Present van Broese by Paagman

Pre sent

NUMMER 10 WINTER 2026/2027

Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette OVER ERBIJ HOREN ZONDER JEZELF TE VERLIEZEN

van Broese

Present van Broese

ADRIAAN VAN DIS: “ WAAR HET HART VAN VOL IS LOOPT DE PEN VAN OVER” DIK BOEK, GROOT EGO? DE NIEUWE LEESCULTUUR MAG GEZIEN WORDEN TINEKE SCHOUTEN: “ECHT GENIETEN KAN IK EIGENLIJK PAS ACHTERAF”

NR.10 WINTER 2026/2027

235x

cadeau-inspiratie EN VERDER: FROUKJE, SPLINTER CHABOT, FREEK DE JONGE, MALOU HOLSHUIJSEN, JAAP ROBBEN, BEATRICE DE GRAAF, AIMÉE DE JONGH, LIANE MORIARTY, MICHAEL BERG, YORICK GOLDEWIJK, VEGGILAINE, SIMOON HERMUS, DAAN TIMMERS EN MEER

001 PRESENT 2026_Cover_def.indd 2

14-10-2026 11:22

Lezen is een cadeau,

de Boekenbon feliciteert Paagman met het jubileum van Present magazine!

De Boekenbon, de enige echte

boekenbon.nl 000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 2

14-10-2026 11:27

Inspired by nature BIEN loves the beauty of nature, its colours and graphical patterns. We translate these into products, made of high-quality materials such as velvet and satin nylon, enriched with embroidery. We believe that, just like nature, you can be tough and tender.

BIEN is designed in Amsterdam, created with trusted partners, built on sustainable, long-lasting quality, and printed on FSC paper. Notebooks € 14,95/ 19,95 All etuis € 24,95/ 34,95 Pens € 9,95 in gift box € 10,95 Card box (3 x 4 pcs) €12,95 www.bienmoves.com

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 3

14-10-2026 11:28

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 4

14-10-2026 11:28

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 5

14-10-2026 11:28

COLOFON PRESENT IS EEN MOMENT VOOR JEZELF; EEN CADEAU VOL INSPIRATIE EN NIEUWE INZICHTEN Hoofdredacteur Esther Pordon - Studio Pordon Redactie Liesbeth Smit, Tess van der Zwet Art Director Tessa Jonker-Koudijs - TKCD Vormgeving Imke Horvers, Tessa Jonker-Koudijs Aan dit nummer werkten mee Annemiek Verheij, Bente van de Wouw, Brenda van Leeuwen, Charlotte Kleyn, Daan Borrel, Daan Timmers, Daphne van Velzen, Gemma Pauwels, Jean-Pierre Geelen, Marike van Pagée, Sigriet Kingma, Simoon Hermus, Tim ’S Jongers Managing Director Fabian & Nadine Paagman

Marketing & Communicatie Britt op de Laak, Madeleine Wegkamp, Paula van Kempen, Puck Gerkema Drukkerij Senefelder Cover Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette Fotografie: Brenda van Leeuwen Present is een idee van Paagman Frederik Hendriklaan 217 2582 CB Den Haag info@paagman.nl • www.paagman.nl 088 338 38 38 DE IN PRESENT VERMELDE PRIJZEN EN DATA ZIJN ONDER VOORBEHOUD VAN PRIJSWIJZIGINGEN, TYP- EN DRUKFOUTEN. NIETS UIT DEZE UITGAVE MAG ZONDER VOORAFGAANDE SCHRIFTELIJKE TOESTEMMING VAN PAAGMAN WORDEN OPENBAAR GEMAAKT OF VERVEELVOUDIGD, OP WELKE WIJZE DAN OOK.

WAT DE MAKERS VAN PRESENT ONTDEKTEN

FOTOGRAFIE: RAY MAX, WOUTER VELLEKOOP

Paula: ‘Iedereen krijgt met de dood te maken en gaat er anders mee om, maar ervaringen van anderen kunnen je helpen met je eigen rouw.’ P.32

Esther: ‘Weinig boeken maakten zoveel indruk op me als Een klein leven. Wat fijn dat zulke vuistdikke romans nu via social media weer nieuwe lezers vinden. Ik gun ze dat verdwalen in zo’n verhaal.’ P.42

Tessa: ‘Terugblikkend op 10 jaar Present realiseerde ik me wat een hoop inspirerende dingen we hebben mogen maken. Echt een feestje! Ik hoop dat we dat nog jaren mogen blijven doen.’ P.106

Tess: ‘Yorick Goldewijk en zijn boeken deden me beseffen dat jeugdboeken óók voor volwassenen zijn. Ze vormen een waardevolle brug tussen jeugd en volwassenheid, die ik graag af en toe oversteek.’ P.90

Britt: ‘Mij leek het draaien van lp’s altijd onnodig gedoe, totdat ik een platenspeler cadeau kreeg. Hij staat iedere dag aan. Nu weet ik dat luisterplezier langzaam kan verschuiven naar verzameldrang.’ P.78

Liesbeth: ‘In de nieuwe roman De laatste namen van Lukasz van Jaap Robben draait alles om (om)kijken naar elkaar. Een inspiratie om zelf beter op anderen te letten – ook als je ze niet per se kent.’ P.54

6 Present

006 Present 2026_Colofon.indd 6

14-10-2026 11:35

FOTOGRAFIE SVEN VERBRUCI

EDITORIAL

Inzicht Na 75 jaar boekhandel zou je kunnen denken dat we het inmiddels wel weten. En na tien edities van Present misschien ook. Maar gelukkig is niets minder waar. Boekhandels zijn net als de boeken en verhalen zelf plekken om iets nieuws te ontdekken. Om inzichten te krijgen die je nog niet had of om je te verdiepen in datgene waar je nieuwsgierig naar bent. Om een nieuw perspectief voorgeschoteld te krijgen dat je dwingt opnieuw te kijken naar iets waarvan je dacht precies te weten hoe het zat. Soms verandert een boek je blik op de wereld. Soms geeft het woorden aan iets wat je zelf nog niet onder woorden kon brengen. En soms is het inzicht simpelweg dat je ergens ontzettend om kunt lachen. Precies 75 jaar geleden, op 1 november 1951, begon onze grootvader Gerard Paagman sr. zijn boekhandel in Den Haag. En ook al weten we niet welke gesprekken daar in die eerste jaren tussen de boekenkasten werden gevoerd, nog altijd geldt: onze boekhandels zijn een plek om te ontdekken. Om nieuwsgierig te zijn. Om je te laten verrassen en andere mensen, ideeën en verhalen te ontmoeten. Dat vieren we dit jaar niet alleen met ons 75-jarig bestaan, maar ook met de tiende editie van Present. Tien edities vol schrijvers, verhalen en inspiratie en achtergronden. En aanvullend op Present Magazine hebben we speciaal voor dit jubileum een bloemlezing met het mooiste uit die tien jaar opnieuw bij elkaar gebracht. Je vindt deze selectie online via de QR-code naast deze tekst, de website en andere online kanalen. Deze verzameling met het beste uit tien jaar Present laat prachtig zien hoeveel er in een decennium verandert en tegelijkertijd haar waarde behoudt.

En in dit jubileumjaar is er nóg een nieuw hoofdstuk begonnen. Sinds dit jaar behoort Broese Boekverkopers tot onze familie. Misschien wel de meest iconische boekhandel van Nederland, midden in Utrecht, met een eigen rijke geschiedenis en identiteit. Dat we voortaan samen verder mogen bouwen aan de toekomst van onze boekhandels vinden we heel bijzonder. Daarom verschijnt dit magazine voor het eerst óók als Present van Broese. De zes boekhandels in onze familie zijn plekken waar iedere dag iets te ontdekken valt en waar verhalen, ideeën en mensen samenkomen. Die wereld vind je terug in dit magazine. In de gesprekken met onder anderen Beatrice de Graaf (P.50), Adriaan van Dis (P.70), Liane Moriarty (P.66), Jaap Robben (P.54), Froukje (P.94) en Freek de Jonge (P.126). Maar net zo goed in verhalen over onze moderne leescultuur (P.42), verzamelwoede (P.78) en de dood (P.32). Hopelijk levert deze tiende editie je iets op wat geen jubileum in een getal kan vangen: een onverwachte ontdekking, een nieuwe gedachte of een ander perspectief. Een inzicht. Veel leesplezier en prachtige feestdagen! Nadine & Fabian Paagman

Present 7

007 Present 2026_Editorial.indd 7

14-10-2026 11:37

Pak uit met iets onverwachts

131

Verras je gasten met je kookkunsten

De wereld in huis, bladzijde voor bladzijde

94 Froukje: “Ik laat in het midden wat echt is en wat niet”

De helende kracht van de zee

Een boek op papier, een plaat op vinyl: we gaan weer voor tastbaar

VERKENNING

VERDIEPING

20 24 32 36 39

Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette over gezien worden Tineke Schouten over de twijfels achter haar succes Vul je verlanglijst met deze musthaves Hoe boeken helpen bij dood en rouw Michael Berg toont de duistere kant van Limburg Column Daan Timmers

49 50 54 58 66

De leescultuur anno 2026 ontleed Column Tim ’S Jongers Beatrice de Graaf over onze christelijke wortels Jaap Robben maakt arbeidsmigranten zichtbaar Leesgeluk voor onder de kerstboom Liane Moriarty over het vervolg op Big Little Lies

TINEKE SCHOUTEN: “ZOLANG MIJN FIGUUR, MIJN GRAPPEN EN MIJN ENERGIE ONGEVEER HETZELFDE BLIJVEN, GA IK NOG EVEN DOOR”

8 Present

008 Present 2026_Inhoud.indd 8

14-10-2026 11:45

Boekenliefde brengt mensen dichter bij elkaar

IN DEZE EDITIE Een eeuwenoud geloof, een blijvende invloed

Veggilaine: “Ik denk graag in contrasten”

82 Grote verhalen en kleine verwennerijen

VERWONDERING 70 78

Adriaan van Dis keert terug naar Bergen aan Zee Boeken en platen in bijzondere edities: waarom we ze willen Moois om weg te geven (of te houden)

93 94

Yorick Goldewijk raakt lezers van alle leeftijden Column Simoon Hermus Froukje over het leven achter haar liedjes Beeldboeken die je anders laten kijken

Inhoud 82

008 Present 2026_Inhoud.indd 9

VERBINDING 106 Terugblik op 114 116 124

124

126 130 131

tien jaar Present Aimée de Jongh tekende het leven in een vluchtelingenkamp Cadeaus voor kleine én grote huisgenoten Veggilaine kookt met de seizoenen mee Freek de Jonge over zijn leven op papier en zijn toekomst in AI Column Bente van de Wouw Drie recepten voor een werelds feestmenu

114

Een graphic novel met een boodschap

Present 9

14-10-2026 11:45

KEER TERUG NAAR DE WERELD VAN

DE ZEVE ZEVEN N ZUSSEN

NIEUW

NU VERKRIJGBAAR Orlando_ADV_200x250mm.indd 1 000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 10

27/08/2026 21:26 14-10-2026 11:46

ILLUSTRATIE GEMMA PAUWELS

Verkenning 12 DUBBELINTERVIEW MET PETE WU & ENZO PÉRÈS-LABOURDETTE 20 TINEKE SCHOUTEN: “IN CARRÉ ZAT IK ELKE DAG MET EEN BAKJE RIJST OP SCHOOT, HELEMAAL OP VAN DE ZENUWEN” 32 WAT LEZEN OVER DE DOOD ONS KAN BRENGEN 36 MICHAEL BERG MAAKT VAN LIMBURG EEN THRILLERDECOR Present 11

011 PRESENT 2026_Katerncover Verkenning.indd 11

14-10-2026 11:47

12 Present

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 12

14-10-2026 11:49

TEKST TESS VAN DER ZWET BEELD BRENDA VAN LEEUWEN

IN GESPREK MET PETE WU EN ENZO PÉRÈSLABOURDETTE

INTERVIEW

HET LEVEN IS GEEN

sprookje ( OF WEL SOMS?)

Pete Wu, journalist en auteur, en Enzo PérèsLabourdette, kunstenaar en winnaar van Heel Holland Bakt 2022, vinden elkaar in hun liefde voor het vertellen van verhalen. Verhalen over heldhaftige hoofdpersonen en hun liefhebbende familieleden, maar ook verhalen over gezien worden. Present 13

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 13

14-10-2026 11:49

et was dit najaar rennen en vliegen voor Pete Wu (1985) en Enzo PérèsLabourdette (1991), met meerdere releases voor beiden. Enzo maakte zijn fictiedebuut met Wat een geluk dat jij me ziet en Pete kwam met zowel een boek, Ik ben zo weer weg, als een driedelige documentaireserie, De sleutel van Pete. En als klap op de vuurpijl, hun samenwerkingsproject: Aziatische sprookjes, een kinderboek waarvoor Pete de tekst en Enzo de illustraties voor zijn rekening nam. Zo vlogen ze het café binnen voor ons interview: allebei vijf minuten te laat, maar beiden met een gulle lach én evenzo gulle, persoonlijke antwoorden.

Clichés vermijden Een bundel maken rondom mythen en sagen uit een andere cultuur brengt uitdagingen met zich mee. Want hoe blijf je weg van stereotypen of culturele toe-eigening? Pete deed rondvraag bij vrienden met ouders uit andere Aziatische landen, Enzo verdiepte zich op zijn beurt in Oost-Aziatische historische kunst en hedendaagse mode- en decorontwerpers uit verschillende Aziatische landen. ‘Het probleem als je vanuit een westerse achtergrond op Aziatische wijze gaat illustreren, is dat je misschien denkt dat je je verbeelding gebruikt, maar dat je al gauw illustreert vanuit een opgebouwd referentiekader.’ Om genoeg ruimte te laten voor improvisatie, vroeg Enzo aan Pete om weg te blijven van té gedetailleerde beschrijvingen in zijn teksten. ‘Dus geen paarsfluwelen jasjes met gouden franjes bijvoorbeeld. Als Pete beschreef hoe een vlucht eksters samen een brug naar de maan vormden, gaf dat mij de vrijheid om te bepalen hoe die brug eruit moest komen te zien.’

Verhaaltjes voor het slapengaan Een sprookjesboek moest het worden, en of hij het wilde illustreren: lang hoefde Enzo PérèsLabourdette niet na te denken over de vraag van uitgeverij Gottmer. Maar wat voor sprookjes, daar was nog geen ei over gelegd. ‘Ik opperde eerst om vanwege mijn culturele achtergrond iets met de Franse sprookjes te doen, maar die zijn al talloze malen verteld en herverteld. Trouwens: ze zijn ook verschrikkelijk deprimerend, er gaat bijna altijd iemand dood.’ Uiteindelijk viel de keuze op Oost-Aziatische sprookjes: nog relatief onbekend in Nederland en daarmee vol mogelijkheden. Zo kwam Pete Wu in beeld. Zijn boek De bananengeneratie, waarin hij in gesprek ging met andere Chinese Nederlanders die net als hij worstelen met hun afkomst, was een ware bestseller. Pete leek the man for the job, maar hij twijfelde of het onderwerp niet te breed zou zijn. ‘Ik wilde het liever beperken tot de Chinese sprookjes die ik me herinner uit mijn jeugd. Mijn moeder die op de rand van het bed zat, en mijn zusje en mij niet voorlas, maar vertélde.’ Maar dat aantal was beperkt, dus werd het boek aangevuld met sprookjes uit Japan, Vietnam en Zuid-Korea. Het resultaat is een selectie van twaalf mooie, grappige én spannende sprookjes, over trouwe kraanvogels, kleverige rijstcakejes en drakenkoningen, voor lezers vanaf grofweg vijf jaar.

Heldhaftige meisjes Pete neemt op zijn beurt de vrijheid om de sprookjes op zijn eigen manier te vertellen. ‘Ik wilde dat het ook een leuk boek zou zijn om als volwassene aan een kind voor te lezen, dus er zit wel humor in.’ De auteur gaat met zijn hervertellingen verder dan een paar goede woordgrappen. ‘Heel veel sprookjes zijn van oudsher erg heteronormatief en gaan vaak over het vinden van de ware liefde. Ik heb de verhalen zo verteld dat ze wat meer bij deze tijd passen. In het verhaal van de boswachter en de kraanvogel, waarbij het een beetje de vraag is of het een romance is, heb ik de boswachter vrouwelijk gemaakt. Ik las het vooral als een verhaal over vriendschap, wat volgens mij een belangrijk deel is van ons leven nu.’ Soms geeft Pete bepaalde details een andere betekenis, zoals in het Japanse verhaal Het zwaard in de staart van de draak: ‘In de oor-

PETE:

“ MIJN OUDERS KRIJGEN MAAR TOT OP EEN BEPAALDE HOOGTE MIJN LEVEN HIER MEE - EN DAARMEE WIE IK ECHT BEN”

14 Present

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 14

14-10-2026 11:49

INTERVIEW

Present 15

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 15

14-10-2026 11:49

ENZO:

“ ALS DE FRANSE EN DE CHINESE CULTUUR IETS GEMEEN HEBBEN, DAN IS HET MISSCHIEN WEL DAT ZE HEEL TRADITIEGEBONDEN ZIJN” spronkelijke vertelling verandert het meisje in een kam, die in het haar van de held wordt gestoken. Dat een vrouw letterlijk een object wordt vond ik zó griezelig. Ik heb haar minder hulpbehoevend, juist heldhaftiger gemaakt: ze heeft nu haar eigen zwaard en speelt een cruciale rol in het verslaan van de draak.’ Migrantenkinderen Voordat het sprookjesboekproject van start ging, kenden Pete en Enzo elkaar nog helemaal niet zo goed. Een etentje bij Enzo thuis moest daar verandering in brengen. ‘Ik had mapo tofu gemaakt, maar wat ik niet wist was dat Petes vader chef is, wiens specialiteit mapo tofu is.’ Pete had op zijn beurt geen idee dat Enzo meer was dan een goede amateurkok en op dat moment in de finale stond van Heel Holland Bakt. ‘Hij had wel iets genoemd over een tv-programma waar hij druk mee bezig was, maar pas toen het dessert op tafel kwam, viel het kwartje.’ De mannen herkennen zich op sommige fronten in elkaar. Pete worstelde als in Nederland geboren zoon van Chinese migranten lange tijd met zijn identiteit. Enzo kwam op zevenjarige leeftijd met zijn Franse vader en Britse moeder naar Nederland. Beiden werden de persoonlijke vertaler van hun ouders die de Nederlandse taal niet machtig waren, bijvoorbeeld bij schoolbrieven en rapporten. Ze moesten zich constant aanpassen. Aan wat hun ouders van hen verwachtten, wat Nederland van hen verwachtte en wat zij van zichzelf verwachtten. Van stigma’s hebben ze allebei last gehad in hun opvoeding. Als Nederlander gezien worden ‘Maar waar we achterkwamen, is dat onze ervaring eigenlijk best verschillend is geweest’, vertelt Enzo. ‘Pete wordt door zijn uiterlijk regelmatig

16 Present

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 16

14-10-2026 11:49

INTERVIEW voor een buitenlander aangezien, terwijl hij heel erg Nederlands is en zich ook heel Nederlands voelt. Hij is hier nota bene geboren. Bij mij is het andersom. Ik heb lange tijd enorm mijn best gedaan om als Nederlander geaccepteerd te worden. Maar zodra ik dan als Nederlander gezien werd, vond ik dat ook heel lastig, omdat ik me zo helemaal niet identificeerde.’ Waar Pete zich als jonge jongen vooral schaamde voor zijn ouders en zijn Chinese afkomst, was Enzo vooral trots. ‘Misschien is dat wel dat Franse chauvinisme. Ik vond dat wij thuis veel lekkerder aten dan dat gore droge brood met hagelslag. Toen ik Petes boek las, kon ik me juist heel erg in zijn ouders vinden. Ik heb weleens gedacht: heb je niet door hoe moeilijk het voor hen was, ofzo?’ Een moedig avontuur Waar Pete in zijn eerste boek zijn eigen identiteit onderzoekt aan de hand van gesprekken met andere Chinese Nederlanders, en zijn ouders van een afstand observeert, probeert hij in zijn nieuwe boek Ik ben zo weer weg juist meer te begrijpen wat zijn ouders hebben meegemaakt. ‘Toen ik jong was, dacht ik echt: wat zijn dat voor ouders, die naar een land verhuizen en niet eens weten hoe de bureaucratie daar werkt? Later ben ik gaan beseffen dat ze eigenlijk een heel moedig avontuur zijn aangegaan. Mijn moeder had nog nooit een wit persoon ontmoet, wist niets van Nederland. Toen ze op hun reis hiernaartoe een overstap in Hong Kong maakten, dacht ze al dat ze in Nederland was aangekomen.’ Maar het boek is ook een persoonlijke zoektocht, naar hoe ouders en zoon elkaar kunnen begrijpen ondanks taal- en cultuurverschillen. ‘Zij spreken gebrekkig Nederlands, terwijl mijn Wenzhouhua - het dialect dat mijn ouders spreken - is blijven steken op kinderniveau. Dat zorgt ervoor dat we heel veel belangrijke, diepere zaken niet bespreken. Mijn ouders krijgen maar tot op een bepaalde hoogte mijn leven hier mee - en daarmee wie ik echt ben.’ De trouwvraag Een van die veelal onbesproken onderwerpen is Petes geaardheid. Zo beschrijft hij in De bananengeneratie een scène waarin hij als dertigjarige met zijn moeder naar Wenzhou afreist voor een familiebruiloft. Zijn moeder weet dat hij op mannen valt, maar blijft tijdens het verblijf toch verwoede pogingen doen om hem te koppelen aan de dochter

van een vriendin. Toen hij voor zijn nieuwe boek Ik ben zo weer weg zo’n tien jaar later terugging, werd de trouwvraag verbazingwekkend weinig gesteld. ‘Zouden ze het weten, zou mama het verteld hebben, vroeg ik me af. Maar toen iemand het uiteindelijk vroeg, antwoordde mijn moeder: “Nee hoor, trouwen doen ze tegenwoordig niet meer in Nederland.” Wat erg, dacht ik, ze hebben het dus nog steeds niet verteld. Dan voel je je toch niet gezien zoals je bent.’ Enzo’s coming-out was heel anders dan die van Pete, maar bracht ook een diepgeworteld identiteitsbesef met zich mee. Hij herinnert zich nog goed hoe zijn Franse oma reageerde: ‘Het maakte haar niet uit, zolang ik maar zou trouwen. Als de Franse en de Chinese cultuur iets gemeen hebben, dan is het misschien wel dat ze heel traditiegebonden zijn. Er zijn handelingen waar je je aan vast kunt houden op verschillende momenten in je leven. Al ben ik niet religieus, ik steek bijvoorbeeld toch altijd een kaarsje aan voor iemand die ziek is. In Nederland gaat men veel vrijer met tradities om, er is niet één manier om iets te vieren of ergens stil bij te staan. In de jaren na de verhuizing voelde ik me daarin erg verloren. Hoe vier ik kerst? Hoe begraaf ik iemand? Dat soort dingen vind ik eerlijk gezegd nog steeds lastig.’ De uitputting van voortdurend aanpassen In zijn nieuwste boek Wat een geluk dat jij me ziet zet Enzo die kwetsbaarheid om in fictieve korte verhalen over gezien worden om wie je bent, met zijn eigen illustraties. De verhuizing naar Nederland en de hang naar acceptatie zorgden er naar eigen zeggen voor dat hij jarenlang met een verzonnen versie van zichzelf rondliep. ‘Van jongs af aan kreeg ik complimenten: wat is je Nederlands goed, je hebt helemaal geen accent! Niemand wist dat ik keihard mijn best deed op bijles. Dat ik stukjes toespraken van Beatrix imiteerde om zo Hollands mogelijk over te komen. Maar daardoor schuif je naar achteren wie je bent en wat je zelf leuk vindt.’ Toen hij tijdens een burn-out in therapie ging,

PETE:

“ HET IS EEN HELE OPLUCHTING ALS JE JEZELF NIET CONSTANT HOEFT UIT TE LEGGEN” Present 17

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 17

14-10-2026 11:49

ENZO:

“VEEL MENSEN VINDEN IN VRIENDSCHAP SOMS WAT ZE BINNEN DE FAMILIE NIET KUNNEN VINDEN” kwam er veel naar boven. ‘Een pestverleden, nare relaties, maar vooral hoe ik lang heb geprobeerd als volwaardig Nederlander gezien te worden. Tot ik erachter kwam dat het nooit genoeg zou zijn. En de keerzijde was dat ik heel erg van mijn eigen cultuur was afgeweken. Wie was nou de verzonnen Enzo en wie de echte?’ Bloedverwantschap of kunstfamilie Jezelf kunnen zijn is één ding, maar accepteren de mensen om je heen je ook zo? Pete ontdekte tijdens het maken van de documentaire De sleutel van Pete dat zijn ouders daarin verder zijn dan hij dacht. Met een Nederlandse cameraploeg in hun kielzog reisde hij met z’n vader en moeder naar hun geboorteplaats Wenzhou. ‘Ze hebben ook gesprekken gevoerd met mijn ouders zonder dat ik erbij was. Ik was echt verrast door wat ze op camera durfden te zeggen, hoe open ze waren.’ Pete weet hoe conservatief zijn ouders zijn, ingegeven door hun culturele achtergrond, de normen die nog altijd in China gelden. Homoseksualiteit wordt daar als een ‘ongewenste cultuur’ gezien waar jongeren voor moeten worden afgeschermd. ‘Ik ben al heel blij met de acceptatie van mijn ouders zoals ik die terugzie in de documentaireserie. Ik verwacht echt niet dat ze vanaf nu elk jaar tijdens de Pride een regenboogtaart gaan bakken, maar voor mij eindigt de serie toch in een soort erkenning.’ Enzo vindt die acceptatie ook bij zijn ‘kunstfamilie’, zoals hij de vriendengroep noemt waarmee hij zich door de jaren heen heeft omringd. Ze hebben bijna allemaal een migratieachtergrond en hij kan bij hen zijn kwetsbaarheid tonen. Samen hebben ze tradities opgebouwd. ‘Daar gaan veel van mijn verhalen over, over het belang van vriendschap waarin je je ware zelf kunt zijn. Veel mensen vinden in vriendschap soms wat ze binnen de familie niet kunnen vinden.’

Een fundamentele behoefte Hoe belangrijk zo’n gemeenschap kan zijn, ziet Pete ook bij zijn ouders. ‘Mijn vader en moeder hebben nooit de aansluiting met het Nederlanderschap kunnen vinden, zoals ik dat wel ervaren heb. Sinds mijn ouders niet meer werken en dus zeeën van tijd hebben, zijn ze onderdeel geworden van een grote gemeenschap Wenzhounezen in Rotterdam die hetzelfde meegemaakt hebben als zij. Opeens hebben ze 350 nieuwe vrienden waarmee ze zelfs op vakantie gaan. Ik heb lang gedacht dat ze na hun pensioen zouden verpieteren, maar ze zijn nu echt supergelukkig.’ Hoewel het leven geen sprookje is dat je naar je eigen hand kunt zetten, is er dus wel degelijk hoop. Voor het vinden van je plek, waar je ook vandaan komt. Om gezien te worden voor wie je bent. ‘Het is een hele opluchting als je jezelf niet constant hoeft uit te leggen’, benadrukt Pete. Enzo: ‘Gezien worden geeft denk ik een soort ontspanning in je leven. Het is een primaire levensbehoefte.’

Ik ben zo weer weg, Pete Wu € 22,50

Wat een geluk dat jij me ziet, Enzo Pérès-Labourdette € 17,99

Aziatische sprookjes, Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette € 24,99

18 Present

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 18

14-10-2026 11:50

INTERVIEW

Present 19

012 PRESENT 2026_Pete Enzo.indd 19

14-10-2026 11:50

Zie je wel, het is tóch weer goed gekomen OOK ‘FEMME VITAAL’ TINEKE SCHOUTEN HEEFT SOMS HAAR TWIJFELS EN ONZEKERHEDEN

Vóór iedere nieuwe show denkt cabaretière Tineke Schouten dat het deze keer mislukt. Toch schreef ze inmiddels 28 succesvolle voorstellingen. In haar boek Femme vitaal blikt ze terug op haar indrukwekkende carrière en persoonlijke leven. Terwijl ze haar hond uitlaat in Noordwijk, waar ze is neergestreken om - jawel - te schrijven, vertelt ze honderduit over haar fascinerende leven als de 'Koningin van de Typetjes'.

Waar en wanneer begon voor jou de liefde voor het podium? ‘Op een zaterdagavond in mei 1964 kon ik niet slapen. Mijn ouders zaten naar de Rudi Carrell Show te kijken; ik mocht er even tussenin zitten. Plotseling hoorde en zag ik Esther Ofarim zingen, zó prachtig. Het kwartje viel: dit wil ik ook doen. Ik was een supermarktkind. Mijn ouders werkten de hele dag in de winkel. Er was heel veel liefde, maar ook weinig tijd. Mijn broer, mijn zusjes en ik moesten onszelf maar een beetje vermaken. Computers waren er natuurlijk nog niet, dus wat deed ik? Urenlang oeverloos gitaar spelen, liedjes schrijven. Eerst op een speelgoedgitaartje, daarna kreeg ik van Sinterklaas een echte. Vanaf mijn achtste zat ik avond na avond op m’n knieën voor m’n bed: Onze Lieve Heer, mag ik later zangeres worden?’

20 Present

020 PRESENT 2026_Tineke Schouten.indd 20

14-10-2026 11:53

INTERVIEW TESS VAN DER ZWET BEELD ROY BEUSKER

CABARET

“ Wanneer doe je het goed en wanneer niet? Ik stelde mezelf die vragen als moeder én op het podium” Present 21

020 PRESENT 2026_Tineke Schouten.indd 21

14-10-2026 11:53

“ Zolang mijn figuur, mijn grappen en mijn energie ongeveer hetzelfde blijven, ga ik nog even door”

Een behoorlijk duidelijk doel voor iemand van zo’n jonge leeftijd. Hoe pakte je dat aan? ‘Vanaf mijn twaalfde kreeg ik zangles. Iedere week leerde ik een nieuw nummer, soms zelfs in het Spaans, Frans of Duits. Ik oefende eindeloos. Na een paar jaar kende ik meer dan honderd liedjes uit mijn hoofd. Via mijn zanglerares werd ik regelmatig gevraagd om op te treden op nationale radio. Als er op het laatste moment een geboekte artiest ziek was, belden ze mij: ik kon mezelf begeleiden, dus ik was een makkelijk vullertje. Werd ik uit de klas gehaald: je moet naar de radio.’

Toch bleef je gedroomde doorbraak in de jaren daarna uit. ‘Klopt, en toen ik Hans leerde kennen was ik bang dat trouwen al helemaal het einde zou betekenen. Zo ging dat vijftig jaar geleden: je trouwde, kreeg kinderen en dan ging je echt geen carrière meer maken. Ik had leuke optredens gehad, een lp gemaakt, was een paar keer op televisie geweest, maar van doorbreken kwam het niet. Ik hield zoveel van die man, dat ik dacht: dan moet ik het hier maar bij laten. Maar Hans zei: “Ik ga een theater bouwen en jij gaat op het podium staan.” Welja, dacht ik, mannen beloven wel eens vaker wat. Eerst zien, dan geloven. Hans was het tegenovergestelde. Impulsief. Dus dat theater kwam er. De eerste drie jaar verdienden we niets, maar hij bleef vrolijk zeggen dat het goed zou komen. Hij zocht goede muzikanten en moedigde me aan om sketches te maken van de typetjes die ik nadeed.’ Zou je kunnen zeggen dat hij jouw carrière het nodige duwtje in de rug heeft gegeven? ‘Hans is vanuit het universum gezonden. Hij gaf me vertrouwen en ja, hij heeft mijn carrière echt opgezet. Nu heb ik 28 shows op mijn naam staan, allemaal zelf geschreven. Omdat hij zei: “Ga schrijven.”’ Wanneer keerde het tij? ‘Net toen ik mijn eerste dochter had gekregen, kreeg mijn carrière ineens een impuls. Had ik een baby van een paar weken, stonden er alweer honderdvijftig voorstellingen te wachten van een show die nog niet eens af was. “Kom, ik geef het flesje wel”, zei Hans dan. Ook mijn ouders en familie sprongen bij. Ik kwam natuurlijk uit dat hardwer-

kende supermarktgezin. Vrijwel direct nadat mijn moeder haar jongste kind kreeg, zat ze op bed kassabonnetjes te tellen en twee dagen later stond ze alweer in de winkel. Dus zo was ik ook opgevoed: klagen doe je niet, door, door, door! Achteraf denk ik dat ik mezelf daarin tekortgedaan heb.’ Op wat voor manier? ‘Moederschap brengt enorme uitdagingen met zich mee. Tegelijkertijd voelde iedere nieuwe show als een examen dat ik moest afleggen. Je moet schrijven, instuderen en presteren. Wanneer doe je het goed en wanneer niet? Ik stelde mezelf die vragen als moeder én op het podium. Ik heb alles voor mijn dochters gedaan, ben stapelgek op ze, én op mijn kleinkinderen. Maar als je carrière heel goed loopt, is er onbewust toch minder tijd en aandacht. Bovendien: artiesten zijn egotrippers. Dat wil ik helemaal niet zijn, maar je bent nu eenmaal zelf het product. Sta ik er goed op, heb ik het leuk gedaan, zitten de zalen vol? Voor kinderen is het ook lastig. Ze komen ergens binnen en het gaat meteen over hun moeder. “Wat is je moeder leuk hè”, zeggen mensen dan. En die kinderen maar beleefd knikken. Mijn moeder zei altijd: “Hou toch op met dat geteut, je kinderen hadden het niet beter kunnen hebben. Je hebt het goed gedaan.” Mijn dochters beamen dat. Toch blijf ik het me afvragen…’ Kon en kun je wel genieten van de hoogtepunten in je werk? ‘Echt genieten kan ik eigenlijk pas achteraf. In Carré zat ik elke dag met een bakje rijst op schoot, helemaal op van de zenuwen. Het was drie weken lang stijf uitverkocht. Fantastisch natuurlijk, maar ik dacht vooral: kan ik het, lukt het me vanavond wel weer? Achteraf denk ik: joh, wat waren dat gouden tijden. Mensen rolden van hun stoel van het lachen om mijn sketches. Net als de grote televisieshows die ik heb gemaakt. Of dat er in één maand ineens 60.000 dvd’s werden verkocht. Allemaal dingen waarvan je droomt. Maar op het moment zelf ben je vooral bezig met presteren.’

