaan veel verschillende opvattingen. Waar de meeste het echter wel over eens zijn is dat aan de basis van de voedingsstijl de volgende componenten stonden: groenten, fruit, noten, wortelen en (orgaan)vlees.

Artikel door Silvano Thema: Voeding

aard een hele uitkomst. Voor onze gezondheid een wat minder goede uitkomst. We hebben nu te maken met over het algemeen energierijke maar voedingsstofarme voedingsmiddelen (denk hier aan bewerkte suiker, oliën en vetten). In een samenleving waarbij beweging steeds meer in het gedrang komt, is dit natuurlijk geen goede ontwikkeling. De opkomst van een meer paleolithisch-achtige voedingsstijl is met deze ontwikkelingen in het achterhoofd nu ineens zo gek nog niet.

Studentenproducten als koffie en alcohol behoorden tot de voedingsmiddelen waarvan men denkt / zeker is dat deze niet in het dieet van weleer thuis hoorden.

Logische verklaring voor deze exclusie is natuurlijk dat er in die tijd nog geen studenten waren. Behalve gele pretcilinders en bakkies pleur zijn ook granen, suikers, melkproducten, peulvruchten, verwerkte oliën en zout uit den boze wanneer men denk aan een paleodieet. Het dieet is dan ook gebaseerd op voedingsmiddelen die de mens hoofdzakelijk consumeerde voordat zij van een jager-verzamelaarlevensstijl op een agricultuurlevensstijl overging. Alhoewel de jacht op en het verzamelen van zo veel mogelijk koffie na elk ochtendcollege een traditie is, is dit dus jammer genoeg niet als onderdeel van een paleodieet te beschouwen.

Nu bekend is wat er allemaal (en vooral ook wat er allemaal niet) komt kijken bij een dergelijk paleodieet, is het misschien interessant om het te hebben over wanneer deze term opkwam en hoe het dieet zich verhoudt tot onze huidige, dagelijkse eetgewoonten. Want zouden onze verre voorouders bijvoorbeeld al doorgehad hebben dat zij heel paleolithisch bezig waren qua voedingsgewoonten? Ik denk persoonlijk van niet, wellicht omdat ze het woord ‘paleolithisch’ überhaupt niet kenden. De eerste personen die deze eetgewoonte namelijk benoemden waren de antropologen Eaton en Konner. Deze introductie aan de medische gemeenschap deden zij in het jaar 1985. Ditzelfde jaar is ook meteen onderdeel van de hedendaagse tijd waarin we er over het algemeen qua voeding niet echt op voorruit gegaan zijn. Ten minste, als we dit dan vergelijken met lang vervlogen tijden waarin we ons enkel beperkten tot de basisbehoeften. Ook de niet-‘paleonisten’, het overgrote deel van de mensen, zijn het hierover eens. Dit alles is grotendeels het gevolg van de agriculturele en meer recentelijk de industriële revolutie. Maar ook de fastfoodrevolutie dient hierbij niet buiten beschouwing gelaten te worden. Voor de student die even snel een pizza in de oven knalt omdat dat extra halfuurtje koken natuurlijk het verschil tussen een onvoldoende en voldoende kan maken is dit uiter-

Voordat jullie lezers nu massaal alle vormen van bewerkt voedsel afzweren en buiten op zoek gaan naar fruit, noten en mammoeten (laatstgenoemde heeft een iets hogere moeilijkheidsgraad om gevonden te worden) moet eerst de hamvraag in dit artikel beantwoord worden. Niet geheel verrassend luidt deze als volgt, kort en bondig: werkt het? Zoals misschien bij de meesten in de lijn der verwachting is hier niet zonder meer wat voor te zeggen. Desalniettemin zijn er enkele studies gedaan naar de effecten van een dergelijk dieet en de meeste hebben veelbelovende resultaten opgeleverd. Wat de meerderheid van de studies gemeen heeft, is het verlies in gewicht; dus vooral voor mensen die last hebben van overgewicht of graag een gezond gewicht zouden willen behouden zou een overstap op een paleodieet een goede keuze zijn. Maar er zijn nog meer positieve effecten. Zo zijn dalingen in cardiovasculaire risicofactoren geconstateerd, verbeteringen van de glucosehuishouding opgemerkt (van speciaal belang door diabetespatiënten) en verminderingen van levervet in vrouwen gemeten. De studies hebben enige beperkingen, vandaar dat er geen uitsluitsel te geven is. Uitgaande van de resultaten echter kan gezegd worden dat de effecten van een paleodieet voor bepaalde risicogroepen zeer gunstig uitpakken.

