PanEssay juni 2015

PANESSAY jaargang 29 // nummer 2 // juni 2015

Faculteitsblad der M.F.V. Panacea

INHOUD Uit ‘t bestuurshok

het bestuur is nu alweer een half jaartje bezig en ze hebben heel wat meege-

37

Commissiepagina we zijn het zat. Genoeg onzinnig gebral van andere commissies. Nu is de

38

VoucherCie deze nieuwe commissie vertelt over de zin van haar bestaan

41

Eindsprint naar de finish Suzanne interviewde haar tante, die ondanks de diagnose kanker

42

Alternatieve geneeswijzen foetje Annet legt alles uit over homeopathie, acupunctuur, chiro-

44

Fotopagina onder invloed van een shotje vloeibare filmontwikkelaar heeft de Pan-F weer wat puike

46

Commissieganzenbord de commissiekieswijzer was zó legendarisch dat hij niet voor herhaling

48

Culture shock the Romanian Daria tells us where we can find unicorns in our beautiful Groningen

50

VGT-hulp

52

maakt. Wat? U leest het hier

PanEssay aan het woord. Oh, en de BRC, MCD en Hart Geruis willen ook wat kwijt

doorging met sporten op topniveau

praxie en waarom het eigenlijk nergens op slaat plaatjes trachten te schieten

vatbaar is. Daarom presenteren wij u met trots het enige echte grote commissieganzenbord

Vertel!

de laatste voortgangstoets zat weer vol met vragen over het huidige onderwerp: anemie.

Wellicht heeft u er in de toekomst wat aan Sophie en Suzanne hebben de bezoekers van het UMCG opnieuw een mes op de keel gezet om wat mooie verhalen voor de PanEssay te ritselen

54

Meer weten? Begin een oorlog oorlog, hebben we er wat aan? Ja, durft Hidde te stellen.

56

Dokterscolumn de soap van dokter Davith gaat verder. Deze keer laat hij zien wat de helende

58

Puzzelplezier mening hoogleraar Medische Lexicografie en Cryptologie trekt zich de komende we-

59

Tumorhumor we hebben weer moeten persen als een zwangere in partu, maar we hebben weer

60

Co-column Tom heeft zijn laatste coschap op de chirurgie gelopen. Wat hij daar aan over heeft ge-

61

De idioot...

krachten van een gesprek met de dokter kunnen zijn

ken weer de haren uit het hoofd bij het uitdokteren van de oplossing van deze puzzel wat grapjes kunnen regelen die u zullen doen gniffelen

houden waren een godcomplex en deze column

COLOFON // de PanEssay is het faculteitsblad van M.F.V. Panacea en verschijnt met een beetje mazzel vier keer per jaar // plaatsing van een stuk houdt niet in dat de redactie de daarin weergegeven zienswijze onderschrijft // de redactie behoudt zich het recht voor taalkundige correcties aan te brengen of stukken niet te plaatsen (tja, soms is het gewoon té erg!) // kopij kan via e-mail of op een gangbaar medium aangeleverd worden bij de redactie // oplage 3200 stuks // druk verzorgd door drukkerij OCC de Hoog, Oosterhout // redactieadres M.F.V. Panacea t.a.v. PanEssay A. Deusinglaan 1 9713 AV Groningen // telefoon 06 31260800 // e-mail panessay@panacea. nl // voorzitter Tom van Putten // redactie Hidde Kleijer, Marko Pol, Tom van Putten, Sophie Reese, Suzanne Schuurman, Christiaan Serbanescu-Kele, Davith de Vries, Annet Vulto // lay-out Tessa Elling, Aafke Engwerda, Dinant Oemrawsingh, Neepan Paramajothy, Marko Pol, Sophie Reese, Karlijn Saris, Boukje van der Slik, Annet Vulto // fotografie cover Suzanne Schuurman, Sophie Reese // Sluitingsdatum volgende editie: 18 september 2015

36

Panacea

Uit het bestuurshok De zomer is officieel begonnen en de vakantie bijna. De gelukkige G2020 studenten onder ons hebben al drie weken vakantie, de rest zit nog in de CMB te zwoegen om de laatste herkansingen te halen. Wij zitten nog na te hijgen van de afgelopen drukke maanden, maar kijken terug op een indrukwekkend half jaar.

Eind april zijn we op een fantastische plaats geëindigd bij de Batavierenrace. Met de spierpijn van het hardlopen nog in de benen, reden we vanuit Enschede direct door naar alle mooie feestjes op Koningsdag. En alsof we nog niet genoeg clowneske dingen hadden meegemaakt dat weekend, vond vrij snel daarna het Cirque du Médique Gala plaats. Geheel in thema was Huis de Beurs omgetoverd tot een waar circus, met een waarzegster, een casino, ballonnenvouwer en een ietwat brutale, kleine man. Een zeer memorabele avond, maar voor de mensen die toch iets minder levendige herinneringen aan de avond hebben overgehouden, hebben we altijd de foto’s nog.

De bus naar Praag stond al vrij snel daarna klaar op het station. Met een groep van vijftig leden hebben we een kleine week gespendeerd in de Tsjechische hoofdstad. De stad waar het bier goedkoper is dan cola en de kristallen glazen niet aan te slepen zijn. We hebben de medische faculteit een bezoekje gebracht,

een middag in de Praagse burcht gespendeerd en ook een aantal maal rond de kerk gewandeld. De interne banden zijn vanzelfsprekend aangehaald en menig terrasje is van dichtbij bekeken. Na zeven dagen liep de reis helaas op zijn einde en hebben we op de terugweg heerlijk bijgeslapen.

Een kleine maand later was het eindelijk tijd voor een tweejaarlijks terugkomend spektakel, de Panacea musical! Cast, crew en orkest hebben in de Stadsschouwburg twee fantastische avonden achter elkaar ‘The Beauty and the Beast’ vertoond. We zagen een prachtige Belle, een gruwelijk Beest, een Franse Lumière, pratend servies en dansende meubels. Met ongeveer duizend bezoekers was het een daverend succes!

Direct na de musical hebben we een weekend vertoefd op Ameland tijdens het Actieve Ledenweekend.

Honderd actieve leden hebben binnen het thema Pokémon hun kindertijd herleefd en elkaar van een hele andere kant leren kennen. De verjaardag van de Vrouwe is hiermee goed ingeluid, waarna een week ter ere van de Godin startte. Met het AkCie eindfeest, de diesreceptie, de eindbarbecue en nog veel meer activiteiten is de vereniging een fantastisch 29e levensjaar in gegaan.

De activiteitenkalender barstte de afgelopen tijd weer uit haar voegen, maar iedereen heeft zich hopelijk uitstekend vermaakt. Nu is het tijd voor onze welverdiende rust en kan iedereen zich weer opladen voor de introductieperiode in september. Tot snel, fijne vakantie!

Panessay • 2015:2 • 37

Commissies & onderwijs

MCD MCD

Leerzame lezingen en workshops volgen, netwerken met de beste specialisten van het UMCG of gewoon lekker lunchen en een toffe goodybag ontvangen?

Op 28 November is de fonteinpatio de place to be! Tijdens de Medische Carrière dag zul jij de kans krijgen om de eerste stappen richting het specialisme van jouw dromen te zetten.

Wij bieden je de exclusieve kans om een dag lang alle specialismen te laten passeren, zowel theoretisch als praktisch.

Naast lezingen van vooraanstaande medici vanuit het hele land zullen er ook workshops aangeboden worden, waar jij de laatste tips en trics leert om je klaar te stomen voor die droombaan.

BRC BRC

De Buitenlandse Reis van dit jaar zit er alweer op, maar wat hebben we genoten met z’n allen. Met een grote groep hebben we dit jaar Praag onveilig gemaakt en de Tsjechen eens even laten zien wat nu echt drinken is. Onder de volle zon, die zorgde voor heerlijke temperaturen, hebben we kunnen genieten van shotjes absint, liters wodka en genoeg halber liters (1,10 euro per stuk!).

Naast het vele feesten in onder andere de grootste club van Centraal-Europa hebben we ook cultuur gesnoven. Zo hebben we de Praagse burcht van dichtbij mogen bewonderen, zijn we in het Joodse museum geweest en hebben we een heerlijke middag gespendeerd aan zwemmen, hiken en klimmen.

Ook dit jaar was het themafeest een groot succes! De gehele groep was goudgekleurd en iedereen liet zich in deze gouden stad van zijn of haar beste kant zien, zodat de Nederlanders goed vertegenwoordigd waren. De sfeer was helemaal te gek. Zo gek zelfs dat er mensen waren die naakt om een kerk in Praag hebben gerend!

Natuurlijk is dit alles mogelijk gemaakt door de commissie waar alles om draait: de BRC! Graag wil ik dan ook de rest van mijn commissie bedanken voor hun harde werk en inzet. Hopelijk wordt volgend jaar net zo mooi, want dit overtreffen wordt een lastige missie!