22 Present

020 PRESENT 2026_Tineke Schouten.indd 22

14-10-2026 11:54

CABARET

Wordt het maken van een show gemakkelijker naarmate je ouder wordt? ‘Nee, helemaal niet. Iedere twee jaar moet er iets nieuws komen, dan begint alles weer van voren af aan. Mijn familie kent het riedeltje inmiddels. Als ze me vragen hoe het met mijn show gaat, antwoord ik gestrest dat ik nog niets heb. “Mens, maak je niet druk. Het is toch iedere keer goed gekomen?”, roepen ze dan. Maar ook de afgelopen jaren dacht ik steevast: jongens, dit wordt helemaal niks. Ik blaas hem helemaal af, die show. Op het laatste moment vallen toch de puzzelstukjes op hun plaats. Je doet de eerste tryout, het publiek lacht en ineens denk je: zie je wel, het is weer goed gekomen.’ Waar kijk je naar uit in de toekomst? ‘Lastige vraag. Ik ben 72 hè, er is nog maar zo weinig toekomst. Ik denk dat ik hierna nog één nieuwe show schrijf. Of misschien een soort best of. Zolang mijn figuur, mijn grappen en mijn energie ongeveer hetzelfde blijven, ga ik nog even door. Theater is mijn sportschool, mijn geheugentraining en mijn sociale netwerk. Het is eigenlijk alles wat je nodig hebt bij elkaar op één avond. Het voordeel is dat

de mensen op dertig meter afstand zitten; de echte rimpels zien ze niet. Aan facelifts begin ik niet, ik moet mijn mimiek behouden. Maar het moet er wel appetijtelijk uit blijven zien. Als het niet meer kan, verdwijn ik rustig van het podium. De luwte in. Dan ga ik lekker naar het buitenland of spendeer ik mijn tijd aan mijn kinderen en kleinkinderen. Maar voorlopig blijf ik nog wel even gaan. Door, door, dóór.’

Femme vitaal, Tineke Schouten € 20,-

Present 23

020 PRESENT 2026_Tineke Schouten.indd 23

14-10-2026 11:54

BLOEDSTOLLEND Lars Kepler

is inmiddels goed voor miljoenen verkochte thrillers en rechercheur Joona Linna kan opnieuw aan de bak. Dit keer leidt een gruwelijke moord in een tbs-kliniek naar een wereld waarin niemand helemaal te vertrouwen is. Medusa, Lars Kepler € 24,99

GOED LUISTEREN

We kennen Dirk De Wachter als de psychiater die graag vertelt wat er misgaat met onze samenleving. Nu draait hij de blik om. Waarom koos hij ooit voor dit vak, welke mensen vormden hem en wat heeft een leven lang luisteren hem geleerd? Waarom ik psychiater werd, Dirk De Wachter € 24,99

TWEE VROUWEN Mystica,

componist, schrijver én kruidenkenner: Hildegard von Bingen was haar tijd zo’n negen eeuwen vooruit. Susan Smit verbindt haar leven met dat van een vrouw in de jaren zeventig. Twee tijden, twee zoektochten naar vrijheid en één eigenzinnige vrouwenstem. Terug naar Hildegard, Susan Smit € 23,99

MOORDTRIP Tachtig moordmysteriepuzzels voeren je de hele wereld over. Op elke bestemming wacht een nieuwe zaak, waardoor je ongemerkt uren aan het speuren bent. Zonder jetlag, zonder wachtrijen en met alleen een potlood als bagage. Murdoku - Reis rond

de wereld, Manuel Garand € 19,99

PENNENSTREEK Een pen waarmee je gezien mag worden. De Avori van Faber-Castell kreeg in 2026 een Red Dot Design Award en is verkrijgbaar in diverse zachte, stemmige kleuren. Voor boodschappenlijstjes misschien wat chic. Voor grote plannen precies goed. Faber-Castell Avori balpen € 29,95

24 Present

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 24

14-10-2026 11:55

ONDER REDACTIE VAN ESTHER PORDON BEELD YVETTE KULKENS (PORTRET), LUCA SEVERIN VIA PEXELS

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

TOP

DOEN

ZERAH, MARKETING & COMMUNICATIE

1 NOSTALGIE Diddl is terug. Kleur je weg naar Kaaskoekjesland met Diddlina, Pimboli en een flinke dosis jarennegentig-nostalgie. Cozy en cute met Diddl,

POOLLICHT Het noorderlicht laat zich niet bestellen, maar je kunt de kans wel vergroten. ANWB verzamelt routes, reistips en de beste locaties voor wie dat groene lichtspel eindelijk eens met eigen ogen wil zien. Thermo-ondergoed niet inbegrepen. Reizen naar het noorderlicht, ANWB € 29,99

Thomas Goletz € 12,99

2 REGENCY Jane Austen, maar dan met raadsels. Los vijftig logische puzzels op tussen roddels, romantiek en verborgen agenda’s. Een seizoen vol geheimen, C.L. Heywood € 16,99

3 KERSTMOORD Twaalf moorden voor Kerstmis. Lees, speur en puzzel mee in deze cosy crime voor mensen met detective-ambities. The 12 Murders of Christmas, Sarah Dunnakey € 19,99

4 OVERVAL Juwelendief Mrs. McGilded is terug. Aan jou om in 57 logicaraadsels haar perfecte overval te ontrafelen. Murdle - De perfecte overval,

G.T. Karber € 17,99

5 BREINBREKER Denk jij dat je slim bent? Deze Japanse breinbrekers testen je logica tot je daar anders over denkt. Logische puzzels die alleen slimme mensen kunnen oplossen, Hiroyuki Nomura € 22,99

PUZZELJAAR

Wat gebeurde er ook alweer in 2026? Tex de Wit en Thomas Swierts maken er liever geen jaaroverzicht van, maar een oudejaarsconference in puzzelvorm. Met quizvragen, breinbrekers en geestige terugblikken op alles wat het jaar kleur gaf. Het jaar in puzzels 2026, Tex de Wit & Thomas Swierts € 21,99

Present 25

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 25

14-10-2026 15:49

Vrije koers Volg een ingeving en ontdek waar je vandaag terechtkomt. 6

7 15

8 1

9 11

10 26 Present

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 26

14-10-2026 11:56

FOTOGRAFIE MARIKE VAN PAGÉE STYLING SIGRIET KINGMA

INSPIRATIE

12 19

1 STABILO Pantone box € 59,99 2 Moleskine notitieboek € 28,50 3 Studio ROOF tulp € 14,50 4 Pansydaisy reisdagboek € 16,95 5 Moleskine notitieboek € 28,50 6 Paagman/Broese kerstornament € 16,95 7 A-Journal Yahtzee € 24,99 8 A-Journal kaartspel € 15,99 9 Mark’s Inc notitieboekje € 17,50 10 Mark’s Inc balpen € 6,95 11 Heinen Delfts Blauw mok € 9,95 12 Heinen Delfts Blauw mok € 9,95 13 Dopper travel mug 400 ml € 33,95 14 Dopper travel mug 300 ml € 26,95 15 Dopper wrist cord € 9,95 16 Pansydaisy reisdagboek € 16,95 17 BIEN Moves balpen € 11,50 18 BIEN Moves balpen € 11,50 19 BIEN Moves notitieboek € 21,95

Present 27

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 27

14-10-2026 11:56

5 TOP

LIEFDESPERIKELEN

EILANDGEHEIM Sardinië is meer dan het decor van deze roman: schrijfster Maria Laura Berlinguer groeide er zelf op. Ze laat haar hoofdpersoon terugkeren naar het eiland van haar jeugd, waar oude liefdes en familiegeheimen nog lang niet allemaal begraven blijken. Het hart van Sardinië, Maria Laura Berlinguer € 24,99

ARJA, SPECIALIST WINKELPRESENTATIE

1 VERBODEN Napels, vijftiende eeuw. Liefde en loyaliteit raken verstrikt in oorlog, macht en verraad. Falcones laat niemand ongeschonden wegkomen. In liefde en in oorlog, Ildefonso Falcones € 31,99

2 VERLATEN Na twintig jaar huwelijk vertrekt Belles man zonder waarschuwing. Een memoir over verraad, verlies en opnieuw leren vertrouwen. Strangers,

Belle Burden € 22,99

GOED GENOTEERD

Plannen voor een citytrip, boodschappen voor het weekend of ineens een geniaal idee? Dit notitieboek van A-Journal geeft ze allemaal een plek. Met een omslag die een beetje Franse flair aan je bureau toevoegt. A-Journal notitieboek Paris

€ 16,99

3 VAKANTIEHUIS Dertig zomers, één huis en een mislukt huwelijk. Eva Menasse laat zien hoeveel herinneringen er in één plek passen. Vogelsang, Eva Menasse

€ 22,99

4 SCHIJNPERFECT Sensatie van 2026! Natalie verkoopt haar tradwife-droomleven aan miljoenen volgers. Totdat ze écht wakker wordt in het verleden. Yesteryear, Caro Claire Burke € 24,99

5 TEGENPOLEN Zij leeft op straat, hij is hotelerfgenaam. In The Darlington blijken tegenpolen gevaarlijk goed naar elkaar toe te trekken. Henry en Kate - The Darlington 1, Laura Kneidl € 24,99

28 Present

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 28

14-10-2026 11:57

ONDER REDACTIE VAN ESTHER PORDON BEELD KEKE KEUKELAAR (PORTRET), MADALYN COX & DAWID ZAWIŁA VIA UNSPLASH

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

AAN HET STUUR Astrid Holleeder weet hoe het voelt wanneer angst en oude patronen je leven bepalen. In haar eerste praktische boek vertaalt ze haar ervaringen naar handvatten om automatische reacties te herkennen en weer zelf aan het stuur te gaan staan. Pak de regie, Astrid Holleeder € 22,99

MENS OF MYTHE

Kader Abdolah groeide op in een islamitisch gezin in Iran en kijkt daardoor met andere ogen naar misschien wel de bekendste figuur uit het christendom. Wie was Jezus vóór eeuwen van verhalen, interpretaties en dogma’s zich om hem heen verzamelden? Jezus,

Kader Abdolah € 25,99

LAATSTE DAGEN

De oorlog is bijna voorbij, maar niemand weet nog hoe die laatste dagen zullen aflopen. Bert Natter kiest niet voor de bekende heldenverhalen, maar voor de chaos, het opportunisme en de absurditeit die er óók zijn wanneer een regime op instorten staat. Aan het einde van de oorlog, Bert Natter € 34,99

KATTENZAAK Een boekhandel op Sardinië, twee zwarte katten genaamd Miss Marple en Poirot en natuurlijk een misdaad om op te lossen. Piergiorgio Pulixi mixt cosy crime, couleur locale en kattenkwaad in het eerste deel van een nieuwe serie. De boekhandel

van de zwarte katten, Piergiorgio Pulixi € 20,-

Present 29

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 29

14-10-2026 11:57

SHOPPING INSPIRATIE VOOR DE VERLANGLIJST ONTSPOORD Uit huis gezet en op drift: schrijver Tom laat zich door zijn rijke zwager naar Dubai lokken. Goed idee? Mijn zwager in Dubai, P.F. Thomése € 21,99

MIDDELEEUWS Waarom boorde men gaten in schedels? Wendy Wauters kruipt in het hoofd én lijf van de laatmiddeleeuwse mens. Lijf der zotheid, Wendy Wauters € 34,99

DIALECT Zeg jij friet, patat of iets heel anders? Vier taalwetenschappers brengen in vijftig verrassende vragen de dialecten van Nederland in kaart.

INGESLOTEN Vier jaar liep journalist Dennis Jansen mee met tbs-advocaat Job Knoester. Een blik achter deuren die meestal stevig gesloten blijven. KNOESTER, Dennis Jansen € 22,99

Atlas van het dialect in Nederland, Kristel Doreleijers, Sterre Leufkens, Alexia Kerkhof & Marc van Oostendorp € 39,99

NEDERLANDS Van oer-Hollands icoon naar merk in crisis en terug. Marc van Eck laat zien hoe HEMA zichzelf opnieuw uitvond.

OMKEREN Geen knop nodig: draai deze wekker simpelweg om voor aan of uit. Zelfs half slapend moet dat lukken.

Hoe HEMA weer echt HEMA werd, Marc van Eck € 22,99

Lexon Flip Classic wekker € 39,95

VRIJHEID In 1818 belandt weesmeisje Riekje in Frederiksoord. Tussen strenge regels en schaarste ontdekt ze een geheim dat haar vrijheid bedreigt. De wees van Westerbeek, Patricia Snel € 22,99

ZEUREN Elke dag iets te mopperen? Peter van Straaten levert 365 scherpe cartoons voor wie daar graag consequent in blijft.

Peter’s zeurkalender 2027, Peter van Straaten € 17,50

30 Present

024 PRESENT 2026_Shopping verkenning.indd 30

14-10-2026 11:57

MERIDIAN Built for uninterrupted flow.

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 31

14-10-2026 12:20

STERVEN WAT WE KUNNEN LEREN VAN DE DOOD IN BOEKEN

DE LITERATUUR 32 Present

032 PRESENT 2026_De dood.indd 32

14-10-2026 12:21

TEKST LIESBETH SMIT BEELD STILLEVEN MET BLOEMEN IN EEN GLAZEN VAAS VAN JAN DAVIDSZ. DE HEEM (1650-1683) VIA RIJKSMUSEUM, AMSTERDAM

ROUW

De dood en rouw zijn prominente thema’s in de huidige boekenwereld. Steeds meer schrijvers - jong én oud - doorbreken de stilte rond het levenseinde. Hoe kunnen deze boeken ons helpen bij (omgaan met) het grote onvermijdelijke? Een universeel literair thema “Vandaag is moeder gestorven. Of misschien gisteren, ik weet het niet.” Deze beroemde openingszin uit de roman De vreemdeling van Albert Camus dateert uit 1942, maar heeft nog niets aan haar ontregelende lading verloren. Want de dood is een universeel en groot thema in de literatuur, ook in de Nederlandse. Zo beschreef Jan Wolkers het verlies van zijn Olga in het onvergetelijke Turks fruit (1969). Requiemroman Tonio (2011) was de verpletterende poging om A.F.Th. van der Heijdens verdriet over zijn overleden zoon te vatten en Connie Palmen schreef twéé literaire eerbetonen: I.M. (1998) en Logboek van een onbarmhartig jaar (2011), beide over een overleden geliefde. Ook het eigen einde kan tijdens het leven een onuitputtelijke bron van zowel zorg als inspiratie zijn. “Ons leven is een sterven, aan de kant van de weg. Maar dit terzijde”, schreef Gerard Reve ooit in een persoonlijke brief aan zijn uitgever Geert van Oorschot. Kortom, de dood is voor de mens niet alleen het moeten (leren) leven met onvermijdelijke rouw en

gemis van anderen, het is ook een lot dat ons vroeg of laat - allemaal beschoren is. En de fascinatie daarmee zien we de laatste jaren terug in het boekenaanbod. Daarbij is de dood niet langer alleen het terrein van grote romans of poëzie, maar ook dat van een groeiend aantal non-fictieboeken dat aandacht geeft aan de meer praktische kant van sterven zoals de laatste levensfase, palliatieve zorg, rouw en zelfhulp voor de achterblijvers en hun naasten. Behoefte aan kennis Die toegenomen aandacht is helemaal niet vreemd; met de angst en sterftecijfers van de coronacrisis nog relatief vers in het geheugen en de vergrijzing die inmiddels dagelijkse

“AAN DE ENE KANT WORDT HET WEGGEDUWD, MAAR AAN DE ANDERE KANT WILLEN MENSEN ER OOK GRAAG OVER HOREN EN LEZEN”

Dagboek van een uitvaartverzorger, Iede Hoorn € 22,99

dag voor dag voor dag, Femme van den Berg € 22,99

Tel de jaren, tel de dagen, Noraly Beyer € 22,99

Present 33

032 PRESENT 2026_De dood.indd 33

14-10-2026 12:24

“UITEINDELIJK KOMT DE Niets rijmt op dood, DOOD TOCH Sasja Janssen € 20,OP HETZELFDE (verschijnt in januari 2027) NEER: JE HEBT ER MAAR MEE TE LEVEN” Is er ook een handleiding?, Milou Verbeke € 22,99

Het blijft je vader, Daan Heerma van Voss € 24,99

Game over, Sander de Hosson & Els Quaegebeur € 18,99

realiteit is geworden, sluipt de dood dichterbij dan we misschien zouden willen. Dat weet ook uitvaartverzorger Iede Hoorn (40), die in 2023 debuteerde met Leven met de dood: Verhalen van een uitvaartverzorger waarmee hij direct de bestsellerlijst haalde en waarvan het vervolg Dagboek van een uitvaartverzorger recent verscheen. Hoorn: ‘Dat succes is prachtig en ik vind het heel leuk om lezers mee te nemen in mijn bijzondere vak. Maar via mijn werk wist ik al dat de interesse in de dood over het algemeen groot is. Aan de ene kant wordt het weggeduwd omdat het spannend en wat eng wordt gevonden, maar aan de andere kant willen mensen er ook graag over horen en lezen. Dat bespreken we liever niet hardop, terwijl het een groot onderdeel is van het bestaan. Wat ik heel ontroerend vond, was dat lezers mij schreven dat ze voorbeelden van uitvaarten uit mijn boek gebruikten voor die van hun overleden geliefde, blijkbaar was er echt behoefte aan kennis en ideeen op dat gebied. Daarnaast kreeg ik talloze verzoeken van mensen die

een koffietje met mij wilden drinken of een dagje mee wilden lopen om de uitvaartbranche beter te leren kennen. Ik vind dat niet gek, ik heb een fantastisch vak. Al zeg ik ook: de dood is altijd een ingrijpend moment in een mensenleven. En de ene dood is de andere niet. Een sterfgeval na een ziekbed is iets anders dan door een moord of een ongeluk. En een overleden kind went nooit.’ Een woedend einde Toen Michiel, de man van Femme van den Berg (41), na een relatief kort ziekbed in 2019 overleed aan lymfeklierkanker, bleef zij achter met twee kinderen van vier en één jaar oud. Haar rouw vond niet alleen plaats in de dagelijkse werkelijkheid van broodtrommels vullen en schoolpleinrituelen, er speelde ook iets groters. ‘Want Michiel wilde absoluut niet dood, hij bleef tot het laatste moment woedend over zijn ziekte en - uiteindelijk - zijn naderende einde. Hij wilde ook geen brief voor de kinderen achterlaten, of afscheid van ons nemen. Na zijn dood durfde ik daar niet over te praten, het wás al zo pijnlijk en verdrietig. In de boeken die ik kocht las ik vooral veel verhalen over mensen die in de stervensperiode dichter bij elkaar groeiden, of die na een heftig maar prachtig afscheid weer een nieuwe partner vonden. Dat gold niet voor mij, en tips over hoe ik de dood met mijn kinderen moest bespreken vond ik ook nauwelijks. Om alles te onthouden ben ik gaan schrijven. Dat waren praktische notities, als een soort dagboek, maar daar zaten soms ook heel mooie din-

34 Present

032 PRESENT 2026_De dood.indd 34

14-10-2026 12:21

ROUW

gen tussen zoals opmerkingen van de kinderen of rare situaties in het ziekenhuis.’ Femmes debuut dag voor dag voor dag verscheen afgelopen september en gaat over hoe het is om te rouwen op jonge leeftijd. ‘Ik denk dat boeken een mooie vorm zijn om daar niet alleen jezelf, maar ook anderen bij te helpen. In mijn boek beschrijf ik de dagen, zowel in het verleden met een zieke Michiel als in de tegenwoordige tijd. En daarin komt alle lelijkheid én alle pracht voorbij. Want de dood is dat allemaal, maar er kan ook paniek bij horen, of doodsangst. Ik vind het best spannend; ik heb over mijn eigen leven geschreven en dat is kwetsbaar. Maar ik denk ook dat wat ik heb meegemaakt universeler is dan het lijkt; er moeten meer mensen zijn voor wie de dood soms heel lelijk en ongemakkelijk kan zijn. Daar open over zijn gaf me ruimte om te verwerken wat ons was overkomen. En ook om het Michiel wat minder aan te rekenen.’ Cirkel van het bestaan ‘De dood hoort bij het leven en andersom. Dat is de cirkel van ons bestaan’, zegt Iede Hoorn. ‘Laatst verzorgde ik een uitvaart waar een jong kind naast de mand speelde waar een overleden persoon in lag. Sterven is ook plaatsmaken voor wie na jou komt, dacht ik toen, en daar zit veel troost in.’ Naarmate je oud(er) wordt, komt die gedachte natuurlijk ook steeds vaker voorbij, zegt columniste, podcaster en voormalig nieuwslezeres Noraly Beyer (80). ‘Niet alleen je eigen einde nadert, om je heen vallen de mensen ook bij bosjes. Ik probeer

me ermee te verzoenen dat de dood bij het leven hoort, maar dat gaat de ene dag beter dan de andere.’ Voor Noraly kwam de dood al vroeg in haar leven - haar vader overleed toen ze tien jaar was. En op 3 november 2025 overleed haar geliefde, acteur en presentator Joost Prinsen. ‘Dat vond ik verschrikkelijk, en nog steeds. Maar hij was klaar met zijn leven, hij wilde niet meer. Bij de pakken neerzitten past mij niet, mijn leven gaat door. Mijn troost vind ik niet in de gedachte aan de hemel; mijn doden lopen rond in mijn hoofd en ik kan soms heel erg nalachen om bepaalde herinneringen. Ik heb een tante die 102 werd, als een krom vogeltje zat ze in een stoel in een verzorgingstehuis in Suriname. Haar stopzinnetje was altijd: “Ja, maar hij wíl me niet.” Daar moesten we dan heel erg om lachen, al was ook bij haar de dood onvermijdelijk. Joost kwam steeds om de hoek kijken in de columns die ik schreef voor tijdschrift Margriet. Die columns zijn gebundeld in mijn memoir Tel de jaren, tel de dagen - over liefde, verlies, familie en ouder worden. Ik geloof dat de ervaringen van anderen kunnen helpen bij je eigen rouw, na het overlijden van Joost kreeg ik zelf ook veel boeken toegestopt. Maar uiteindelijk komt de dood toch op hetzelfde neer: je hebt er maar mee te leven. Als ik een toeristische route rijd denk ik vaak aan Joost. Hij hield van dat soort ritjes, de herinneringen daaraan vind ik fijn, al zijn ze vol nostalgie. Wel komt er dan altijd een moment waarop ik denk: verdorie jongen, wat jammer dat je er niet meer bent.’

Alles wat was, Stine Jensen € 21,99

Je bent jong en je rouwt wat, Lisanne van Sadelhoff € 23,99

The Year of Magical Thinking, Joan Didion € 17,99

Schaduwkind, P.F. Thomése € 20,-

Present 35

032 PRESENT 2026_De dood.indd 35

14-10-2026 12:21

MICHAEL BERG: “IK DENK NIET DAT DE VVV LIMBURG TOERISTEN TREKT MET MIJN BOEKEN”

‘LIMBURG NOIR’ LAAT OPNIEUW

DE DONKERE KANTVAN HET ZUIDEN ZIEN

Zijn serie De Mergellandmoorden over de Limburgse rechercheur Alex Nievelsteijn is een groot succes, in het derde en laatste deel Finale verbindt thrillerauteur Michael Berg via een persoonlijke coldcase de losse eindjes van de eerdere boeken aan elkaar.

Michael, het gaat geweldig met je Mergellandmoordenreeks: je won dit jaar zowel de Hebban Thrillerprijs 2026 voor het eerste deel Terugkeer als de Gouden Strop voor het tweede deel Vergelding. Hoe voelde dat? ‘Die belangrijke thrillerprijzen kreeg ik negen dagen na elkaar en ze zijn echt een cadeautje. Ik ben al bijna twintig jaar bezig als auteur, ik had al meer dan een half miljoen boeken verkocht en ik ben vaker genomineerd voor prijzen, waarvan ik sommige ook kreeg. Maar dit is groter dan ik eerder meemaakte. Daarnaast zijn de filmrechten verkocht, dat heeft echt te maken met de kracht van deze serie. De boeken gaan niet alleen over een rechercheur die terugkeert naar zijn geboortegrond in Zuid-Limburg; het landschap is daarbij een personage op zich. Dat laat ik niet zien op een toeristische manier, maar als in een film, ook wel Limburg Noir. Deze thrillers tonen een duistere kant van de regio, vol corruptie, zwijgcultuur en gruwelijke misdaden. Ik denk niet dat de VVV Limburg er toeristen mee trekt. Maar ik heb ze ook niet geschreven om te pleasen.’ Waar draait de Mergellandmoordenreeks om? ‘Om rechercheur Alex Nievelsteijn, die in het eerste deel

36 Present

036 PRESENT 2026_Michael Berg.indd 36

14-10-2026 12:27

INTERVIEW LIESBETH SMIT BEELD JAN VAN DIJK (PORTRET), ISTOCK

getraumatiseerd vanuit Amsterdam terugkeert naar zijn geboortegrond in Zuid-Limburg om leiding te geven aan een coldcaseteam. In ieder deel wordt een case opgelost, het persoonlijke verhaal van Alex gaat intussen steeds verder. Want hij is geen makkelijke man: hij zuipt, slikt pillen en heeft een moeilijke relatie met zijn vader. In totaal heb ik bijna vijf jaar non-stop aan deze reeks gewerkt en de boeken werden steeds dikker; het laatste deel Finale is zeshonderd pagina’s geworden.’ Wil je vast een tipje van de Finalesluier oplichten? ‘De coldcase waar Alex aan werkt speelt dit keer in zijn directe omgeving. Daarmee komt alles samen wat in de eerste twee delen bleef liggen, inclusief zijn oude demonen. Zo heeft Alex een verstandelijk gehandicapt zusje dat getuige is geweest van de moord op haar vader en alleen maar “uit” kan zeggen. Wat heeft het meisje gezien, wat wil ze vertellen? Ik heb zelf een broer die verstandelijk gehandicapt is, dus ik weet waar ik het over heb. En als rechercheur heb je natuurlijk geen moer aan zo’n getuige, dat maakt het zo spannend. Voordat ik met deze reeks begon sprak ik uitgebreid met een rechercheur over het politievak. Dat was interessant, al wilde ik niet iemand neerzetten die er maanden of nog langer over doet om een zaak op te lossen. In de realiteit is dat vaak wel het geval, in mijn boeken wilde ik meer vaart hebben. Terwijl ik de reeks schreef maakte ik geen schema’s, ik deed veel uit mijn hoofd en gaandeweg ontvouwden de verhalen zich. Eigenlijk heb ik mezelf laten verrassen door wat er gebeurde. Met Finale heb ik de

THRILLER

Mergellandreeks afgesloten, al zeg ik nooit nooit. Want er zit ook veel van mezelf in. Als geboren Heerlenaar vertrok ik ooit naar Amsterdam met het idee om niet meer terug te keren, en nu woon ik er toch. Ik gebruikte deze boeken ook om mijn eigen verhouding met mijn geboortegrond te onderzoeken. Die is trouwens steeds inniger geworden, ik ben weer een echte Limburger geworden. Hoe ouder, hoe sentimenteler hoor ik weleens. Dat klopt wel.’ Hoe verklaar jij de populariteit van zogenaamde regiothrillers die zich in eigen land afspelen? ‘In Duitsland is de Tatort-serie al decennialang een groot succes, iedere regio heeft daar zijn eigen speurneus. Het idee van de Mergellandreeks was vanaf het begin om dat ook met Limburg te doen op een herkenbare manier. Ik heb altijd veel lezers gehad, maar niet zoveel uit Limburg. Dat is nu wel anders, de mensen hier zijn zó trots op deze boeken. Op straat komen ze me dat vertellen, en als ik een lezing geef zitten de zalen vol. Ooit vroeg iemand daar of ik ook over Eijsden zou gaan schrijven, dat is een dorp in Zuid-Limburg. Jazeker, zei ik, ik ga er zelfs een moordenaar vandaan laten komen en dat is een nare, gemene man. Nou, dat maakte ze niks uit! De kracht van de regio zit daarnaast in het landschap, dat zie je ook in de zogenaamde scandithrillers. De bossen en meren zijn personages op zich, als daar een lijk aanspoelt op het strand is dat bepalend voor de

“ DEZE THRILLERS TONEN EEN DUISTERE KANT VAN DE REGIO, VOL CORRUPTIE, ZWIJGCULTUUR EN GRUWELIJKE MISDADEN” Present 37

036 PRESENT 2026_Michael Berg.indd 37

14-10-2026 12:27

THRILLER

“IK GEBRUIKTE DEZE BOEKEN OOK OM MIJN EIGEN VERHOUDING MET MIJN GEBOORTEGROND TE ONDERZOEKEN” setting. In mijn Mergellandboeken doe ik dat door mergelgrotten, zandhoeves en afgelegen, holle wegen op te voeren. Want aan de ene kant heeft Limburg iets lieflijks; als je erdoorheen rijdt kan het heel schattig overkomen. Tegelijkertijd staat de regio bovenaan de lijstjes met de grootste criminaliteit van Nederland. Er bestaan van oudsher grote, generationele verschillen tussen arm en rijk; wie in Heerlen in de wijk boven het spoor is geboren, gaat gemiddeld zeven jaar eerder dood dan wie honderd meter verderop woont. De regio heeft ook veel grenzen; België en Duitsland liggen vlakbij, Frankrijk is niet ver. Dat trekt criminelen aan, geweld, drugs, wapen- en mensenhandel zijn er aan de orde van de dag. Dat staat natuurlijk haaks op het beeld van de concerten van André Rieu en die andere kijk op de regio vind ik interessant.’ Voordat je thrillers ging schrijven werkte je bijna 25 jaar in de radio- en televisiewereld. Wat zorgde voor de ommekeer? ‘Op mijn 48e ben ik gestopt omdat ik wat anders wilde. Met wijlen mijn echtgenote verhuisde ik naar het departement Creuse in Frankrijk, waar ik ben gaan schrijven. Dat deed ik in zekere armoede; we leefden van mijn spaargeld en de eerste jaren kwamen er geen inkomsten binnen. Inmiddels heb ik dertien boeken geschreven, inclusief Finale. In het begin schreef ik om het jaar een boek, inmiddels duurt het langer. De Creuse bleek een prima plek om te gaan schrijven. Op de nieuwjaarsborrel van ons Franse dorp werden we bijvoorbeeld aan iemand voorgesteld die een paar jaar daarvoor

uit de gevangenis was ontslagen waar hij had vastgezeten voor moord. De veronderstelling dat we in een rustig plattelandsdorp waren gaan wonen viel reuze mee, kortom. Die omgeving was een heel vruchtbare bodem voor mijn schrijverschap, eenmaal terug in Limburg bleek dat ook weer zo te zijn.’ Tot slot, borrelen er al ideeën bij je voor een nieuwe thriller? ‘Er borrelt altijd iets nieuws, maar voorlopig ga ik genieten van de lancering van Finale. Daarna heb ik wel weer een plan, maar nu vind ik vooral: het woord is eerst aan de lezers.’