Mocht je nu als lezer helemaal om zijn en meteen werk maken van je nieuwe levensstijl waarbij je helemaal zen bent met je innerlijke holbewoner, dan verwijs ik je graag door naar het artikel ‘Een studentenreceptje’. In plaats van iets nieuws eens een keer iets (zeer) ouds op tafel, voor de veranderingen zullen we maar zeggen…

Bronnen: https://en.wikipedia.org/wiki/Paleolithic_diet http://www.nature.com/ejcn/journal/v63/n8/full/ejcn20094a. html https://authoritynutrition.com/5-studies-on-the-paleo-diet/

Editie 6 Jaargang 2016 21

Artikel door Annabel Thema: Voeding

Studentenmaaltijd - een Paleorecept Nu jullie natuurlijk allemaal razend enthousiast zijn na het lezen van het artikel ‘Oervoedsel: het paleodieet’, is het tijd om de daad bij het woord (letterlijk) te voegen. En hoe zou dat nou beter kunnen dan door het allemaal een keer zelf uit te proberen? Bij dezen voorzie ik jullie allen van jullie (waarschijnlijk) eerste paleorecept ooit. Back to basic was nog nooit zo makkelijk en lekker! Beef + Broccoli.

Bereidingstijd Voorbereidingstijd: 15 minuten Kooktijd: 15 minuten Totale tijd: 30 minuten (dus maar een schamele 15 minuten langer dan de tijd dat die bewerkte, ontzettend ongezonde pizza van jou in de oven zit. Just saying ;) ) Porties 2á3 Ingrediënten • Bakvet naar keuze (bijvoorbeeld boter) • 1 ui, in dunne plakjes gesneden • 150 gram champignons, schoongemaakt, stam verwijderd en in stukjes gehakt • Twee stengels bleekselderij, gesneden • 300 gram broccoli, gekookt en in hapklare stukjes gesneden • 450 gram biefstuk, in stukjes gesneden • 1 theelepel Apple ciderazijn (voor zover je dit in de winkel kunt vinden) • 1 theelepel gedroogde basilicum en 1 theelepel gedroogde oregano • Zout en peper naar smaak Instructies 1. Verhit in een grote pan de boter en begin met het snijden van de ui en de champigons 2. Voeg deze toe aan de pan en breng het geheel aan de kook. Snij ondertussen de selderij en leg het apart (niet aan de pan toevoegen) 3. Snij de biefstuk in stukjes en voeg het toe aan de pan. Wanneer het er in de pan droog uitziet, kan wat meer bakvet toegevoegd worden. Laat het geheel koken 4. Wanneer de biefstuk bijna helemaal gekookt is, voeg je de Apple ciderazijn, de basilicum, de oregano en wat zout en peper toe. Vermeng dit alles met elkaar, voeg vervolgens de selderij toe en vermeng het nog eens met elkaar 5. Wanneer de biefstuk naar eigen voorkeur gekookt is, doe je natuurlijk een smaaktest en klaar is kees!

Eet smakelijk!

Bron: http://paleoonabudget.com/2014/03/06/beef-broccoli-eggnut-dairy-free/

22 ‘Oooh my foodness’

Artikel door Annabel

I crave for you….

Thema: Voeding

Het is ongeveer 16:00 uur s’middags, je komt net thuis van college en plots is het enige waar je nog trek in hebt: iets zouts. Chips, noedels, een cup-a-soup, als je kon kiezen zou je het allemaal nemen. En vaak gebeurt het nog ook.

Dit is een typisch voorbeeld van een zogenaamde “craving”. Hiermee wordt een plotselinge trek in een bepaald soort voedsel aangeduid, wat vervolgens vaak in flink overmoedige porties wordt weggewerkt. Chips, chocola en ijs zijn goede voorbeelden. Uit onderzoek blijkt dat 100% van de dames en 70% van de heren weleens een “food craving” heeft gehad. Maar waar komen die plotselinge behoeftes aan een specifiek product vandaan? Is het te voorkomen dat je voor de zoveelste keer een lege verpakking op je schoot hebt liggen terwijl je jezelf maar één stukje chocola had beloofd?

We gaan naar de bron van de cravings: de hersenen.