38

PanEssay PanEssay

Te lang hebben we andere commissies de ruimte gegeven om hun leden voor te stellen. Maar wie interesseert de namen van de commissieleden nu eigenlijk? Nee, nu de PanEssay aan het woord is wordt het tijd dat we het over belangrijke zaken hebben: de feminisering van de PanEssay. Wat? Ja, dat hoort u goed. De mannen zijn sinds collegejaar 2014-2015 officieel in de minderheid. Jarenlang regeerde het mannelijk geslacht met ijzeren vuist over de PanEssayredactie, maar aan deze dynastie komt nu een einde. Bijna alle mannen worden naar de periferie gedeporteerd en dat heeft toch wel wat gevolgen voor de stijl en toekomst van ons geliefde faculteitsblad. Straks zal er alleen nog part-time (en bij voorkeur thuis) aan de PanEssay gewerkt worden zodat de PanEssay goed te combineren is met de bakfietsbaby’s. Logisch gevolg hiervan zou ook zijn dat de PanEssay voortaan gevuld is met horoscopen, make-upreviews, relatie-adviezen en artikelen over behaverbrandingen en de heilzame effecten van okselhaar. Wellicht staat menig vrouwelijk arts in spe nu te juichen omdat ze meent dit te missen in haar leven. We moeten u toch teleurstellen, er zijn grenzen. De PanEssaydames brengen alleen kwaliteit uit en zullen het blad alleen maar beter maken.

Hart Geruis Hart Geruis

zoekt gitarist en pianist!

Zoals jullie vast gehoord hebben, is Hart Geruis inmiddels ook internationaal doorgebroken. Helaas heeft al dit succes ook zijn keerzijde, twee van onze geweldige bandleden hebben besloten hun muzikale leven te verplaatsen naar het buitenland, om hier te werken aan hun solocarrière. Na de zomervakantie zullen onze pianist Arjen en onze gitarist Robert naar Duitsland, respectievelijk Almelo vertrekken. We wensen ze veel sterkte in deze sprankelende plaatsen. Het gapende gat dat ze zullen achterlaten moet opgevuld worden.

We zoeken vers bloed dat dezelfde wiebelende benen heeft als Arjen, en net als Robert zelfs straalbezopen feilloos de distortion knop kan vinden.

Na de zomervakantie houden we audities, mocht je geïnteresseerd zijn, mail dan even waarom jij zo boeiend bent naar band@panacea.nl. Hou er wel rekening mee dat hierna je leven nooit meer hetzelfde zal zijn; je zult moeten leren omgaan met hordes groupies, limousines die je nergens kan parkeren, veel gratis feestjes en een leven vol sex, drugs and rock and roll. We zeggen het er maar even bij.

PanEssay • 2015:2 • 39

Word als master gratis lid van de Medische Alumnivereniging Antonius Deusing!

Als lid van de vereniging kan je: 1.

Gebruik maken van een netwerk vol kennis en ervaring

2. Hulp kunnen vragen hoe het is om als specialist in een bepaald vakgebied te werken 3. Hulp kunnen vragen om toe te worden gelaten tot een bepaald specialisme. Een keuze maken om bijvoorbeeld eerst onderzoek te gaan doen 4. Na je studie oude bekenden weer te ontmoeten op georganiseerde dagen 5. Verbondenheid met je oude universiteit, omdat deze een belangrijke rol heeft gespeeld voor je toekomst

40

Onderwijs

Yorick van de Pavert

VoucherCie Met vouchers het heft in eigen hand Zelf je eigen onderwijs creëren: voor de meeste G2010-studenten zal dit als muziek in de oren klinken. Als ik tijdens mijn bachelor de ruimte zou hebben gehad om meer invloed te krijgen op het onderwijs dat ik volgde, had ik deze mogelijkheid met beide handen aangegrepen. Zeg nou zelf, hoe mooi zou het zijn om extra uitleg te krijgen over een onderwerp waar je nét niets van snapt?

Ik ben zelf geen wonder met statistiek en van SPSS krijg ik al helemaal nachtmerries. Had ik hier echter wat extra uitleg over kunnen krijgen, dan had ik heel wat beter geslapen. Een ander voorbeeld: pas tijdens de master leren we echt praktische vaardigheden.

Maar zou het niet enorm leuk en leerzaam zijn om hier in de bachelorfase meer over te leren? Dat is weer eens wat anders dan alles uit Guyton leren en weet je weer waarom je geneeskunde bent gaan studeren.

Blijft dit ideaal bij de droom van een G2010-student?

Nou, ik kan jullie vertellen dat dit werkelijkheid wordt! Op dit moment zijn de M.F.V. Panacea en het Onderwijsinstituut druk bezig om G2020-studenten vanaf september 2015 de mogelijkheid te geven hun eigen onderwijs te ontwikkelen. Dit zal geschieden

door middel van zogenaamde ‘vouchers’. Het werkt gelukkig niet zoals bij de McDonald’s, waar je met kortingsvouchers voor een McChicken alsnog te veel betaalt. Nee, deze vouchers kun je inruilen voor iets waar je achteraf tenminste geen spijt van krijgt: zelf gekozen onderwijs!

Het werkt als volgt: eerste- en tweedejaars studenten krijgen vanaf september 2015 in het eerste semester één voucher. Deze voucher kunnen zij samen met de vouchers van andere studenten inwisselen voor extra onderwijs naar eigen keuze. Met de vouchers kunnen namelijk docent-uren worden gekocht. Heb jij al heel lang een onderwijsgerelateerd idee dat maar niet van de grond wil komen? Grijp dan straks je kans!

Er wordt hard gewerkt om een online platform op te zetten waarbij student en docent elkaar kunnen ontmoeten, opdat zij samen een zo goed mogelijke invulling aan de vouchers kunnen geven. Zowel studenten als docenten hebben de mogelijkheid een idee voor onderwijs op het platform te zetten, waarbij andere geïnteresseerden zich kunnen aanmelden.

Behalve een aantal randvoorwaarden geldt: ‘the sky is the limit’.

De komende maanden is de VoucherCommissie bezig om dit programma vanaf september in te laten gaan, zodat jullie straks het heft in eigen hand kunnen nemen. Wil je naar aanleiding van dit stuk graag meer informatie? Mail ons dan via voucher@panacea.nl.

Vouchers: taking matters into your own hands

Creating your own education: for most G2010 students this will sound like a dream come true. If I would have gotten the chance to have a say in the education I followed, I would have gladly used this opportunity. I mean, would it not be amazing to get some tutoring on a difficult subject? I am not really good at statistics and SPSS gives me the creeps. However, if I would have had some tutoring, I’d probably have slept better. I can proudly tell you that it will no longer be a dream for G2020! At this very moment the M.F.A. Panacea and the Educational institute are working hard to offer the G2020 students the opportunity to create their own education. As of September 2015 the so called vouchers will be available, which give you the chance to ‘buy’ your own education. How does it work? First and second year students of G2020 will receive one voucher in the first semester starting next September. With these vouchers, students can buy contact time with teachers about any educational idea you can think of. We have a few basic rules, but apart from those the sky is the limit!

In the coming months the Voucher Committee will be busy implementing the voucher education, so it will be ready to go in September 2015. When you have questions or when you are interested, you can contact us by sending an email to voucher@panacea.nl.

Panessay • 2015:2 • 41

Interview

Suzanne Schuurman

Eindsprint naar de finish Je kent het wel: je bent hardloper op topniveau, maar dan krijg je de diagnose borstkanker en moet je je grote passie opgeven. Oké, waarschijnlijk toch niet zo herkenbaar, maar dit is wel wat Bernadette Schuurman (56) overkwam. Behalve dat opgeven dan.

“Ik had een lekker zorgeloos, heerlijk sportief leventje.

Naast 36 uur per week werken gaf ik bootcamptraining en maakte ik schema’s voor hardlopers. Ook liep ik zelf heel veel hard, dus sporten was gewoon zó belangrijk voor mij. Ik was helemaal voorbereid om naar Australië te gaan om daar een trailrun te gaan doen van 50 kilometer in vulkaangebied. Mijn gezondheid is altijd goed geweest omdat op alle gebieden het risico gewoon heel laag is: ik sport veel, ik eet gezond, ik rook niet, ik drink amper. Ik heb mijn vier kinderen borstvoeding gegeven tot dik een jaar, dat is ook risico verlagend. Dus niks wees erop dat ik ziek zou gaan worden. Maar ja, dat is natuurlijk geen garantie.”

Dat dat geen garantie is, bewees het telefoontje wel dat Bernadette in juni 2014 kreeg met de uitslag van het borstbevolkingsonderzoek.

Waarom ik en waarom niet die mensen om mij heen die ik echt als een schoorsteen zie paffen?

“Zo begon het. Dus ik naar de huisarts ‘s middags, met mijn dochter. De tumor bleek de ergste gradatie te zijn: vrijwel zeker kwaadaardig. Ja, ik was heel erg boos. Waarom ik en waarom niet die mensen om mij heen die ik echt als een schoorsteen zie paffen?” Naast frustratie en boosheid was er ook angst. “Ja, ik zag mezelf in een kist liggen, dat ging ook door me heen.

Van: nou, dit wordt mijn dood.”

In de week na de uitslag bracht Bernadette een bezoek aan de chirurg voor een biopsie, ook werd een MRIscan gemaakt. “Na al die onderzoeken kreeg ik in juli de borstbesparende operatie. Twee poortwachterskliertjes werden weggehaald; de ene was schoon en in de ander zat een minimale uitzaaiing. Door die minimale uitzaaiing volgt dan het traject chemo en bestraling.”

42

Hoewel ze niet bepaald uitkeek naar de behandelingen, bleef Bernadette van begin af aan optimistisch.

“Mijn oudste zoon zei: ‘Waar ik zo tegenop zie, is dat je zo van een sportief, vrolijk persoon misschien wel heel erg ziek gaat worden.’ Ik zei: ‘Ja, daar zeg je: misschien.’ Wie zegt dat dat gebeurt? Dat hielp wel, zo’n houding. Maar ook zo van: ja, ik kan ziek thuis op de bank zitten maar ik kan ook gaan wandelen - of zelfs misschien hardlopen. Toen niet wetende dat ik gewoon elke week tachtig kilometer kon blijven hardlopen.”