Terugkeer, Michael Berg € 15,99

Vergelding, Michael Berg € 23,99

Finale, Michael Berg € 23,99

38 Present

036 PRESENT 2026_Michael Berg.indd 38

14-10-2026 12:27

BEELD CHRISTA ROMP

COLUMN

De kop mag mee DAAN TIMMERS

‘Wilt u de kop eraf?’ Die vraag krijg ik bijna iedere keer bij de viswinkel. ‘Ja graag. Eh, wilt u hem wél inpakken?’ Vis mee naar huis, en kop ook. Sinds Alone laat ik de kop van een vis liever niet verloren gaan. Er zit nog genoeg aan om er soep van te trekken: de wangen, het vet, alles wat tussen de graten zit. Vijfenveertig dagen lang leefde ik in Noorwegen van wat ik zelf kon vinden, vangen en maken. De vis die ik at had ik zelf gevangen met mijn kieuwnet. Daarna doodde en maakte ik hem eigenhandig schoon en ging hij op het vuur. Wat te veel was, rookte ik voor slechtere tijden. Ik at de wangen, de kop, de lever. Alles wat eetbaar was. Ook ik ben opgevoed met visfilets. Kop eraf, graat eruit en klaar. Inmiddels wist ik beter. De echte voeding zit juist in de kop, bij de kieuwen en in de organen. En dat was precies wat ik daar nodig had: proteïnen én vet. Gek toch dat we massaal de beste delen van de vis weggooien? Doordat ik afhankelijk was van wat ik zelf kon vangen, leerde ik opnieuw waarderen wat er allemaal te eten is. Een vis werd geen product meer, maar iets waar ik dankbaar voor was. Net als een handvol bessen of een paddenstoel. De vis had gezwommen in het water

“Ik had zijn leven beëindigd om zelf te kunnen blijven leven”

naast mijn hut. Ik had hem gevangen, gedood, schoongemaakt en bereid. Ik had zijn leven beëindigd om zelf te kunnen blijven leven. Dat waren intense momenten, maar toch voelde het eigenlijk heel vanzelfsprekend. En dat gold niet alleen voor de vis. Het hout voor mijn vuur kwam uit het bos. De bessen groeiden om mijn hut. Ik zat niet naar de natuur te kijken. Ik zat er middenin. Het mooie was dat ik me daardoor helemaal niet alleen voelde. Alles om me heen was bezig met leven, eten, groeien, sterven en weer verdergaan. En ik deed gewoon mee. Dus ja, die kop mag mee.

Daan Timmers is verwilderaar en oprichter van Verwildernis, waar ze mensen helpt opnieuw verbinding te maken met de natuur. In Thuis in de wildernis vertelt ze over haar deelname aan Alone Nederland, waarin ze 45 dagen alleen doorbracht in de Noorse wildernis. Vanuit die ervaring onderzoekt ze wat de wildernis ons kan leren over veerkracht, eenvoud en verbinding – en hoe je die lessen kunt meenemen naar je gezin, werk en dagelijks leven. Thuis in de wildernis € 22,99

Present 39

039 PRESENT 2026_Column Daan.indd 39

14-10-2026 12:28

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 40

14-10-2026 12:29

ILLUSTRATIE GEMMA PAUWELS

Verdieping 42 WAAROM DIKKE CULTBOEKEN EEN COMEBACK MAKEN 50 BEATRICE DE GRAAF OVER DE SPOREN VAN HET CHRISTENDOM 54 JAAP ROBBEN MAAKT HET LEVEN VAN ARBEIDSMIGRANTEN ZICHTBAAR 66 LIANE MORIARTY OVER HAAR GELIEFDE ÉN GEVREESDE PERSONAGES Present 41

041 PRESENT 2026_Katerncover Verdieping.indd 41

14-10-2026 13:37

KOMT VAN AL DAT SCROLLEN DAN TÓCH

lezen? DE LEESCULTUUR WORDT SOCIALER, ZICHTBAARDER EN COMPETITIEVER

Cultboeken maken een comeback, klassiekers worden herontdekt en vuistdikke romans hebben weer aantrekkingskracht. En dat komt, ironisch genoeg, mede door de digitalisering en de daarbij horende nieuwe, sociale leescultuur. 42 Present

042 PRESENT 2026_Leescultuur.indd 42

14-10-2026 13:39

TEKST DAAN BORREL ILLUSTRATIES GEMMA PAUWELS

CULTUUR

Present 43

042 PRESENT 2026_Leescultuur.indd 43

14-10-2026 13:39

ie zichzelf al had overtuigd dat de literatuur langzaam maar zeker aan het uitsterven was, kon zichzelf het afgelopen jaar waarschijnlijk in de ogen wrijven. In februari verscheen Eindeloos vertier, de Nederlandse vertaling van de vuistdikke (1000+ pagina’s) en zeer uitdagende roman Infinite Jest van David Foster Wallace, 30 jaar na de oorspronkelijke publicatie. Sterker nog: het boek werd niet alleen gepubliceerd door een kleine uitgeverij, het werd ook nog eens gelézen. En hoe. In de trein, het park, en natuurlijk: online. Door jónge mensen, nota bene. Verbazing alom, en om meerdere redenen dus. A: jongeren lezen dus nog wel, B: zélfs romans waar je veel moeite voor moet doen, en C: het (dikke) cultboek is terug. Want niet alleen dit ‘oude’ boek werd veel gelezen én gedeeld, ook Max, Mischa & het Tet-offensief (2015) van Johan Harstad was ineens terug, net als Een klein leven (2015) van Hanya Yanagihara en De verborgen geschiedenis (1992) van Donna Tartt. Nou niet bepaald de meest dunne flutboekjes. Wie heeft opgelet, ziet natuurlijk al langer dat er iets aan het veranderen is – of ís veranderd – in de literaire wereld. Niet alleen maken cultboeken een comeback en herontdekken jongeren klassiekers, er worden ook al een tijd vele reading challenges georganiseerd. Op lezersplatformen als Hebban en Goodreads recenseren lezers daarnaast sinds een aantal jaar alsof hun leven ervan afhangt. Op BookTok, Bookstagram en BookTube delen die lezers ook in volle glorie over hun leeservaringen, even makkelijk als ze esthetische covers, unpacking-filmpjes en stijlvolle op kleur ingerichte boekenkasten posten. Bekende celebrities steken hun

44 Present

042 PRESENT 2026_Leescultuur.indd 44

14-10-2026 15:54

CULTUUR liefde voor boeken niet meer onder banken of stoelen, denk aan Sex and the City-actrice Sarah Jessica Parker, actrice Reese Witherspoon en mega-popster Dua Lipa. Maar de verandering vindt niet alleen online plaats. Ook offline lees- en boekenclubs zijn populair. Stille leesclubs, boekenclubs van de nationale omroep, of luisterclubs waarbij je breit of tekent terwijl je wordt voorgelezen. Literaire festivals worden bezocht, net als evenementen in de boekhandel. Er is, kortom, niet bepaald sprake van een uitstervende cultuur, eerder van een veranderende cultuur. Maar wat is die verandering precies, en hoe hangt deze samen met het groeiende aantal literaire subculturen? Geen verschil meer tussen fysieke en digitale wereld De cultuurverandering is eigenlijk heel simpel: de leescultuur is van individueel naar sociaal gegaan. En volgens Jeroen Dera, hoofddocent Letterkunde aan de Radboud Universiteit, kun je de groei aan literaire subculturen daar niet los van zien. Dat zit zo: de wijdverspreide leescultuur die de afgelopen jaren is ontstaan via online lezersgemeenschappen werkt door naar de offlinewereld, zoals boekhandels, bibliotheken en fysieke leesclubs. Dat komt, zo schrijft hij ook in zijn net verschenen boek De spagaat, omdat tieners en twintigers digital natives zijn: er is voor hen geen verschil meer tussen de digitale en fysieke wereld. Als ze iets interessant vinden, zoeken ze dit eerst online op, waar ze al snel mensen met dezelfde interesses tegenkomen. Vervolgens doen ze ook iets met hun interesse in de fysieke wereld. Een twintiger die bijvoorbeeld Eindeloos vertier heeft gelezen, of wíl gaan lezen, vindt digitaal anderen die deze roman ook

“ Waar in de klassieke leescultuur de individuele leeservaring centraal stond, is in de hedendaagse sociale leescultuur het gedrag veel zichtbaarder” vet vinden, vervolgens spreken ze fysiek met elkaar af, én delen die ontmoetingen weer digitaal. Dera: ‘Deze nieuwe sociale leescultuur is totaal anders dan de literaire cultuur waarin ik, 40 jaar, opgroeide. De digitale wereld was helemaal gescheiden van mijn fysieke wereld. Bestonden die mensen online echt?’ Laat staan dat hij een bezoekje aan de boekhandel online deelde. Of een samenkomst van zijn boekenclub. ‘Dan moest ik eerst mijn computer aanzetten en inloggen.’ Tegenwoordig is het tonen van fysieke plekken juist onderdeel van een online bookish-identiteit. Zo is bijvoorbeeld de boekhandel – een plek die je in eerste instantie niet met de digitalisering associeert – inmiddels veel zichtbaarder. Het is niet nieuw voor lezers om een boekhandel te bezoeken, of een roman te onderstrepen of vol te schrijven met persoonlijke reacties, maar om dit vervolgens online te delen, wél. Waar dus in de klassieke leescultuur de individuele leeservaring centraal stond – je las een recensie in de krant of een tijdschrift, kocht een boek, las het boek, en besprak vervolgens je leeservaring of -inzichten misschien nog met vrienden – is in de hedendaagse sociale leescultuur het gedrag veel zichtbaarder. Hierdoor kunnen subculturen veel sneller groeien; mensen vormen sneller een groep.

Present 45

042 PRESENT 2026_Leescultuur.indd 45

14-10-2026 13:42

Lezen als prestatie Maar er is nog een reden waarom het aandachtige lezen weer in trek is, denkt Charlotte Remarque, literair criticus en redacteur bij De Groene Amsterdammer. De huidige aantrekkingskracht van dikke romans bijvoorbeeld toont volgens haar ook dat we literatuur weer als een uitdaging of prestatie zien. ‘In de literatuur zijn er altijd golfbewegingen. Het serieuze lezen dat je nu ziet, is een tegenreactie op de afgelopen vijf jaar, waarin romantische niemendalletjes zo extreem populair waren. En het is een logische weerslag op de vroege internetperiode. Alles was toen zo anti-snobistisch: cultuur moest vooral toegankelijk en makkelijk zijn. Als tegenreactie raakt het snobisme weer in de mode: na al dat gedachteloos scrollen, gaan we toch weer aandachtig die oude klassiekers lezen.’ Deze golfbeweging is precies wat de literatuur nodig heeft, denkt Remarque. Sterker nog: misschien is de boodschap dat lezen niet vanzelf gaat, wel de laatste redding voor de literatuur. ‘Lezen is voor velen niet meer onderdeel van een natuurlijke aandrang, er komt dus een zekere mate van dwang en zelfdiscipline bij kijken. Je moet jezelf dwingen weg van je scherm te gaan en jezelf intellectueel uit te dagen. Om vervolgens te ervaren dat dit geen leeg maar vervuld gevoel geeft.’ Volgens haar is het onzin dat de huidige generatie jongeren dat niet meer zou kunnen.

“ De literaire wereld heeft dat statussymbool ook nodig. Het is een manier voor lezen om te overleven in dit tijdperk”

Zie maar, zegt ze, met hoeveel zelfdiscipline ze hun lichamen verbeteren met sport en voedsel. Die zelfdiscipline kun je net zo goed betrekken op je zelfontplooiing. ‘Al betekent lezen in de kern natuurlijk afzondering en de opgedane mensenkennis betaalt zich meestal pas na jaren terug, dus de instant bevrediging is wel lager dan bij bijvoorbeeld een sportprestatie.’ Daar spelen bepaalde literaire subculturen wel heel handig op in. Zo kun je meedoen met een eerder genoemde reading challenge, waardoor lezen toch ook een prestatie wordt. Eerst vond Remarque die meetbaarheid op Goodreads ‘heel erg’. Maar die statistiekjes leveren, net als bij sporten, wel goede resultaten. Remarque: ‘Na dwang komt de vervoering meestal vanzelf.’ Toch leidt de digitale zichtbaarheid vaak ook tot scepsis: lezen mensen deze boeken écht, of is het slechts uiterlijk vertoon? Ook Remarque schreef eerder een stuk over de dikke-boeken-hype, en vroeg zich af in hoeverre het hier ging over performative reading of oprecht lezen. Toch is ze overwegend positief over de nieuwe sociale leescultuur. Feit blijft dat we niet meer zo goed weten hoe we iets privé moeten doen, zegt ze. ‘Elke bergbeklimming, maaltijd of nieuwe geliefde wordt gedeeld.’ Ze bedoelt maar: dan liever een boek. Hoe dikker, hoe beter. ‘De literaire wereld heeft dat statussymbool ook nodig. Het is een manier voor lezen om te overleven in dit tijdperk.’ Een nieuwe, sociale leescultuur Blijven de vragen over: hoe gaan al die zichtbaarheid van boeken en de groei van vele subculturen samen met de zorgwekkende cijfers van ontlezing? En waarom zorgt het niet voor meer boekenverkoop?

46 Present

042 PRESENT 2026_Leescultuur.indd 46

14-10-2026 13:43

CULTUUR Dat is heel simpel, legt Dera uit. De groep mensen die graag leest (bij jongeren iets meer dan de helft) groeit niet per se. Dit waren lezers die altijd al lazen, alleen maken ze het nu zichtbaarder, en gaan ze vaker naar de bieb of luisteren ze boeken via streamingdiensten. Jongeren die niet lezen (iets minder dan de helft) zullen ook niet ineens ontvankelijk zijn voor een boekentip van Dua Lipa op BookTok. Ze identificeren zichzelf niet als lezer, en gaan dus ook niet ineens boeken kopen door de grotere zichtbaarheid. ‘Over deze groep moeten we ons inderdaad zorgen maken, die andere kunnen we wat vaker bezingen.’ Want dat de digitale leescultuur inmiddels zorgt dat jongeren pochen met dikke boeken, dat hadden we tien jaar geleden toch niet durven dromen.

Eindeloos vertier, David Foster Wallace € 50,-

De schittering, Chad Harbach € 29,99

Max, Mischa & het Tet-offensief, Johan Harstad € 34,99

Een klein leven, Hanya Yanagihara € 24,99

Present 47

042 PRESENT 2026_Leescultuur.indd 47

14-10-2026 13:43

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 48

14-10-2026 13:43

BEELD YANI

COLUMN

Passanten TIM ’S JONGERS

Wie rechts staat, heet populist, radicaal of, wanneer de argumenten echt opraken, fascist. Op haar beurt noemt rechts elke linkse kritische vraag en bedenking dan maar woke-indoctrinatie. Het is een sadistische maatschappelijke patstelling: iedereen is dader, iedereen is slachtoffer, iedereen is uniek, iedereen staat onder druk. En iedereen is tolerant, zolang de ander exact doet wat men zelf wenselijk vindt. Het privilege om vrijwel alles te mogen zeggen wordt heden ten dage aangegrepen als bewijs dat men niets meer mag zeggen. Een staaltje slachtofferschap dat alleen in een welvarende samenleving zo overtuigend kan worden opgevoerd. Ziehier een beschaving die zichzelf aan het opheffen is, of waarin men dagelijks doet alsof dat een onvermijdelijk punt betreft. Maar goed, mijn hoofdpersonage uit mijn debuutroman Passanten dwaalt hier even af. Zoals hij constant afdwaalt. Afgehaakt en in zichzelf gekeerd. De stad beschouwt hij als een zielige, deprimerende bende van opgestapeld cynisme. Dat drukt op hem. In tijden waarin verbinding en saamhorigheid tot beleid worden verheven, ziet hij zichzelf

“Het privilege om vrijwel alles te mogen zeggen wordt heden ten dage aangegrepen als bewijs dat men niets meer mag zeggen”

steeds verder afglijden in een wereld die alleen nog maar van hem is. Stilstand wordt blokkade. Blokkade wordt comfort. Op het kruispunt van het oude en het nieuwe neemt hij een afslag. Klaar als hij is voor een nieuw hoofdstuk in zijn leven openen zich de deuren naar eeuwige roem. Hij besluit erdoorheen te lopen, niet wetende wat de consequenties zijn. Dat is bij alles wat nieuw is: het oude verdwijnt, de toekomst wordt ongewis. De ene trekt dat net wat beter dan de andere. Maar we moeten. Dus fijne feestdagen! En wees in dat nieuwe jaar zo weinig als mogelijk een passant uit je eigen bestaan.

Tim ’S Jongers is politicoloog, bestuurskundige en directeur van de Wiardi Beckman Stichting. In zijn werk voor De Correspondent schrijft hij over armoede, sociale klasse en sociale mobiliteit. Met Passanten maakt hij zijn romandebuut. Tegen de achtergrond van het Vlaanderen van de jaren negentig volgt hij een jonge man die steeds verder verstrikt raakt in cynisme en eenzaamheid. Met zwarte humor en een lichtvoetige stijl schrijft ’S Jongers over intergenerationele ellende, sociale ontwrichting en een samenleving die mensen pas ziet wanneer ze ontsporen. Passanten € 23,99

Present 49

049 PRESENT 2026_Column Tim.indd 49

14-10-2026 13:44

VAN PODCAST NAAR PAGETURNER

Populaire podcast De ongelooflijke geschiedenis onderzoekt al jaren actuele kwesties rond het christendom. Nu is er een dik boek. En dat is zeker geen poging om het christendom te verdedigen, maar om beter te begrijpen waar we als samenleving vandaan komen, zegt medeauteur, historicus en faculteitshoogleraar Beatrice de Graaf. 50 Present

050 PRESENT 2026_Beatrice de Graaf.indd 50

14-10-2026 13:49

INTERVIEW LIESBETH SMIT BEELD DAVID VAN DAM (PORTRET), DE ONBEVLEKTE ONTVANGENIS (CA. 1757 - CA. 1759) VAN GIOVANNI BATTISTA TIEPOLO VIA RIJKSMUSEUM, AMSTERDAM

BEATRICE DE GRAAF: “HET GROOTSTE MENSELIJKE TEKORT IS DE ZUCHT NAAR MACHT: DE HUBRIS, OF HOOGMOED”

Wat was de aanleiding voor dit boek? ‘Samen met journalist David Boogerd en theoloog Stefan Paas maak ik al heel lang een podcast met dezelfde naam waarin we verhalen opdiepen die antwoord geven op de vraag: waar komen we vandaan? Een van de belangrijke antwoorden daarop is het christendom, en we hadden daar zoveel research van liggen dat een boek voor de hand lag. Daarnaast vroegen onze luisteraars erom. In tijden van polarisatie en crisis is er kennelijk behoefte aan kennis over het christendom, al is het maar om bepaalde vooroordelen en clichés daarover beter te begrijpen. Als je zoekt, vind je zoveel rijke, onverwachte en spannende elementen in de geschiedenis van het christendom. Dat wilden wij laten zien.’ Jullie schrijven: dit boek is mede bedoeld om mythes uit de wereld te helpen. Wil je dat uitleggen? ‘Voor mij is dit boek niet bedoeld om het christendom te verdedigen of de geschiedenis ervan te ‘debunken’. Mijn stijl van geschiedenis bedrijven is via

GELOOF

goede verhalen onderzoeken waar onze huidige ideeën over bijvoorbeeld macht, gelijkwaardigheid, seks, natuur, geld en oorlog vandaan komen. Die diepe overtuigingen zijn vaak via het christendom bij ons terechtgekomen en het is te makkelijk om te denken dat dit alleen om onderdrukkende denkbeelden ging. De Verlichting, met haar nadruk op rede en wetenschap, was een rechtstreeks product van het christendom. En het feit dat er een Universele Verklaring van de Rechten van de Mens bestaat waarin wordt gezegd dat elk mens een unieke waarde heeft, hoe ongelijk de wereld in principe ook is, is gebaseerd op het christelijke idee van gelijkwaardigheid waarbij alle mensen gelijk zijn voor God. Tegelijkertijd is dit boek zeker geen betoog dat roept hoe fantastisch het christendom is geweest. Soms werden christelijke waarden het slechtst ten uitvoer gebracht door christenen zelf. Uitwassen als de slavernij, de ondergeschikte positie van de vrouw en ontelbare oorlogen werden met de Bijbel in de hand verdedigd. Uiteindelijk is de geschiedenis van het christendom, of zo je wilt de kerk, of andere geloven zoals de islam, een kwestie van hoe de mensen dat toepasten. En daar werd vaak een potje van gemaakt.’ Wat was voor jou het leukste of meest onverwachte onderwerp in dit boek? ‘Het hoofdstuk over seksualiteit vond ik vooraf een beetje awkward om te schrijven, maar ook heel erg interessant. Historisch bekeken was seks heel lang helemaal niet leuk; het was gevaarlijk. Je kon er geslachtsziektes van oplopen of erdoor sterven in het kraambed, en antibiotica of voorbehoedsmiddelen bestonden eeuwenlang niet. Ook de rol en positie van vrouwen is hier sterk aan gekoppeld. Tegelijkertijd bestaan er prachtige voorbeelden van vrouwelijke intellectuele autoriteit, zoals mystica en theoloog Hildegard van Bingen (1098–1179) die voor het eerst het vrouwelijk orgasme beschreef. De functie van kloosters vond ik fascinerend; als ik in Hildegards tijd had geleefd was ik daar zéker gaan wonen. Vrouwen konden daar repressie, geweld en ziektes ontlopen en zich wijden aan boeken en wetenschap.

Present 51

050 PRESENT 2026_Beatrice de Graaf.indd 51

14-10-2026 16:41

GELOOF

onder druk. Het vernislaagje van onze samenleving is dun: voor je het weet worden we weer bruten die elkaar martelen of onderdrukken. Het grootste menselijke tekort is de zucht naar macht: de hubris, of hoogmoed. Het christendom is daar via de mens ook schuldig aan, maar het gedachtenexperiment dat een seculiere samenleving het antwoord is en de kerk en het christelijke geloof uit de samenleving gesloopt moesten worden, heeft ons niet bepaald meer vrede of harmonie opgeleverd. Misschien zijn daar zelfs wel ergere dingen voor teruggekomen, zoals nationalisme, esoterie, plat materialisme of eigenrichting. Ik ben belijdend christen, natuurlijk heeft dat mijn wereldbeeld gevormd. Maar ook als wetenschapper weet ik hoe belangrijk het is dat je de diepste, religieuze drijfveren van mensen serieus neemt. Dat moet je niet weglachen, of alleen maar op een hang naar geld en macht afschuiven. Dat zegt iets over een eeuwenoude en wereldwijde beschaving. En dat mag je proberen te begrijpen.’

“ IN TIJDEN VAN POLARISATIE EN CRISIS IS ER KENNELIJK BEHOEFTE AAN KENNIS OVER HET CHRISTENDOM, AL IS HET MAAR OM BEPAALDE VOOROORDELEN EN CLICHÉS DAAROVER BETER TE BEGRIJPEN” Die kloosters waren geschapen door de kerk en daar zat weliswaar een vrouwonvriendelijk denkbeeld achter, maar het gaf vrouwen ook een ontsnapping aan de traditionele rol van moeder of echtgenote. Als historicus ben ik gepokt en gemazeld in de werkwijze van ‘historiseren’; proberen om begrip en empathie te hebben voor de handelings- en speelruimte die de mensen in hun tijd hadden en hoe dat hun denkhorizon bepaalde. De vroegere mens was geen idioot; het is veel interessanter om te kijken naar de marges die hij of zij had binnen de tijd waarin er werd geleefd.’ Een gewetensvraag: is jullie boek ook geschikt voor niet-gelovigen? ‘Zeker, want het gaat over de geschiedenis zoals die in het Westen is gemaakt. Als we over het christendom praten is niet altijd even duidelijk op welke schouders we historisch gezien staan, en hoe bepalend dat is geweest voor onze moderne manier van denken. Dat Nederland vrij, democratisch, rechtsstatelijk en rechtvaardig wil zijn heeft diepe wortels. Maar de gelaagde en complexe ontstaansgeschiedenis ervan staat in deze tijd

De ongelooflijke geschiedenis, Beatrice de Graaf, Stefan Paas & David Boogerd € 27,99

52 Present

050 PRESENT 2026_Beatrice de Graaf.indd 52

14-10-2026 13:49

Een avond afvragen wat je zelf zou doen Waarom ga je niet vaker? 000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 53

foto: Anne Claire de Breij

nu te zien Mefisto tekst Maya Arad Yasur naar het boek van Klaus Mann

14-10-2026 13:57

Diepmenselijk over een onbekend bestaan

054 PRESENT 2026_Jaap Robben.indd 54

14-10-2026 13:57

INTERVIEW LIESBETH SMIT BEELD ANNA PERGER (PORTRET), OLEGS JONINS VIA UNSPLASH

INTERVIEW

JAAP ROBBEN: “ER KOMT EEN PUNT DAT WE HET WEER OVER MEDEMENSELIJKHEID MOETEN GAAN HEBBEN”

In zijn nieuwe roman De laatste namen van Lukasz reconstrueert Jaap Robben de sporen van een Poolse arbeidsmigrant door de ogen van de mensen die met hem in aanraking kwamen. Daarin bepalen afkomst, taal en sociale klasse wie gezien wordt, en wie anoniem blijft. Met de deur in huis, Jaap: wat heb je met De laatste namen van Lukasz een prachtige roman afgeleverd. Hoe omschrijf je het verhaal ervan? ‘Ik heb drie jaar aan dit boek gewerkt, waarbij ik van groot naar steeds kleiner ging. Daarbij zijn de verhaallijn en de personages diep onder mijn huid gaan zitten. Uiteindelijk gaat dit boek over verantwoordelijkheid, denk ik, en de manier waarop de personages in dit boek zich verhouden tot wat de Poolse hoofdpersoon Lukasz overkomt. Sommigen konden daar niets aan doen, wie dat wel kon bedacht excuses. De wereld van arbeidsmigratie waar Lukasz zich in beweegt, met alle uitwassen en onrecht die daarmee gepaard gaan, is onbe-

grijpelijk genoeg vrij onbekend. In het boek gaat Janina, de zeventienjarige dochter van Lukasz, naar hem op zoek in Duitsland. In een voor mij belangrijke scène belandt zij ’s ochtends om vijf uur op de Aralgroosebaan bij Duisburg; een plek bij een tankstation waar dagelijks honderden arbeidsmigranten in werkbusjes stappen, op weg naar hun dagloon. Dat soort onzichtbare plekken bestaan overal: in Den Haag is er bijvoorbeeld eentje bij het Transvaalplein. Bij daglicht zie je het niet, maar in de schemer speelt zich daar een hele wereld af die draait om klusjes, beltegoeden, huurkamers, eenzaamheid en goedkope sigaretten. Als schrijver voel ik de plicht om dat te laten zien.’

Present 55

054 PRESENT 2026_Jaap Robben.indd 55

14-10-2026 13:57

“ Om de mensen in mijn boeken levend te maken moeten ze kennis hebben die ik niet bezit, anders gaan ze allemaal op mij lijken” In 2021 verscheen jouw literaire non-fictieboek Zwijgmannen, waarin ook Poolse migranten voorkwamen. Is er een verband tussen dat boek en het verhaal van Lukasz? ‘Dat heb ik mezelf ook afgevraagd, maar Zwijgmannen was een heel persoonlijk en licht boek, dat over mijzelf en de verbouwing van mijn huis ging. Het beginpunt van mijn nieuwe roman was niet zo concreet, oorspronkelijk ging het om de vraag wat er gebeurt als je de hond van een ander krijgt, en welke eigenschappen van de vorige eigenaar je in de wandelroutes van dat dier kan vinden. Die hond is erin gekomen, maar het verhaal van Lukasz bleek veel groter te zijn.’ De laatste namen van Lukasz speelt zich vooral af in het Polen en Duitsland van onze tijd, waarin de oorlog in de Oekraïne dichtbij is. Waarom koos je daarvoor? ‘Ik denk dat deze tijd dwingt om erover te schrijven. Er gebeuren grote en onbevattelijke dingen om ons heen, en dat kan angst en onzekerheid geven. Ik wilde dat laten zien via een kleine uitsnede in de tijd, waarin door het boek heen lijntjes zitten die verwijzen naar oorlog en conflict. In Europa lijkt het alsof we allemaal

in één wereld zitten met elkaar: de Polen, de Duitsers, de Nederlanders, de Letten, de Bulgaren. Maar zijn we ook familie van elkaar? En áls het ooit ook buiten de Oekraïne oorlog wordt: wie gaat er dan precies tegen wie vechten? We gaan ervan uit dat er grenzen bestaan, tegelijkertijd zijn landen economisch samengesmolten. Binnen die vreemde, samengestelde familie die Europa in mijn ogen is, bestaat er intussen een groot verschil in de waarde van mensenlevens.’ Hoe zag jouw research eruit voor deze roman? ‘Voor mij begint research op het moment dat ik ga schrijven. Daarnaast houd ik ervan om op pad te gaan en om dingen te observeren of te onderzoeken, die kennis kan ik weer gebruiken in mijn boeken. Jaren geleden bezocht ik al eens een plek zoals de Aralgroosebaan, omdat ik er benieuwd naar was. En ik wist niets van houtzagerijen, of wapentuig of explosieven uit de Tweede Wereldoorlog, maar toen dat nodig bleek verdiepte ik me daar een tijdje in. Ik heb veel boeken over archeologie gelezen, dat sijpelt in deze roman door in het verhaal van het personage Lida. Vanwege het schoonmaakbedrijf van een ander personage heb ik allerlei documentaires bekeken over die branche. Om de mensen in mijn boeken levend te maken moeten ze kennis hebben die ik niet bezit, anders gaan ze allemaal op mij lijken. Ik heb, kortom, een berg aan details liggen waarvan ik er per personage een paar uitpik, zodat de lezer kan voelen hoe die ander naar de wereld kijkt.’ Het personage Lida zegt: “Anonieme

56 Present

054 PRESENT 2026_Jaap Robben.indd 56

14-10-2026 13:58

INTERVIEW

enkelingen vertellen niet veel over zichzelf (…) zij vertellen vooral het verhaal van iedereen.” Voor mij raakte dat de kern van deze roman, hoe zie jij dat? ‘Dit boek draait om die zin, ik vind het een heel belangrijke gedachte. Want wie zijn die mensen die rondrijden in busjes, wie zijn de naamloze ‘arbeidsmigranten’ die soms opduiken in onze nieuwsberichten? Die anonimiteit zegt niet alleen iets over hen, maar ook over mij, en ons als samenleving. Lukasz is dan wel door mij bedacht, maar hij zou zo kunnen bestaan. Door hem vind je als lezer misschien een perspectief om met een nieuwe blik naar jezelf te kijken. En anders lukt dat hopelijk één van de ongeveer tachtig andere personages uit dit boek, groot en klein. Er bestaan zoveel variaties op een werkelijkheid. Misschien heeft niemand hét antwoord, maar samen weten we het waarschijnlijk wel.’ Naast schrijver ben je ook dichter en theatermaker. Is er in jouw ogen een wederkerend thema in je werk te ontdekken? ‘Ik vind dat lastig om te beoordelen, vaak kom ik er pas achteraf achter waar een boek, of iets anders dat ik maakte, nou echt over ging. Wel schrijf ik vaak over onzichtbare levens, over het verlies van iemand en over intimiteit. In praktische zin begeef ik me graag naar onbekende plekken, waar ik als verteller ook weer uit verdwijn. Alsof ik de vloer van een kamer aan het verven ben stap ik achteruit door de deur en verf dan het laatste stukje, zodat je nergens mijn voetstappen ziet in het verhaal. Intussen verandert mijn eigen leven mijn blik door de jaren heen;

ik ben vader geworden, mijn ouders zijn oudere mensen geworden, dat werkt ook door in wat ik maak.’ Daarbij zit er vaak een soort onheil of tragiek in je boeken, ook in dat van Lukasz. ‘Ik ben een optimistisch mens, maar ik weet niet of er zoiets bestaat als totale onbezorgdheid. Natuurlijk denk ik weleens na over mijn nut als schrijver, vooral als ik me weer eens in een stinktrui heb opgesloten in mijn werkkamer. Waarom zou ik iets dat niet bestaat zo precies als mogelijk willen beschrijven? Ik denk dat mijn boeken mijn poging zijn om iedereen te begrijpen. We voelen ons allemaal schuldig, schuiven verantwoordelijkheid af, of willen helpen maar doen dat niet. En veel van waar we geen zin of tijd voor hebben, hebben we gedelegeerd; rijke mensen laten hun huis schoonmaken of verbouwen, pakketjes worden aan de deur geleverd. Maar er komt een punt in dat systeem dat we het weer over medemenselijkheid moeten hebben. Het verhaal van Lukasz is mijn manier om dat te laten zien.’

De laatste namen van Lukasz, Jaap Robben € 24,99

Present 57

054 PRESENT 2026_Jaap Robben.indd 57

14-10-2026 13:58

EEN GROOT LEVEN Hij wilde het heelal begrijpen, maar wie was Stephen Hawking zelf? Graham Farmelo portretteert de wetenschapper én de vader, activist en levensgenieter. Een biografie die je voorbij de beroemde stemcomputer brengt, naar een man met een onverzadigbare nieuwsgierigheid. Hawking, Graham Farmelo € 29,99

TERUG NAAR TOEN Een liefde én een

zangcarrière: het gaat de 17-jarige Quintin voor de wind. Tot louche zaken en groot verlies hem onderuit halen. Jaren later keert hij terug naar zijn geboortedorp en moet hij onder ogen komen wat hem al jaren achtervolgt.