Vooral de insula, de caudatus en de hippocampus zijn drie delen van de hersenen die een grote rol spelen in het crave-proces. Een nieuwe studie laat zien dat deze delen, waar vooral herinneringen en emoties worden opgeslagen, ervoor zorgen dat je een bepaald voedsel in je hoofd al koppelt met een daaropvolgende beloning. Die beloning is vaak je beter voelen. Let er op dat de gedachte aan voedsel gekoppeld met beloning dus meer invloed heeft op cravings dan het eigenlijke beloningscentrum zelf.

Zeker in stressvolle of verdrietige tijden, heb je vaker last van cravings. Je hebt dan meer beloning nodig om je goed te voelen. Ook blijkt uit een onderzoek met ratten dat voedsel wat veel suiker in zich heeft, of vet voedsel, helpt stresshormonen te verminderen. Dat je je als een maniak aan het volvreten bent tijdens een tentamenweek, is dus wetenschappelijk verklaarbaar. Ook is het vaak zo dat je denkt zin te hebben in koolhydraten, terwijl eigenlijk de grote boosdoener in, chips, ijs, chocola en koekjes nog steeds vet is.

Ook is de kans op cravings groter als je op een strikt dieet bent. Je lichaam mist dan bepaalde voedingsstoffen of calorieën extra veel, wat kan zorgen voor een plotselinge behoefte aan iets wat snel kan verzadigen: vet voedsel. Als je dus op dieet wilt, kun je dus het beste minderen en gestaag veranderen met voeding, in plaats van gelijk alle vetten die je normaal wel eet in de ban te doen. Grote kans dat je anders op een slechte avond driedubbel zoveel binnenkrijgt.

Als laatste nog een paar kleine tips om cravings te voorkomen: 1. Besef wanneer je gestrest bent. Zeker bij vrouwen werkt muziek erg sterk op het emotionele niveau.

Als je dus weet dat je gestrest bent, kun je, voordat je gelijk naar voedsel grijpt, beter kalmerende muziek luisteren. Vaak helpt dit ook al om de stresshormonen genoeg te verminderen zodat jij dat frikandelbroodje laat liggen.

2. Besef op welk tijdstip en waarin je zin krijgt en bereid je daarop voor. Vaak hebben mensen rond 16.00 een zout-dip. Neem dan iets van gezouten noten mee of een cup-a-soup, zodat je minder vette alternatieven bij je hebt.

3. Doe boodschappen volgens een lijstje en als je geen honger hebt. Hierdoor koop je minder snacks. En als het niet in je kast ligt, kun je het ook niet eten.

Vooral luisteren naar je lichaam is dus belangrijk. Zodra je je behoeftes leert kennen, heb je als het goed is geen cravings meer nodig.

Editie 6 Jaargang 2016 23

Artikel door Dafne Thema: Voeding

Eetlustopwekkende reclame’s

Het kan zijn dat ik de enige ben, maar ik kan het me niet voorstellen. Wanneer ik lekker zit te chillen op de bank, wat eigenlijk maar zeer zelden voor komt en er verschijnt een reclame op tv met voedsel, moet en zal ik ook wat lekkers eten. En gelukkig ligt dat niet aan mij; reclames zijn ervoor gemaakt dat jij de producten daadwerkelijk koopt. Hoe dat nou allemaal in zijn werk gaat, zal ik in dit artikel uitwerken.

Grehline Growth hormone-releasing peptide, kortweg grehline, is het hormoon dat eetlust opwekt. Des te meer grehline in ons bloed, des te meer honger we hebben. Onderzoek van Petra Schussler heeft aangetoond dat de concentratie grehline in het bloed groter is na het bekijken van foto’s van voedsel dan na het bekijken van andere foto’s.

Ook is er een studie uitgevoerd waarin dieren werden geïnjecteerd met grehline. Dieren die grehline geïnjecteerd kregen, consumeerden meer en kwamen meer aan dan dieren die een placebo geïnjecteerd kregen. Dit verklaart waarom het zien van een reclame van eten ons al een hongergevoel geeft en zodoende zelfs tot eten kan leiden.

Eten zien toename concentratie grehline in het bloed meer eetlust eten Emotie eten Uit het artikel “Fattening fasting: hungry grocery shoppers buy more calories, not more food” van Tal en Wansink (2013) is gebleken dat boodschappen doen terwijl je trek hebt leidt tot de aanschaf van calorierijke producten. Dit is een vorm van ‘emotional eating’; onze emotionele toestand zorgt ervoor dat we onze trek snel willen oplossen, en wel door iets met veel calorieën te eten.