Toch was het niet altijd makkelijk, vooral in het begin moest Bernadette wennen aan het ziekenhuis. “Ik had een afspraak met een internist-oncoloog van het UMCG om het behandelplan door te nemen. Ik zat in de wachtkamer, mijn ervaring was: dit is een fabriek.

Je kreeg een nummer, erg onpersoonlijk. Allemaal kale koppen. Pruiken, petjes, hoedjes, sjaaltjes - ik had daar niks mee en ik heb daar nog steeds niks mee. De sfeer daar vond ik heel deprimerend.” Maar: “Ik heb verschrikkelijk goede ervaringen met zowel het OZG, het ziekenhuis van Winschoten, als het UMCG. De radioloog, die was fantastisch. Hij was heel toegankelijk, heel open, hij stelde vragen, heel interactief. Degenen van de radiotherapie die de bestralingen deden, die waren ook helemaal goed. Die open houding, je werd ook echt heel serieus genomen. Terwijl ik nergens last van had! Ik kon gewoon door blijven sporten.”

En door met sporten ging ze. Tijdens de wekelijkse chemokuurperiode ging Bernadette op de ochtend voor haar behandeling altijd nog ‘even’ tien kilometer hardlopen, “want ja, voor minder dan tien kilometer ga ik me niet omkleden. Daarna ging ik op de fiets om kwart voor tien naar het ziekenhuis voor mijn vier uur durende infuus. Dan kwam ik ook heel fris en fruitig de afdeling op.” De artsen en verpleegkundigen moedigden dit gedrag aan – niet dat het voor Bernadette wat uit zou hebben gemaakt. “De enige keer dat iemand tegen mij zei: ‘je mag zes weken niet hardlopen’, was de chirurg na de operatie. Maar ik dacht twee en een halve week na de operatie: ik ga het weer proberen. Ik zou vijf kilometer gaan lopen, maar toen heb ik tien kilometer gelopen. Dus ik heb niet geluisterd, ik heb mijn gevoel gevolgd. Ja, ik heb er vertrouwen in dat ik mijn grens kan bepalen. Ik ben wel een persoon die de grens steeds opzoekt. Ik denk dat het goed is voor mensen, ook gezonde mensen, om altijd je grens te zoeken. Dan voel je de uitdaging, en dat smaakt naar meer.”

Dat is dan ook haar advies voor patiënten: blijven bewegen. “En dan hoef je het echt niet zo extreem te doen als ik, het hoeven ook geen kilometers te zijn, maar als je beweegt dan voel je je gewoon minder beroerd. Ik ken een voorbeeld, iemand die precies dezelfde diagnose en therapie had als ik, die is al een paar keer opgenomen geweest. Die persoon zet ook geen stap buiten de deur. Zij slikt ook medicijnen om te slapen, want ze slaapt slecht. Maar waarom slaapt ze slecht? Ze beweegt niet. Ze zit maar te zitten.” Lachend: “Nou, ik zou eelt op m’n billen krijgen!”

Dan wordt het gesprek weer serieuzer. “Je leven wordt nooit meer zoals daarvoor. Eind juni heb ik mijn eerste officiële mammografie weer en die controles blijf ik hebben. Ik denk dat ik bij elke controle ik bang, onzeker zal blijven: ‘als het maar niet terug komt’. Dat zorgeloze, dat is er niet meer. Op die manier heeft het me wel veranderd.”

Gelukkig kan Bernadette toch erg positief zijn over de effecten van de behandeling, zo ook over de operatie.

“In eerste instantie had ik zoiets van: als het te erg is, haal ‘m er maar af. En dan ben ik ook niet iemand van de siliconen. Maar de chirurg zei: het wordt een borstbesparende operatie. Er is nauwelijks verschil, er zit een heel klein littekentje. Daar heb ik dus mazzel mee.” En waar andere borstkankerpatiënten door de chemotherapie bijwerkingen ervaren als vermoeidheid, infecties, misselijkheid en (neus)bloedingen, had Bernadette nergens last van.

Wat dat betreft was het een saai interview, zo zonder dramatisch, tranen trekkend dieptepunt. Wel verloor Bernadette, zoals verwacht, haar haren. “Veertien dagen na de eerste chemo, toen kon ik de plukken eruit trekken. Mijn dochter heeft de tondeuse gepakt, het was zo gebeurd, het viel eigenlijk best mee. Dan zie je hoe je hoofdhuid is en hoe glad het eigenlijk is, hoe een mooi hoofd ik heb!”

“Ik wilde helemaal niks, geen pruik, geen doekjes, geen petjes, niks. Ik dacht: ik ga met een kale kop door het leven. In het begin was het wel even uitproberen, toen liep ik door de winkelstraat en mijn man liep een eindje achter mij om te kijken hoe mensen reageerden. En we maakten er ook grapjes over, want humor, dat is ook heel belangrijk. In het begin zei hij: “Dan neem je een pruik met lange blonde krullen. En dan lopen we samen arm in arm door de winkelstraat, en dan hoor je de mensen van ‘z’n vrouw heeft kanker en dan pakt ‘ie een nieuwe vrouw!’ We hebben er verschrikkelijk om gelachen.” Want, zo besluit Bernadette: “bij een tumor hoort ook humor.”

Copyright: Flip Slik Panessay • 2015:2 • 43

Medisch

Annet Vulto

Alternatieve geneeskunde Alle informatie voor een weloverwogen keuze Geneeskunde is een schitterend vak en vaak werkzaam danwel evidence based.

Maar soms wilt u gewoon even wat anders. Even een middel wat minder goed werkt, of iets wat eigenlijk nergens op slaat. Daarom presenteert de Panessay voor u een overzicht met complementaire en alternatieve geneeswijzen. Er is genoeg voor iedereen.

Homeopathie

Homeopathie is gebaseerd op twee mechanismen: ‘like cures like’ en ‘potentiëring’.

De sterke ziekte overwint de zwakkere (like cures like) Homeopathie is uitgevonden aan het eind van de 18e eeuw door de Duitse Christian Hahnmann. Zijn idee was: als twee ziekten met soortgelijke symptomen in de zelfde patiënt voorkomen, zal de ‘sterkere’ ziekte de ‘zwakkere’ ziekte genezen. Dit idee had hij gekregen omdat in die tijd de plant cinchona werd gebruikt als succesvolle therapie tegen malaria. Hahnmann twijfelde over de gangbare verklaring voor deze therapie en besloot het middel zelf in te nemen. Hij ervoer

symptomen die malariapatiënten ook hebben. Door dit experiment bedacht de Duitser de theorie van het overwinnen van een ziekte door een ziekte te induceren die de oorspronkelijke ziekte overtreft. Tegelijkertijd kwam men erachter dat er quinine in cinchona zit en dat dit malaria doodt.

Potentiëring De tweede hoeksteen van de homeopathie het sterk verdunnen van de werkzame stof. Dit wordt ook wel potentiëring genoemd. Door het verdunnen van de stof wordt de substantie steeds sterker volgens de homeopaten, zelfs als er in de fractie van het opgeloste middel geen molecuul meer van het oorspronkelijke werkzame bestand te vinden is.

Hahnmann bedacht dat het raadzaam was om in het kader van like cures like een dosis te geven die het lichaam een indicatie gaf van de verwachtte ‘kunstmatige malaise’. Hij verdunde de werkzame stof daarom een aantal maal 10 tot 100 keer. Het is onduidelijk waarom hij zo extreem verdunde.

Een beroemd onderzoek uit 1988 vergeleek een ultra verdunde oplossing met IgE (tot 10120 keer verdund) met een gangbare oplossing op chemische of biologische activiteit. Het bleek dat de verdunde stof ook leidde tot het uitscheiden van histamine door eosinofiele granulocyten. Helaas konden dezelfde resultaten niet nog een keer verkregen worden door onafhankelijke onderzoeksteams.

Moderne homeopaten zeggen dat het oplosmiddel een soort geheugen heeft voor de oorspronkelijk werkzame stof. Er is veel onderzoek gedaan of water dat overblijft na potentiëring inderdaad een veranderde structuur of een coherent patroon heeft wat te maken heeft met de oorspronkelijke substantie. Hier is tot op heden geen bewijs voor gevonden. Er is ook nooit een betrouwbaar significant verschil gevonden in effectiviteit tussen homeopathische geneesmiddelen en placebo’s.

Homeopathie, iets voor jou?

Als je een kwaaltje hebt waar je normaal altijd een fijne placebo voor slikt die nu op is, kun je overwegen om over te stappen op homeopathie. Je zou soortgelijke resultaten kunnen verwachten. Als je eigenlijk geen medicatie wilt hebben maar toch iets wilt slikken is homeopathie zeker te overwegen. Ook zijn homeopathische oplossingen goede dorstlessers.

44

Acupunctuur

Acupunctuur komt van het Latijnse woord acus (naald) en punctura (prikken). Het komt uit China en is ongeveer 2000 jaar oud. Het idee is dat er door het hele lichaam energie stroomt in banen. De energie is onder invloed van yin en yang. Een teveel aan yin of yang kan gecompenseerd worden door een naald in een bepaald punt van de energiebaan te steken.