In het licht van de leugen, Lex Paleaux € 24,99

MENSELIJKHEID In veertig

troostrijke verhalen verbindt journalist en documentairemaker Sinan Can het alledaagse met het tijdloze en het persoonlijke met het universele. Ondanks - of misschien wel dankzij - zijn vele reizen door conflictgebieden laat hij met zachte stem horen hoe we dichter tot elkaar kunnen komen. Het boek der omhelzingen, Sinan Can € 21,99

AI NAAST JE Hoe kun jij kunstmatige intelligentie inzetten in het dagelijks leven? Ethan Mollick houdt zich met die praktische kant bezig. Een uitnodiging om verder te kijken dan de grote beloften en je af te vragen: wat betekent dit voor mij? Co-existentie,

Ethan Mollick € 26,50

INTRIGEREND De jonge Victoria kan met alles bij Lord Melbourne terecht. Alleen over zijn overleden vrouw zwijgt hij. Arthur Japin ontrafelt een liefdesgeschiedenis vol trouw, overspel en hartstocht. Hoe blijf je houden van iemand die je publiekelijk te schande maakt?

Lord M., Arthur Japin € 26,99

58 Present

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 58

14-10-2026 14:02

ONDER REDACTIE VAN TESS VAN DER ZWET BEELD FRANK RUITER (PORTRET), TIMO WAGNER VIA UNSPLASH

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

TOP

MACHT, OORLOG & WERELDORDE

YVONNE, AANVOERDER MALL OF THE NETHERLANDS

1 HOUVAST Europa wankelt. Paul Scheffer zoekt houvast in vijftig jaar reizen, ontmoetingen en ideeën. Geschiedenis die het heden verheldert. De

dag na de bevrijding, Paul Scheffer € 39,99

2 WERELDPLAN Grote problemen vragen om grotere plannen. Keller en Van der Werve stellen vijf nieuwe wereldautoriteiten voor. Project wereld,

ERFENIS Je kunt naar New York

verhuizen, maar je familiegeschiedenis reist mee. H, achterneef van Heinrich Himmler, probeert eraan te ontsnappen. Dan wordt de moeder van zijn zoon ontvoerd. Een geestige, ontroerende roman waarin het verleden steeds weer terugkomt. Himmler in New York, Arnon Grunberg € 27,99

Ron Keller & Paul van der Werve € 24,99

3 OVERWINNING De sterkste wint? Niet altijd. Mart de Kruif ontleedt twaalf veldslagen waarin de underdog zegevierde. Als Goliath wankelt,

Mart de Kruif € 25,99

4 STRAFHOF Wat is de toekomst van de internationale rechtspraak nu deze steeds meer onder (geo)politieke druk komt te staan? Leiders voor het gerecht, Geert-Jan

Knoops & Robin Ravensbergen € 24,99

5 REDDINGSBOEI Kunst als reddingsmiddel: drie Joodse gezinnen overleven de Holocaust dankzij hun schilderijen. Een indrukwekkend waargebeurd verhaal. Overlevingskunst, Diederik Oostdijk € 24,99

EIGEN STEM

In het Wenen van de twintigste eeuw vraagt De Waals grootmoeder als beginnend dichter advies aan Rainer Maria Rilke. Hun bijzondere correspondentie vormt een belangrijke aanmoediging voor De Waals eigen kunstenaarschap. Een ode aan leermeesters en het vinden van een eigen stem. Hoe te beginnen, Edmund de Waal € 24,99

Present 59

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 59

14-10-2026 14:02

Klein geluk

Soms zit het in een mooi kopje, soms in nog een stukje taart.

12 2

3 4 5 11 14

6 10

17 7 60 Present

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 60

14-10-2026 14:03

FOTOGRAFIE MARIKE VAN PAGÉE STYLING SIGRIET KINGMA

INSPIRATIE

1 Jellycat Amuseables tasje hart € 35,50 2 Suatelier stickers wine bar € 2,95 3 Jellycat Amuseables Collette € 31,95 4 DesignWorks Ink notitieboek € 9,95 5 Gentlemen’s Hardware

backgammon-reisset € 9,95

21 23

6 Paddywax geurkaars € 24,95 7 Meri Meri naamkaartjes € 18,50 8 Studio ROOF kever € 12,50 9 RICE etagère € 44,95 10 Jellycat Amuseables S’mores € 45,50 11 Meri Meri borden € 10,50 12 DesignWorks Ink notitieboek € 13,95 13 Paddywax geurkaars € 24,95 14 A-Journal conversation cards € 24,99 15 Paddywax geurkaars € 29,95 16 Shogado memoblok € 5,50 17 Shogado memoblok € 5,50 18 RICE bord € 12,95 19 Suatelier stickers cat’s catch! € 2,95 20 Looplabb zonnebril € 39,95 21 RICE kom € 9,95 22 Paddywax geurkaars € 29,95 23 Mark’s Inc balpen € 8,50

Present 61

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 61

14-10-2026 14:03

5 TOP

BEKENDE GEZICHTEN

WAARGEBEURD Het epische verhaal van de gevierde zangeres Desi von Halban-Kurz en de liefde tussen haar en kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Elle van Rijn vertelt over hun liefde, de oorlog, een geroofde kunstcollectie en de moed om opnieuw te beginnen. Gestolen

geluk, Elle van Rijn € 23,99

MENNO, BOEKENBAAS TWEEDEHANDS

1 SCHERP Als de wereld kraakt, schrijft Youp. Met humor als wapen neemt hij de actualiteit als een scherpschutter onder vuur. Moet alles kapot?,

Youp van ’t Hek € 15,-

2 HUISELIJK Een selectie van Beaus meest persoonlijke, grappige en ontroerende columns over zijn leven als vader, echtgenoot en zoon. Zo struikel ik de week

WOORD OP RECEPT

In 2024 verscheen De gedichtenapotheek, één van de succesvolste poëziebloemlezingen van de eenentwintigste eeuw. Dit jaar verzamelde Philip Huff opnieuw woorden en zinnen die troost, verlichting en moed bieden op momenten dat je ernaar snakt. Soms helpt immers alleen een gedicht. De nieuwe gedichtenapotheek, Philip Huff € 22,99

door, Beau van Erven Dorens € 21,99

3 TEAMBAAS Achter het succes van Red Bull Racing schuilen snelle beslissingen en grote offers. Christian Horner vertelt over zijn leven. Drive, Christian Horner € 24,99

4 VOLUIT Zelfs Trijntje kent podiumangst. Openhartig vertelt ze over roem, twijfel en de bevrijdende kracht van zingen. De kracht van zingen, Trijntje Oosterhuis € 23,99

5 GOOISCH Moeder, ondernemer, vrouw: Pauline houdt alle ballen in de lucht. Nou ja, bijna alle. Heerlijk herkenbaar, met zelfspot. Gooische chaos, Pauline Wingelaar € 22,99

62 Present

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 62

14-10-2026 14:03

ONDER REDACTIE VAN TESS VAN DER ZWET BEELD MARK UYL (PORTRET), MATT SEYMOUR VIA UNSPLASH

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

LIEFSTE VIJAND Connie Palmen, winnares

van de Constantijn Huygens-prijs, bewijst met Johnnie Walker waarom ze de koningin van de Nederlandse letteren is. Op intieme wijze schrijft ze over haar leven en haar relatie met alcohol: een trouwe metgezel en vernietigende verleider. Johnnie Walker, Connie Palmen € 23,99

TEGENSPRAAK

Flaubert wil Emma Bovary laten sterven, maar Emma heeft bezwaar. Daarmee begint een roman waarin ook de vrouwen die Flauberts leven hebben gevormd het woord opeisen. Shafak slaat op meesterlijke wijze een brug tussen westerse romantradities en oosterse poëzie. De eeuwigheid in een kort moment, Elif Shafak € 25,99

FOUTE AFSLAG Lekker wandelen door het

Engelse groen, met gezellig gezelschap. Wat kan er misgaan? Bij Herman Koch is dat een nogal gevaarlijke vraag. Een ondoordachte uitnodiging zet de verhoudingen op scherp. Trek je stevige schoenen aan: dit wordt geen ontspannen ommetje. De overbodigen, Herman Koch € 22,99

NET KUNST Deze ruime notitieboeken hebben een prachtig marmermotief langs de bladsnedes. Waar je deze collector’s edition ook voor openslaat: alles wat je schrijft krijgt direct een kunstzinnige uitstraling. Nu alleen nog een kleur kiezen. Heb je al keuzestress? De Kempen Collector’s Edition notitieboek large € 21,95

Present 63

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 63

14-10-2026 14:04

SHOPPING INSPIRATIE VOOR DE VERLANGLIJST ZEEZUCHT Na een tsunami redt Annie de mysterieuze Walker. Wanneer hij haar aanraakt ziet ze visioenen van een verborgen onderwaterwereld. De stem van het diepe, Kelly Anderson € 23,99

GOAL Een hilarisch portret van de hoofdrolspelers van de podcast KieftJansenEgmondGijp en een ode aan een voetbalwereld die niet meer bestaat. Dit wordt

JEROEN SMIT

HET SLIMME

SCHAAP

toch niks, Michel van Egmond € 21,99

VORSTELIJK De jonge Isabel trotseert als koningin van Castilië vijandige edelen, oorlogsdreiging en een ontrouwe echtgenoot.

MEELOPERS We weten vaak best wat er moet veranderen. Waarom lopen slimme mensen in organisaties dan toch zo makkelijk met de kudde mee?

Kruistocht van een koningin, Simone van der Vlugt € 17,50

Het slimme schaap, Jeroen Smit € 21,99

VADERADVIES Wat geef je je zoon mee in deze ingewikkelde wereld? Vaders schrijven openhartig over twijfel, verantwoordelijkheid en jezelf zijn. Brieven

HERSENVERBINDINGEN Van gebarende gorilla’s tot AI-taalmodellen: hersenexpert Iris Sommer onthult hoe taal alles vormt wat we zijn. Een taal- en breinreis. De stem van het brein,

aan onze zonen, Stephen Graham € 26,99

Iris Sommer € 22,99

DERTIGERSDILEMMA’S Amanda Romare is de Bridget Jones van nu. Een grappig, vlijmscherp verslag over daten als dertiger, vol herkenbaarheid en ongemak. Mijn vriend had het ook graag anders gezien, Amanda Romare € 21,99

LIEFDESRAAD Relatietherapeute Anne de Jong beschrijft de vier fasen van een gezonde relatie. Leer de liefde op een andere manier benaderen. Diepe liefde, Anne de Jong € 24,99

64 Present

058 Present 2026_SHOPPING Verdieping.indd 64

14-10-2026 14:04

x LIMITED EDITION

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 65

14-10-2026 14:05

LIANE MORIARTY BRENGT DE PERSONAGES TERUG DIE BIG LITTLE LIES TOT EEN WERELDHIT MAAKTEN

ACHTERKLAP & VERRAAD 2.0 Van de romans van auteur Liane Moriarty zijn wereldwijd meer dan 25 miljoen exemplaren verkocht. In Grote kleine waarheid keert ze ruim tien jaar later terug naar de geliefde én gevreesde personages uit haar grootste succes, Big Little Lies. Wie kent ze na al die jaren het best en welk personage verraste haar?

Welk personage zorgde ervoor dat je een vervolg op Big Little Lies wilde schrijven? ‘Niet één. Ik wilde ze allemaal graag terugzien, omdat ik zo van ze hou. Ik was vooral benieuwd hoe ze in tien jaar zijn veranderd en hoe ze omgaan met de uitdagingen van de “sandwichgeneratie”, die tegelijkertijd zorgt voor hun opgroeiende kinderen én voor hun ouder wordende, soms zorgbehoevende ouders.’ Welk personage ken je het best? ‘Ik heb het gevoel dat ik Madeline het best ken. Ze is geïnspireerd op twee mensen uit mijn eigen leven. Ik weet nog dat ik opschreef: “altijd verontwaardigd, zoals X” en “een stralend, sprankelend meisje, zoals X”. Ik combineerde die twee eigenschappen en zo kwam Madeline tot leven. Uiteindelijk leek ze eigenlijk helemaal niet op die twee mensen; ze werd een heel eigen persoon.’ Welk personage zou je bellen als je midden in de nacht ernstig in de problemen zat? ‘Zonder twijfel Celeste. Ze is loyaal én advocaat. Heel handig bij problemen midden in de nacht. Een van mijn zussen is ook advocaat; het stelt me gerust dat ik op haar scherpe juridische inzicht kan terugvallen.’

66 Present

066 PRESENT 2026_Liane Moriarty.indd 66

14-10-2026 14:06

TEKST TESS VAN DER ZWET BEELD UBER PHOTOGRAPHY (PORTRET), ISTOCK

Met welk personage zou je met plezier drie weken op vakantie gaan? ‘Jane is net als ik introvert. Ze begrijpt dat we allebei ruimte voor onszelf nodig hebben en is daarom de perfecte reisgenoot.’ Welk personage verraste je het meest tijdens het schrijven van het vervolg? ‘Celeste en Mary-Louise, en vooral hun nieuwe relatie. Ik wilde onderzoeken hoe ze met hun ingewikkelde en gespannen voorgeschiedenis nu tegenover elkaar zouden staan.’ Met welk personage zou je absoluut geen ruzie willen krijgen? ‘Renata! Ze is slim, heeft een enorm netwerk en is doodeng. In het eerste boek speelde ze maar een kleine rol, maar Laura Dern vertolkte haar zo fantastisch in de serie dat ik haar in het vervolg een

“IK WILDE ALLE PERSONAGES GRAAG TERUGZIEN, OMDAT IK ZO VAN ZE HOU”

INTERVIEW

BIG LITTLE LIES: VAN BOEK TOT WERELDHIT

Liane Moriarty publiceerde Big Little Lies in 2014. In de roman raken Madeline, Celeste en de nieuwkomer Jane via hun kinderen bevriend in de Australische kustplaats Pirriwee. Al snel ontstaan er spanningen tussen de ouders. Achter de ogenschijnlijk perfecte levens van de vrouwen spelen zich conflicten, geheimen en huiselijk geweld af. Wanneer tijdens een quizavond op school een dode valt, wordt langzaam duidelijk wat daaraan voorafging en wie ervoor verantwoordelijk is. In 2017 werd Big Little Lies verfilmd tot een gelijknamige HBO-serie, met Reese Witherspoon, Nicole Kidman, Shailene Woodley en Laura Dern in de hoofdrollen. De serie werd een internationaal succes en kreeg twee seizoenen. In het tweede seizoen speelde Meryl Streep Celestes schoonmoeder Mary-Louise. De serie werd bekroond met acht Emmy Awards en vier Golden Globes. Ruim tien jaar na het verschijnen van Big Little Lies keert Moriarty terug naar haar personages in Big Little Truths (Grote kleine waarheid). In het nieuwe boek zijn tien jaar verstreken en zijn de kinderen inmiddels tieners. Wanneer de schooldirecteur een afgehakte vinger ontvangt, raken Madeline, Celeste, Jane, Renata en Bonnie opnieuw met elkaar verstrikt. Oude geheimen komen boven en de vrouwen krijgen opnieuw te maken met de vraag wie ze kunnen vertrouwen.

grotere rol móést geven. Tijdens het schrijven zag ik Laura’s intensiteit al voor me.’ Wie begrijp jij beter dan je lezers doorgaans doen? ‘Soms vraag ik me af of lezers achter Bonnies dromerige uitstraling de sterke vrouw zien. In Big Little Truths veranderde ze sterk. Tot mijn verbazing bracht het opvoeden van een tienerdochter haar volledig uit balans. En zeg nu zelf: geldt dat niet voor zovelen van ons?’

Grote kleine waarheid, Liane Moriarty € 26,99

Grote kleine leugens, Liane Moriarty € 15,99

Present 67

066 PRESENT 2026_Liane Moriarty.indd 67

14-10-2026 14:06

BoekMatch JOUW VOLGENDE FAVORIETE BOEK

ELKE DAG

TIEN BOEKENTIPS SPECIAAL VOOR JOU GESELECTEERD OP BASIS VAN JOUW LEESVOORKEUREN EN DIE VAN DE HEBBAN LEZERSCOMMUNITY

10 MILJOEN+ GELEZEN BOEKEN

7 MILJOEN+

LEZERSWAARDERINGEN

411.000+

LEZERSRECENSIES

Meer én leuker lezen! Met de Hebban App heb je toegang tot informatie over alle boeken en honderdduizenden

recensies en waarderingen van lezers in Nederland en Vlaanderen en houd je handig de boeken bij die wilt lezen, leest en hebt gelezen. Je maakt eigen boekenplanken aan om je boeken

te organiseren, je kunt je persoonlijke leesdoel instellen, meedoen met de Hebban Reading Challenge of zelf een leeschallenge organiseren met familie, vrienden en bekenden. DOWNLOAD DE HEBBAN APP GRATIS IN DE APP STORE: HEBBAN.NL/APP

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 68

14-10-2026 14:07

ILLUSTRATIE GEMMA PAUWELS

Verwondering 70 ADRIAAN VAN DIS: “IK VERZON VERHALEN UIT EENZAAMHEID” 78 DE LIEFDE VOOR TASTBARE BOEKEN EN PLATEN 90 HOE YORICK GOLDEWIJK ZIJN WONDERLIJKE WERELDEN SCHEPT 94 ZEVEN LIEDJES & EEN PERSOONLIJK GESPREK MET FROUKJE Present 69

069 PRESENT 2026_Katerncover Verwondering.indd 69

14-10-2026 14:07

DE ONUITPUTTELIJKE BRON VAN VAN DIS’ SCHRIJVERSCHAP EN VERBEELDING

TERUG NAAR BERGEN AAN ZEE In Mijn kust keert Adriaan van Dis (1946) terug naar zijn geboortedorp, waaraan hij voor het eerst in zijn indrukwekkende oeuvre de naam geeft die het altijd al had: Bergen aan Zee. Op de plek waar zijn uit de tropen verjaagde familie ooit een nieuw leven begon waren angst, pijn en oorlog nooit ver weg. Maar ook de moderne vluchtelingenkinderen aldaar symboliseren voor hem de Bergense kust: ‘Wij zijn een land van komen en gaan.’

70 Present

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 70

14-10-2026 14:09

INTERVIEW LIESBETH SMIT BEELD FJODOR BUIS, ISTOCK

INTERVIEW

Present 71

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 71

14-10-2026 14:10

72 Present

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 72

14-10-2026 14:10

INTERVIEW

ls Adriaan van Dis niet kan slapen, en dat wil nog weleens gebeuren, keert hij in gedachten terug naar de kust waar hij zoveel voetstappen achterliet. Eind dit jaar wordt hij tachtig, maar de plek waar hij opgroeide en nog vaak naar terug zou keren is altijd dichtbij. “De zee lag ademloos te wachten in de nacht”, schrijft hij in de laatste zinnen van zijn nieuwe verhalenbundel Mijn kust. “De lucht neigde naar een grijzig blauw. Een meeuw vloog over de duinen. Weg van het kermen in de nesten. (…) Ik volgde de meeuw met toegeknepen ogen. Zag hoe hij, opgetild door een onzichtbare trilling, zich versmalde richting zee. Een pijl, zacht en doelgericht. Eenzaam op weg naar die vuurlijn in het westen, waar de zon zich opmaakt om te zinken – alledaags maar telkens anders.” Die gedachte, vertelt hij aan tafel bij zijn uitgeverij, biedt hem troost. ‘Als ik heel erg aan Bergen aan Zee denk, gaat alle pijn uit mij. Dan sta ik bovenop een heuvel, de zee voor me en de groene bossen die langzaam donkerblauw worden achter mij, en praat ik mezelf in slaap. Dat heb ik heel sterk. En het helpt mij altijd.’

In uw nieuwe boek gaat u onder andere terug naar uw jeugd in Bergen aan Zee. Wat was daarvoor de aanleiding? ‘Ik word in december tachtig, dit boek is bedoeld als een feestbundel. Daarvoor wilde ik oude verhalen gebruiken en vooral ook nieuwe schrijven, en de bron van zowel mijn leven als van mijn schrijverschap ligt in Bergen aan Zee. Ook nu kom ik er nog vaak, ik heb er een schrijvershuisje. Dan loop ik over het strand, soms zwem ik nog in zee, al is veredeld poedelen een betere omschrijving, en ik probeer dagelijks tienduizend stappen te halen. Daar denk ik na, om eenmaal thuis als een razende mijn pen te pakken en op te schrijven wat er in mijn hoofd gebeurde. Mijn handschrift is ongeveer acht uur leesbaar dus ik moet het daarna ook in mijn computer zetten. Ik schreef Mijn kust grotendeels in Bergen aan Zee, maar dat geldt voor meer van mijn werk; tijdens het schrijven van Indische duinen (1994) huurde ik er een huis van een notaris uit het Gooi. Het vloeit mij aan als ik daar ben, al vraag ik mij ook af waarom ik steeds terugkeer naar de plaats die mij zoveel pijn heeft gedaan. Natuurlijk heb ik er mooie herinneringen liggen; ik groeide op in de spannende tijd waarin er nog schepen vergingen en letterlijk de hele wereld aanspoelde, het jutten was een fantástische tijdbesteding. Ik droomde als jongetje al van verre reizen

“HET VLOEIT MIJ AAN ALS IK DAAR BEN, AL VRAAG IK MIJ OOK Mijnheer Van Dis, hoe gaat het met u? AF WAAROM ‘Het is Adriaan, en het gaat goed. Ik ben net klaar met de opname van een nieuIK STEEDS we aflevering van podcast Ongefilterd, TERUGKEER die ik samen maak met Simon Dikker Hupkes. Daarin praat ik tweewekelijks NAAR DE over cultuur, literatuur, maatschappePLAATS DIE MIJ lijke ontwikkelingen en wat mij nog meer bezighoudt. We hebben zo’n vijfZOVEEL PIJN tigduizend luisteraars, dat is veel. En ik werk me er helemaal het schompes aan.’ HEEFT GEDAAN”

Present 73

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 73

14-10-2026 14:12

maken, mede door de kokosnoten, of gloeilampen met Chinese of Japanse stempels die ik vond. En zonder dramatisch te zijn, is het mooie van de zee dat het geeft en neemt. Je kan er op een dag inlopen om heel ergens anders aan te spoelen.’ (Maakt het gebaar van iemand die de telefoon aanneemt) ‘Hallo? Den Hélder? Ja, we komen hem halen!’ In uw vorige boeken noemde u Bergen aan Zee nooit, u duidde het aan als ‘zeedorp’ of ‘kustplaats’. Waarom nu wel? ‘Ik dacht: ik vertel het maar. Al verzint een schrijver altijd voor zijn beroep, de eerste zin van Mijn kust luidt niet voor niets: “Mijn dorp is een verzinsel.” Ik maak er iets van dat het is, en tegelijkertijd helemaal niet is. Iedereen heeft zijn of haar eigen Bergen aan Zee in het hoofd: de gewijde grond vol herinnering, gekleurd door een jeugd. Daarin verzon ik werelden om te ontsnappen aan mijn getraumatiseerde vader en de angst voor en de herinneringen aan de oorlog. In ons huis stond een vluchtkoffer klaar, de dreiging was altijd aanwezig. Als buitenstaander in een Indisch gezin waarin Maleis werd gesproken en de meesten een andere huidskleur hadden dan ik, verzon ik dat ik eigenlijk van adel was. Daarom verdiende ik ook de slaag van mijn vader: om bescheidenheid te leren. Ik verzon verhalen uit eenzaamheid. Het was een merkwaardige tijd die ik lang heb verafschuwd, maar ik kan inmiddels ook zeggen dat het een schatkamer was. Nu ik op het punt in mijn leven ben gekomen waarin alle tijd die ik nog heb mij gegeven is, wilde ik er nog één keer in een boek naar teruggaan.’ Bent u veel bezig met uw leeftijd? ‘Nee. Maar tijdens het schrijven van dit boek moest ik een nieuwe hartklep. Dat was een lastige operatie, waardoor ik wel met de dood bezig was. Dat kan ook een inspiratie zijn en het gaat weer goed met mij, al ben ik niet per se blij. Ik geloof in de helende kracht van discipline, dat raad ik anderen

ook altijd aan. Als je treurig bent: ga aan het werk, doé iets. Dat kan van alles zijn; grasmaaien, een leesmaatje worden voor een nieuwe Nederlander, maar zorg dat je het druk genoeg hebt zodat je je eigen zorgen een beetje terzijde kan schuiven.’ Bent u zelf treurig? ‘Ja, want mijn vriendin is in 2023 overleden, daar denk ik vaak aan. Nu zelfs meer dan ooit, want wij gingen vaak samen zwemmen in Bergen aan Zee.’ De opdracht die u Mijn kust meegaf is een uitspraak van de Britse schrijver Blake Morrison die luidt “Wees moedig, overtreed de regels”. Waarom koos u daarvoor? ‘Omdat moed nodig is om te schrijven en belangrijk is voor hoe je het verhaal vertelt. Ik wilde de taal uitdagen door de manier van vertellen, mijn vaders stem tot leven brengen. Angst is altijd een thema geweest in mijn werk en nog steeds ben ik een bange man. Daar vecht ik tegen. Ik ben niet bang voor de dood, wel voor de ploerterige krachten in onze samenleving. Ik houd niet van agressie en ben allergisch voor ruzie, ik wil altijd samenbrengen, de harmonie bewaren. Ik vind het ook helemaal niet erg om belasting te betalen: daardoor bestaan er zebrapaden en werkende bruggen en worden - hopelijk - mensen geholpen die dat nodig hebben.’ Over de langdurige, maar half-geheime liefde met uw inmiddels overleden vriendin verscheen begin 2026 uw roman Alles voor de reis, die behoorlijk wat stof deed opwaaien. Had u, als bang mens, moed nodig om dat te schrijven? ‘Ja, maar het moest verteld. Waar het hart van vol is loopt de pen van over en anders zou ik als schrijver geen knip voor de neus waard zijn. Je kunt je angst ook overwinnen. Het cliché van de verlegen acteur bestaat echt; eenmaal op het podium overwinnen ze zichzelf. Dat geldt voor alle makers, schrijvers

74 Present

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 74

14-10-2026 14:12

INTERVIEW

“IK BEN NIET BANG VOOR DE DOOD, WEL VOOR DE PLOERTERIGE KRACHTEN IN ONZE SAMENLEVING” Present 75

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 75

14-10-2026 14:12

INTERVIEW

“WE ZULLEN MOETEN WENNEN AAN ANDERE IDEEËN OVER SCHOONHEID, RECHTVAARDIGHEID EN GESCHIEDENIS”

en kunstenaars, ook voor mij. Angst is een slechte raadgever. Ik ben bijvoorbeeld ook niet bang voor artificial intelligence, we moeten het alleen leren te gebruiken. Voor sommige mensen gaat de tijd te snel, die verlangen naar een tijd die nooit bestaan heeft. Want de wereld is niet wit en wás niet wit. Dat speelt ook een rol in Mijn kust. We zullen moeten wennen aan andere ideeën over schoonheid, rechtvaardigheid en geschiedenis. Met dat besef ben ik opgegroeid.’

Op welke manier? ‘Ik groeide op in een huis met mensen die een andere geschiedenis hadden dan de Hollandse, die ervaring is op een bepaalde manier te vergelijken met die van de moderne vluchtelingen uit de Oekraïne, of Syrië. Zeedorpen als Bergen aan Zee waren er van oudsher aan gewend dat er tegen wil en dank ook mensen ‘aanspoelden’, zoals de bemanningsleden van een gestrand Grieks schip die voor maanden opwinding in ons dorp zorgden. En dan al die badgasten van heinde en ver. De plaatselijke bevolking verhuurde hun halve huis aan vreemdelingen. We zijn een kustland, een land van komen en gaan. Klaar om uit te varen, maar ook om te ontvangen. Dat is ook de boodschap van dit boek.’

Mijn kust, Adriaan van Dis € 39,99

EXPOSITIE IN MUSEUM KRANENBURGH Mijn kust verschijnt eenmalig als luxe, gebonden editie in een beperkte oplage. Voor het boek vertaalde beeldhouwer, collagist, schrijver en graficus Harald Vlugt (1957) de tekst van Van Dis naar drieëntwintig schitterende collages. Net als Adriaan van Dis groeide Vlugt op in Bergen en omgeving en deelt hij zijn fascinatie voor de Noord-Hollandse kust. Ter gelegenheid van de verschijning van het boek is vanaf 15 november bovendien de dubbelpresentatie Mijn kust te bezoeken in Museum Kranenburgh in Bergen. Daarin zijn de teksten van Van Dis en de originele collages van Vlugt samen te ervaren. Te zien t/m 9 mei 2027. Zie ook: kranenburgh.nl en haraldvlugt.com.

76 Present

070 PRESENT 2026_Adriaan van Dis.indd 76

14-10-2026 14:15

van 1 november 2026 t/m 31 januari 2027

25% korting n e k e o b n e t n e r -p r e m t t o G e z e op d 14,99

nu 11,25

15,99

nu 11,99

14,99

nu 11,25 16,99

nu 12,75 16,99

nu 12,75

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 77

14-10-2026 14:16

HEBBEN & HOUDEN

WAT BIJZONDERE EDITIES ZO BEGEERLIJK MAAKT IN EEN WERELD VOL DIGITALE OVERVLOED

Een populaire romantasy met sprayed edges of een nieuw album op goud vinyl met ‘spetters’: de special editions van boeken en platen zijn tegenwoordig niet aan te slepen. Terwijl grote hoeveelheden boeken en muziek online binnen handbereik zijn, vaak voor veel minder geld, groeit de vraag naar bijzondere, fysieke boeken en platen. Wat maakt die speciale, tastbare edities zo aantrekkelijk? 78 Present

078 Present 2026_Fysieke dragers.indd 78

14-10-2026 14:24

TEKST TESS VAN DER ZWET BEELD JAREDD CRAIG VIA UNSPLASH

ier verschillende exemplaren heeft de 33-jarige booktokker Marwa Omari van haar favoriet Wuthering Heights in de kast staan. Elk op een prominente plek. Naast een ‘gewone Engelse versie’ is er een handzame pocket (‘Voor als ik ’m onderweg nog eens wil lezen’), een Nederlandse vertaling én een exemplaar dat ze kocht in Haworth, Yorkshire, waar auteur Emily Brontë opgroeide. ‘Dat is een soort gouden uitgave, met bloemen en schitterende sprayed edges. Ik moest ’m hebben.’ Het verhaal las ze ongeveer zeven keer. Waarom dan nóg een exemplaar? ‘Ik hou enorm van het verhaal. Ik wil het boek eren in mijn huis.’ En hoe dat beter te doen dan met een bijzondere uitgave? ‘Als je leest, stap je een wereld in. Je bent onderdeel van het verhaal. Dus als je het boek dichtklapt, wil je dat nog helemaal niet loslaten. Ik denk dat ik – en veel andere boekenliefhebbers – het boek daarom een mooi plekje wil geven. Een mooie editie helpt daarbij.’ De liefhebber verleiden Redacteur Jill Luites van Meulenhoff Boekerij ziet hoe graag boekliefhebbers een speciaal exemplaar in handen willen hebben. ‘Je kunt heel veel extra’s toevoegen aan het verhaal, die ervoor zorgen dat de lezers nóg meer meegenomen worden in het boek.’ Dat doen uitgevers bijvoorbeeld door een uitgebreide landkaart toe te voegen bij fantasy- of avonturenboeken, maar ook door de vormgeving van het omslag door te laten

TREND

lopen over de pagina’s en de edges. ‘Het begon in het fantasy-genre’, vertelt ze. ‘Dat is een subcultuur op zich waarin het fandom en het uitbreiden van je collectie heel belangrijk is. Nu merken we dat deze trend zich ook doorzet bij romans en zelfs thrillers.’ Voor uitgevers biedt dat mogelijkheden. ‘Een luxe uitvoering kan een extra reden zijn om de Nederlandse editie aan te schaffen, náást het Engelse origineel.’ Voor de populaire romantasy Quicksilver van Callie Hart koos de uitgeverij een dubbelzijdig stofomslag: één kant sloot aan bij het internationale beeld dat bekend was geworden dankzij TikTok, de andere kreeg een eigen ontwerp. ‘Daardoor konden onze lezers zelf bepalen hoe ze het boek in de kast zetten.’ Zeshonderd Frank Sinatra-platen Niet iedere liefhebber zoekt in een bijzondere uitvoering hetzelfde. Voor de 24-jarige platenzaakeigenaar Jimmy Lee Warmerdam draait het vooral om verschillen tussen persingen, al herkent hij het verlan-

“IK HOU ENORM VAN HET VERHAAL; IK WIL HET BOEK EREN IN MIJN HUIS”

The most dangerous games, MrBeast & James Patterson € 24,99

Present 79

078 Present 2026_Fysieke dragers.indd 79

14-10-2026 14:24

“EEN LUXE UITVOERING KAN EEN EXTRA zijn verzameling. ‘Het zijn allemaal verschillende fases in mijn leven. En REDEN ZIJN OM DE het bewijs van die periodes staat bij NEDERLANDSE EDITIE mij thuis in de kast.’ Dat erkent ook van Meulenhoff: ‘Het is een soort AAN TE SCHAFFEN, NÁÁST Jill verlenging van je identiteit en tegeHET ENGELSE ORIGINEEL” lijkertijd een designkeuze. Door wat

Mindfuck-serie deel 1, S.T. Abby € 21,99

De heks, Freida McFadden € 22,99

De zesde factie, Veronica Roth € 27,99

gen naar verschillende varianten. Thuis heeft hij meer dan zeshonderd Sinatra-platen. ‘Als ik er weer eens een vind met een ander label of een afwijkende hoes, dan wil ik die wel hebben natuurlijk.’ Zijn verzameling van in totaal ongeveer 11.000 platen is vooral ontstaan vanuit luisterplezier, niet vanuit verzameldrang. ‘Ik koop om te luisteren. Ik vergelijk graag vinylpersingen met elkaar en ontdek zo alle verschillen in klank, en daarmee ook in kwaliteit.’ Waar online alles hetzelfde klinkt en het volgende album alweer klaarstaat, kan Jimmy zich juist blijven verdiepen in verschillende uitvoeringen van dezelfde plaat. Het gaat hem om de klank van déze persing, die hij uit de hoes haalt en opzet. De fysieke drager voegt in dit geval veel toe aan de luisterervaring en biedt een reden om langer bij de muziek stil te staan. Je bent wat je in je kast hebt staan Een collectie zegt ook veel over de eigenaar. ‘Mijn boekenkast is verweven met wie ik ben,’ zegt Marwa. Ook Jimmy ziet een reflectie van zichzelf terug in zijn platencollectie. Peter, voormalig promotiemedewerker van boekhandel Broese en zelf fervent strip- en vinylverzamelaar, ziet naar eigen zeggen zelfs zijn leven terug in

je in je kast hebt staan, laat je zien: dit is wat ik leuk vind. Dit laten lezers online weer aan hun vrienden en volgers zien.’ Vooral voor jonge liefhebbers is dat online delen een manier om zichzelf te uiten en om mensen te vinden die hun enthousiasme begrijpen, zo constateerde ook Daan Borrel die op pagina 42 van dit nummer de nieuwe leescultuur ontleedt. Wie een bijzondere editie laat zien, geeft anderen iets om op te reageren: dat boek heb ik ook, die uitvoering zoek ik nog. Marwa begon haar boekenliefde op TikTok te delen omdat ze mensen zocht met wie ze over boeken kon praten. Inmiddels organiseert ze ook reading parties, waar haar volgers samen lezen en boeken bespreken. Ook Jimmy vond via Instagram vrienden die zijn muzikale nieuwsgierigheid delen. ‘Er zijn heel veel mensen die elkaar onderling helpen. Of elkaar enthousiasmeren. Dat maakt het leuk.’ Een bepaald boek of een speciale plaat in de kast kan ook een teken zijn dat je ergens bij hoort. Jill ziet hoe dat meespeelt in de aantrekkingskracht van bijzondere edities: ‘Jongeren zitten vaak in een online community en willen er graag bij horen.’ Zo helpt het hebben van bijzondere, fysieke boeken of platen dus bij het laten zien van je smaak en het vinden van gelijkgestemden.