Psychology Today heeft een test ontwikkeld om te achterhalen of je last hebt van ‘emotional eating’. Ga naar: http://psychologytoday.tests.psychtests.com/take_test. php?idRegTest=1599 Als je dus hongerig door een supermarkt loopt waar veel etenswaren uitgestald staan, zal je hongergevoel nog meer toenemen. Dit heeft vooral als gevolg dat je snelle, calorierijke producten koopt.

Oerbrein Waar onze voorkeur voor grote porties vet en zoet vandaan komen in tijden van honger, is te verklaren door hongersnoden in prehistorische tijden. Vet en zoet voedsel bouwt namelijk meer reserves op voor moeilijke tijden, en biedt dus betere overlevingskansen. Nu, in de 21ste eeuw, is deze voorkeur eigenlijk overbodig en ongewenst; de reclame-industrie maakt er handig gebruik van.

De uitzondering In 2014 heeft een grote fastfoodketen zijn reclamecampagne groots veranderd. Bushokjes hingen vol met uitvergrote hamburgers. En wat blijkt uit eyetracking; deze uitvergrote afbeeldingen van voedsel vallen extreem slecht op in ons straatbeeld. Het tonen van voedsel werkt dus niet altijd hongeropwekkend zoals in eerder beschreven alinea’s.

Blijvende effecten van reclame Verschillende onderzoeken hebben aangetoond dat des te vaker kinderen geconfronteerd worden met voedselreclames, des te vaker zij kiezen voor snacks in plaats van bijvoorbeeld een appel. Daarnaast kiezen kinderen na een reclame voor koekjes van merk A voor koekjes, ongeacht het merk. Merk A heeft dus in beperkte mate profijt van hun reclame, maar vooral het gezonde eetgedrag van kinderen is aangetast. Om het effect van blootstelling van kinderen aan voedselreclames volledig te begrijpen, is het belangrijk om alle zogenaamde ‘food cues’ te bestuderen. Dit kunnen visuele, mentale en geluidsprikkels zijn. Deze prikkels lijden tot fysieke en psychologische reacties, welke ons eetgedrag beïnvloeden. De mate waarin kinderen, zowel bewust als onbewust, deze ‘food cues’ oppakken, bepaalt hoe effectief de reclame is. Dit hangt ook samen met een permanente gedragsverandering ten opzichte van eten.

Bronnen: 1. Tal, A. en Wansink, B. (2013). Fattening fasting: Hungry grocery shoppers buy more calories, not more food. JAMA Internal Medical, 173, 1146 – 1148.

2. http://consumentenpsycholoog.nl/consumentenpsychologie-reclame-waar-gaat-het-goed-en-waar-kan-het-beter/ 3. http://www.wrmmagazine.nl/waarom-mcdonalds-reclame-niet-werkt/ 4. http://dx.doi.org/10.1016/j.cobeha.2015.11.016 5. http://dx.doi.org/10.1016/j.appet.2014.10.016

24 ‘Oooh my foodness’

Artikel door Kevin Thema: Voeding

Alcohol en eetlust Smaakt de frikandel met extra veel mayo jou ook altijd zo goed na een avondje stappen wanneer je er weer iets te laat bent achter gekomen dat je toch eigenlijk net iets te diep in het glaasje hebt gekeken? Je bent zeker niet de enige die de kroket boven de salade verkiest. Veel mensen hebben namelijk zin in een vette hap na een paar goudgele tarweshakes. Dit fenomeen wordt niet erkend door wetenschappers, maar het blijkt wel degelijk een verklaring te hebben.

Een lange tijd werd de verklaring gegeven vanuit de psychologie. Alcohol maakt ons, zoals we allemaal weten, losser. We verlagen onze grenzen met elk biertje of elke andere alcoholische versnapering. Zo verlagen we ook de grens voor voedselinname. Wanneer je meer alcohol op hebt, zou je minder stilstaan bij het eten van vet eten en ongezond bezig zijn. Dit is natuurlijk waar, maar er is ook een biochemische verklaring.