Er zijn grote clinical trials gedaan naar acupunctuur, waarvan de grootste in Duitsland en de Verenigde Staten. Daar werd de ‘echte’ acupunctuur vergeleken met een nepvariant bij patiënten met verschillende soorten pijn. Er was geen verschil gevonden in uitkomst. Er was wel een verschil in pijnsensatie tussen de patiënten die wel een behandeling kregen en patiënten die helemaal geen behandeling kregen. De verklaring hiervoor was lang dat er door een naald in het lichaam te steken endorfines vrijkomen, waardoor er verminderde pijnsensatie is. Helaas is dit nooit aangetoond. Dit verschil lijkt te verklaard te worden door het placebo-effect.

Er zijn belangrijke risico’s aan acupunctuur. Vooral als de naald niet steriel is levert dit infectiegevaar op voor de patiënt. Als een naald ergens diep wordt ingestoken, kan deze schade aanrichten aan een orgaan of zenuw.

Acupunctuur, iets voor jou?

Misschien vind jij het wel heel prettig als er een naald hier en daar wordt gestoken. In dat geval doen! Verder zijn er niet echt redenen om hieraan te beginnen.

Chiropraxie

Volgens de chiropractor is het zenuwstelsel verantwoordelijk voor elk proces in het lichaam. Bij klachten is er dus iets mis met het zenuwstelsel. Denk bij deze klachten aan bijvoorbeeld spier- en gewrichtsproblemen, maar ook aan problemen zoals hoofdpijn, buikpijn of lusteloosheid. De behandeling geschiedt door manipulatie van de wervelkolom en de gewrichten, massage van de spieren of spierversterkende oefeningen. Ook worden leefstijladviezen gegeven.

De theorie van rugmanipulatie berust op subluxatie.

Door manipulatie van de rug worden zenuwen en bloedvaten vrij gelegd die eerst bekneld zouden zijn.

In overledenen is aangetoond dat manipulatie van de rug nooit gebruikt kan worden om zenuwen vrij te leggen zonder de ruggengraat te breken.

Chiropraxie is niet geheel zonder risico. In het NTVG van 2008 werd een beschouwing van een patiënt gegeven die tijdens een chiropraxiebehandeling een

dubbelzijdige dissectie van de a. vertebralis kreeg en daarbij grote herseninfarcten. Er zijn meer artikelen over dissectie van de a. Vertebralis gepubliceerd, met als gemeenschappelijke deler dat de nek gemanipuleerd werd.

In overledenen is aangetoond dat manipulatie van de rug nooit gebruikt kan worden om zenuwen vrij te leggen zonder de ruggengraat te breken De kans op complicaties wordt door het NTVG op 1,3:100.000 geschat. Dat lijkt weinig, maar bedenk wel dat het hier om complicaties gaat voor een behandeling die absoluut niet werkzaam is.

Chiropraxie: iets voor jou?

Als je last hebt van aspecifieke rug- of nekpijn is chiropraxie zeker een fijne, dure optie. Dit soort klachten gaan namelijk vaak vanzelf weer over, onafhankelijk van de behandeling.

Het belangrijkste wat deze therapie jou te bieden heeft is een hopelijk vriendelijke chiropractor, die tijd voor je neemt en waar je je hart lekker kan luchten.

Ook wel eens fijn.

Panessay • 2015:2 • 45

Foto’s

46

Panessay • 2015:2 • 47

Commissieganzenbord Omdat onze legendarische commissiekieswijzer zo leuk was dat hij niet voor herhaling vatbaar is hebben wij een alternatief voor jullie bedacht: ganzenbord volgens de PanEssay, zoals het heurt. Bezoek een slijter en ga van start!

36

35

34

Hart Geruis

ALW

UrgenCie

Start

37

1

38

Introkamp

MCD

2

39

PanIC

Bestuur

3

40

JV/YR

4

Start ZIG’ers

Statistiekpracticum

33

57 PanEssay

CSO

Benodigdheden: dobbelsteen, pion voor elke speler Beginnen: de persoon die het langst droogstaat mag Guus Geluk: zes gooien is nogmaals gooien. Wie dr Urinewegobstructie: plassen mag alleen wanneer je Speluitleg: de opdrachten per vakje (uitgezonderd d

Plaspauze

ZIG-1

41

42

43

44

ZIG-Cie

M1

AlumniCie

8

9

10

11

12

GalaCie

The Day After

BRC

Batavierenrace

Masterraad

5 Orgie

48

6

7

Kerstvakantie

CCC

32

31

30

29

AkCie

Fiets gejat

COP

MusicalCie

28

27

26

Pan-F

ALV

25 Tropen

56

55

Musical

LustrumCie

54

53

52

24

Co-raad

M2

Uitnodiging ALV

51

23

KCC

SympCie

50

22

48

49

21

HTTP://

RvTeA

CuCo

r (of wat je ook maar in je broekzak hebt) en liters alcohol g beginnen, die kan wel wat vocht gebruiken rie keer zes op rij gooit drinkt drie shots van het sterkste wat er in huis is e op ‘Plaspauze’ komt. Wie toch gaat trekt een ad per gemiste beurt de Panacealogo’s) vind je op pagina 51

45

46

Op OK

Co-Out

47

20 Bindend Studieadvies

13

14

15

MASH

Buitenlandse Reis

SpoCo

16

17

18

19

AlmanakCie

Pan-F

VoucherCie

Panessay • 2015:2 • 49

Culture shock

Daria Bogdan

Unicornland Adventures of a Romanian in Groningen I have been in love with medicine since forever. Moving here last September to study what I always dreamed of still feels surreal, and this place isn’t helping at all!

I remember arriving here for the first time in February and wandering the streets, dumbstruck by the pretty house boats and the parks caked with birds, and imagined how happy I would be. Well, now I can tell you know that that was the crassest underestimation I have ever made in my life!

First of all, the weather is great – rarely raining, and most of the time with some serious cloud porn going on in the sky. As a matter of fact, it is too great. Add some sun, Speculoosijs and it becomes totally impossible to study with all the robins rushing into your garden. Second of all – you can actually bike here! I am quite positive that there is nothing more beautiful than biking on the countryside, while listening to Jacco Gardner. Brain melting music and little lambs chasing their mommas on the bright-green plains?

It feels like floating on a chunk of cotton candy torn from heaven and you cannot top that! Oh, and all the amazing concerts! ...I am seriously wondering how I managed to do any studying at all.

On top of all that, people are amazing - always smiling, and always being friendly. Except for bus drivers, I don’t know what their deal is with bikers. Nevertheless, what I like most about Dutch people is how young they are. They are basically children roaming the cities in their tiger and raccoon costumes, and if it’s Easter, they carry a 2-kilo bag of chocolate eggs with them. They have a very carefree attitude that, in my opinion, stems not only from their more-than-decent lifestyle, but also from the superior insight they have on living; one that sets as a high priority feeding and growing their inside unicorn.

I am seriously wondering how I managed to do any studying at all My only complaint is that there are no squirrels here.

Although my little heart will probably explode at the sight of baby squirrels, with all these fuzzy ducklings floating around here lately. I would have never imagined school time be this fun and pass so quickly. This has been the weirdest, most beautiful year of my life and it is incredible how much this whole experience has taught me. I am looking forward to the summer vacation, I have – a lot! – of sleep to catch up on and a lot of swimming to do to get my noodle powered up again, but I gotta say, I am looking forward to the next year. To more medicine, more concerts, more biking en meer Spreeuwen!

The Black Sea in my hometown Constanta, where the seagulls graze the waves with their bellies and the dolphins come to soak up the sun

50

Commissieganzenbord Spelregels voor leden met de neiging tot zelfdestructie 1 Introkamp: drink je allereerste biertje. Je hebt nog

geen idee wat je te wachten staat.

2 PanIC: drink een kindercola in je tuinbroek.

3 JV/YR: overleg met iedereen aan tafel wat je moet drinken, drink het collectief en evalueer deze ervaring.

4 Statistiekpracticum: je eerste statistiekpracticum.

Geloof ons, dit zul je nooit snappen, vestig de rest van je leven alle hoop op een statisticus. Trek zijn aandacht door tien minuten je arm in de lucht te steken.

5 Orgie: ga voor een slokje GHB, want hier wil je niets meer van herinneren!

6 Kerstvakantie: even uithuilen bij pappie en mammie. Neem een shot glühwein, passend bij de kerstdis.

7 CCC: drink Fristi, want er zijn kinderen bij.

9 GalaCie: je mag nu onbeperkt paardenkut drinken, omdat jullie tijdens jullie eigen gala nuchter moeten zijn (ha, sukkels).

10 The Day After: het gala is achter de rug. Tijd om uit te brakken. Sla twee beurten over.

11 BRC: drink een ouzo of tequila.

12 Batavierenrace: o nee, je bent plots verzeild geraakt in de Batavierenrace. Ren vier rondjes door de kamer 13 MASH: sla een put en drink water.

14 Buitenlandse reis: je bent in een Oostblokland. Je voelt je teruggeworpen in de tijd. Ga terug naar het vakje waar je vandaan komt.

15 SpoCo: is het zomer? Neem een Aquarius-wodka. Is het winter? Neem een Jägermeister.

17 AlmanakCie: gehuld in kamerjas nip je aan een port, zittend in een comfortabele fauteuil bij een knisperend haardvuur gevuld met almanakken.

18 Plaspauze: u heeft permissie de blaas te ledigen.

19 VoucherCie: je ontvangt een tegoedbon voor een embryo (Apfelkorn met Baileys) omdat je nog maar net bestaat.

20 Bindend Studieadvies: je hebt je BSA niet gehaald, ga terug naar start.

21 CuCo: consumeer een glaasje Hooghoudt. Ga maar goed slecht op dit stukje Gronings cultureel erfgoed.

23 SympCie: een vers glaasje sap voor u, want eigenlijk komt iedereen alleen maar voor de lunch.

24 Uitnodiging ALV: ha! Mooi dat jij niet naar de ALV gaat! Stuur een medespeler naar vakje 26 (hij mag niet opnieuw gooien).