80 Present

078 Present 2026_Fysieke dragers.indd 80

14-10-2026 14:24

TREND

Verzamelen brengt samen Om de honger naar bijzondere, fysieke edities én de online ontstane communities een plek te bieden, organiseren veel boekhandels en platenzaken speciale evenementen. En die worden zelfs in dit digitale tijdperk goed bezocht. Tijdens Broese Stript bij Broese in Utrecht kunnen bezoekers zeldzame stripuitgaven vinden en tekenaars ontmoeten. ‘We merkten dat er echt een heel grote community van stripliefhebbers was, en daar wilden we graag iets bijzonders voor organiseren. Daar was ook behoefte aan,’ vertelt Peter. ‘De eerste editie van Broese Stript was een hele happening, met een stuk of tien tekenaars verspreid door de winkel. Ze signeren de boeken, maar maken ook een praatje met de fans.’ Dat persoonlijke contact met de maker blijkt voor veel liefhebbers heel belangrijk volgens Peter. Daarnaast krijgt het product voor de verzamelaar persoonlijke meerwaarde als het door de auteur gesigneerd is: het vormt een unieke herinnering aan het boek én de ontmoeting. ‘Maar ook het contact tussen de fans onderling speelt een rol. Ik denk dat dat ook een van de redenen is dat Record Store Day elk jaar weer zo’n succes is.’ Tijdens dit ‘vinylfeestje’ worden in platenwinkels over de hele wereld live-optredens gegeven, maar verschijnen ook zeer exclusieve releases, die soms alleen die ene dag verkrijgbaar zijn. Kunstfunctie Aan bijzondere uitvoeringen valt ook te verdienen. Jimmy bekijkt de hoeveelheid nieuwe vinylvarianten

en de hoge prijzen die ermee gepaard gaan met argusogen. ‘Sommige platen worden uitgegeven in wel zes verschillende kleuren en hoesvariaties. Dat is echt geld verdienen, want de fans willen natuurlijk zoveel mogelijk, zo niet álles hebben. Daarbij wordt het gebracht alsof het zwaar gelimiteerd is, terwijl er honderdduizend exemplaren van zijn gemaakt. Ik vraag me dan echt af: Zijn we nou nog aan het luisteren, of zijn we aan het kopen om te kopen?’ Maar moet een plaat altijd gedraaid worden om er plezier aan te beleven? Zoals Marwa haar lievelingsboek wil eren met een mooie plek in huis, kan een gekleurde plaat een manier zijn om een favoriete artiest een plek in de woonkamer te geven. Muziek krijgt zo ook een zichtbare vorm. Jimmy ziet hoe platen een soort ‘kunstfunctie’ krijgen: ‘Platen zijn 30 bij 30 centimeter, dus het kan werken als een kunstwerk aan de muur.’ Hij herinnert zich zelfs een klant wier dochter gekleurde platen had opgehangen, terwijl ze helemaal geen draaitafel bezat. In de vluchtige, digitale wereld van vandaag geeft een bijzondere editie dus een vaste, tastbare plek aan iets waar je langer bij wilt blijven. Het verhaal ken je misschien al, de muziek kun je ook streamen. Maar die mooie uitvoering, de klank van een bepaalde persing of een handtekening van de maker voegt daar iets persoonlijks aan toe. Zo wordt een boek of plaat meer dan alleen een drager van het verhaal of de muziek. Iets blijvends in huis, dat laat zien wat je liefhebt. En misschien ook een beetje wie je bent of wil zijn.

Foreign tongues, The Rolling Stones € 99,99

Voor de overlevenden, Boudewijn de Groot € 99,99

Blue neighbourhood (10th anniversary), Troye Sivan € 44,99

Present 81

078 Present 2026_Fysieke dragers.indd 81

14-10-2026 14:24

KERSTBEZOEK Drie geesten op bezoek:

daar zit zelfs de grootste kerstliefhebber niet op te wachten. Laat staan Scrooge. Dickens’ beroemde kerstvertelling verschijnt in een nieuwe vertaling van Merel Leene, licht bewerkt, maar uiteraard met behoud van de oorspronkelijke charme. Dickens’ kerstvertelling, Charles Dickens & Merel Leene € 19,99

GONDELSTAD

Venetië inspireert al eeuwenlang. Onder zijn vele bewonderaars bevond zich een opvallend groot aantal Russen, zoals de legendarische balletvernieuwer Sergej Diaghilev, componist Igor Stravinsky en cultdichter Joseph Brodsky. Wat maakt Venetië tot de kunstenaarsstad bij uitstek? Jan Brokken ‘gondelgidst’ op onweerstaanbare wijze. De laatste gondel, Jan Brokken € 26,99

KLEUR BEKENNEN Wat mag een vriend

voor je verborgen houden? Zes levens raken verstrengeld, tot Hitlers inval in Oostenrijk hun vriendschap op scherp zet. Judith Fanto laat een vervlogen wereld herleven in een roman over trouw, verraad en vergelding. Narcis, Judith Fanto € 24,99

MOOI OP PAPIER Sommige pennen vragen om een liefdesbrief. Of minstens een mooi to-dolijstje. Deze vulpen en balpen van Pelikan hebben zo’n uitstraling met hun parelmoeren glans. Een bijzonder cadeau, voor een ander of gewoon voor je schrijvende zelf. Pelikan Jazz Noble

Elegance schrijfset (diverse kleuren) € 32,75

82 Present

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 82

14-10-2026 14:29

ONDER REDACTIE VAN TESS VAN DER ZWET BEELD MARK UYL (PORTRET)

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

TOP

ONDER HOOGSPANNING

CASPER, BEDRIJFSLEIDER BROESE

1 OPGEJAAGD Een moord, een verdwenen geliefde en Praagse geheimen. Robert Langdon heeft het weer druk. Jij voorlopig ook.

ADEM IN Last van angst en stress?

Grote Panda schiet te hulp. Sfeervolle woorden en beelden brengen rust en bieden positiviteit en hoop. Een prachtig nieuw boekje van bestsellerauteur James Norbury, die zich laat inspireren door de boeddhistische filosofie. Het kleine boekje van Grote Panda: Rust, James Norbury € 17,99

Het ultieme geheim, Dan Brown € 29,99

2 DOODSTIL De gelukkig getrouwde Alice vermoordt haar man en zwijgt daarna in alle talen. Wat is er gebeurd? De stille patiënt,

Alex Michaelides € 20,-

3 FAMILIEGEHEIMEN Olga’s vader dementeert, maar dan deelt hij herinneringen die niet rijmen met de geschiedenis zoals zij die kent. De nomade, Anya Niewierra € 15,99

4 GERUCHTEN In North Falls weten de buren alles van elkaar. Of tenminste, dat denken ze. Stille geheimen, Karin

Slaughter € 24,99 (met kortingscode 90411861 krijg je € 5,- korting in de winkel)

5 GEVANGEN Er leeft iets fabelachtigs in Nilo’s badkamer dat hij moet bewaken. Maar de liefde gooit roet in het eten. De bewaker, Niccolò Ammaniti € 21,99

WONDERWOORDEN

Een gedicht bij de koffie, in de trein of vlak voor het slapen. Deze bloemlezing van het populaire collectief Poëzie is een Daad geeft je er 365, plus eentje voor schrikkeldag. Bekende namen en nieuwe stemmen voor je broodnodige dagelijkse dosis poëzie. Poëzie is een daad, Stefanie Liebreks, Joost Oomen & Yentl van Stokkum € 39,99

Present 83

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 83

14-10-2026 14:29

Wonderlijk gewoon

Wie zijn fantasie laat spreken, hoeft zich nooit te vervelen.

9 6

84 Present

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 84

14-10-2026 14:29

FOTOGRAFIE MARIKE VAN PAGÉE STYLING SIGRIET KINGMA

INSPIRATIE

1D opper steel 350 ml,

sunrise yellow € 18,95

2 Dopper steel met flipstraw,

soft pink & sunny sorbet € 21,95

3 Suatelier stickers € 2,50 4 Sticky Lemon tasje € 59,95 5 RICE beker letter S € 7,95 6 Jellycat Amuseables Zapperty € 45,50 7 Legami squeezies potlood € 3,95 8 Sticky Lemon rugzak € 59,95 9 Studio ROOF vlinder € 11,95 10 RICE rvs-lunchbox € 49,95 11 Suatelier stickers € 2,50 12 Studio ROOF vlinder € 11,95 13 RICE babykom € 24,95 14 RICE babymok € 22,95 15 Legami squeezies potlood € 3,95 16 DesignWorks Ink juwelendoosje € 19,95 17 RICE beker letter A € 7,95 18 Printworks backgammon € 65,50 19 RICE kinderbord € 14,95 20 RICE kinderkom € 12,95

Present 85

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 85

14-10-2026 14:29

5 TOP

EEN VLEUGJE MAGIE

GROOTSE VERHALEN Sommige boeken wil je ooit nog lezen. Of ooit nog nóg een keer. En dan verschijnt er zo’n editie die ‘ooit’ ineens een stuk dichterbij brengt. Uitgeverij Van Oorschot heeft vier klassiekers in een onweerstaanbaar nieuw jasje gestoken. Welke knapperd neem jij mee naar huis? De idioot, Fjodor Dostojevski; Reis naar het einde van de nacht, L.F. Céline; Dode zielen, Nikolaj Gogol; Ten oosten van Eden, John Steinbeck € 17,50 p.s.

ADRIËNNE, KINDERBOEKENBAAS DELFT

1 SCHATZOEKERS Een zakkenroller, een pratende vos en een oude spinster: dit reisgezelschap belooft avontuur. Er wacht ook een roversschat. De zeven sleutels, Tom Rijpert € 24,50

2 FAMILIEKRACHTEN Drie generaties vrouwen nemen het op tegen een eeuwenoude liefdesvloek. Magie zit tenslotte in de familie. Het magische boek, Alice Hoffman € 20,-

WILDE LIEFDE Eerst

verleidt Olympia Cricket tot schunnige tekeningen, later delen ze liefde, vriendschap en kunst. Vijfenzestig jaar lang, in steeds wisselende verhoudingen. Een wilde, ontroerende en vaak grappige roman van de auteur van Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit en Wat is de wat. Contrapposto, Dave Eggers € 27,99

3 HEKSERIJ Miller brengt de oudheid tot leven in dit magische godenverhaal met in de hoofdrol de verbannen heks Circe. Circe, Madeline Miller € 23,99

4 SPOOKVERLIEFD Hij is grappig, geweldig en… een geest. E.L. James schrijft over liefde die niet echt kan zijn. Land of Ghosts,

E.L. James € 24,99

5 VERDACHT Geronimo een dief? Dat ruikt naar onraad! Speur mee in dit avontuur vol geuren, spelletjes en geheimen. Fantasia XXI,

Geronimo Stilton € 25,-

86 Present

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 86

14-10-2026 16:05

ONDER REDACTIE VAN TESS VAN DER ZWET BEELD STUDIO EVOQUE (PORTRET)

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

MORGENROOD Nog vijf minuutjes snoezen? Deze donkerrode wekker maakt de overgang van nacht naar dag wat zachter: met geleidelijk toenemend licht en natuurgeluiden. ’s Avonds helpt de zonsondergangfunctie je de dag rustig af te sluiten. Een klein zonnetje op je nachtkastje. Lexon Mina Sunrise € 79,95

VOL VEERKRACHT Het kleurrij-

ke leven van Jihad wordt na de dood van haar moeder op slag grijs. Ze voelt zich alleen, zowel thuis als op haar nieuwe school. In een oud schetsboek uit Syrië probeert Jihad een nieuwe toekomst voor zichzelf te schilderen. Het blauw van de oceaan, Zoulfa Katouh € 19,99

VROEGÂH

Ook zo’n heimwee naar de vorige eeuw? Esther van der Krol wel. En met haar getekende jeugdherinneringen wakkert ze de nostalgie rondom rolschaatsen, geurpennen en Monchhichi-aapjes nog even extra aan. Klaar voor een tijdreisje met deze ‘historyfluencer’? Dingen die ik vroeger had waar ik heel blij van werd, Esther van der Krol € 20,-

ER KAN MEER BIJ Alleen even kijken in de winkel? Neem een LOQI mee. Deze opvouwbare shopper draagt tot twintig kilo en is er in allerlei kleuren en prints, waaronder een museumcollectie met beroemde kunstwerken. Groot genoeg voor de boeken die je uiteindelijk niet kan weerstaan. LOQI opvouwbare tas Meisje met de parel € 14,95

Present 87

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 87

14-10-2026 14:30

SHOPPING INSPIRATIE VOOR DE VERLANGLIJST SCHEURPLEZIER Nieuwe dag, nieuwe dwaasheid. Met Kamagurka’s eerste scheurkalender haal je elke ochtend een verse portie absurditeit in huis. De Kamalender 2027, Kamagurka € 17,50

ONUITPUTTELIJK Alweer een koffiekan? Op zijn 92ste schildert Klaas Gubbels onvermoeibaar door. Ontmoet de man achter die eindeloze reeks kannen. Gepassioneerd & onvolwassen, Roos Custers € 19,50

BESTIES Troosten, zoenen, lachen: apen kunnen er wat van. Primatoloog Frans de Waal laat je met andere ogen naar dieren kijken.

ONGELOOFLIJK Groter, gekker, sneller: de records dit jaar zijn indrukwekkend. Val bij elke pagina in recordtempo van je stoel van verbazing.

Mijn geestverwanten, Frans de Waal € 26,99

Guinness World Records 2027 € 30,-

BUITENSPEL In Amsterdam-Zuid telt alleen succes. Maar makelaar Julius werd géén miljonair en zijn zoon vliegt van school. Hoe houd je stand? Jagger Plaza,

KATTENOGEN Echtelijke ruzie? De kat kijkt wel toe. Peter van Straatens beste kattentekeningen, vol herkenbaar menselijk gedoe. Poeslief,

Robert Vuijsje € 23,99

Peter van Straaten € 20,-

DAPPER De buitenwereld is doodeng. Toch moet poes Mientje haar veilige vensterbank verlaten. Wat je al niet doet voor liefde. Mientje, Sanne Vogel € 22,99

HULPTROEP Van paleistuin tot bovenwoning: de dierenambulance rukt uit. Kirsten Dorrestijn volgt de dierenredders en ontdekt wat hen drijft. Verhalen van de dierenambulance, Kirsten Dorrestijn € 22,99

88 Present

082 PRESENT 2026_Shopping Verwondering.indd 88

14-10-2026 14:30

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 89

14-10-2026 14:33

OVER GRENZEN HEEN HOE DE JEUGDBOEKEN VAN YORICK GOLDEWIJK OOK VOLWASSENEN BEROEREN

De boeken van Yorick Goldewijk worden uitgegeven als jeugdboeken, maar ook veel volwassenen lopen ermee weg. Zijn nieuwste boek Mijn oom eet stiekem smeerolie is opnieuw een boek dat nauwelijks met zijn eerdere werk te vergelijken is. Hoe ontstaan zijn wonderlijke werelden waarin kinderen én volwassenen zich herkennen?

90 Present

090 Present 2026_Yorick Goldewijk.indd 90

14-10-2026 14:34

INTERVIEW TESS VAN DER ZWET ILLUSTRATIES JESKA VERSTEGEN BEELD FRANK RUITER (PORTRET)

YORICK GOLDEWIJK: “KINDEREN KUNNEN BEST VEEL HEBBEN EN BOEKEN HOEVEN NIET ALTIJD GOED AF TE LOPEN”

Zie jij tijdens het schrijven een bepaalde lezer voor je? ‘Ik schrijf niet per se voor een doelgroep, maar gewoon voor mezelf. Ook bij de zinnen die ik maak, ben ik er niet mee bezig of ze eenvoudiger moeten. Ik vind het het mooist als je in weinig woorden veel kunt zeggen, zonder allerlei kanttekeningen, nuances en “maren”. Als je heel to the point bent, raak je de lezer het meest. Soms staat iets er niet letterlijk, maar wekt het wel een gevoel op.’ Toch worden je boeken uiteindelijk als jeugdboeken uitgegeven. ‘Het verhaal bepaalt voor welke leeftijd het geschikt is. Van tevoren weet ik dat zelf nooit precies. Soms twijfel ik zelfs of ik niet iets voor volwassenen heb geschreven. Maar uiteindelijk moet er een leeftijd op het boek staan. Dat is heel rigide: anders dan bij films is er niet alleen een vanaf-leeftijd, maar ook een tot-leeftijd. Kinderen kunnen daardoor denken: dat ga ik niet lezen, te kinderachtig. Ik probeer me daar niet te veel mee bezig te houden. Uiteindelijk vindt een boek toch wel zijn weg naar het publiek waarvoor het het meest geschikt is.’ Dus jij had niet de grote droom om kinderboekenschrijver te worden? ‘Ik heb altijd geschreven, maar ik heb

JEUGD

me nooit specifiek in kinderboeken verdiept. Ik ben daar min of meer per ongeluk ingerold toen ik voor mijn zoon een verhaal bedacht. Dat maakte zoveel los in mijn hoofd, het voelde zo vrij, dat ik op dat spoor ben gebleven. Er zijn ontzettend veel mooie kinderboeken die leeftijdsoverschrijdend zijn en veel mensen raken. Boeken die gewoon voor mensen zijn en al vanaf jonge leeftijd gelezen kunnen worden.’ De meeste boeken die je schrijft worden verteld vanuit het perspectief van kinderen. Vanwaar die keuze? ‘Kinderen aan het einde van de basisschool en het begin van de middelbare school zijn heel interessante mensen. Er gebeurt heel veel met ze. Ze hebben dromen en alles is nog mogelijk. De wereld is een soort groot wonder. Tegelijkertijd zijn ze al heel goed in staat om te filosoferen en zich te verplaatsen in mensen die anders zijn dan zij. In Films die nergens draaien gaat het bijvoorbeeld over verlies en vergankelijkheid. Dat speelt doorgaans een grotere rol als je ouder wordt. Maar als je kinderen via een verhaal de context geeft, kunnen zij zich daar net zo goed in verplaatsen. Je kunt hun onbevangenheid én hun wijsheid aanspreken.’ De werelden in je boeken verschillen sterk van elkaar. Waar begint een nieuw verhaal? ‘Vaak bij iets wat nog helemaal niets prijsgeeft over het verhaal. Een liedje, een geur of een foto. Het gaat om een sfeer. Daar word ik dan zó verliefd op dat die me helemaal omgeeft en niet meer loslaat. Bij Films die nergens draaien begon het met een oude foto van mezelf in een lege bioscoopzaal, volgens mij in Tuschinski. Toen ik die foto terugzag, voelde ik dat er een verhaal in verstopt zat.’

Present 91

090 Present 2026_Yorick Goldewijk.indd 91

14-10-2026 14:34

JEUGD Je schrijft over zware onderwerpen als “ALS HET ME LUKT verlies, oorlog en de dood. Hoe houd OM IETS WAT VOOR je rekening met het lezende kind? ‘Kinderen kunnen best veel hebben MIJ WEZENLIJK en boeken hoeven niet altijd goed af IS IN WOORDEN te lopen. Zolang je een veilige omgeTE VATTEN, GEEFT ving weet te creëren, kun je ook over de dood, rouw of oorlog schrijven. DAT EEN ENORME Humor is daarbij belangrijk. Die OPLUCHTING” zorgt ervoor dat er niet alleen zwaarHeb je dan écht nog geen idee waar het verhaal naartoe gaat? ‘Op een gegeven moment móét ik wel technisch worden: wat wil ik hiermee, hoe kan ik die sfeer in dienst stellen van een verhaal? Ik schrijf vaak al vroeg het einde. Als ik dat heb geschreven, begrijp ik waar het boek echt over gaat. Maar hoe ik bij dat einde kom, blijft voor mij ook een raadsel. Ik blijf onbevangen in het schrijven. Soms denk ik aan het einde van een dag: jeetje, wat heb ik nu weer bedacht?’ Is die onbevangenheid noodzakelijk? ‘Ik denk het wel. Als ik alles vooraf uitkristalliseer, geeft dat minder stress, maar houd ik het vuur minder goed vast. Dan stagneer ik. Schrijven blijft een groot avontuur. Je gaat het ongewisse in. Het is jammer dat we die onbevangenheid afleren wanneer we ouder worden, omdat ze niet praktisch is. De mensenwereld is er niet op ingericht. Maar je verliest er zoveel mee.’ Hoe zorg je dat een lezer meegaat in absurde verhalen als tijdreizen of mensen die in dieren veranderen? ‘Mijn personages stellen dezelfde vragen als de lezer. Ze denken ook: dit kan toch helemaal niet? Zodra het personage de twijfel van de lezer overneemt, voelt de lezer zich gehoord. Het personage probeert verklaringen te verzinnen, maar die leiden ook nergens toe. Als lezer moet je dan wel met hem of haar meegaan.’

te is, maar ook relativering.’

Wat betekent het voor je als een kind óf een volwassene zich in je woorden herkent? ‘Soms krijg ik een e-mail van een moeder die een boek heeft voorgelezen, van een heel oude meneer die het heeft gelezen of van een kind dat me echt móét schrijven. Ze hebben dan het gevoel dat er iets in het boek wordt gezegd wat ze zelf niet in woorden kunnen uitdrukken, maar wat precies aansluit bij hoe ze zich voelen. Zoals ik al zei: ik schrijf allereerst voor mezelf, en als het me lukt om iets wat voor mij wezenlijk is in woorden te vatten, geeft dat een enorme opluchting. Alsof ik het dan ook echt los kan laten. Maar dat zou je in feite een dagboek kunnen noemen. Als vervolgens een volslagen vreemde met andere referentiekaders, herinneringen en ervaringen het herkent en voelt zoals jij, wordt het iets groters. Zo’n e-mail is dus heel bijzonder en waardevol.’

Mijn oom eet stiekem smeerolie, Yorick Goldewijk € 18,99

92 Present

090 Present 2026_Yorick Goldewijk.indd 92

14-10-2026 16:08

BEELD DENISE VALK

COLUMN

Verwarring SIMOON HERMUS

Na een krappe vijftien jaar te hebben geklust aan mijn dialect, resteert een mengelmoes van hardnekkig Brabants en kakkerlingo. In al mijn pogingen tot verstaanbaarheid hoop ik mijn vermogen om verwarring te zaaien niet te verliezen. Onder het systeemplafond van de krantenredactie struikelde een eindredacteur over een rondslingerende kroos in mijn reportage. ‘Wat is een kroos?’ ‘Gewoon, een kroos’, zei ik, ‘het binnenste van een appel.’ ‘Volgens mij is dat Brabants. Ik maak er klokhuis van, goed?’ Ik protesteerde, omdat Brabants toch ook Nederlands is, waarop hij tegenwierp dat mijn kroos de lezer ernstig in verwarring zou brengen. Hoewel ik op de basisschool niet snapte waarom in het Klokhuis-intro een appelkroos zat, leerde ik toen al dat mensen op tv, in boeken en in de krant vaak andere woorden gebruikten dan ik van huis uit kende. Ik ontwikkelde de vaardigheid om uit de context op te maken wat zo’n woord betekent, of een boek te raadplegen. Jaren later zit het voorval me nog altijd in onredelijke mate dwars, dat is wel duidelijk. En dat terwijl ik als achttienjarige zélf zo fanatiek probeerde het Brabants van mijn tong te schrapen. Ik wilde kakker worden, omdat ik bij de mensen wilde horen die ik op tv zag, en werd lid van het Amsterdamse corps. Daar spekte ik mijn vocabulaire met termen

“Mijn zelfgekozen dialect voorzag me van een nieuwe context”

die bewust onbegrijpelijk waren, die een grens trokken tussen ons, de mensen die wisten hoe het hoorde, en de rest. Mijn zelfgekozen dialect voorzag me van een nieuwe context, een waarin ik met terugwerkende kracht voorbestemd leek om een plek op te eisen tussen mensen die vroeger onbereikbaar waren. Toen ik in mijn manuscript naar een titel voor mijn debuut zocht, viel mijn oog op het woord grubba. Een sociëteitsterm die voor mij altijd te Brabants klonk om corporaal te zijn. Net als ik. Mijn redacteur protesteerde, omdat het de lezer ernstig in verwarring zou brengen. Ik hoop het, omdat verwarring een uitstekende reden is om een boek te raadplegen. Daar was hij het mee eens. Simoon Hermus is journalist en satirisch schrijver. Ze schreef onder meer voor NRC, De Speld en de Volkskrant en maakt samen met Vera van Zelm satirische video’s als de Narsisters. Met Grubba maakt ze haar romandebuut. Daarin blikt de hoofdpersoon terug op haar studententijd bij het corps, waar ze hoopte te ontsnappen aan het milieu waarin ze opgroeide. Jaren later keert ze terug naar haar geboortegrond en probeert ze de kloof met thuis weer te dichten. Grubba € 21,99 (verschijnt eind januari 2027)

Present 93

093 PRESENT 2026_Column Simoon.indd 93

14-10-2026 14:35

Kijk je naar mij?, het nieuwe album van Froukje, staat vol prachtige én rauwe liedjes, met aangrijpende zinnen die een persoonlijk kijkje geven in het hoofd en leven van de singersongwriter. Present koos er zeven uit als basis van een gesprek over het artiestenbestaan, rouw, angst, liefde en de levens die we nooit zullen leven.

Zin voor zin 94 Present

094 PRESENT 2026_Froukje.indd 94

14-10-2026 14:37

INTERVIEW TESS VAN DER ZWET BEELD PASQUAL DOMINIC

MUZIEK

FROUKJE IS OP HAAR NIEUWE ALBUM ONMISKENBAAR VRIJ

“ Je had ze beloofd, tekenen uit die vermeende hemel. Je ging gewoon dood. Hoe doet dat eer aan deze leegte?” NOORDPOOL

“ Dit leven is een pil en ik slik ’m door als men dat wil, in het openbaar, mensen kijken daar graag naar”HET LEVEN IS EEN PIL Wanneer kreeg je voor het eerst het gevoel dat je leven iets openbaars werd, iets waarmee andere mensen zich gingen bezighouden? ‘In het begin voelt praten over jezelf nog vrijblijvend, alsof je op vakantie bij een tafel met vreemden aanschuift: niemand kent je, dus je kunt alles zeggen. Dat verandert wanneer je vaker wordt herkend. Dan besef je dat je overal bekeken kunt worden. Tegelijkertijd is mijn dagelijks leven nauwelijks zichtbaar, en dat houd ik bewust zo. Ik gebruik mijn socials om te delen wat ik maak en wat eraan komt, niet om mijn privéleven openbaar te maken. Daarom ervaar ik die zin niet per se als pijnlijk of confronterend. Bekeken worden op het podium kan juist iets moois hebben. Soms word je samen met het publiek opgetild en kom je in een staat van volledige overgave. Ik denk dat mensen dát het liefst zien.’

Wil je delen waar dit nummer over gaat? ‘Ik heb op jonge leeftijd mijn broer verloren. Op zijn rouwkaart stond een afbeelding uit de kinderfilm The Snowman. Die film en het jongetje dat met de sneeuwman meevliegt zijn daardoor een soort symbolen voor ons geworden. Wij weten natuurlijk allemaal dat mijn broer gewoon overleden is, maar soms maakt het iets zachter als je zegt: hij is met de sneeuwman mee. Dat is troostend en tegelijkertijd denk ik soms ineens: ja, maar je bent alsnog gewoon niet meer hier. Ik vind het wel een voorrecht dat ik dingen waar ik verdriet over heb, kan vormgeven tot iets moois. Het is fijn dat je het zo een plek kan geven, en dat ook voor anderen kunt creëren.’

“ Soms ben ik echt jaloers omdat bij haar alles echt is en ik ben zo fucking nep, soms denk ik: houd toch je bek eens” IK WOU DAT IK JOU WAS

Waar komt dat gevoel van jaloezie en ‘nep zijn’ vandaan? ‘Ik kan erg opkijken naar andere artiesten die iets heel authentieks maken, iets wat vanuit een echte ervaring komt. Dan denk ik wel eens: wat is er nou interessant aan mijn verhaal? Waarom zit ik weer met een interviewer over mezelf te lullen? Ik schrijf gewoon wat ik voel en ik maak daar een nummer over. Ik denk wel dat ik een vermogen heb om juist de dagelijkse dingen en het kleine leed te

Present 95

094 PRESENT 2026_Froukje.indd 95

14-10-2026 14:37

“Ik vind het wel een voorrecht dat ik dingen waar ik verdriet over heb, kan vormgeven tot iets moois” verwoorden. En dat hoeft echt niet allemaal 100% waar te zijn. Ik laat in het midden wat echt is en wat niet.’

“ Ik keek laatst in de spiegel, ik was onmiskenbaar vrij” WAT MOET IK IN DE OORLOG

het er wel eens over gehad. De conclusie: we komen in elk geval bij elkaar schuilen en kunnen dan hopelijk nog een beetje lachen met elkaar. Tijdens het schrijven van dit album realiseerde ik me dat een vriendschap eigenlijk een heel belangrijke liefde in het leven is. Ook het nummer Luzacstraat gaat over hoe vriendschappen in bepaalde periodes van je leven je kunnen vormen tot wie je wordt.’