Volgens onderzoek van de Princeton University, speelt galanine een erg belangrijke rol in deze kwestie. Galanine is een relatief klein eiwit dat dient als neuropeptide. Wanneer je voedsel met een hoge caloriewaarde eet, zoals een lekkere vette hamburger, wordt er meer galanine aangemaakt in je hersenen.

Deze reageren hier op, met als gevolg dat je meer trek krijgt in vet eten. In een gezond lichaam, wordt deze positieve terugkoppeling geremd.

Alcohol is als enige een drug met een hoge caloriewaarde.

Alcohol zal dus ongetwijfeld interfereren met de metabolische functies in het lichaam. Alcohol heeft een verdovende en daarmee een verstorende werking in het lichaam. Naast het beïnvloeden van je cognitieve functies in de prefrontale cortex, waardoor je toch op die leuke jongen of meid afstapt of lekker losjes in de heupen bent, beïnvloedt alcohol ook de hypothalamus, het centrum dat onder andere je honger reguleert.

Wanneer je alcohol hebt geconsumeerd, raakt de hypothalamus verstoord. Er wordt meer galanine aangemaakt. Omdat je onder invloed bent van alcohol, wordt de normale remming op de positieve terugkoppeling niet in werking gebracht. Vet eten ziet er ineens veel lekkerder uit en je trek neemt daarbij toe.

Daarnaast stimuleert alcohol niet alleen je trek in een vette hap, maar ook het drinken van nog meer alcohol.

Onderzoekers van de Princeton University hebben dit onderzocht bij muizen. Door ze met galanine te injecteren kregen de muizen meer behoefte aan alcohol dat beschikbaar was. Wanneer ze geinjecteerd werden met galanineremmende factoren, lieten ze de alcohol staan.

Ook is er onderzoek uitgevoerd met proefpersonen. In Schots onderzoek is bij 26 mannen de eetlust gemeten in combinatie met verschillende hoeveelheden alcohol.

Vanaf 4 eenheden alcohol was duidelijk te zien dat de proefpersonen meer eten op konden, dan wanneer ze geen alcohol op hadden. Dit heeft er ook mee te maken dat alcohol je maag een beetje verdooft. Je kan daarom meer op voordat je het gevoel krijgt dat je vol zit.

Tenslotte heb je de hele avond natuurlijk je beste dancemoves laten zien (die achteraf helaas nogal gênant waren). Na zo’n lange avond met veel bewegen en alcohol verwerken, heeft je lichaam veel energie verbruikt. Dan ben je natuurlijk toe aan een lekkere caloriebom. Het bierbuikje dat je hebt, komt dus niet alleen door de biertjes die je drinkt, maar ongetwijfeld ook door de vele hamburgers en kroketten die je naar binnen hebt zitten stouwen om half 5 ’s nachts.

Kortom, nadat je lichaam ontregeld is geraakt door de alcohol en je veel calorieën hebt verbrand, is je lichaam gewoon even toe aan die dubbele hamburger met extra mayonaise, waarna de goede voornemens bij de sportschool weer komen.

Bronnen: http://www.ibtimes.com/boozing-fatty-food-cravings-science-behind-hangover-brunch-1025394 http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/ S0031938401005984 http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/ S0195666310005039 https://www.princeton.edu/pr/news/04/q4/1215-galanin.htm

Editie 6 Jaargang 2016 25

Artikel door Roos Ziekte uitgelicht

Eating Disorder Not Otherwise Specified

Bij een eetstoornis denk je vaak aan anorexia nervosa en boulimia nervosa of juist het tegenovergestelde: binge eating of compulsief overeten. Maar in de lijst van eetstoornissen is er ook nog een groepje ‘EDNOS’ (Eating Disorder Not Otherwise Specified). Dit label wordt gehangen aan patienten met een eetstoornis die niet volledig voldoen aan de karateristieken van iemand met bijvoorbeeld anorexia of binge eating. Een specifieke groep die hieronder valt, zijn mensen die slechts een beperkt aantal voedingsmiddelen eten. Andere producten worden vermeden, wat resulteert in bijvoorbeeld een frikandellenverslaving, een dieet met alleen maar vloeibaar voedsel, of een ‘pasta met kaas’ dieet.

Altijd patat of altijd friet? Gezond is het in ieder geval niet!

Oorzaak

Maar waarom eten zij alleen maar pizza? Of bacon, kaas, chocolade of patat? Een mogelijke oorzaak zou kunnen zijn, dat mensen met een specifieke eetstoornis ‘supertasters’ zijn. Dit betekent dat alle smaken versterkt binnenkomen. Echter is dit niet de volledige oorzaak, de meeste mensen met een EDNOS hebben een afkeer van voedsel op basis van hoe het er uit ziet, of ruikt.