25 Tropen: ga lekker op Safari.

26 ALV: dit is zo saai, dit gun je niemand. Gooi maar snel nog een keer!

27 Pan-F: vloeibare filmontwikkelaar, want er valt nog veel te ontwikkelen!

29 MusicalCie: alle mannen aan tafel nemen een appletini.

30 COP: deel een fysieke danwel liquide kopstoot uit.

31 Fiets gejat: het is donderdagavond en je fiets is

gejat. Je gaat op zoek naar een junk met VOC-mentaliteit op de Grote Markt. Dit kost je een beurt.

32 AkCie: neem die Breezer!

34 UrgenCie: neem een wodka movicolon; vanavond ontdek je wat urgentie is.

35 ALW: je staat in de Swinging Mill met een consanguine Amelander te drinken. Amelanders staan bekend om hun competitiedrang. Daag iemand die familie had kunnen zijn uit voor een ad-wedstrijd.

36 Hart Geruis: consumeer Rockstar energydrink (pas op: overmatige inname kan palpitaties veroorzaken).

38 MCD: trek een ad, doe maar wat. Je hoeft nu nog niet te kiezen.

39 Bestuur Panacea: toon je prominentie, ad een fles Panaceawijn.

40 Plaspauze: nog even snel urineren voordat de master begint!

ZIG-1 ZIG-Cie: jullie zijn te oud om te drinken. Bovendien kennen wij jullie niet, dus jullie krijgen niets.

41 M1: welkom in M1. Vanaf nu is het Work Hard, Play Hard. U drinkt nu dubbele hoeveelheden om de ellende van het dagelijkse bestaan te vergeten.

42 AlumniCie: cola vieux of een jonge klare voor stoffige zielen als jullie.

44 Masterraad: neem een koffie amaretto, omdat je toch al de hele dag koffie haalt.

45 Op OK: je hebt de operatie weer eens niet voorbereid, dus je wordt afgeblaft door een chirurg. Je zit in de put: wacht tot een andere speler je gepasseerd is.

46 Co-Out: ga voor de tampon wodka per anum, dan ga je wel out!

48 HTTP://: sluit de Golden power maar aan op je bierhelm, zodat je door kan gaan met de LAN-party.

49 RvTeA: adviseer iemand te stoppen met drinken.

51 KCC: het is niet al goud wat er blinkt, maar Goldstrike wel! Geniet ervan.

52 M2: welkom in M2. Je bent genoodzaakt te verhuizen en het voelt als weer opnieuw beginnen. Dat blijkt nog wel mee te vallen: ga terug naar plek 22.

53 Co-raden: het is nu nog niet bekend waar je terechtkomt. Drink daarom maar Beerenburg (Friesland), cooooooola (Almelo), flesje Grolsch (Enschede), schnapps (Oldenburg) of Blue Curaçao.

55 LustrumCie: rum! Omdat jullie het lusten. Vijf shotjes, want jullie zijn er maar eens in de vijf jaar.

56 Musical: je bent bij de musical en zingt uit volle borst mee of doet een dansje.

57 CSO: het is tijd voor de zaalronde! Je drinkt alles wat er de afgelopen ronde door je collega’s gedronken is.

59 PanEssay: je bent overal afgewezen, welkom bij de PanEssay! Verdrink je verdriet met absint. Een goede whisky wordt ook geaccepteerd.

Panessay • 2015:2 • 51

Medisch

Tom van Putten

VGT-hulp Anemie

Velen worden vier keer per jaar met xerostomie, tremoren en urge-incontinentie wakker: de voortgangstoets moet weer worden gehaald. Om die arme zielen te helpen en de Groningse gemiddelden wat op te krikken, verschijnen elke editie enkele tips en tricks voor de VGT. Ditmaal het thema dat het bloed onder de nagels vandaan haalt: anemie.

Wat is anemie?

Allereerst is het slim om bij de basis te beginnen: in

Anemie en dan?

Het is leuk om het hemoglobine, hematocriet en de erytrocyten te laten onderzoeken, maar dit kan een verkeerd beeld geven. Een voorbeeld hiervan is de overvulde patient, bijvoorbeeld door zwangerschap: in het laatste trimester stijgt het plasmavolume sterk en het erytrocytenvolume een beetje waardoor het bloed verdund wordt. Bloedonderzoek toont dan een verlaagd hemoglobine, verlaagd hematocriet en een verlaagde erytrocytenconcentratie.

erytrocyten zitten hemoglobinemoleculen met als functie het transporteren van zuurstof en koolstofdioxide. Bij anemie is er een afname van hemoglobine in het bloed die onder de normaalwaarden komt te liggen. Bij vrouwen is die ondergrens 7,5 mmol/l en bij mannen 8,7 mmol/l. Een verlaagd hemoglobine kan veroorzaakt worden door grofweg twee stoornissen: een gestoorde aanmaak of een verhoogde afbraak van hemoglobine.

Andersom kan een ondervulde, anemische patient een normaal hemoglobine, een normaal hematocriet en een normale erytrocytenconcentratie hebben terwijl hij toch te weinig hemoglobine heeft. Dit is hetzelfde als een glas bier en een shotje Jägermeister: het alcoholpercentage is anders, maar uiteindelijk zit er dezelfde hoeveelheid alcohol in. Zodra de ondervulling is gecorrigeerd zal de anemie aan het komen.

Hoe herken ik een anemielijer?

Ten slotte is er nog het voorbeeld van de patient die met een flinke arteriele bloeding op de SEH komt te liggen. Jij ziet een hevig bloedende patient die misschien wel een zakje (levens)vocht kan gebruiken, maar het bloedonderzoek geeft een keurig hemoglobine, een prachtige hoeveelheid erytrocyten en een hematocriet om over naar huis te schrijven. Dit komt doordat de bloeding nog in de acute fase zit en er nog geen vocht uit de weefsels naar de vaten is gegaan.

Zodra dit is gebeurd zullen de labwaarden ook veranderen. Helaas is de patiënt al dood als je hierop blijft wachten. Niet doen dus.

Natuurlijk geven bovenstaande stoornissen niet direct klachten van anemie, het lichaam heeft namelijk compensatiemechanismen die bij problemen een vangnet vormen. Daalt het hemoglobine sneller dan het lichaam kan compenseren, dan wordt er te weinig zuurstof getransporteerd naar de weefsels en geeft dit klachten. Stel: je hebt net bloed gedoneerd en je ziet dat je fiets wordt gestolen door een junk. Je zal dan waarschijnlijk een sprintje trekken om de dief te kunnen bodychecken. Helaas komt er niet genoeg zuurstof bij de spieren om voldoende energie te blijven leveren. Happend naar adem zal je moeten toekijken hoe dat crackhoofd er op jouw fiets vandoor gaat.

Thalassemie komt minder vaak voor bij de gemiddelde oerhollandse roomboterboy Naast die kortademigheid en vermoeidheid zal je je duizelig voelen en mogelijk hoofdpijn hebben. In de praktijk komen de patiënten vooral met bleekheid en vage vermoeidheidsklachten bij de huisarts. Verder zijn er nog bepaalde specifieke symptomen die voor

52

kunnen komen bij bepaalde soorten anemie (denk dan aan koilonychia en broos haar ijzergebrek of polyneuropathie bij een vitamine B12-deficientie).

Als de vullingstoestand van de patiënt onderzocht is kunnen we naar de volgende stap: het indelen van de anemieën. Dit is kan men doen door te kijken naar het MCV (mean corpuscular volume), een maat voor de gemiddelde grootte van erytrocyten. Afhankelijk van de oorzaak van een anemie kande grootte van de erytrocyten verschillen. Deze kan groter worden, kleiner worden of gelijk blijven. De onderstaande tabel kan hierbij helpen.

Microcytaire anemie met een verlaagd MCV

Kijk je onder de microscoop en vind je kleine cellen (microcytair) en een verlaagd gemiddeld volume van

erytrocyten, dan moet je denken aan ijzergebreksanemie, thalassemie, anemie door chronische ziekte en sideroblastaire anemie. Let in de anamnese dan op zaken als een gebrek aan ijzer door bloedverlies of een te lage inname, erfelijke factoren en afkomst (thalassemie komt namelijk vaker voor bij mensen uit landen rond de Middellandse Zee, het Midden-Oosten of Zuidoost Azië en minder vaak bij de gemiddelde oerhollandse roomboterboy).

(verlaagd), spiegels voor vitamine B12 en foliumzuur en natuurlijk het aantal reticulocyten in het bloed.

Bent u wanhopig, kunt u een beenmergpunctie doen.

Ziet u hierop abnormaal grote voorlopers (megaloblastaire cellen) in het beenmerg, is er dus sprake van een DNA-syntheseprobleem, waarschijnlijk een vitaminetekort. Ziet u geen megaloblasten, is de bloedcelproductie an sich normaal en staat overproductie voor een verhoogde afbraak op de voorgrond.

Normocytaire anemie met een normaal MCV

Verder bestaat de differentiaaldiagnose uit zwangerschap (fysiologisch - cave foliumzuur!), alcoholmisbruik (complex membraanprobleem leidt tot macrocytaire anemie - cave vitaminetekorten), medicatie (meestal door membraanprobleem) en zeldzamere metabole stoornissen.