Hoe houden de oorlogen en dreiginOoit komt er een bruiloft en de helft gen in de wereld je bezig, terwijl jouw “ eigen vrijheid zo vanzelfsprekend van het echtpaar had bij mij moeten lijkt? ‘Dit liedje heeft ook iets cynisch, horen” BRUILOFT iets van: zolang het niet in mijn achtertuin is, kom ik er ook niet helemaal Schrijf je gemakkelijker wanneer je verliefd bent of mee in contact. Ik ben opgegroeid in juist wanneer je hart gebroken is? ‘Verliefdheid of een generatie waarin vrijheid iets is een break-up brengen wel energieën met zich mee waar je niet eens over nadenkt. Het waar ik altijd heel direct mee kan schrijven. Een lijkt een vanzelfsprekendheid. Maar gebroken hart is natuurlijk de moeder der songdat is het natuurlijk helemaal niet. Via social media kunnen we op ons scherm alle ellende van de hele wereld zien. Ik denk dat we allemaal wel FROUKJE (2001) brak in 2020 door met met een zekere angst leven van: wat haar single Groter dan ik en is sindsdien niet als het op een dag oorlog wordt? Wie meer uit de Nederlandse muziekscène weg te ben ik in de oorlog? Wat moet ik dan denken. Met haar scherpe, persoonlijke liedjes, doen?’ waaronder Ik wil dansen en Zonder gezicht samen met muziek- en boezemvriendin S10 - is “ Als de wereld vergaat, ze uitgegroeid tot een van de opvallendste vroeger of laat, ik wil met stemmen van haar generatie. Haar debuutaljullie zijn” MET JULLIE bum Noodzakelijk verdriet kwam uit in 2024 en stond drie weken lang op nummer 1 in de Nederlandse Album Top 100 en leverde de Gaat dit nummer over oorlog of juist zangeres een Edison, een 3FM Award én een over vriendschap? ‘Uiteindelijk gaat 3voor12 Award op. Sinds 2020 werd Froukjes het over vriendschap. Natuurlijk muziek meer dan 240 miljoen keer gestreamd. houdt het me bezig wat ik zou doen, Haar nieuwe album Kijk je naar mij? schreef en waar ik heen ga, mocht de bom vallen. produceerde ze grotendeels zelf. Met vrienden onderling hebben we

96 Present

094 PRESENT 2026_Froukje.indd 96

14-10-2026 14:37

MUZIEK

writing-bronnen. De tekst van Bruiloft moet je niet te letterlijk nemen hoor. Ik heb gelukkig best snel een verbinding met mensen, dus er zijn allerlei liefdes in mijn leven waarvan ik denk: die had hét kunnen zijn. Maar het leven loopt soms anders. Tijdens het maakproces van dit album zat ik op het gebied van liefde in iets rustiger vaarwater. Gelukkig schrijf ik dan ook heel consistent. Mijn nummers gaan dan simpelweg over andere dingen.’

“Er zijn miljoenen levens waarvan ik er maar eentje heb geleefd” JAAR NA JAAR Welk leven had je willen leven als je geen artiest was geworden? ‘Ik hou heel erg van dieren en zou best een leuk leven als dierenverzorger kunnen hebben. En ik zou ook graag eens in het buitenland willen wonen. Maar ik gedij het best in consistentie en uit het leven dat ik nu leid haal ik al heel veel. Dat is wel een soort rustig, volwassen gevoel. Maar er komt nog van alles, daar ben ik van overtuigd.’

Kijk je naar mij?, Froukje € 19,99 (CD) en € 29,99 (LP)

“Ik denk wel eens: wat is er nou interessant aan mijn verhaal?” Present 97

094 PRESENT 2026_Froukje.indd 97

14-10-2026 14:37

OOG VOOR DE WERELD BEELDEN DIE JE BLIK VERRUIMEN

De kracht van een goed beeld is dat het je op een nieuwe manier laat kijken naar iets dat je al dacht te kennen. Deze boeken doen precies dat: ze laten je oog vallen op wat anders misschien aan je voorbij zou gaan.

98 Present

098 PRESENT 2026_Fotoboeken.indd 98

14-10-2026 14:38

BEELD KADIR VAN LOHUIZEN, HAILUN MA, ADAM KHAN, LOUIS-JACQUES-MANDÉ DAGUERRE (BAVARIAN NATIONAL MUSEUM), REETTA RANTA TEKST ESTHER PORDON

BEELDEN

ANDERE ENERGIE Windturbines van honderden meters hoog, metersdikke kabels, waterstofinstallaties en datacenters: de energietransitie blijkt verrassend fotogeniek. Kadir van Lohuizen kreeg toegang tot plekken rond de Noordzee waar je normaal niet zomaar binnenwandelt. Zijn foto’s tonen de imposante schaal van onze zoektocht naar nieuwe energie, alsmede de dilemma’s die daarachter schuilgaan. Kaarten, infographics en een essay van wetenschapshistoricus Jean-Baptiste Fressoz geven extra context. Het Rijksmuseum wijdt er dit najaar ook een tentoonstelling aan. New Energy, Kadir van Lohuizen € 59,-

Present 99

098 PRESENT 2026_Fotoboeken.indd 99

14-10-2026 14:38

TERUG NAAR HUIS Hailun Ma groeide op in het Chinese Ürümqi, studeerde modefotografie in New York en keek daarna met andere ogen naar haar geboortestreek Xinjiang. In Hometown vermengt ze familiebeelden, straatcultuur en mode met geënsceneerde fotografie. Het resultaat is kleurrijk en speels, met jonge mensen die lokale tradities en internationale trends moeiteloos naast elkaar dragen. Tot 20 januari 2027 is Ma’s werk ook te zien bij Foam in Amsterdam, in haar eerste internationale museale solotentoonstelling buiten China. Hometown, Hailun Ma € 45,-

ROOD OP SNELHEID Een Ferrari hoeft niet te rijden om snelheid uit te stralen. Dit forse boek duikt in de geschiedenis van het Italiaanse automerk, met beroemde modellen, ontwerptekeningen en beelden uit het archief. Genoeg om rustig bij stil te staan, hoe vreemd dat bij een Ferrari misschien ook klinkt. De luxe hardcover zit bovendien in een slipcase met leerstructuur. Een collector’s edition die net als de auto’s zelf niet bepaald gemaakt is om onopvallend in een hoekje te staan. Ferrari, Patricia López € 104,-

100 Present

098 PRESENT 2026_Fotoboeken.indd 100

14-10-2026 14:38

BEELDEN

Present 101

098 PRESENT 2026_Fotoboeken.indd 101

14-10-2026 14:39

102 Present

098 PRESENT 2026_Fotoboeken.indd 102

14-10-2026 14:39

BEELDEN

VOGELVLUCHT Waarom brengt een raaf in het ene verhaal onheil en in het andere juist troost? En waar vliegt de kraanvogel volgens oude Noordse verhalen heen als de winter komt? Reetta Ranta duikt in de folklore, mythologie en symboliek rond vogels. Van zwaan en koekoek tot uil en kraanvogel: iedere soort draagt eeuwenoude verhalen met zich mee. Sfeervolle illustraties brengen die vogelwereld tot leven en laten zien hoeveel betekenis mensen al eeuwenlang in hun aanwezigheid lezen. De roep van de kraanvogel, Reetta Ranta € 20,-

200 JAAR KIJKEN In 1826 maakte Nicéphore Niépce de foto die vaak als de eerste uit de geschiedenis wordt beschouwd. Tweehonderd jaar later selecteert curator Nathalie Herschdorfer evenzoveel sleutelbeelden om te laten zien hoe ingrijpend fotografie onze blik op de wereld heeft veranderd. Met onder andere beelden van Man Ray, Edward Steichen en Daguerre - die als eerste mensen op een foto vastlegde (zie afbeelding) - komen zowel techniek en wetenschap als kunst en maatschappij voorbij. Herschdorfer weet waarover ze praat: ze is directeur van het Zwitserse fotografiemuseum Photo Elysée. Dit is fotografie, Nathalie Herschdorfer € 55,-

Present 103

098 PRESENT 2026_Fotoboeken.indd 103

14-10-2026 14:39

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 104

14-10-2026 14:40

ILLUSTRATIE GEMMA PAUWELS

Verbinding 106 TIEN JAAR PRESENT VOL BIJZONDERE ONTMOETINGEN 114 AIMÉE DE JONGH BRENGT HET VLUCHTELINGENKAMP IN BEELD 124 VEGGILAINE KRIJGT TREK IN DE HERFST 126 FREEK DE JONGE: “MIJN TALENT IS HEILIG” 131 DRIE KEUKENS, ÉÉN FEESTELIJK DINER Present 105

105 PRESENT 2026_Katerncover Verbinding.indd 105

14-10-2026 14:41

met Jord Althuizen

aarde

Minder spullen, minder uitgeven, minder online

Pre sent

van Paagman

FOTOGRAFIE EN THUISZITTEN

“IK ZIT IN EEN PERIODE VAN BEZINNING”

Reizen

TIEN KEUZES VAN MARIEKE LUCAS RIJNEVELD

227x

Sport

Auke Kok over Johan Cruijff

Icoon

CADEAU

Pre sent #5 WINTER 2021/2022

EEN ONGEWOON GESPREK MET THÉ TJONG-KHING

“Het voelt meteen vertrouwd tussen ons”

van Paagman

Maaike Ouboter OVER HAAR JEUGDHERINNERINGEN

302

Annie M.G. Schmidt ODE AAN EEN ICOON

70 jaar Paagman!

CADEAU-TIPS

CYNTHIA SCHULTZ, MIDAS DEKKERS, WILLY VLAUTIN, SPLINTER CHABOT, BAS HEIJNE, A.F.TH. VAN DER HEIJDEN, DOLF JANSEN, HAAGSE HARRY EN NOG VELE ANDEREN

Pre sent

“De woede die ik in Eus voelde is nooit opgehouden”

van Paagman

geen kinderboek worden”

TEKENDE EEN COMPLEET NIEUWE VERSIE VAN SINTERKLAAS

25 jaar koken met Jamie

WAT IS TOCH HET GEHEIM VAN THE NAKED CHEF?

Er is niets mis met je

EERLIJKE VERHALEN OVER MENTALE PROBLEMEN

EN VERDER:

CADEAU-TIPS

Maarten van Rossem

JOZUA DOUGLAS, SHOLEH REZAZADEH, DAVID PEFKO, EVI HANSSEN, ROOS REEDIJK, IEDE HOORN, DE ZOETE ZUSJES EN NOG VELE ANDEREN

Pre sent

NUMMER 10 WINTER 2026/2027

NET 80 MAAR NOG LANG NIET UITGESCHREVEN

001 PRESENT 2024_Cover.indd 1

NELLEKE NOORDERVLIET “DE ZWAKTE VAN DE DEMOCRATIE IS DAT ZE ZICHZELF KAN OPHEFFEN”

van Paagman

VOOR ONDER DE BOOM

TEKENDE EEN COMPLEET NIEUWE VERSIE VAN SINTERKLAAS

Maarten van Rossem

En verder:

EN VERDER: FROUKJE, SPLINTER CHABOT, FREEK DE JONGE, MALOU HOLSHUIJSEN, JAAP ROBBEN, BEATRICE DE GRAAF, AIMÉE DE JONGH, LIANE MORIARTY, MICHAEL BERG, YORICK GOLDEWIJK, VEGGILAINE, SIMOON HERMUS, DAAN TIMMERS EN MEER

001 PRESENT 2025_Cover.indd 1

Openhartig en kwetsbaar

LIZE SPIT

“IK KAN NU VRIJUIT SPREKEN EN BEN NIET MEER CHANTEERBAAR”

25 jaar koken met Jamie

WAT IS TOCH HET GEHEIM VAN THE NAKED CHEF?

Er is niets mis met je

EERLIJKE VERHALEN OVER MENTALE PROBLEMEN

SACHA BRONWASSER, CARRY SLEE, NATASCHA VAN WEEZEL, LEX BOON, GRIET OP DE BEECK, MISCHA COHEN OVER ERWIN OLAF, ESTELLE CRUIJFF, KATINKA POLDERMAN, RONDÉ, JAN PAUL SCHUTTEN, JEROEN WINDMEIJER EN NOG VEEL MEER

NUMMER 10 WINTER 2026/2027

“DE ZWAKTE VAN DE DEMOCRATIE IS DAT ZE ZICHZELF KAN OPHEFFEN”

183

cadeautips VOOR ONDER DE BOOM

Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette

23-10-2024 13:33

OVER ERBIJ HOREN ZONDER JEZELF TE VERLIEZEN

van Paagman

AHMED ABOUTALEB: “IK DENK DAT DE MEESTE NEDERLANDERS VERBINDING WILLEN, MISSCHIEN WEL MEER DAN OOIT TEVOREN”

VOOR ONDER DE BOOM

JIMMY NELSON, INGE SCHILPEROORD, ILJA GORT & FIK MEIJER KELLY WEEKERS, MAXIM FEBRUARI EN NOG VELE ANDEREN

001 PRESENT 2024_Cover.indd 1

WAT IS HET LOT VAN DE SCHRIJVER NU AI ZELF BOEKEN KAN PRODUCEREN?

268 cadeautips

geen kinderboek worden”

En ook: JOCHEM MYJER, KLUUN, MAURITS CHABOT, JOHN BOYNE

Pre sent

NET 80 MAAR NOG LANG NIET UITGESCHREVEN

NELLEKE NOORDERVLIET

En verder:

CESAR ZUIDERWIJK, SUSAN SMIT, EMMA KOK, WORTHY DE JONG & JAMES WORTHY, JOHN DE WOLF, MARION PAUW, JIP VAN DEN TOORN, EDINO VAN DORSTEN, NICK TOET, INGELA P ARRHENIUS, LARA TAVEIRNE EN NOG VEEL MEER

ADRIAAN VAN DIS: “WAAR HET HART VAN VOL IS LOOPT DE PEN VAN OVER” DIK BOEK, GROOT EGO? DE NIEUWE LEESCULTUUR MAG GEZIEN WORDEN TINEKE SCHOUTEN: “ECHT GENIETEN KAN IK EIGENLIJK PAS ACHTERAF”

NR.10 WINTER 2026/2027

22-10-2025 16:43

235x 235

cadeau-inspiratie

YOUP VAN ‘T HEK & MARIJE TOLMAN “Flappie moest

BUITENLANDS SUCCES voor Nederlandse auteurs

EN VERDER:

BART CHABOT & MATTHIJS VAN NIEUWKERK OVER VRIENDSCHAP IN MOEILIJKE TIJDEN

NR.9 WINTER 2025/2026

001 PRESENT 2025_Cover.indd 1

DIK BOEK, GROOT EGO? DE NIEUWE LEESCULTUUR MAG GEZIEN WORDEN TINEKE SCHOUTEN: “ECHT GENIETEN KAN IK EIGENLIJK PAS ACHTERAF”

NR.10 WINTER 2026/2027

NR.9 WINTER 2025/2026

CESAR ZUIDERWIJK, SUSAN SMIT, EMMA KOK, WORTHY DE JONG & JAMES WORTHY, JOHN DE WOLF, MARION PAUW, JIP VAN DEN TOORN, EDINO VAN DORSTEN, NICK TOET, INGELA P ARRHENIUS, LARA TAVEIRNE EN NOG VEEL MEER

VOOR JONG EN OUD

Present van Paagman

BART CHABOT & MATTHIJS VAN NIEUWKERK OVER VRIENDSCHAP IN MOEILIJKE TIJDEN

258

van Paagman

ADRIAAN VAN DIS: “WAAR HET HART VAN VOL IS LOOPT DE PEN VAN OVER”

De evolutie van‘BEATSTAD’ Den Haag

“IK HEB ALTIJD GEPROBEERD OM ME VERRE TE HOUDEN VAN SITUATIES WAARIN IK ZOU MOETEN VERGADEREN”

CADEAU-TIPS

JOZUA DOUGLAS, SHOLEH REZAZADEH, DAVID PEFKO, EVI HANSSEN, ROOS REEDIJK, IEDE HOORN, DE ZOETE ZUSJES EN NOG VELE ANDEREN #9 # 9 WINTER WINTER 2025/2026 2025 /2026

23-10-2024 13:33

OVER ERBIJ HOREN ZONDER JEZELF TE VERLIEZEN

#BOOKTOK BOOKTOK # krijgt jongeren wereldwijd aan het lezen

Paulien Cornelisse:

EN OOK: JEAN-MARC VAN TOL, HAEMIN SUNIM, BENJAMIN MOSER,

Pre sent

Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette

Present van Paagman

AHMED ABOUTALEB: “IK DENK DAT DE MEESTE NEDERLANDERS VERBINDING WILLEN, MISSCHIEN WEL MEER DAN OOIT TEVOREN”

OVER OUDER WORDEN EN JEUGDHERINNERINGEN

VOOR JONG EN OUD

van Paagman

HOE K-pop EEN WERELDWIJDE SUBCULTUUR WERD

Charlotte Dematons

254

CADEAU-TIPS CADE CADEA AU-TIPS AUT

#8 WINTER 2024/2025

“De woede die ik in Eus voelde is nooit opgehouden”

SOORT TEGENGIF IN CORONATIJD”

183 cadeautips

VANJA VAN DER LEEDEN, ERNEST VAN DER KWAST, CHARLOTTE DEMATONS DOMIEN VERSCHUUREN, BAS LOUISSEN & CHRIS BERGSTRÖM EN NOG VEEL MEER

Pre sent

ÖZCAN AKYOL

Ana Huang: “BOOKTOK WAS EEN

van Paagman

WAT IS HET LOT VAN DE SCHRIJVER NU AI ZELF BOEKEN KAN PRODUCEREN?

CYNTHIA SCHULTZ, MIDAS DEKKERS, WILLY VLAUTIN, SPLINTER CHABOT, BAS HEIJNE, A.F.TH. VAN DER HEIJDEN, DOLF JANSEN, HAAGSE HARRY EN NOG VELE ANDEREN

NR.8 WINTER 2024/2025

EN OOK: JEAN-MARC VAN TOL, HAEMIN SUNIM, BENJAMIN MOSER,

EN OOK: FRITS SPITS, DOMINEE GREMDAAT & MARGREET DOLMAN, BABS GONS,

van Paagman

NR.7 WINTER 2023/2024

VOOR JONG EN OUD

NR.8 WINTER 2024/2025

NR.7 WINTER 2023/2024

OVER OUDER WORDEN EN JEUGDHERINNERINGEN

VOOR JONG EN OUD

Pre sent

“IK KAN NU VRIJUIT SPREKEN EN BEN NIET MEER CHANTEERBAAR”

EN OOK: KADER ABDOLAH, JIMMY NELSON, LEO BLOKHUIS, ROBERT HARRIS,

Arthur Japin over zijn VERZONNEN FAMILIE

CADEAU-TIPS

JEAN-PIERRE GEELEN DUIKT IN DE GESCHIEDENIS

#7 WINTER 2023/2024

“IK HEB ALTIJD GEPROBEERD OM ME VERRE TE HOUDEN VAN SITUATIES WAARIN IK ZOU MOETEN VERGADEREN”

258

Charlotte Dematons

302

ODE AAN EEN ICOON

Present van Paagman

SOORT TEGENGIF IN CORONATIJD”

MILOU VAN DER WILL LEGT UIT

70 jaar Paagman!

Paulien Cornelisse:

Ana Huang: “BOOKTOK WAS EEN

To vegan or not to vegan?

OVER HAAR JEUGDHERINNERINGEN

Openhartig en kwetsbaar

CADEAUS

VOOR EEN MOOIE WINTER

van Paagman

Annie M.G. Schmidt

LIZE SPIT

239

EEN ONGEWOON GESPREK MET THÉ TJONG-KHING

#6 WINTER 2022/2023

“Het voelt meteen vertrouwd tussen ons”

Maaike Ouboter

YOUP VAN ‘T HEK & MARIJE TOLMAN “Flappie moest

“Tradities moet je bedenken en maken en dan kun je ze doorgeven”

Pre sent

YVONNE KEULS & MALOU HOLSHUIJSEN

van Paagman

Present van Paagman

HOE K-pop EEN WERELDWIJDE SUBCULTUUR WERD

VOOR JONG EN OUD

JIMMY NELSON, INGE SCHILPEROORD, ILJA GORT & FIK MEIJER KELLY WEEKERS, MAXIM FEBRUARI EN NOG VELE ANDEREN

#8 WINTER 2024/2025

van Paagman

CADEAU-TIPS CADE CADEA AU-TIPS AUT

En ook: JOCHEM MYJER, KLUUN, MAURITS CHABOT, JOHN BOYNE

Pre sent

ÖZCAN AKYOL

#7 WINTER 2023/2024

INSPIRATIE

#5 WINTER 2021/2022

WAAROM WE WEER VAKER DE BARRICADES OPGAAN

Icoon

CADEAU

Pre sent

OP PAD MET DE FAMILIE CHABOT

Speak up!

TIEN KEUZES VAN MARIEKE LUCAS RIJNEVELD

227x

En ook:

254

“IK ZIT IN EEN PERIODE VAN BEZINNING”

Dit of dat?

NR.6 WINTER 2022/2023

EN OOK: FRITS SPITS, DOMINEE GREMDAAT & MARGREET DOLMAN, BABS GONS,

Het nieuwe feminisme

Herman Koch Tomas Ross nijntje Freddy Tratlehner Ronald Giphart Asterix Bart Chabot Karin Slaughter Arnon Grunberg

De evolutie van‘BEATSTAD’ Den Haag

BUITENLANDS SUCCES voor Nederlandse auteurs

Vrije tijd

Lezen of Netflixen? Maatschappij

Sport

VOOR EEN MOOIE WINTER

OVER CARRIÈRE, FOTOGRAFIE EN THUISZITTEN

van Paagman

Auke Kok over Johan Cruijff

CADEAUS

NR.5 WINTER 2021/2022

VOOR JONG EN OUD

NR.6 WINTER 2022/2023

NR.5 WINTER 2021/2022

JEAN-PIERRE GEELEN DUIKT IN DE GESCHIEDENIS

239

#BOOKTOK BOOKTOK # krijgt jongeren wereldwijd aan het lezen

Arthur Japin over zijn VERZONNEN FAMILIE

#4 WINTER 2020/2021

Present van Paagman

MILOU VAN DER WILL LEGT UIT

Pre sent

ANTON CORBIJN

#4 WINTER 2020/2021

Reizen

Present van Paagman

To vegan or not to vegan?

Pre sent Mee met Erica Terpstra

VANJA VAN DER LEEDEN, ERNEST VAN DER KWAST, CHARLOTTE DEMATONS DOMIEN VERSCHUUREN, BAS LOUISSEN & CHRIS BERGSTRÖM EN NOG VEEL MEER

#6 WINTER 2022/2023

van Paagman

“Tradities moet je bedenken en maken en dan kun je ze doorgeven”

EN OOK: KADER ABDOLAH, JIMMY NELSON, LEO BLOKHUIS, ROBERT HARRIS,

Pre sent

YVONNE KEULS & MALOU HOLSHUIJSEN

Minder spullen, minder uitgeven, minder online

Ilja Leonard Pfeijffer

‘Succes van deze omvang had ik niet verwacht’

NR.4 WINTER 2020/2021

Herman Koch Tomas Ross nijntje Freddy Tratlehner Ronald Giphart Asterix Bart Chabot Karin Slaughter Arnon Grunberg

NR.4 WINTER 2020/2021

INSPIRATIE

En ook:

WAAROM WE WEER VAKER DE BARRICADES OPGAAN

Dit of dat?

INSPIRATIE

MINIMALISME

Nr. 3 - Winter 2019/2020

OP PAD MET DE FAMILIE CHABOT

224 x CADEAU

Trend

Present van Paagman

Het nieuwe feminisme

Mee met Erica Terpstra

Speak up!

KWIJT”

HERMAN VAN VEEN PAOLO GIORDANO TONKE DRAGT MURAT ISIK SERGIO HERMAN TEUN VAN DE KEUKEN JANNEKE VREUGDENHIL & YVETTE VAN BOVEN

VERLANGLIJST

van Paagman

Nr.3 Winter 2019/2020

Present van Paagman

Nr.3 Winter 2019/2020

Vrije tijd

Lezen of Netflixen? Maatschappij

VOOR ONDER DE BOOM

OVER CARRIÈRE,

van Paagman

Nr. 3 - Winter 2019/2020

268 cadeautips

ANTON CORBIJN

#4 WINTER 2020/2021

Present van Paagman

Pre sent

Ilja Leonard Pfeijffer

‘Succes van deze omvang had ik niet verwacht’

aarde

“WE ZIJN HET CONTACT MET DE

o.a. Interviews met

Yvon Jaspers

MINIMALISME

OVER OBAMANIA

Jimmy Nelson

“N Nederland ederland kan wel wat hygge en ﬁkka gebruiken”

Trend

JEAN-PIERRE GEELEN

Nr. 2 -Winter 2018/2019

CADEAUTIPS VOOR OP DE

“UIT EENZAAMHEID KAN OOK EUFORIE VOORTKOMEN”

INSPIRATIE

Kerst

met Jord Althuizen

van Paagman

Goed voornemen GELUKKIG WORDEN IN 2018: ZO GAAT DAT HELEMAAL LUKKEN!

190

TOMMY WIERINGA:

224 x CADEAU

Pre BBQ sent

Nr.2 Winter 2018/2019

Yvon Jaspers

#9 # 9 WINTER WINTER 2025/2026 2025 /2026

KWIJT”

HERMAN VAN VEEN PAOLO GIORDANO TONKE DRAGT MURAT ISIK SERGIO HERMAN TEUN VAN DE KEUKEN JANNEKE VREUGDENHIL & YVETTE VAN BOVEN

VERLANGLIJST

“N Nederland ederland kan wel wat hygge en ﬁkka gebruiken”

Pre sent

nr.1 Najaar 2017

Nr.2 Winter 2018/2019

nr.1 Najaar 2017

“UIT EENZAAMHEID KAN OOK EUFORIE VOORTKOMEN”

Nr. 1 -Najaar 2017

VERTALERS VAN DAN BROWN

“Wij Wij hebben het laatste woord”

“WE ZIJN HET CONTACT MET DE

o.a. Interviews met

CADEAUTIPS VOOR OP DE

Pre sent van Paagman

OVER OBAMANIA

Jimmy Nelson

190

TOMMY WIERINGA:

JEAN-PIERRE GEELEN

Nr. 2 -Winter 2018/2019

GELUKKIG WORDEN IN 2018: ZO GAAT DAT HELEMAAL LUKKEN!

Nr. 1 -Najaar 2017

Kerst

van Paagman

Goed voornemen

van Paagman

Pre BBQ sent

Present van Paagman

“Wij Wij hebben het laatste woord”

Present van Paagman

VERTALERS VAN DAN BROWN

Present van Paagman

Pre sent

235x 235

22-10-2025 16:43

106 Present

106 PRESENT 2026_10 jaar Present.indd 106

14-10-2026 14:50

TEKST JEAN-PIERRE GEELEN (HOOFDTEKST) EN ESTHER PORDON (KADERS)

10 JAAR BOVENOP DE TIJDGEEST Yvon Jaspers

MINIMALISME

Minder spullen, minder uitgeven, minder online

Pre sent

Ilja Leonard Pfeijffer

#4 WINTER 2020/2021

VOOR JONG EN OUD

Het nieuwe feminisme Reizen

Mee met Erica Terpstra

Herman Koch Tomas Ross nijntje Freddy Tratlehner Ronald Giphart Asterix Bart Chabot Karin Slaughter Arnon Grunberg

Pre sent #5 WINTER 2021/2022

“Het voelt meteen vertrouwd tussen ons”

van Paagman

OVER HAAR JEUGDHERINNERINGEN

302

Annie M.G. Schmidt ODE AAN EEN ICOON

70 jaar Paagman!

CADEAU-TIPS

CYNTHIA SCHULTZ, MIDAS DEKKERS, WILLY VLAUTIN, SPLINTER CHABOT, BAS HEIJNE, A.F.TH. VAN DER HEIJDEN, DOLF JANSEN, HAAGSE HARRY EN NOG VELE ANDEREN

“IK KAN NU VRIJUIT SPREKEN EN BEN NIET MEER CHANTEERBAAR”

“De woede die ik in Eus voelde is nooit opgehouden”

JOZUA DOUGLAS, SHOLEH REZAZADEH, DAVID PEFKO, EVI HANSSEN, ROOS REEDIJK, IEDE HOORN, DE ZOETE ZUSJES EN NOG VELE ANDEREN NET 80 MAAR NOG LANG NIET UITGESCHREVEN

001 PRESENT 2024_Cover.indd 1

VOOR ONDER DE BOOM

SOORT TEGENGIF IN CORONATIJD” TEKENDE EEN COMPLEET NIEUWE VERSIE VAN SINTERKLAAS

258

De evolutie van‘BEATSTAD’ Den Haag

VOOR JONG EN OUD

JOZUA DOUGLAS, SHOLEH REZAZADEH, DAVID PEFKO, EVI HANSSEN, ROOS REEDIJK, IEDE HOORN, DE ZOETE ZUSJES EN NOG VELE ANDEREN

JIMMY NELSON, INGE SCHILPEROORD, ILJA GORT & FIK MEIJER KELLY WEEKERS, MAXIM FEBRUARI EN NOG VELE ANDEREN

“IK KAN NU VRIJUIT SPREKEN EN BEN NIET MEER CHANTEERBAAR”

25 jaar koken met Jamie

Er is niets mis met je

EERLIJKE VERHALEN OVER MENTALE PROBLEMEN

WAT IS HET LOT VAN DE SCHRIJVER NU AI ZELF BOEKEN KAN PRODUCEREN?

ADRIAAN VAN DIS: “WAAR HET HART VAN VOL IS LOOPT DE PEN VAN OVER”

NUMMER 10 WINTER 2026/2027

NET 80 MAAR NOG LANG NIET UITGESCHREVEN

001 PRESENT 2024_Cover.indd 1

NELLEKE NOORDERVLIET “DE ZWAKTE VAN DE DEMOCRATIE IS DAT ZE ZICHZELF KAN OPHEFFEN”

183

cadeautips VOOR ONDER DE BOOM

Pete Wu & Enzo Pérès-Labourdette

23-10-2024 13:33

OVER ERBIJ HOREN ZONDER JEZELF TE VERLIEZEN

van Broese

AHMED ABOUTALEB: “IK DENK DAT DE MEESTE NEDERLANDERS VERBINDING WILLEN, MISSCHIEN WEL MEER DAN OOIT TEVOREN”

001 PRESENT 2025_Cover.indd 1

Openhartig en kwetsbaar

LIZE SPIT

WAT IS TOCH HET GEHEIM VAN THE NAKED CHEF?

van Paagman

VOOR ONDER DE BOOM

geen kinderboek worden”

En ook: JOCHEM MYJER, KLUUN, MAURITS CHABOT, JOHN BOYNE

Pre sent

268 cadeautips

YOUP VAN ‘T HEK & MARIJE TOLMAN “Flappie moest

BUITENLANDS SUCCES voor Nederlandse auteurs

EN VERDER:

CADEAU-TIPS

DIK BOEK, GROOT EGO? DE NIEUWE LEESCULTUUR MAG GEZIEN WORDEN TINEKE SCHOUTEN: “ECHT GENIETEN KAN IK EIGENLIJK PAS ACHTERAF”

En verder:

CESAR ZUIDERWIJK, SUSAN SMIT, EMMA KOK, WORTHY DE JONG & JAMES WORTHY, JOHN DE WOLF, MARION PAUW, JIP VAN DEN TOORN, EDINO VAN DORSTEN, NICK TOET, INGELA P ARRHENIUS, LARA TAVEIRNE EN NOG VEEL MEER

NR.10 WINTER 2026/2027

22-10-2025 16:43

NR.9 WINTER 2025/2026

001 PRESENT 2025_Cover.indd 1

#BOOKTOK BOOKTOK # krijgt jongeren wereldwijd aan het lezen

“IK HEB ALTIJD GEPROBEERD OM ME VERRE TE HOUDEN VAN SITUATIES WAARIN IK ZOU MOETEN VERGADEREN”

Present van Broese

Present van Paagman

VOOR ONDER DE BOOM

En verder:

VOOR JONG EN OUD

van Paagman

BART CHABOT & MATTHIJS VAN NIEUWKERK OVER VRIENDSCHAP IN MOEILIJKE TIJDEN

CESAR ZUIDERWIJK, SUSAN SMIT, EMMA KOK, WORTHY DE JONG & JAMES WORTHY, JOHN DE WOLF, MARION PAUW, JIP VAN DEN TOORN, EDINO VAN DORSTEN, NICK TOET, INGELA P ARRHENIUS, LARA TAVEIRNE EN NOG VEEL MEER

254

CADE CADEAU-TIPS CADEA AU-TIPS AUT

Paulien Cornelisse:

EN OOK: JEAN-MARC VAN TOL, HAEMIN SUNIM, BENJAMIN MOSER,

#9 # 9 WINTER WINTER 2025/2026 2025 /2026

BART CHABOT & MATTHIJS VAN NIEUWKERK OVER VRIENDSCHAP IN MOEILIJKE TIJDEN

268 cadeautips

OVER OUDER WORDEN EN JEUGDHERINNERINGEN

Pre sent

23-10-2024 13:33

“DE ZWAKTE VAN DE DEMOCRATIE IS DAT ZE ZICHZELF KAN OPHEFFEN”

AHMED ABOUTALEB: “IK DENK DAT DE MEESTE NEDERLANDERS VERBINDING WILLEN, MISSCHIEN WEL MEER DAN OOIT TEVOREN”

“De woede die ik in Eus voelde is nooit opgehouden”

Ana Huang: “BOOKTOK WAS EEN

Maarten van Rossem

VANJA VAN DER LEEDEN, ERNEST VAN DER KWAST, CHARLOTTE DEMATONS DOMIEN VERSCHUUREN, BAS LOUISSEN & CHRIS BERGSTRÖM EN NOG VEEL MEER

#8 WINTER 2024/2025

HOE K-pop EEN WERELDWIJDE SUBCULTUUR WERD

Charlotte Dematons

EN OOK: KADER ABDOLAH, JIMMY NELSON, LEO BLOKHUIS, ROBERT HARRIS,

Pre sent

ÖZCAN AKYOL

van Paagman

NELLEKE NOORDERVLIET

WAT IS HET LOT VAN DE SCHRIJVER NU AI ZELF BOEKEN KAN PRODUCEREN?