Daarnaast kunnen zij negatieve associaties hebben met eten, bijvoorbeeld dat ze altijd moesten overgeven van bepaald eten als baby of kind. De omgeving waarin mensen met deze stoornis eten kan ook een rol spelen; zo is het mogelijk dat eten altijd een gespannen gebeurtenis was tijdens de jeugd of anderszins negatieve gedachten oproept.

Angst speelt een grote rol bij mensen met een nietgespecificeerde eetstoornis. De oorzaak van een dieet

26 ‘Oooh my foodness’

met alleen vloeibaar eten kan bijvoorbeeld liggen bij een slik- of stikangst en mensen die alleen maar pasta met kaas eten, kunnen een vleesfobie hebben. Ook kan de angst voor nieuw en vreemd voedsel een rol spelen, dit wordt voedselneofobie genoemd. Vaak gaat de eetstoornis ook gepaard met andere psychische aandoeningen zoals autisme, of obsessief-compulsieve problemen en is het gelinkt aan een gebrek aan zelfvertrouwen en lagere stressbestendigheid.

Gevolg

Uiteraard is het gevolg van een beperkt dieet dat je niet alle benodigde voedingsmiddelen binnenkrijgt.

Vaak eten mensen met een selectieve eetstoornis geen groenten en eten ze geen vlees. Een gemene deler is dat selectieve eters vaak alleen zout voedsel en producten met veel koolhydraten eten. Dit kan uiteraard leiden tot een tekort aan vitaminen en mineralen, maar ook

Artikel door Roos Ziekte uitgelicht

tot een te hoog cholesterolniveau en overgewicht, of juist ernstig ondergewicht. Hart- en vaatziekten kunnen hiervan een gevolg zijn.

Anderzijds beinvloed een EDNOS ook het sociale leven. Mensen durven niet meer ergens anders te gaan eten, kunnen moeilijk de controle loslaten en zullen uiteindelijk nauwelijks nog buiten de deur komen.

Mede doordat selectief eten niet altijd wordt herkend als een psychische aandoening, maar juist wordt geclassificeerd als bijvoorbeeld aanstellerig gedrag kunnen mensen met deze stoornis zich onbegrepen voelen en depressief raken.

Behandeling

Simpelweg zeggen dat de selectieve eter betere keuzes moet maken wat betreft het dieet werkt niet. Deze mensen zullen daadwerkelijk in therapie moeten, net als patienten met anorexia nervosa of bulimia nervosa, om uiteindelijk het eetpatroon te kunnen veranderen.

Een spraakmakend programma dat therapie aanbiedt

voor patienten met een EDNOS is het tv-programma Bizarre Eters. In deze show worden mensen met een selectieve eetstoornis gevolgd tijdens hun therapie.

De deelnemers van dit jaar hadden bijvoorbeeld een vleesfobie, een verslaving aan cola, een afkeer van alle groenten en fruit, extreme slik- en stikangst of een angst voor vrijwel alle soorten voedsel. Samen worden zij stapje voor stapje blootgesteld aan het eten waar ze bang voor zijn en leren ze om de negatieve gedachten te herkennen en te verwerken.

Bronnen: http://www.livescience.com/10301-adult-picky-eaters-recognized-disorder.html http://www.proud2bme.nl/ http://www.rtl.nl/gemist/bizarre-eters#!/

Top vijf meest bizarre dieeten Energiedrankjes dieet Witbrood en patat dieet Chocolade vla dieet Noodle soep dieet Spaghetti met kaas dieet

Editie 6 Jaargang 2016 27

Start van je studie

Op kamers

VAN EEN MEDISCH STUDENT

Gratis lidmaatschap VvAA. Omdat student zijn al duur genoeg is.

Voordelen VvAA lidmaatschap Netwerk van 115.000 (para)medici Regioborrels: netwerken met andere leden 1x per jaar groots studentenevenement Seminars en vaardigheidstrainingen 11x per jaar Arts en Auto 4x per jaar studentenspecial Speciale studentenverzekeringen Advies rondom afstuderen Studentenraad Lees meer en word lid op www.vvaa.nl/student facebook.com/vvaastudent

Stage

Afstuderen