Is er een normaal MCV dan moet er gedacht worden aan acuut bloedverlies, hemolytische anemie en anemie van de chronische ziekten. Chronische onstekingen (reuma, SLE),nierziekten, endocriene afwijkingen en maligniteiten kunnen kloten met de aanmaak van erytrocyten of hemoglobine (simpel gezegd heeft het lichaam andere prioriteiten dan bloed maken). Speciale aandacht verdient beenmergfalen: ligt de fabriek van rode bloedcellen op zijn gat, krijg je een verlaagde hoeveelheid cellen die er op zich normaal uitzien. Dit beeld zie je onder andere bij leukemieën en aplastische anemie.

Macrocytaire anemie met een verhoogd MCV

Bij de macrocytaire anemie is het MCV verhoogd.

Kort gezegd zijn er bij deze vorm van anemie twee mogelijke oorzaken: gestoorde DNA-synthese of extreem verhoogde bloedcelproductie. Bij gestoorde DNAsynthese (vitamine B12- of foliumzuurtekort!) wordt simpel gezegd niet voldoende DNA gemaakt voor normale celdeling. Hierdoor zit het beenmerg vol met rode bloedcellen die staan te springen om te delen, maar dit niet kunnen. Als reactie blijven ze maar doorgroeien, waardoor de rode bloedcellen in het bloed groter zijn dan normaal. Omdat er echter veel te weinig cellen zijn in totaal, is er wel een anemie.

Een andere mogelijkheid is als er zoveel nieuwe bloedcellen nodig zijn om verval te compenseren (bv bij een hemolytische anemie) dat het beenmerg maar grote, onrijpe bloedcellen (reticulocyten) als kindsoldaten naar het front stuurt. Het onderscheid is meestal te maken met bloedonderzoek: markers voor haemolyse als LDH (verhoogd) en haptoglobine

Oefenvragen

1. Bij een 64-jarige vrouw is bloedonderzoek gedaan in verband met algemene malaise. Zij heeft al dertig jaar reumatoide artritis en is daarvoor onder behandeling. Opvallend is: Hb 6.3 (normaalwaarde 7,5-10 mmol/L) MCV 102 (normaalwaarde 80-100 mmol/L) Ferritine 100 (normaalwaarde 20-250 microg/L) Wat is nu de meest waarschijnlijke diagnose?

A. anemie op basis van vitamine B12-deficientie B. anemie van de chronische ziekte C. ijzergebreksanemie 2. De huisarts ziet een jongen van 4 jaar op het spreekuur. De ouders vinden hem futloos. Hij heeft een Hb van 5.8 mmol/L met een normaal MCV. De huisarts constateert een matig ernstige normocytaire anemie.

Verder aanvullend onderzoek toont fors verhoogde leukocyten, verlaagde reticulocyten, bij een normaal ferritine en een normaal LDH. Wat is de meest waarschijnlijke diagnose?

A. anemie door een chronisch ziekte B. beenmergaandoening zoals leukemie C. hemolytische anemie D. ijzergebreksanemie De antwoorden op de oefenvragen kunt u onderaan pagina 62 vinden.

Panessay • 2015:2 • 53

Interview

Suzanne Schuurman en Sophie Reese

Vertel!

Gewapend met een recorder, een fotocamera en een vriendelijke glimlach gingen wij de hal van het UMCG in om een kijkje te nemen in de mensenmassa. Patiënten en bezoekers vertellen in deze rubriek hun verhaal: wat is voor hen de reden om een bezoek te brengen aan het UMCG? Deze keer: Rituals, ogendokters en koppies kijken.

Vrouw, 53

Nou, ik ga hier op bezoek bij een zus van mij, die ligt hier een eindje verderop. Ik kom hier regelmatig, helaas. Mijn zus is ongeneeslijk ziek, dus vandaar.

Dat is zeker zwaar, ja. Ze gaat ziekenhuis uit, ziekenhuis in. De muren komen op haar af, eigenlijk. Ze zit nu in het dilemma: moet ik stoppen met chemo of niet? Daar kan ik niet over beslissen, dat is haar keuze. Daar heb ik alle respect voor.

Vrouw, 89

Ik ben net even voor bloed prikken gegaan, het ging prima, het deed niet zeer. Ik heb een volgende afspraak gemaakt met de dokter op zijn spreekuur. Dan bepraten we weer of het bloedbeeld goed is, of er wat veranderd moet of dat het zo goed is. Ik had een jaar of vijf geleden dat de huisarts dacht dat ik last had van mijn darmen of zo, ik heb toen een maagonderzoek gehad, dat was goed. Het bleek van voorbijgaande aard, want van de hele lijst die opgenoemd werd - “heeft u last van dit, of dat, of dat” - zat ik maar nee te schudden. En toen zei hij van: “Dan ga ik u ook niet plagen met een darmonderzoek. Komt u volgend jaar maar terug.”

Dat is tot nog toe steeds gebeurd. Een jaarlijkse controle, en als het goed is dan zegt de dokter: “Ga maar lekker op vakantie.”

54

Nicht, 69, met neef, 75

Ik ben hier als woordvoerder van m’n neef, hij hoort niet zo goed meer. We hebben zo een afspraak maar we zijn wat te vroeg. Daarom wachten we hier, even koppies kijken. We komen hier vaak, vorig jaar constant. Al sinds onze kinderen geboren zijn komen we hier, want het was dichtbij. En de bus stopt hier vlakbij.

Moeder met zes jaar oude dochter

(Tegen dochter) Ben je nu helemaal verlegen?

Dan gaat mama jou een beetje helpen. We moeten naar de ogendokter, ze gaan kijken naar je ogen. Dat wordt nog wat bij de dokter zo meteen, als je dan ook niets wil vertellen! Ze gaan kijken of je misschien een brilletje moet.

(Tegen ons) Ze kan op school niet zo goed lezen, ze krijgt misschien een bril of druppels in haarogen. Ze vindt het wel een beetje eng. Eigenlijk wil ze niet zo graag, maar het is wel beter zo.

Verkoopsters bij de Rituals in het ziekenhuis

Ik moet eerlijk zeggen, ik vind dit heel leuk werk heel dankbaar werk. Ik heb voorheen in de Herestraat gewerkt, ook bij Rituals. Het is heel anders werken hier: patiënten, mensen die hier een cadeautje komen kopen voor mensen die hier liggen, veel personeel. Ik krijg wel eens wat verhalen van patiënten, maar het is maar net hoe je daarmee omgaat. Je moet ook zorgen dat je wel een soort afstand houdt, anders word je er door opgeslokt. Het is oppassen dat je er niet door meegezogen wordt, dat je ‘s avonds thuis komt en dat je dan nog druk bent met verhalen van mensen die ernstig ziek zijn.

Collega: Sommige gezichten zie je vaker, je weet dat bepaalde patiënten elke week terug komen.

Ook als mensen ernstig ziek zijn, die je dan later niet meer terug ziet. We hadden het er laatst met z’n tweeën over, dat je dan denkt: hm, zou ze naar huis

Man, 38, met zoontje, bijna drie

In 2013 heeft mijn zoon een levertransplantatie gehad, het was vrij ingrijpend. Zijn afvoer van gal gaat niet goed, daarom ziet hij ook geel.

Daarvoor is hij hier, waarschijnlijk wordt hij opgenomen en weer geopereerd. Hij heeft nu twee drains maar dat gaat niet helemaal goed.

Wat hij er van vindt? Hij is op zich nog wel vrolijk, hij ziet het ziekenhuis als zijn tweede thuis.

Nee, hij vindt het niet eng. Als hij hier komt, dan gaat hij gelijk naar de speelkamer.

zijn of zou het afgelopen zijn?

De dag dat we op alle producten twintig procent korting gaven en dat je dan in één keer merkt dat zo’n ziekenhuis eigenlijk een klein dorp is want het gonst door de gangen heen. Toen hebben we met z’n tweeën een dag gestaan en waren we aan het eind van de dag helemaal afgedraaid, niet gegeten, niet gedronken.

Panessay • 2015:2 • 55

Medisch

Hidde Kleijer

Meer weten? Begin een oorlog Over de positieve effecten van oorlog Is oorlog ook positief? De wereld is grijs, niet omdat hij kleurloos is, maar omdat hij niet zwart-wit is in ethische zin.

Dit blijkt op meest cynische wijze uit de positieve effecten die oorlog kan hebben.

Wat?! Ja, een oorlog kan best iets positiefs opleveren.

Vooral op medisch gebied zijn er juist in tijden van oorlog veel belangrijke inzichten opgedaan en innovaties gekomen. Oorlog is niet in de laatste plaats een motor der medische vooruitgang. Eigenlijk drijft de geneeskunde per definitie op pure misère: zonder ziekte geen genezing, laat staan kunde.

Oorlog als ziekte

Oorlog is in die zin gewoon een andere oorzaak voor schade aan het lichaam. In dit geval geboren uit een soort sociale ziekte, zoals je ook armoede een sociale ziekte kunt noemen. Het bijzondere aan oorlog is dat het zelf onderhevig is aan een innovatief proces: men zoekt naar steeds schadelijkere manieren om het menselijk lichaam te ruïneren. Waar we zijn begonnen met stenen, zijn we via zwaarden en speren beland bij geweren, allerhande bommen en gas. Dit vraagt om steeds effectievere manieren om de aangerichte

schade te fiksen. Daarnaast levert oorlog veel aanbod en ruimte op voor artsen om allerhande ervaring op te doen. Hippocrates noemde het slagveld al ‘de enige echte leerschool voor een chirurg’. Kortom, laten we eens naar wat voorbeelden kijken.