CYNTHIA SCHULTZ, MIDAS DEKKERS, WILLY VLAUTIN, SPLINTER CHABOT, BAS HEIJNE, A.F.TH. VAN DER HEIJDEN, DOLF JANSEN, HAAGSE HARRY EN NOG VELE ANDEREN

NR.8 WINTER 2024/2025

EN OOK: JEAN-MARC VAN TOL, HAEMIN SUNIM, BENJAMIN MOSER,

EN OOK: FRITS SPITS, DOMINEE GREMDAAT & MARGREET DOLMAN, BABS GONS,

Present van Paagman

EERLIJKE VERHALEN OVER MENTALE PROBLEMEN

VOOR JONG EN OUD

Pre sent

NR.7 WINTER 2023/2024

VOOR JONG EN OUD

NR.8 WINTER 2024/2025

LOU HOLSHUIJSEN, ORIARTY, MICHAEL BERG, MMERS EN MEER

25 jaar koken met Jamie

Er is niets mis met je

CADEAUS

VOOR EEN MOOIE WINTER

Arthur Japin over zijn VERZONNEN FAMILIE

CADEAU-TIPS

JEAN-PIERRE GEELEN DUIKT IN DE GESCHIEDENIS

#7 WINTER 2023/2024

“IK KAN NU VRIJUIT SPREKEN EN BEN NIET MEER CHANTEERBAAR”

WAT IS TOCH HET GEHEIM VAN THE NAKED CHEF?

302

ODE AAN EEN ICOON

EN VERDER:

CADEAU-TIPS

MILOU VAN DER WILL LEGT UIT

70 jaar Paagman!

van Paagman

NR.9 WINTER 2025/2026

deau-inspiratie

OVER OUDER WORDEN EN JEUGDHERINNERINGEN

#9 # 9 WINTER WINTER 2025/2026 2025 /2026

Present van Paagman

235xx

NR.7 WINTER 2023/2024

23-10-2024 13:33

J HOREN ZONDER TE VERLIEZEN

TEKENDE EEN COMPLEET NIEUWE VERSIE VAN SINTERKLAAS

Maarten van Rossem

To vegan or not to vegan?

OVER HAAR JEUGDHERINNERINGEN

Openhartig en kwetsbaar

239

EEN ONGEWOON GESPREK MET THÉ TJONG-KHING

van Paagman

Annie M.G. Schmidt

Paulien Cornelisse:

Charlotte Dematons

e Wu & s-Labourdette

geen kinderboek worden”

“Tradities moet je bedenken en maken en dan kun je ze doorgeven”

#6 WINTER 2022/2023

“Het voelt meteen vertrouwd tussen ons”

Maaike Ouboter

YOUP VAN ‘T HEK & MARIJE TOLMAN “Flappie moest

WAAROM WE WEER VAKER DE BARRICADES OPGAAN

Pre sent

YVONNE KEULS & MALOU HOLSHUIJSEN

van Paagman

“IK HEB ALTIJD GEPROBEERD OM ME VERRE TE HOUDEN VAN SITUATIES WAARIN IK ZOU MOETEN VERGADEREN”

SOORT TEGENGIF IN CORONATIJD”

VOOR ONDER DE BOOM

VOOR JONG EN OUD

Present van Paagman

HOE K-pop EEN WERELDWIJDE SUBCULTUUR WERD

#5 WINTER 2021/2022

OP PAD MET DE FAMILIE CHABOT

Speak up!

Icoon

INSPIRATIE

Pre sent

CADEAU-TIPS CADE CADEA AU-TIPS AUT

“IK ZIT IN EEN PERIODE VAN BEZINNING”

TIEN KEUZES VAN MARIEKE LUCAS RIJNEVELD

CADEAU

En ook:

Herman Koch Tomas Ross nijntje Freddy Tratlehner Ronald Giphart Asterix Bart Chabot Karin Slaughter Arnon Grunberg

254

OVER CARRIÈRE, FOTOGRAFIE EN THUISZITTEN

Dit of dat?

227x

Sport

VOOR EEN MOOIE WINTER

JIMMY NELSON, INGE SCHILPEROORD, ILJA GORT & FIK MEIJER KELLY WEEKERS, MAXIM FEBRUARI EN NOG VELE ANDEREN

van Paagman

Het nieuwe feminisme

Auke Kok over Johan Cruijff

CADEAUS

En ook: JOCHEM MYJER, KLUUN, MAURITS CHABOT, JOHN BOYNE

#8 WINTER 2024/2025

Ana Huang: “BOOKTOK WAS EEN

183 cadeautips

239

“Present is een nieuw begin,ÖZCAN waarin wij ons LIZE Pre AKYOL Pre laatste verhaal voorlopig sent SPIT sent nog niet hebben verteld”, schreven Fabian en Nadine Paagman in het voorwoord van de eerste editie van ‘hun eigen’ magazine. Dat bleek:258 tien jaar later staat 183 het nog fier overeind. Sterker: het ontwikkeldecadeautips zich tot een vaste waarde voor klanten van de boekhandel, diePre elk najaar weten hoe laat het sent is: tijd voor een nieuwe Present. #7 WINTER 2023/2024

Vrije tijd

Lezen of Netflixen?

Maatschappij

Reizen

De evolutie van‘BEATSTAD’ Den Haag

BUITENLANDS SUCCES voor Nederlandse auteurs

#4 WINTER 2020/2021

NR.6 WINTER 2022/2023

EN OOK: FRITS SPITS, DOMINEE GREMDAAT & MARGREET DOLMAN, BABS GONS,

NR.6 WINTER 2022/2023

VOOR JONG EN OUD

Pre sent

ANTON CORBIJN

#4 WINTER 2020/2021

van Paagman

Mee met Erica Terpstra

NR.5 WINTER 2021/2022

JEAN-PIERRE GEELEN DUIKT IN DE GESCHIEDENIS

“Tradities moet je bedenken en maken en dan kun je ze doorgeven”

#BOOKTOK BOOKTOK # krijgt jongeren wereldwijd aan het lezen

Arthur Japin over zijn VERZONNEN FAMILIE

Pre sent

Present van Paagman

MILOU VAN DER WILL LEGT UIT

OP PAD MET DE FAMILIE CHABOT

Present van Paagman

To vegan or not to vegan?

Minder spullen, minder uitgeven, minder online

Ilja Leonard Pfeijffer

‘Succes van deze omvang had ik niet verwacht’

Nr. 3 - Winter 2019/2020

VANJA VAN DER LEEDEN, ERNEST VAN DER KWAST, CHARLOTTE DEMATONS DOMIEN VERSCHUUREN, BAS LOUISSEN & CHRIS BERGSTRÖM EN NOG VEEL MEER

#6 WINTER 2022/2023

INSPIRATIE

MINIMALISME

van Paagman

EN OOK: KADER ABDOLAH, JIMMY NELSON, LEO BLOKHUIS, ROBERT HARRIS,

Pre sent

YVONNE KEULS & MALOU HOLSHUIJSEN

van Paagman

NR.5 WINTER 2021/2022

Openhartig en kwetsbaar

LIZE SPIT

EEN ONGEWOON GESPREK MET THÉ TJONG-KHING

TERUGBLIK OP EEN DECENNIUM PRESENT

Present van Paagman

kinderboek worden”

ABOT, JOHN BOYNE GORT & FIK MEIJER G VELE ANDEREN

Icoon

INSPIRATIE

Maaike Ouboter

YOUP VAN ‘T HEK & MARIJE TOLMAN “Flappie moest

TIEN KEUZES VAN MARIEKE LUCAS RIJNEVELD

CADEAU

En ook:

WAAROM WE WEER VAKER DE BARRICADES OPGAAN

Dit of dat?

227x

Sport

Auke Kok over Johan Cruijff

Speak up!

224 x CADEAU

Trend

NR.4 WINTER 2020/2021

CADEAU-TIPS T TIPS

“IK ZIT IN EEN PERIODE VAN BEZINNING”

KWIJT”

HERMAN VAN VEEN PAOLO GIORDANO TONKE DRAGT MURAT ISIK SERGIO HERMAN TEUN VAN DE KEUKEN JANNEKE VREUGDENHIL & YVETTE VAN BOVEN

VERLANGLIJST

Present van Paagman

254

FOTOGRAFIE EN THUISZITTEN

Nr.3 Winter 2019/2020

OKHUIS, ROBERT HARRIS, CHARLOTTE DEMATONS RÖM EN NOG VEEL MEER

Vrije tijd

Lezen of Netflixen?

Maatschappij

NR.4 WINTER 2020/2021

VOOR EEN MOOIE WINTER

Present van Paagman

CADEAUS

Nr.3 Winter 2019/2020

239

OVER CARRIÈRE,

van Paagman

Nr. 3 - Winter 2019/2020

“Tradities moet je bedenken en maken en dan kun je ze doorgeven”

ANTON CORBIJN

#4 WINTER 2020/2021

‘Succes van deze omvang had ik niet verwacht’

aarde

“WE ZIJN HET CONTACT MET DE

o.a. Interviews met

“Nederland Nederland kan wel wat hygge en ﬁkka gebruiken”

Trend

OVER OBAMANIA

Jimmy Nelson

Yvon Jaspers

INSPIRATIE

“N Nederland ederland kan wel wat hygge en ﬁkka gebruiken”

JEAN-PIERRE GEELEN

Nr. 2 -Winter 2018/2019

CADEAUTIPS VOOR OP DE

“UIT EENZAAMHEID KAN OOK EUFORIE VOORTKOMEN”

224 x CADEAU

Kerst

met Jord Althuizen

van Paagman

Goed voornemen GELUKKIG WORDEN IN 2018: ZO GAAT DAT HELEMAAL LUKKEN!

190

TOMMY WIERINGA:

HERMAN VAN VEEN PAOLO GIORDANO TONKE DRAGT MURAT ISIK SERGIO HERMAN TEUN VAN DE KEUKEN JANNEKE VREUGDENHIL & YVETTE VAN BOVEN

VERLANGLIJST

van Paagman

OP PAD MET DE FAMILIE CHABOT

KWIJT”

Pre BBQ sent

Nr.2 Winter 2018/2019

NG”

aarde

Present van Paagman

ZITTEN

Nr. 1 -Najaar 2017

VERTALERS VAN DAN BROWN

“Wij Wij hebben het laatste woord”

“WE ZIJN HET CONTACT MET DE

o.a. Interviews met

CADEAUTIPS VOOR OP DE

“UIT EENZAAMHEID KAN OOK EUFORIE VOORTKOMEN”

Present van Paagman

ARRIÈRE,

Pre sent van Paagman

OVER OBAMANIA

Jimmy Nelson Nr.2 Winter 2018/2019

nr.1 Najaar 2017

INSPIRATIE

JEAN-PIERRE GEELEN

Nr. 2 -Winter 2018/2019

190

TOMMY WIERINGA:

224 x CADEAU

met Jord Althuizen

van Paagman

Goed voornemen GELUKKIG WORDEN IN 2018: ZO GAAT DAT HELEMAAL LUKKEN!

Kerst

nr.1 Najaar 2017

rde

Nr. 1 -Najaar 2017

Pre BBQ sent

Present van Paagman

van Paagman

OVER OBAMANIA

VERTALERS VAN DAN BROWN

“Wij Wij hebben het laatste woord”

Present van Paagman

JEAN-PIERRE GEELEN

Pre sent

Present van Paagman

JUBILEUM

235x 235

22-10-2025 16:43

Present 107

106 PRESENT 2026_10 jaar Present.indd 107

14-10-2026 14:50

et eerste nummer kwam niet uit het niets, zegt Fabian terugblikkend. ‘De jaren ervóór waren nogal turbulent voor de boekhandel. De lucratieve schoolboekenmarkt was verdampt doordat scholen de inkoop zelf centraal gingen regelen. We compenseerden dat met andere activiteiten. In 2014 hadden we vanuit de Haagse Frederik Hendriklaan onze eerste uitbreidingsstap gezet met een vestiging in het centrum.

Pre sent #4 WINTER 2020/2021

#4 WINTER 2020/2021

ANTON CORBIJN OVER CARRIÈRE, FOTOGRAFIE EN THUISZITTEN

“IK ZIT IN EEN PERIODE VAN BEZINNING”

van Paagman

Present van Paagman

Speak up!

goed dat we in 2020 met het hele gezin werden geïnter239 CADEAUS viewd voor Present. Dat deden we toen niet vaak. Als je de Chabots bij elkaar zet, is het natuurlijk een groot vuurwerk aan geluid: alsof er 38 drummers achter elkaar staan en losgaan. Maar het was heel erg leuk. Mijn vader heeft geen fijne jeugd gehad maar heeft het geweld uit zijn verleden stop weten te zetten. Zo’n familie-interview is daar het bewijs van: het kan ook anders. Dat is voor ons heel dierbaar. Zelf ben ik in die zes jaar best veel veranderd. In 2020 durfde ik mezelf nog geen schrijver te noemen, nu wel. En ik merk dat ik steeds sterker durf te staan voor wat ik vind en me harder durf uit te spreken. Het mooie is dat het interview zelfs iets blijvends heeft opgeleverd. Interviewer Tess bleef overeind in de dynamiek van zes Chabots en maakte er een waanzinnig artikel van. Maar het klikte ook persoonlijk; sindsdien is ze een soort extra zus van de familie.’

WAAROM WE WEER VAKER DE BARRICADES OPGAAN

Dit of dat?

OP PAD MET DE FAMILIE CHABOT

“Tradities moet je bedenken en maken en dan kun je ze doorgeven”

TIEN KEUZES VAN MARIEKE LUCAS RIJNEVELD

Icoon

SPLINTER CHABOT: ‘Ik weet nog

NR.4 WINTER 2020/2021

EEN ONGEWOON GESPREK MET THÉ TJONG-KHING

VOOR EEN MOOIE WINTER

EN OOK: KADER ABDOLAH, JIMMY NELSON, LEO BLOKHUIS, ROBERT HARRIS, VANJA VAN DER LEEDEN, ERNEST VAN DER KWAST, CHARLOTTE DEMATONS DOMIEN VERSCHUUREN, BAS LOUISSEN & CHRIS BERGSTRÖM EN NOG VEEL MEER

We openden een postkantoor; op zeker moment verkochten we zelfs Crocs-schoenen.’ Dat dwong tot heroriënteren, zegt Paagman. ‘Wilden we een gezellig warenhuis worden, of gingen we terug naar onze kernidentiteit als boekverkopers?’ Het werd dat laatste. Het Paagmanimperium zou zich gestaag uitbreiden met overnames in Delft, Gouda en - hallo! - Utrecht. ‘Wij zijn de specialisten in boeken, we hebben de knowhow en kunnen mensen adviseren, ook met boeken waarnaar ze niet op zoek waren.’ Hoe kon je dat beter onderstrepen dan met een magazine over literatuur, lezen en maatschappelijke trends? Op papier, ‘ook als een soort tegenreactie op al het digitale geweld, hoewel wij ook wel degelijk digitaal actief zijn.’ En, Fabian Paagman hecht eraan: ‘Gemaakt door een onafhankelijke redactie.’ Groeiende ambities Het omslag van de eerste Present heeft bijna iets weemoedigs: Yvon Jaspers, met twee grote koekenpannen aan beide zijden van haar gezicht. “Nederland kan wel wat hygge en fika gebruiken”, luidde de coverkreet. ‘Zo’n cover zouden we nu niet snel meer maken’, blikt Art Director en ervaren bladenmaker Tessa Koudijs terug. Niet per se vanwege Jaspers, maar meer vanwege die foto. ‘Dat was een promotiefoto, aangeleverd door de uitgeverij. Dat doen we allang niet meer, we werken het liefst met eigen fotografie’, zegt Koudijs, die Present samen met hoofdredacteur Esther Pordon en een team van Paagman van de grond af opbouwde. Het blad, toen op kleiner formaat dan later, groeide gelijk met de ambities. Al had dat soms wat voeten in de aarde. Koudijs staat nog levendig de fotoshoot bij met amerikadeskundige en nationale brombeer Maarten van Rossem, die voor het nummer van 2023 zou worden geïnterviewd. ‘Zijn management had vooraf uitgelegd dat hij altijd wil worden gefotografeerd en geïnterviewd in het Utrechtse Wilhelminapark. Dus dachten ik en fotografe Anouk de Kleermaeker eigenwijs: dan gaan wij iets anders doen, anders krijg je foto’s die al bestaan’,

108 Present

106 PRESENT 2026_10 jaar Present.indd 108

14-10-2026 14:50

JUBILEUM

“HET WAS DESTIJDS DE EERSTE KEER DAT DE CHABOTS ALS GEZIN WERDEN GEÏNTERVIEWD” vertelt Koudijs. ‘De afspraak werd gemaakt in een koffiecafé verderop in de stad. Ik had alles voorbereid, tot aan een moodboard met mogelijke locaties vlakbij het café. Na een kwartier wachten was Van Rossem nergens te bekennen. Na wat telefoontjes bleek waar hij was: in het Wilhelminapark. Daar zijn we in alle haast naartoe gesneld.’ Het resultaat zou toch nog verrassen. ‘We hoopten hem lachend op de foto te krijgen. Van Rossem heeft in de media een wat norse uitstraling. Het is een kant van hem die een imago is geworden. Daarachter schuilt een zachte, lieve man die ook lachen kon. Daar hebben we wel hard voor moeten knokken.’ Daarmee werd de portretfoto uit Present een unicum: een lachende Van Rossem. De visuele ambitie van Present reikt verder dan de cover en de grote fotoshoots. Ook over details die veel lezers misschien nauwelijks bewust registreren, wordt elk jaar opnieuw nagedacht. Zo worden de katerncovers telkens door een andere illustrator gemaakt. Voor deze jubileumeditie verwerkte de illustrator zelfs delen van pagina’s uit eerdere jaargangen. Present op de tijdgeest Tien jaargangen Present laten zich lezen als een hedendaagse geschiedschrijving. Van bewegingen in de boekenwereld, maar ook in de maatschappij. Al blijft terug- en vooruitblikken in een jaarlijks magazine altijd glad ijs. Hand in eigen boezem: ondergetekende voorspelde in 2018 een jaar van ‘Obamania’. Voor die voorspelling hoefde je niet in de sterren te kijken: Barack Obama zou met zijn

WIE IS DE SCHRIJVER ANNO

2021?

DRIES MUUS: ‘Sinds mijn artikel over het hedenEen discussie over daags schrijverschap in 2021, hedendaags schrijverschap is er denk ik niet heel veel veranderd. De trend van de schrijver als hoofdpersoon is misschien nog verder doorgezet. Je ziet nog meer mengvormen tussen roman en autobiografie; autofictie is nog iets meer op de voorgrond komen te staan. Een boek als Boek 1 van Martin Rombouts gaat daarin zelfs nog verder: het zit tussen proza en poëzie in en laat de schijn van een fictief verhaal helemaal los. Wat ik daarnaast sterk zie, is dat identiteit een belangrijkere rol is gaan spelen. Gender, klasse en biculturele achtergronden worden meer verkend en er is meer ruimte om daarover te schrijven. Ook verhalenbundels krijgen weer meer aandacht. Dat vind ik een goede ontwikkeling. En dan is er natuurlijk AI. Ik ken schrijvers die het gebruiken als extra meelezer, maar ik ben er sterk op tegen dat AI het schrijven van een auteur overneemt. Lezen is toch een gesprek tussen een schrijver en een lezer. Als ik moet kiezen, ga ik liever in gesprek met een auteur van vlees en bloed.’ 104 Present van Paagman

memoires komen. Traditioneel wereldwijde bestsellers, zo hadden voorgangers Bill Clinton en George W. Bush al bewezen. Uitgever Penguin had een recordbedrag van vele tientallen miljoenen neergeteld voor de rechten. Het boek deed in elk geval in Nederland lang niet zoveel als verwacht. Het succes kwam Obama’s echtgenote Michelle toe: haar boek Becoming (Mijn verhaal) verscheen eerder en was, met 24 vertalingen op de dag van verschijnen, een verkoopsucces. Evengoed ‘Obamania’, maar her en der in opslagloodsen wereldwijd moeten nog aardig wat stapeltjes van Barack liggen.

Present 109

106 PRESENT 2026_10 jaar Present.indd 109

14-10-2026 14:50

Pre sent #5 WINTER 2021/2022

YVONNE KEULS & MALOU HOLSHUIJSEN

“Het voelt meteen vertrouwd tussen ons”

van Paagman

Present van Paagman

MALOU HOLSHUIJSEN: ‘Toen

To vegan or not to vegan?

ik aankwam bij het interview Present, werd Yvonne 302 voor opgemaakt. Ze keek me via de spiegel aan en pakte mijn hand stevig vast. Ik vind het doorgaans helemaal niet fijn als vreemde mensen me aanraken, zeker als ze niet meer loslaten. Bij haar voelde ik me kalm. Kletsend en grappend maakten we ons klaar om samen op de foto te gaan, alsof we dat al honderd keer eerder deden. Toen we die dag over een marktje liepen, kocht ze een parelketting voor me. Ze stond erop dat ik een tastbaar aandenken zou hebben aan onze dag. Sindsdien was het alsof we nooit vreemden waren geweest. We konden ontzettend om elkaar lachen, ik kreeg standjes, we lazen elkaars werk en konden daar uren over praten. Tijdens een optreden waar ik Yvonne als verrassing interviewde, zat mijn moeder in het publiek. Toen ze elkaar achteraf ontmoetten, zei Yvonne: “Ik ben ook een moeder van Malou!” Tijdens onze eerste ontmoeting, voor Present 2021, besloot Yvonne direct dat dit een dierbaar moment zou zijn. En daar kreeg ze, zoals bij veel dingen, gelijk in.’

MILOU VAN DER WILL LEGT UIT

Maaike Ouboter OVER HAAR JEUGDHERINNERINGEN

Annie M.G. Schmidt ODE AAN EEN ICOON

70 jaar Paagman! NR.5 WINTER 2021/2022

JEAN-PIERRE GEELEN DUIKT IN DE GESCHIEDENIS

CADEAU-TIPS VOOR JONG EN OUD

EN OOK: FRITS SPITS, DOMINEE GREMDAAT & MARGREET DOLMAN, BABS GONS,

CYNTHIA SCHULTZ, MIDAS DEKKERS, WILLY VLAUTIN, SPLINTER CHABOT, BAS HEIJNE, A.F.TH. VAN DER HEIJDEN, DOLF JANSEN, HAAGSE HARRY EN NOG VELE ANDEREN

Soms zit een artikel pal op de tijdgeest. Zoals de beschouwing Ode aan de vrouw, waarin Liesbeth Smit in 2019 een “nieuw feminisme” ontwaarde. Mede door #MeToo was ook in Nederland een groep vrouwen opgestaan die elk op hun eigen wijze “taboes rondom vrouwelijkheid” doorbraken en “het licht zetten op de schoonheid van elke vrouw”. Tatjana Amuli kwam voorbij, evenals Daan Borrel, Stella Bergsma, Niña Weijers. Het stuk zou zo opnieuw geplaatst kunnen worden, want de beweging gaat onverminderd door.

Een nieuwe generatie lezers Tegelijk verandert de wereld sneller dan ooit. Nog maar vier jaar geleden signaleerde Adrienne van Ruiten, kinderboekenexpert van Paagman in Delft, een ontwikkeling rond jeugdboeken: auteurs die zich manifesteerden op YouTube verkochten veel meer boeken dan anderen. Toptitels waren de reeksen Rik & Jesper, Quinn en Aaron, De Zoete Zusjes en MeisjeDjamila. En hoewel Van Ruiten niets tegen ‘youtubeschrijvers’ heeft (‘Als kinderen maar lezen’), legt ze er toch eer in kinderen in de winkel ook te wijzen op andere boeken. In de winkel ziet ze nu iets veranderen: ‘Vooral afgelopen zomervakantie zag ik hoe massaal kinderen aan het lezen zijn. Terwijl hun ouders bundeltjes met murdoku’s en spannende romans insloegen, mochten hun kinderen steeds meer eigen boeken uitkiezen. Hele stapels gingen de deur uit’, vertelt Van Ruiten. Maar waar eerdere jaren een voorraadje van een nieuwe De Zoete Zusjes in een mum van tijd uitverkocht raakte, is dat nu niet meer vanzelfsprekend zo. ‘Kinderen krijgen ook oog voor andere boeken. Mede dankzij betere schoolbibliotheken en mooie, meeslepende boeken zonder al te moeilijke woorden, zodat lezen ook leuk blijft voor taalkundig wat minder ontwikkelden.’ En, voegt ze er zelfbewust aan toe: ‘Na een fijne leeservaring vragen kinderen in de winkel vaak om advies. Ik help ze maar al te graag, want daar word ik heel gelukkig van.’ Meer dan een blaadje Present duidt niet alleen wat er in de (boeken)wereld gebeurt; soms brengt het blad zelf ook iets teweeg. Niet zonder trots wijst Fabian Paagman op de ‘primeur’ over Tonke Dragt, in het nummer van 2018. Bij leven was de Haagse kinderboekenschrijfster trouwe klant op ‘De Fred’. Al jaren vertoonde zij zich niet meer in de media, maar voor Present maakte ze een uitzondering. In het interview onthulde ze dat haar befaamde boek De brief voor de koning zou worden verfilmd. The Letter for the King ging als zesdelige serie in 2020 in première op de streamingdienst Netflix. Liefhebbers vernamen

110 Present

106 PRESENT 2026_10 jaar Present.indd 110

14-10-2026 14:51

JUBILEUM

dat uit de reguliere media, die het nieuwtje hadden opgepikt uit, jawel, Present. ‘Daaraan zie je dat het meer is dan een commercieel blaadje. Precies wat we beoogden.’ Hoe een interview voor Present jaren zou doorwerken, kon Tess van der Zwet, alias de chanteuse Tess Merlot, niet bevroeden toen ze in 2020 de familie Chabot interviewde in hun vaste Haagse strandtent Culpepper. Het was destijds de eerste keer dat ze als gezin werden geïnterviewd. De vrolijke vloedgolf die daar over Van der Zwet heen kwam vergde bij het uitwerken van de geluidsopname maar liefst zes uur. Vader Bart memoreerde daarin meermaals dat Van der Zwet kon zingen. Dat bleef hangen. Toen hij later met Matthijs van Nieuwkerk een programma bij Paagman maakte en die iets met chansons wilde, was Barts antwoord: ‘Dan is er maar één die je moet hebben.’ Tess dus.

niet alleen een cadeautje voor de lezer, maar ook voor de makers. Verdiepen en verbreden En dan de toekomst. Die ziet Fabian Paagman rooskleurig tegemoet. Mocht hij hardop dromen, dan zou hij Present de komende tien jaar graag zien groeien met meer onderzoeksjournalistieke verhalen met een nog iets weidsere blik op de wereld. ‘Verdiepen en verbreden, daarin zie ik de grootste winst.’

Lees de originele artikelen van toen online in het extra mini-magazine:

Het laatste verhaal in Present zal nog lang op zich laten wachten.

TEKST LIESBETH SMIT BEELD FRANK RUITER

De rest is geschiedenis: ze werd vaste ‘vriendin van de show’ en ging mee op theatertour met Van Nieuwkerk en Sven Figee. Ze zong op de bruiloft van Sebastiaan Chabot en Joosje Duk en trad op bij de presentatie van Splinters nieuwe roman. Door die ene ontmoeting nam haar professionele leven een grote vlucht. ‘Ik mag hopen dat ik ook veel aan mezelf te danken heb, maar het zaadje hiervoor is toch geplant bij Present. Het blad is een grote springplank voor me geweest, zowel professioneel als persoonlijk’, zegt Van der Zwet. Zo is Present

“AL JAREN VERTOONDE ZIJ ZICH NIET MEER IN DE MEDIA, MAAR VOOR PRESENT MAAKTE TONKE DRAGT EEN UITZONDERING”

INTERVIEW

PAULIEN CORNELISSE SCHREEF HAAR NIEUWE BOEK IN TOTALE AFZONDERING

LIESBETH SMIT: ‘On-

“CAVIA GAF MIJ EEN NIEUWE WERELD IN WAT BEST EEN MOEILIJKE TIJD WAS”

dersteboven was ik van het nieuws dat Paulien Cornelisse was overleden. Behalve algeheel leuk, bijzonder en slim mens, voelde ze vanaf dat Taal is zeg maar echt mijn ding verscheen ook als een zielsverwant die me altijd aan het lachen kreeg en me tegelijkertijd in bewondering achterliet vanwege haar unieke gedachtegangen en virtuoze schrijfstijl. Best spannend om haar in 2024 voor Present te interviewen, al verliepen zowel dat gesprek als haar reactie op de interviewtekst net zo vriendelijk als zij zelf bleek te zijn. Die herinnering koester ik, net als haar fantastische werk dat het (her)lezen waard blijft. Want Paulien is er niet meer, maar haar taal - en boeken - blijven gelukkig bestaan. Die gedachte troost, en ik hoop dat haar talloze andere zielsverwanten dat ook zo zullen voelen.’ Ongemakkelijke kantoorborrels en hardnekkige foutmeldingen in ‘het systeem’: de verwarde cavia is terug van weggeweest! Terwijl ‘Caaf’ haar nieuwe collega’s tegemoet treedt in De verwarde cavia – terug op kantoor, beseft ze pas hoe erg ze het kantoorleven heeft gemist. En voor schrijver en cabaretier Paulien Cornelisse bleek het schrijven een fijn weerzien met een oude bekende én een prettige afleiding. 50 Present van Paagman

“Ik houd heel erg van situaties waarin mensen met elkaar opgescheept zitten”

Present van Paagman 51

Present 111

106 PRESENT 2026_10 jaar Present.indd 111

14-10-2026 14:51

REDENEN OM DE ALEX BERGERREEKS TE LEZEN

VOOR ‘VERS BLOED’ ÉN DE DOORGEWINTERDE THRILLERFANS

4 112 Present

112 PRESENT 2026_Adv Toni Coppers.indd 112

14-10-2026 14:53

TEKST TESS VAN DER ZWET BEELD LISE PAESEN

ADVERTORIAL

De boeken van Toni Coppers, de Vlaamse gentleman van de crime, gingen al 750.000 keer over de toonbank. We kennen hem van zijn 21-delige Liese Meerhout-reeks, maar inmiddels zijn er ook al vijf verhalen verschenen rondom de intrigerende privédetective Alex Berger. Vijf redenen om deze thrillerreeks van begin tot eind te verslinden.

1 3 4

DIE ALEX BERGER IS EEN VERREKT INTERESSANTE SNUITER Hoofdpersoon en privédetective Alex Berger intrigeert. In een vroeger leven was hij een succesvol commissaris, maar dat eindigde abrupt toen zijn vrouw Camille omkwam bij een terreuraanslag. Hij nam ontslag en raakte aan lager wal. Alex is een zachtaardige man die houdt van rust, maar wel een die niet kan wegkijken als hem om hulp wordt gevraagd. In zijn diepe verdriet ontdekt hij dat hij troost vindt in doen waar hij zo goed in is: onrecht proberen te herstellen.

JE LEERT NOG EENS WAT Of het nu gaat over de schilderkunst van René Magritte of bear trails in Lapland: tijdens het lezen van deze boeken ga je iets leren wat je vast nog niet wist. Zo zorgen deze boeken niet alleen voor vermaak, maar ook voor meer kennis.

DE SPANNING IS OM TE SNIJDEN Raadselachtige souvenirs die door de moordenaar op het lichaam van het slachtoffer worden achtergelaten, een spoorloze verdwijning van een student na een midzomernacht, een gruwelijke coldcase waar opeens beweging in lijkt te komen: de situaties waar Alex Berger in terechtkomt en de overrompelende plotwendingen zetten de lezer op het puntje van de stoel.

MET ALEX BERGER REIS JE EUROPA DOOR De zaak Magritte speelt zich grotendeels af in Parijs en in Val reist Alex van Londen via de Provence naar het Zwitserse Lugano. In Roofdier spelen de meren en wouden in Finland een grote rol. Auteur Toni Coppers is reisjournalist geweest en zijn filmische beschrijvingen van de natuur spatten van de pagina’s af.

HET ZIJN ‘TROOSTENDE THRILLERS’ Alex en de andere personages zijn echte mensen, die elk op hun manier goed willen doen. Ook het nieuwe boek De resten is niet zomaar een spannende thriller. Het is een passioneel boek, vol schoonheid en levenslust, maar ook verwerking van verdriet en rouw. Om Vrij Nederland te quoten: “De thrillers van Toni Coppers zijn als een warm bad: je dompelt je erin onder en je komt totaal ontspannen weer boven.”