Anaesthesiologie

In de tijd van de Eerste Wereldoorlog kon men al aardig opereren, maar aan het front bleek het gecompliceerder te zijn. Zo was de mortaliteit van een onderbeensamputatie bijvoorbeeld 90%. Je vraagt je bijna af waarom men het überhaupt nog probeerde.

Sir Geoffrey Marshall bedacht toen dat het misschien wel slim zou zijn om tijdens dergelijke operaties de bloeddruk, polsslag en hemoglobine te meten.

Hierdoor kwam hij erachter dat de manier waarop men destijds ether als narcosemiddel toediende, niet geweldig was voor patiënten in shock (zoals bij vele kapot geschoten soldaten natuurlijk). Ether heeft namelijk, net als vele huidige anaesthetica, een duidelijk hypotensief effect: de manier om iemand in shock de nek om te draaien. Een stabiele dosering van dit anaestheticum bereiken is daarom erg belangrijk; gewoonweg wat op een doek druppelen bleek niet echt the way to go. Er was in die tijd ook nog niet veel bekend over shock en de gewonde soldaten met vaak hevig bloedverlies waren perfect om hier meer over te weten te komen.

Marshall ontwikkelde uiteindelijk een apparaat waarmee lachgas, zuurstof en ether betrouwbaar konden worden gedoseerd. Hiermee daalde het sterftepercentage van 90% naar 25%. Dit apparaat is later aangepast door kapitein Henry Boyle en kan worden gezien als de voorloper van het huidige anaesthesietoestel.

Wondgenezing

Een kapot geschoten lichaam, liggend in de modder, schreeuwt natuurlijk om een infectie, althans bij de ‘mazzelaar’ die het überhaupt overleeft. Tegenwoordig knallen we bij het minste of geringste antibiotica in een patiënt, maar dat was er tijdens de Eerste Wereldoorlog nog niet. Wel gebruikte men allerlei bacteriedodende middelen voor wondbehandeling zoals natrumhypochloriet, een stof die wij tegenwoordig onze zwembaden mee chloreren.

Nog een mooi verhaal: in de oorlog viel het een chirurg op dat wonden met een bepaalde geur beter genazen dan andere. Uit kweken bleek hier een bepaald soort bacil in te zitten die de wond vrijhield van

56

andere bacteriën. Ze hebben deze bacillen later ook toegediend in wonden van soldaten en het werkte! Ik vraag me af of de METC nu toestemming zou geven voor dergelijke onderzoek.

Prothesen

Als oorlog iets doet, dan is het in ieder geval een steady supply leveren aan mensen die ledematen missen. Combineer dit met de gedachte dat het vanuit de overheid gezien slim is om goed voor dergelijke veteranen te zorgen (anders vecht niemand meer voor je land) en er is opeens heel veel mogelijk om te experimenteren met prothesen.

Tegenwoordig, na alle bermbommen in het MiddenOosten, zie je dit duidelijk: elk jaar verschijnen er weer technologische wonderen in het nieuws. Er zijn gewoon al robotarmen die mensen met hun eigen hersenen aan kunnen sturen!

Honger

Naast alle praktische toepassingen biedt een oorlogssituatie de uitgelezen kans om meer te weten te komen over de extreme staat waarin het menselijk lichaam kan verkeren. Hier doel ik niet op de ziekelijke experimenten van Joseph Mengele, maar bijvoorbeeld op de studies naar honger. Want tja, men kon vaak weinig tegen de honger doen, dus dacht men: ‘laten we er dan in ieder geval van leren’. In de tweede wereldoorlog is hier een aantal schokkende voorbeelden van te vinden.

In een hermetisch afgesloten Joods ghetto in Polen brachten de Duitsers beetje bij beetje het voedselrantsoen naar beneden naar 184 kilocaloriën per dag (een kom waterige soep en een stuk brood). Ter vergelijking: andere Polen kregen 699, Duitsers 2.631 kilocalorieën.

Er werden drie stadia van honger geconstateerd met verscheidene symptomen: in de eerste fase is er sprake van xerostomie, polyurie, gewichtsverlies en hunkering naar eten. In het tweede stadium neemt de hunkering af en maakt deze plaats voor apathie, zwakte en gevoel van koude, waarbij je het liefst in foetushouding ligt. Hierbij komt ook het klassieke hongeroedeem (verlies van eiwit (albumine) in het bloed waarbij vocht uittreedt naar de weefsels) en versnelde veroudering voor. De huid wordt droog en schilferachtig als perkament met bruine maculae en er treedt alopecia op. De laatste fase kenmerkt zich door bewegingsstoornissen, bradycardie, hypotensie, hypothermie en heesheid. ‘Doodgaan door langdurige honger is als een kaars die langzaam dooft.’

Ook hier in Nederland weten we sinds de hongerwinter en onze uitzonderlijke drift om informatie bij te houden erg veel over honger. Bijvoorbeeld dat na autopsie dat alle organen behalve de hersenen extreem gewicht verliezen. Over een zestien-jarig meisje vermeldde het autopsieverslag: ‘Haar hart was kleiner dan haar vuist.’ Wanneer zouden we hier ooit anders een experiment naar opzetten? Nooit, mag ik hopen.

“Is oorlog nou wel echt nodig geweest om dergelijke ontdekkingen te doen?’’

Let’s have a war?

Ik kan nog wel even doorgaan met dit soort voorbeelden. Uit eerdere oorlogen weten we dat citroenlimonade hielp tegen scheurbuik. Van de Eerste Wereldoorlog leerden we hoe we bloed moeten transfuseren en hoe we enigszins praktisch röntgenfoto’s maken.

Hopelijk vraagt u zich als moderne empathische dokter nu af: ‘is oorlog nou wel echt nodig geweest om dergelijke ontdekkingen te doen? En zo ja, dat is het toch niet waard? En trouwens, haalt het ook immens veel geld weg bij andere vormen van onderzoek: alle middelen van een samenleving worden gefocust op de oorlog en de gevolgen daarvan. Oorlog kan daarbij leiden tot een wetteloze staat waarin een man als Mengele zijn gang kan gaan. Dat wil je toch niet?’

Klopt! Mijn punt is ook absoluut niet dat één of andere super villain uit een of ander aftands stripboek oorlog moet gaan uitlokken om de mensheid uiteindelijk sterker te maken. Ik zit dan wel bij de PanEssay, maar kom op... De realiteit is echter dat oorlog, net als ziekte, helaas ‘gewoon’ voorkomt. Is het niet onze plicht als artsen om er iets van te leren?

Voor meer uitleg en bronnen: www.panacea.nl/ panessay

Panessay • 2015:2 • 57

Column

Davith de Vries

Dokterscolumn De helende werking van de witte jas Het is een uur of tien ’s avonds, de verpleegkundige van chirurgische afdeling belt. Er is een onrustige patiënte, ze weet niet wat ze er mee aanmoet. De patiënte, die gisteren een hemicolectomie heeft gehad, is vanmiddag hevig gaan braken.

Voor dit overgeven heeft ze -op initiatief van de verpleegkundige- een hevelende maagsonde gekregen.

De misselijkheid en het overgeven zijn verdwenen, maar inmiddels klaagt ze al de hele avond over hoe de slang haar irriteert en extreem onrustig maakt. Ze moet en zal de hevel er uit hebben. Vanzelfsprekend zou dat leiden tot opnieuw misselijkheid en braken, bij een buik die nog onvoldoende op gang is na ingrijpende operatie. Wat nu?

De moderne geneeskunde stelt ons een enorm arsenaal aan middelen ter beschikking; doorsnee labonderzoek, hippe scans en functieonderzoeken, duffe microbiologie en pathologie helpen ons een diagnose te stellen. Eindeloze farmacotherapeutische en chirurgische interventies helpen ons de gediagnosticeerde ziekte te verbeteren of zelfs genezen.

Helaas gaat elk van onderzoeks- en behandelopties gaat gepaard met een handvol veelvoorkomende, en een lange lijst zeldzame bijwerkingen en contraindicaties. Uiteindelijk beschikken we dus over meer bijwerkingen, dan behandelingen.Voor je een interventie kiest, moet je dus een gewetensvolle overweging hebben gemaakt. Je kan je hand niet zomaar in de grabbelton van ons arsenaal steken. Dat klinkt voor de hand liggend, maar is in de praktijk is het nogal eens verleidelijk.

De patiënt is er op korte termijn namelijk meestal enorm tevreden mee. Stel een patiënt met onbekende diagnose maar eens voor een total body CT-scan te maken: ‘Uitstekend, dokter!’. De volgende dag sta je echter aan het bed uitleggen hoeveel -meestal akeligvervolgonderzoek er gedaan moet worden naar toevalsbevindingen, die waarschijnlijk niets te betekenen hebben. Het enthousiasme wordt nog verder gedempt als de patiënt 30 jaar later bij de oncoloog verschijnt met een stralingsgeïnduceerde kanker.

We hebben echter twee soorten behandelmethoden, zonder ook maar een enkele serieuze bijwerking.

Ze zijn familie van elkaar; het placebo effect -zo’n krachtig antidotum dat het behoort tot een van de meest succesvolle uitvindingen in de geneeskundeen psychologische zorg. In tegenstelling tot wat u misschien denkt, begint dat niet bij de psychiater van de acute opname, een tak van de geneeskunde die de meesten van u liever kwijt dan rijk zijn. Het begint bij alle behandeld artsen, vanaf het eerste patiëntcontact.

Terug naar mijn patiënte; ik stond voor de keuze langs de telefoon wat oxazepam voor te schrijven, de morfinepomp op te schroeven of met de wens van de patiënte mee te gaan en de slang er uit laten halen, om haar vervolgens in haar maagsap gaar te laten koken. Of ik kon gewoon even langs gaan.

Eenmaal daar zag ik een niet-zieke, maar licht angstige vrouw, oppervlakkig ademhalend in bed liggen.

Ik kende de patiënt van de dag ervoor, toen was ik langs geweest vanwege postoperatieve pijnklachten.

Er was een blik van herkenning en ze zag er al wat beter uit. Ik begon met erkennen dat zo’n slang ronduit prut voelt, dat het niet raar was dat deze lichaamsvreemde situatie -in een ziekenhuis, na een grote operatie vanwege kanker- nogal wat onrust oproept.

Vervolgens legde ik langzaam en duidelijk de noodzaak van de hevel uit, wat er zou gebeuren als we hem zouden verwijderen en stelde vooruitzicht hoe lang hij waarschijnlijk nog moest blijven zitten.

Ze leek aan het eind van het verhaal opgeknapt. Natuurlijk was ze niet genezen. De slang irriteerde nog altijd. Toch was ze zichtbaar geruster. De oxazepam die ik had aangeboden, sloeg ze zelfs af. Ik kon weer terug naar de spoed. Een uurtje later belt de verpleegkundige weer; ze wou toch wel iets rustgevends, nu ze er wat beter over na had gedacht. ‘De dokter had het tenslotte aangeraden.’

Total-body CT-scan

58

Puzzel

Marko Pol

Puzzelplezier De zomervakantie staat weer voor de deur. Zeeën van tijd waarin je kunt gaan reizen, zwemmen, vrienden zien, sporten of op je kamer met de gordijnen dicht deze kruiswoordpuzzel maken. Wij van de PanEssay hadden het wel geweten.

De gekleurde vakjes vormen een welbekend credo in de geneeskunst. Succes!

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11 12

13 14

15

16

17 18

19

20

21 22

23

24

Horizontaal

6 aandoening waarbij het gebrek aan rijkdom in de

familie zit 8 gewricht in de enkel 9 zenuwachtige paardenstaart 12 artsenfederatie sedert 1849 13 met deze bloedgroep ben je een universele ontvanger 14 verstopping van een wiskundige functie 16 in deze scheikundige tand kun je zijn 17 deze spierlaag kan de hele mens omvatten 18 veroorzaker van de Zwarte Dood 22 zonder kenden we geen angst 23 lap ....: de meest uitgevoerde laparoscopische operatie 24 merknaam benzodiazepine, tevens palindroom

Verticaal

1 onwillekeurige knipoog 2 gele baby’s worden dit als ze dit gedaan hebben 3 gevormd door de musculus buccinator 4 deze cel kan spiegelen of schakelen 5 commissie waarmee Mengele zou botsen 7 botontsteking 10 ziekenauto 11 gewicht/lengte2 12 verhoging 13 medische term in het Io Vivat: doloris est .........

15 deze structuur lijkt een vlinder te bevatten 19 anestheticum waarmee de radio werkt 20 onderdeel van beide spronggewrichten 21 koortsig dromen

Panessay • 2015:2 • 59

Dr. Kutgrap

Tumorhumor Vragen die de VGT niet haalden De voortgangstoets wordt elk kwartaal weer samengesteld door een groepje grijze artsen met een morbide gevoel voor humor. Wij wisten de hand te leggen op de voortgangstoetsvragen die de censuur helaas niet hebben overleefd.

Een meermaals in opspraak geraakte neurochirurg is verplicht na elke operatie direct te rapporteren aan het hoger tuchtcollege. Wat is de EMV-score die hij doorgeeft van een patiënt die spontaan de ogen opent, terugtrekt op pijn en inadequaat spreekt?

A. 7-1-tube B. 12 C. 80% D. de operatie ging supergoed!

Wat doet u wanneer u een 24-jarige patiënte op de poli neurologie ziet met klachten van chronische vermoeidheid, intermitterende hoofdpijnen en een continu aanwezige spierpijn. In de verwijsbrief leest u “VG/ fibromyal-”. Welke actie onderneemt u onmiddellijk?

A. direct doorverwijzen naar willekeurige andere arts B. doorsturen naar het verst van u verwijderde centrum C. hard huilen

60

U bent arts-assistent op de urologie en ziet u een patiënt op de spoed. Anamnese en lichamelijk onderzoek wijzen op een penisbreuk.

Wat is uw beleid?

A. spalken B. incideren C. naaien Een 16-jarige VWO-scholiere wil graag aan de anticonceptiepil. Tevens vertelt ze dat ze moe is, al maanden onregelmatig menstrueert en ze blijkt bij lichamelijk onderzoek een Quetelet-index (BMI) van 14 te hebben. Na doorvragen geeft ze toe een eetprobleem te hebben.

Wat is uw beleid?

A. u schrijft Microgynon 30 voor B. u adviseert haar een Mirenaspiraal te laten plaatsen, want de pil braakt ze toch weer uit C. u schrijft haar een Big Mac menu driemaal daags voor D. u geeft haar op voor Holland’s Next Top Model E. perfecte anticonceptiemaatregel, niets meer aan doen Als gynaecoloog in opleiding voert u uw eerste vaginale uterusextirpatie uit. Aan het einde van de operatie besluit u in lagen te sluiten.

Hoe hecht u de laatste laag?

A. intramusculair inverterend B. intramusculair incompetent C. intra-kut-aan

Co-column

Tom van Putten

Co-column Coschappen op de chirurgie Ik ben een diagnosemachine. Een medisch wonder. Een zeldzaamheid: ik ben de perfecte coassistent. Mijn patiëntcontact is voorbeeldig. Ik laat één stilte vallen en de patiënt vertelt mij alles wat ik moet weten. Één begripvolle gevoelsreflectie en de patiënt deelt huilend mee dat hij nog nooit zo’n betrokken arts aan het bed heeft gehad.

In vijf weken ben ik een baas geworden in het uitvoeren van kleine medische handelingen. In de eerste week op de afdeling denk je met zweethandjes terug aan hoe je hebt leren prikken in de C1a-week. Je zoekt tevergeefs naar bloedvaten, doet een schietgebedje en op hoop van zegen steek je de naald in een vene waarvan je niet zeker weet of hij wel echt bestaat. Aan het begin van je coschap doe je venapuncties en infusen op pure adrenaline en voelt elke vollopende vacutainer als een persoonlijke overwinning.

Dat is nu wel anders. De venapunctienaalden dart ik in de venen van de patiënten, de infusen prik ik met gesloten ogen en mijn hechtskills zijn onovertroffen.

Insteken, doorhalen, insteken, doorhalen, A-B-B-A, aantrekken en opnieuw: ik hecht sneller dan een specialist zich hecht aan zijn nieuwe iPad. En dan hebben we het nog niet eens over mijn modelstatussen gehad.

Dit zijn kunstwerken zoals De Nachtwacht en de gewelfschildering van de Sixtijnse Kapel, ze zouden naast de Mona Lisa in het Louvre moeten hangen.

Ik zie in een oogopslag wat een patiënt mankeert. Ik plak diagnoses als spaarzegels. Ik ben beter dan mijn huidige medeco’s, nee, beter dan alle co’s die ze ooit op de afdeling hebben gehad. Laten we wel wezen, als er een Nobelprijs was voor de beste coassistent zou ik ‘m winnen. De artsen houden van me, de patiënten houden van me, zelfs het warme bloed dat gelijk een geiser uit de arteria femoralis van mijn patiënt spuit houdt van me. Mijn patiënten genees ik met één medische blik en geen van hen zal onder mijn toeziend oog komen te overlijden. En als ze dat dan toch doen dan zal ik ze tot leven wekken met mijn geneeskundige swagger, die als een aura om mij heen hangt wanneer ik mij op de afdeling begeef.

L’afdeling, c’est moi!

Tot ik tijdens een OK een vraag niet goed beantwoord… De operateur kijkt me hoofdschuddend aan en uit zijn verdriet door een traan te laten wegvegen door de OK-assistente. Ik had het fout. Ik ben weer terug bij af. Een student in opleiding tot een arts, een menselijke Thompson. Een kutco die niets weet. Een amateur op de afdeling met zo weinig anatomische kennis dat hij de arteria gastro-omentalis dextra en de arteria pancreaticoduodenalis superior door elkaar haalt. De OK-assistente zegt met een gemene grijns achter haar mondneusmasker dat ik maar beter nog even de anatomie in kan duiken. Het leedvermaak druipt er vanaf.

Dan merk je dat je eigenlijk maar heel weinig weet, terwijl je toch meer dan drie jaar geneeskundig onderwijs hebt genoten. Moraal van dit verhaal: blijf met beide benen op de grond staan. Je voelt je dan wel een arts, maar dat ben je nog lang niet.

Panessay • 2015:2 • 61

Medische beeldvorming

62

Activiteitenkalender

Juni: 15 JV3/IBR3 Bachelordiner

AkCie Eindfeest 16 Diesreceptie 17 Spoco Voetbaltoernooi

PanIC mentorenborrel 18 CuCo’s ‘Wie is de mol?’

Eind BBQ 26 Co-outdag UMCG

ZIG Eindejaarsactiviteit

Juli: 2 Uitdeelmoment instrumenten Master 10 Masterraad vrijdagmiddagborrel Voor meer activiteiten: zie www.panacea.nl