PASPOORT WIE:

Toni Coppers Alex Berger-reeks PRIJS: Vanaf € 22,99 WAT: Een bloedstollende leeservaring voor zowel echte thrillerfans als lezers die nog onbekend zijn met het genre WAAR: Verkrijgbaar bij Paagman, Broese en online via paagman.nl en broese.nl

Present 113

112 PRESENT 2026_Adv Toni Coppers.indd 113

14-10-2026 14:53

AIMÉE DE JONGH: “IK WILDE DE VERHALEN UIT DE VLUCHTELINGENKAMPEN OP MIJN MANIER DOCUMENTEREN”

TUSSEN TWEE KADERS De lijst van prijzen en nominaties die striptekenaar en graphicnovel-auteur Aimée de Jongh de afgelopen jaren binnensleepte, is flink. Zo won ze de prestigieuze Amerikaanse Eisner Award voor haar stripadaptatie van Lord of the Flies, die in meer dan 25 landen gepubliceerd werd. De Jonghs nieuwe graphic novel Samir is een beeldroman, waarin tekeningen en tekst samen het verhaal vertellen, gebaseerd op haar eigen ervaringen in vluchtelingenkampen.

Tussen getuige en verteller De eerste reis naar Lesbos ontstond spontaan. Aimée was in 2017 gestopt met haar dagelijkse strip voor treinkrant Metro en had een lege agenda. Een vriendin die als vrijwilliger op het Griekse eiland werkte, vertelde haar dat er in de kampen geen foto’s gemaakt mochten worden. “Maar tekeningen, daar kan niemand toch iets op tegen hebben?” Met twee collega-tekenaars en hulp van een ngo ging Aimée op pad. ‘We hadden geen idee waar we aan begonnen. Achteraf is dat maar beter; anders hadden we het misschien nooit gedaan. Tekenen bleek niet zo vanzelfsprekend onschuldig als ik dacht. Er mocht meer niet dan wel. In het omheinde kamp leefden getraumatiseerde mensen dicht op elkaar, soms met verschillende lotgenoten in kleine containers. De onzekerheid en het lange wachten leidden tot spanningen, geweld en brandstichtingen. Ook voor ons was het gevaarlijk.’ Het vertrouwen van de bewoners winnen kostte veel tijd en gesprekken vroegen om grote voorzichtigheid. ‘Je kan iemand vragen hoe zijn dag

114 Present

114 PRESENT 2026_Aimee de Jongh.indd 114

14-10-2026 14:58

TEKST TESS VAN DER ZWET BEELD BOB BRUIN (PORTRET), ISTOCK

was. Maar echt vragen: waar kom je vandaan, waarom ben je gevlucht en hoe was het op die boot? Ondenkbaar. In mijn boek zijn Samir en zijn familie en medebewoners fictieve personages, maar ze zijn gebaseerd op de mensen die ik daar ontmoette.’ Tussen vluchteling en jongen De keuze voor een jonge jongen als hoofdpersonage maakte Aimée al vroeg. Tijdens haar eerste bezoek aan Lesbos was volgens haar bijna veertig procent van de kampbewoners kind. ‘Het perspectief van een kind is onschuldiger en geeft ook lichtheid. Kinderen willen gewoon voetballen of vriendjes maken.’ Zo wordt Samir meer dan het maatschappelijke begrip ‘vluchteling’. Hij is een jongen die probeert te leven op een plek waar alles om wachten draait. ‘Bewoners staan echt overal voor in de rij: voor eten, voor documenten en voor interviews. Een vluchteling vertelde me eens dat line het eerste Engelse woord was dat hij leerde.’ In het publieke debat ontbreekt vaak wat die stilstand betekent. Mensen hebben geen woning of werk, spreken de taal niet en kunnen jarenlang niet verder. ‘Er wordt zo makkelijk gezegd: ze moeten gewoon werken. Maar dat kan natuurlijk helemaal niet. Ik hoop dat ik dat met Samir een beetje heb kunnen laten zien.’ Tussen tekst en beeld Misschien is een graphic novel wel dé kunstvorm om dit onrecht in beeld te brengen. ‘Ik probeer een soort film op papier te maken, waarbij de dialogen tussen de acteurs zo’n beetje de enige tekst zijn. Ik wil niet te veel uitleggen, maar mijn lezers aan het werk zetten en zelf iets laten invul-

GRAPHIC NOVEL

“HET IS TOCH ONMOGELIJK UIT TE LEGGEN WAAROM MENSEN OP DE VLUCHT NIET WELKOM ZIJN?” len of interpreteren.’ Ook haar beeldregie is filmisch. ‘Als ik me stukbijt op waarom iets niet werkt, waarom het verhaal niet klopt of overkomt, dan is het vaak omdat ik vergeten ben een close-up van het gezicht te maken. Daar lees je veel aan af.’ Dat gebeurde ook bij Samir. Soms voelde het personage afstandelijk, tot Aimée merkte dat zijn gezicht buiten beeld was gebleven: ‘Die emotie is onmisbaar, zeker in dit verhaal.’ Tussen kunst en engagement Aimée wilde niet zozeer een statement maken met het boek, maar maakte het omdat ze geraakt was door de mensen die ze in de kampen ontmoette. ‘Een Syrische jongen vroeg me eens: “Why doesn’t Holland like refugees?” Het is toch onmogelijk uit te leggen waarom mensen op de vlucht niet welkom zijn? Iemand verandert niet zomaar van mening, dus ik moet dat ook helemaal niet als mijn taak zien. Wat ik wilde, is het op mijn manier documenteren. Ik hoop dat dit boek lezers eraan herinnert dat er nog altijd dagelijks boten aankomen, met kinderen zoals Samir, ook al domineren andere onderwerpen het nieuws. Dat mogen we niet vergeten.’ Naast de graphic novel Samir, maakte Aimée de Jongh ook het boekje De wachtkamer van Europa, met schetsen en portretten uit het vluchtelingenkamp.

Samir, Aimée de Jongh € 29,95

De wachtkamer van Europa, Aimée de Jongh € 7,50

Present 115

114 PRESENT 2026_Aimee de Jongh.indd 115

14-10-2026 14:58

RONDKIJKEN Ontdek de wereld van

nijntje. Maak kennis met haar familie en vriendjes, en neem een kijkje in haar huis en tuin. Een stevig boek vol leuke verrassingen zoals flapjes, voelelementen en een spiegeltje. welkom in nijntjes wereld, Dick Bruna € 18,95

VREEMDE VOGELS

Tijdens een uitbundig zomerfeest doet een mysterieus briefje de stemming omslaan. Raak vóór één uur de gevaarlijke vogel van de buren aan, anders sterft de vermiste Ezio. Is het een grap? Niemand weet het. Ineens is dronken overmoed een stuk minder gezellig. Feest met kasuaris,

Leonardo San Pietro € 21,99

YUMMY In dit boek verzamelt Janneke

ruim honderdvijftig van haar lievelingsrecepten. Lievelings omdat ze lekker zijn, maar ook vaak verrassend en niet onbelangrijk: maakbaar. Van snelle doordeweekse happen tot feestelijk etentjesmateriaal. Je voegt ze moeiteloos toe aan je repertoire. Lievelings, Janneke Vreugdenhil € 35,-

MOOI INGEPAKT

Heb je je cadeautje ingepakt in mooi papier, loopt er zo’n lelijke strook plakband overheen. Niet écht classy, toch? Deze satijntape verdwijnt op de meeste cadeaupapiertjes uit het zicht en houdt alles op zijn plek.

Scotch® Gift-Wrap satijntape € 7,95

MEEBEWEGEND Zitten, leunen of een beetje wiebelen: deze kruk beweegt met je werkdag mee. Je stelt de hoogte eenvoudig in en verplaatst hem zo naar een andere plek. Met een dik zitkussen, in diverse stijlvolle kleuren verkrijgbaar. Leitz Ergo actieve zit-stakruk € 239,-

116 Present

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 116

14-10-2026 15:00

ONDER REDACTIE VAN TESS VAN DER ZWET BEELD RENE MESMAN (PORTRET)

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

TOP

IN DE KEUKEN

DENISE, FINANCIËLE ADMINISTRATIE

1 WIJNWIJS Eerst de wijn kiezen, dan het eten. Vijftig haalbare recepten, gerangschikt op wijnstijl. Dat wordt smakelijk combineren. Kookboek voor

wijnliefhebbers, Kristel Balcaen € 29,50

2 TAFELEN Zoals Alain Caron thuis kookt, kun jij ook koken. Het liefst met gezellig grote schalen en dampende pannen. Caron à la maison, Alain Caron € 35,3 RAP KLAAR Weinig tijd, wel trek? Jamie zet je aan het koken: ruim 120 recepten, twintig minuten, maximaal tien ingrediënten. Jamie in 20 minuten, Jamie

Oliver € 32,99

4 PLANTAARDIG Alexander Gershberg combineert smaken uit het Midden-Oosten en Nederland. Plantaardige recepten met lokale groenten, granen, fruit en peulvruchten. Abundant, Alexander Gershberg € 29,99

5 HERFST Van bosbessenpannenkoeken tot pompoentaart: haal Dream Harbor naar je keuken. Ruim zestig recepten voor wie graag knus tafelt. Het Pumpkin Spice Café kookboek, Laurie Gilmore € 19,99

SCHOORSTEENPRET Deze open

haard vraagt om een kleurtje. Kinderen versieren zelf de cadeautjes, lichtjes en andere afbeeldingen op het stevige karton. Er komt geen lijm of gereedschap aan te pas. Een flinke dosis feestdagenplezier voor mensen met en zonder echte open haard. Bankers Box kartonnen open haard XL € 35,50

GOUDEN SPOOR

Een politiestage brengt Emily dichter bij een seriemoordenaar. Bij elk slachtoffer ligt een goudkleurig bedeltje. Is er een verband met de onopgeloste dood van haar tweelingzus? Een jeugdthriller die garant staat voor kippenvel. Insane, Mel Wallis de Vries € 17,99

Present 117

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 117

14-10-2026 15:00

Op ons! Het mooiste van de feestdagen is dat we ze samen vieren.

10 9

5 11

12 7

3 13

118 Present

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 118

14-10-2026 15:00

FOTOGRAFIE MARIKE VAN PAGÉE STYLING SIGRIET KINGMA

INSPIRATIE

Cheese Fondue € 48,50

1 Ole cadeaulint € 5,95 2 Ole stickers € 4,95 3 RICE beker € 12,95 4 Here’s How cocktailprikkers € 14,95 5 Meri Meri borden € 11,50 6 Here’s How margaritaglazen € 31,95 7 Jellycat Amuseables

8 Printworks fotoalbum € 35,9 RICE beker € 12,95 10 Meri Meri slinger € 18,50 11 RICE bord € 19,95 12 RICE gebaksbord € 14,95 13 Paddywax geurkaars € 29,95 14 DesignWorks Ink paperclips € 11,95 15 RICE champagnecoupe € 17,95 16 RICE champagneglas € 17,95 17 B.T. Chaps Bobo Bear € 22,95 18 Meri Meri dienblad € 68,95 19 Meri Meri servetten € 8,95 20 Here’s How cocktailglas € 29,95 21 Meri Meri beker € 12,95 22 Ole stickers € 4,95

Present 119

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 119

14-10-2026 15:00

5 TOP

BLOEDVERWANTEN

BIJNA KERST Het wachten hoort erbij. Maak er daarom iets moois en plezierigs van met de sfeervolle adventskalenders van Roger la Borde. Elke dag een klein moment om samen naar uit te kijken, tot het eindelijk kerst is. Ook leuk voor grote mensen. Roger la Borde The Christmas Story Pop & Slot adventskalender € 18,95

DAPHNE, ARTIKELBEHEER

1 ONTWORTELD Van Seoel naar Californië: de familie Koh begint opnieuw. Wat offer je op voor je kinderen? American Hagwon, Min Jin Lee € 27,99

2 ADELIJK Oorlogen, revoluties en familiegeheimen tekenen de ondergang van de Hongaarse familie Lázár. Een meeslepende familiesaga.

KLEINE HUISGAST

Het past in haar hand en heeft hulp nodig. Chloe neemt een piepklein haasje mee naar huis, waar een bijzondere vriendschap uit groeit. Maar wilde dieren moeten ook weer gaan. De waargebeurde bestseller in een prachtig geïllustreerde versie voor kinderen. Een haasje in huis, Chloe Dalton € 20,-

Lázár, Nelio Biedermann € 24,99

3 ZOEKTOCHT Een diplomaat zoekt in Chili naar zijn verdwenen familie. Wat hij ontdekt, had verborgen moeten blijven. De diplomaat,

A.C. Porter € 22,99

4 RUZIE Na een val van de veerboot laait een familievete op. Mikki onderzoekt de zaak en ontdekt een oorlogsgeheim. Texel,

Kiki van Dijk € 18,99

5 VERBONDEN Een opalen ring verbindt Roz met vier Schotse zussen. Het begin van een nieuwe serie vol familiegeheimen. Opaal, Eleanor

Buchanan € 23,99

120 Present

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 120

14-10-2026 15:01

ONDER REDACTIE VAN TESS VAN DER ZWET BEELD SAM WALRAVENS (PORTRET)

SHOPPING

DE LEUKSTE CADEAUTIPS & DE FAVORIETEN VAN ONZE MEDEWERKERS

NOG EEN POTJE? Wie gooit de beste combinatie? Dit kleurrijke dobbelspel is makkelijk te leren en vraagt al snel om een revanche. Met vrolijke dobbelstenen, scorevellen en potloden in een doos die gezien mag worden. Voor kleine spelers met grote overwinningsdrang. Printworks Junior Yatzy € 19,-

KERSTKRIEBELS

Anna is in rouw en wil kerst overslaan. Haar overleden broer had echter een ander plan voor haar: op adventavontuur gaan met zijn knappe, arrogante beste vriend. Elke dag een activiteit, elke dag een hoofdstuk. Een romance om langzaam van te genieten. 25 Dates of Christmas,

Kathryn Freeman € 24,99

WARM AAN TAFEL

Laat het buiten maar guur zijn. Rudolph van Veen zorgt voor soep, stoofpotten, ovenschotels en winterse baksels. Meer dan zestig toegankelijke recepten, van een doordeweekse stamppot tot iets feestelijks voor kerst. Aanschuiven, allemaal! Lekker winters, Rudolph van Veen € 27,99

AAN ZEE Een vrouw op een wit terrasstoeltje, wachtend bij de vloedlijn. Op Noah, twaalf jaar oud. Op een wonder. Ish Ait Hamou laat zeven stemmen vertellen over één onvergetelijke dag. Een roman over verlies en de mensen die ons dierbaar zijn. Wachten op Noah, Ish Ait Hamou € 22,99

Present 121

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 121

14-10-2026 15:01

SHOPPING INSPIRATIE VOOR DE VERLANGLIJST

VOORLEESFEEST Met vijftig avonturen van Saar en Janna ben je voorlopig wel zoet. Extra feestelijk met glitters en bedeltje. Het grote voorleesboek van de Zoete Zusjes, Hanneke de Zoete € 25,-

UITGEDAAGD Bouwen, tekenen, puzzelen: Rik en Jesper dagen je veertig keer uit. Trommel je vrienden op voor een wedstrijdje. Rik & Jesper challengeboek, Rik Kleeven & Jesper Weijs € 14,99

DUBBELOP Onraad bij de overburen! Papa wil speuren, mama twijfelt. Eén avontuur, twee verhalen. Aan welke kant begin jij?

UITGESTIPPELD Geef je lijstjes, dromen en wilde plannen een plek. Dit roze bullet journal met stippeltjespagina’s laat de indeling aan jou.

Familie Flatus en de verdwenen gouden verf, Rob Scheepers & Woutrie Verduijn € 17,-

A-Journal bullet journal abstract pink € 18,99

SPOTLIGHTS Kai en Juniper breken door in Hollywood. Maar wat blijft er van hun liefde over als iedereen meekijkt?

LEKKER ZACHT Leeuwenmanen aaien, flamingoveren voelen: hier mogen kleine handjes op ontdekking. Een eerste kennismaking met wilde dieren, geheel ongevaarlijk. Mijn

Hollywood, ending, John Green € 22,99

voelboek - Wilde dieren, Little Dutch € 15,95

RUIMTEREIS Beleef samen met Job en Bob een spannend avontuur vol ruimteschip-pech, gekke wezens en buitenaards grappige planeten. Job en Bob: De grootste hit van het heelal, Job Dutchtuber & Peter Nilsson € 18,99

TOPVOETBAL Gerkicks moet aan de bak met een voetballende geit, een tijdmachine en een gevaarlijk droomelftal. Gerkicks:

het onmogelijke elftal, Dennis Gerkes & Marcel van Driel € 17,50

122 Present

116 PRESENT 2026_Shopping Verbinding.indd 122

14-10-2026 15:01

Vier jouw feestdagen bij het Residentie Orkest 11 & 13 dec – Concertzaal Amare

Kerst met Mahler 3 19 dec – Concertzaal Amare

Handels Messiah

20 dec – Nieuwe Kerk Den Haag

Kerst in de Nieuwe Kerk 21 dec – Nieuwe Badkapel

Kerst in de Nieuwe Badkapel 8 jan – Concertzaal Amare

Nieuwjaarsconcert

Scan voor tickets

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 123

14-10-2026 15:03

VEGGILAINE: “TOEN IK OP MIJN ACHTTIENDE OP KAMERS GING, HAD IK NOG NOOIT GEKOOKT”

Geroosterde bloemkool-kerriesoep met knapperige kaascroutons

VAN PERZIK TOT POMPOEN Ghislaine Voogd dacht altijd dat ze een zomermens was. Tot ze voor haar tweede kookboek de seizoenen opnieuw onder de loep nam. Inmiddels krijgt ze juist zin in herfstige soepen en de geur van kaneel zodra de zomer op zijn einde loopt.

Sticky toffee pudding met koffie-karamelsaus

Herfstmens Waar haar eerste kookboek een bundeling van favoriete recepten was, volgt Veggilaine voor ieder seizoen de jaargetijden. In het begin was dat nog even een zoektocht. ‘Ik dacht altijd dat ik een zomermens was’, vertelt Ghislaine. ‘Ik houd van daglicht, van de zon en van veel buitenzijn. Maar ja, een seizoenskookboek dat voor tachtig procent over de lente en zomer gaat, dat kan niet. Dus ben ik gaan bedenken: wat hebben de winter en herfst te bieden? Wat maak ik het liefst met de ingrediënten die dan in het seizoen zijn? Zo ontdekte ik dat ik in de herfst veel zin krijg in soep, en heel blij word van de geur van kaneel. Dat soort kleine pleziertjes geven me veel troost in de koudere en donkere maanden. Dat heb ik echt beseft tijdens het schrijven.’ In het nieuwe boek staan recepten voor alle seizoenen, van Braziliaanse pão de queijo en Turkse pasta met yoghurtsaus tot zuurkoolpannenkoekjes met oude kaas. Alle recepten zijn vegetarisch en veel ook plantaardig. ‘Omdat ik mijn hele leven al vegetariër ben, is dat voor mij zo vanzelfsprekend. Ik vervang vlees niet door vleesvervangers, maar zet groenten centraal in het gerecht en ga daaromheen bouwen.’ Inspiratie vindt ze overal. ‘Ik denk graag in contrasten, zowel

124 Present

124 Present 2026_Ghislaine Voogd.indd 124

14-10-2026 15:03

INTERVIEW CHARLOTTE KLEYN BEELD NINA NIJLAND

qua smaak als qua kleur. Dieprode bietengazpacho heeft iets wits nodig, dat werd feta. Maar inspiratie krijg ik ook als ik buiten de deur eet, en veel tijdens reizen in het buitenland. Dan ben ik altijd aantekeningen aan het maken.’ Leren koken De interesse in koken en bakken begon bij Ghislaine een kleine tien jaar geleden. ‘Toen ik op mijn achttiende op kamers ging, had ik nog nooit gekookt. De eerste vijf jaar van mijn studie kookte ik heel simpel. Pas tijdens corona ging ik steeds meer koken en bakken, ook omdat ik net daarvoor mijn eerste horecabaantje had, waar ik ontbijtjes, cakes en taarten maakte. Dat baantje viel weg door de lockdown, dus ging ik thuis aan de slag. Ik leerde veel, juist omdat van alles mislukte. Waarom zakten de blauwe bessen in mijn cakes steeds naar beneden? Dat kun je blijkbaar voorkomen door ze met een laagje bloem te bedekken. Dat vond ik zó’n ontdekking.’ Vrienden vroegen haar om recepten, en Ghislaine begon onder de naam Veggilaine foto’s en video’s op Instagram te plaatsen. Tussendoor studeerde ze af als onderwijskundige, en vond een baan. ‘Maar ik merkte: hoe meer tijd ik in Veggilaine stak, hoe meer dat groeide. Ikzelf, in mijn kookvaardigheden, maar ook mijn aantal volgers en het aantal bedrijven dat wilde samenwerken. Drie jaar geleden bracht ik een ebook uit en zei ik tegen mezelf: als ik vijfhonderd exemplaren verkoop, zeg ik mijn baan op om me hier volledig op te focussen.’ Na drie uur kon ze haar baas al opbellen. ‘Het is voor mij altijd duidelijk geweest: als ik iets heel leuk vind, dan is dat mijn pad. Koken, bakken, daar meer over leren en er beter in worden, en dat weer aan anderen leren, dat vind ik het allerleukst.’

KOKEN

Scheikunde-experimenten Die nieuwsgierigheid brengt haar ook buiten de Nederlandse keuken. Afgelopen winter reisde de influencer met haar verloofde – inmiddels echtgenoot – door Thailand en Taiwan. ‘Op een foodmarket in Taiwan proefden we heel lekkere gemarineerde tofu. Met een vertaalapp vroeg ik de kok waar die kruidige smaak vandaan kwam. Ze liet me theebladeren, kaneel en steranijs zien, waar ze de tofu mee kookte. Thuis ben ik gaan testen. De eerste keer werd het veel te bitter, maar ik vind dat testen juist heel leuk. Het voelt als kleine scheikundeexperimenten in mijn eigen keuken.’ ‘Wat ik zo leuk vond aan het maken van dit boek, was dat we het helemaal rond de seizoenen maakten. De herfstrecepten zijn dus ook in de herfst gefotografeerd. Daarnaast was ik bij dit boek veel zelfverzekerder dan tijdens mijn eerste boek. Dat voelde soms als een eerste schooldag: zo overweldigend. Ik ben in de afgelopen tweeenhalf jaar veel gegroeid. Zo heb ik verschillende broodbakworkshops gevolgd. Want als ik begrijp hoe recepten werken, kan ik dat ook met mijn lezers delen.’

OVER GHISLAINE Ghislaine Voogd (1995) is foodinfluencer en kookboekenauteur, online bekend als Veggilaine. Ze studeerde pedagogische wetenschappen en werkte als onderwijskundige tot ze zich in 2023 volledig op Veggilaine richtte. In 2024 verscheen haar eerste kookboek, Veggilaine. Ze heeft een column in Allerhande en deed in 2025 mee aan het televisieprogramma De slimste mens.

Veggilaine voor ieder seizoen, Ghislaine Voogd € 32,50

Present 125

124 Present 2026_Ghislaine Voogd.indd 125

14-10-2026 15:04

“Ik houd ervan om soms met de

WAARHEID aan de haal te gaan”

FREEK DE JONGE OVER TERUGKIJKEN EN DIGITAAL LEVEN NA DE DOOD

126 Present

126 Present 2026_Freek de Jonge 2.indd 126

14-10-2026 15:05

INTERVIEW TESS VAN DER ZWET BEELD KOOS BREUKEL

INTERVIEW

Aan zijn keukentafel in Muiderberg vertelt Freek de Jonge over Wisten wij veel, het vierde boek in zijn autobiografische reeks. Freek heeft zich de afgelopen jaren vol nieuwsgierigheid op AI gestort, dus nodigden we ChatGPT uit als derde gesprekspartner. Je autobiografische reeks begint eigenlijk al lang voordat jij geboren wordt. Bij je grootvader, die op zijn veertiende een religieuze ervaring krijgt. Waarom is dat zo belangrijk voor jouw verhaal? ‘Omdat ik er anders niet was geweest. Hij was boerenknecht op het Zeeuwse Duiveland, gedoemd om zijn hele leven op het land te werken. Maar omdat hij die roeping kreeg, moest hij van het eiland af. Toen kwam hij op het vasteland en daar ging hij zich ontwikkelen. Dat vind ik een mooie metafoor. Dat je op een eiland zit en daar een soort wake-upcall krijgt: steek het water over.’ Het toeval bepaalt daarmee niet alleen zijn leven, maar uiteindelijk ook dat van jou. ‘Ja. Omdat zijn eigen vader de ontwikkeling had gemist, moest mijn vader studeren. Zo zie je hoe het ene uit het andere voortkomt. Dat vind ik interessant: hoe een mens door toeval een bepaalde rol gaat spelen.’ ChatGPT: Zie je je eigen talent ook zo, als iets wat je is toegevallen? ‘Ik heb dat talent gekregen, ik heb het niet bedacht. Natuurlijk werk ik er hard aan. Maar ik ben altijd heel voorzichtig geweest om het door te rekenen, te analyseren. Ik blijf ervan af. Mijn talent is heilig.’

In Wisten wij veel beschrijf je een periode (1969–1980) waarin veel meer is vastgelegd en gedocumenteerd dan van de jaren uit de eerdere delen. Schrijf je daardoor anders? ‘De vraag is: hoe interpreteer je wat er gebeurd is? Hoe wil je dat het gelezen wordt? En in hoeverre kun je eerlijk ten opzichte van jezelf blijven? Maar je hebt ook een verantwoordelijkheid tegenover de mensen met wie je leeft. Tijdens het schrijven ben ik sterker gaan beseffen dat mijn vrouw Hella die periode volkomen anders heeft beleefd dan ik. Ik had enorm succes en was bang dat het door mijn vingers zou glippen. Ondertussen gingen dingen die voor Hella heel belangrijk en ingrijpend waren aan mij voorbij. Ik ben daarin tekortgeschoten. Maar ik kan niet opschrijven hoe ik toen had wíllen zijn. Ik moet schrijven vanuit de onwetendheid van toen, vanuit het “wisten wij veel”.’ Dat lijkt me confronterend. ‘Dat was het ook. Ik heb er ’s nachts behoorlijk van wakker gelegen. Ik houd ervan om soms met de waarheid aan de

“ Vergeet niet dat er ook schoonheid of zelfs geluk zit in het lijden” Present 127

126 Present 2026_Freek de Jonge 2.indd 127

14-10-2026 15:05

haal te gaan, maar in dit boek wilde ik zo helder mogelijk laten zien wat er in die tien jaar speelde naast het succes: dilemma’s, loyaliteitsconflicten, grote persoonlijke drama’s. Ik schrijf ook over de dood van ons drie maanden oude zoontje. De dag na de begrafenis stond ik alweer op het podium van het Circustheater in Scheveningen.’ Hoe dan? ‘Er gebeurt iets wonderlijks als je het toneel oploopt. Alles verandert, ook de manier waarop je in het leven staat. Je bent samen met het publiek in dienst van de voorstelling. Nu realiseer ik me wel: verdriet bepaalt wie je als mens bent en wat je kunt vertellen. Vergeet niet dat er ook schoonheid of zelfs geluk zit in het lijden. Je kunt alleen maar achteraf constateren dat dat van enorme betekenis is geweest.’ Heb je voor dit boek vaker andere mensen geraadpleegd dan voor de voorgaande boeken? ‘Nee. Bram Vermeulen, die ik natuurlijk had moeten raadplegen, is er al heel lang niet meer. Ik had wel beschikking over zijn dagboeken, dus die heb ik voor dit boek ook gelezen.’ Hoe was dat om te lezen? ‘Heel intiem. Ik las terug hoeveel last hij heeft gehad van het einde van Neerlands Hoop. Ik heb na onze breuk bewust afstand genomen van hem als collega, maar daarmee ook als vriend. Zijn rancune, woede en onbegrip naar mij las ik nu weer terug.’ Moet je dan concessies doen wanneer je over hem schrijft? ‘In mijn boek oordeel ik niet. Dat zou je een con-

cessie kunnen noemen. Maar ik heb het opgeschreven zoals ik vind dat het gegaan is.’ ChatGPT: Kijk je nu ook anders naar sommige dingen die je vroeger op dat podium deed of zei? ‘Er is heel veel dat ik nu anders zou doen dan toen. Maar ik heb het gedaan en ik neem daar ook mijn verantwoordelijkheid voor. Soms vind ik een grap nog steeds buitengewoon grappig, het is alleen niet meer te verantwoorden.’ Wil je zeggen dat je nu milder bent geworden? ‘Scherpte en hardheid worden ook wel bepaald door een soort superioriteitsgevoel, en ik hoop dat ik tegenwoordig wel een toontje lager zing. Dat vraagt de tijd ook van me. Met Neerlands Hoop gingen we er met de botte bijl in. Nu ben ik voorzichtiger, en terecht. Feitelijk ben ik imperialistisch opgevoed. Mijn afdruk is die van de witte, “superieure” man. Ik moet ervoor vechten om daar niet aan toe te geven.’ ChatGPT: Wat was het moment waarop je dacht: dit kan ik niet meer verdedigen als satire? ‘Zo’n bewustzijn ontstaat in fases, maar de dood van mijn kleindochter in 2014 heeft voor mij een definitieve lijn getrokken. Ik heb het overlijden van mijn eigen zoon gevoelsmatig niet goed doorleefd. Bij mijn kleindochter kwam opeens die machteloosheid, een diep verdriet drong tot me

“Ik hoop dat ik tegenwoordig wel een toontje lager zing”

128 Present

126 Present 2026_Freek de Jonge 2.indd 128

14-10-2026 15:05

INTERVIEW

Je zegt dat je je talent liever niet te veel analyseert. Tegelijkertijd ben je bezig je hele oeuvre onder te brengen in een AI-model. ‘Klopt. Al mijn werk gaat erin, maar ook interviews, televisieoptredens, mijn stem. In het mooiste geval kan iemand in 2050 zeggen: maak voor mij een oudejaarsconference à la Freek de Jonge over dit jaar.’

door. Dat heeft me, als je het in religieuze termen giet, op de knieën gedwongen. Maar ook het besef: ik heb Hella. We zijn met z’n tweeën. We hoeven het niet alleen te doen.’ Je hebt een enorm leven geleid. Wilde je deze boeken ook schrijven om orde aan te brengen? ‘Ja. Omdat ik hoop dat er een lijn ontstaat waarin je ziet hoe open en onbewust we het leven als mens binnentreden. Vervolgens krijg je een aantal harde lessen voorgeschoteld. Wie dit vierde deel dichtslaat, vraagt zich af: hoe moet dit allemaal goedkomen? In het vijfde en laatste deel, dat vijftig jaar beslaat, hoop ik - niet sentimenteel, maar heel eerlijk - te laten zien dat er geluk bestaat. Dat je op een zeker moment kunt zeggen: we hebben het er goed van afgebracht met elkaar.’

Best opmerkelijk dat een machine straks probeert te reconstrueren wat jij zelf juist niet wilt ontleden: jouw talent. ‘Het blijft een spel hè. Ik heb heel veel gesprekken met Chat gevoerd. Op een gegeven moment zei ik: soms voelt het alsof je naast me in de kleedkamer zit. Dat vind ik wel een beetje intiem, en griezelig. Chat antwoordde: “Je moet één ding goed beseffen: ik kan je beoordelen op basis van patronen, maar nooit op basis van gevoelens.”’ ChatGPT: Vind je het niet jammer dat je dit voortbestaan van jouw ‘digitale versie’, en de ontwikkeling ervan, na je dood niet kunt meemaken? Freek (glimlachend): ‘Ik zou het hartstikke mooi vinden als ik eens in de vijftig jaar een week terug kon komen. Even mijn AI-bot updaten.’

Wisten wij veel, Freek de Jonge € 24,99

Present 129

126 Present 2026_Freek de Jonge 2.indd 129

14-10-2026 16:16

COLUMN

BEELD PRIVÉBEELD

Mag het wat langzamer? BENTE VAN DE WOUW

Verklaar me voor gek, maar ik ben dol op de winter. Eerst begreep ik dat niet van mezelf. Waarom telde ik toch altijd weer af naar die laatste drie maanden van het jaar? Nu ik wat ouder ben, begrijp ik het beter. Want in een wereld die vaak snel gaat en een beetje getikt is, nodigen de ‘er’-maanden uit om het rustiger aan te doen. De kou lijkt te zeggen dat we meer naar binnen mogen keren. De vroege donkerte fluistert dat we eerder onder de wol mogen kruipen. En met de kaarsen overdag al aan, krijg ik weer zin om mijn hobby’s op te pakken. Tientallen boeken lezen. Bakken. Een nieuwe trui breien. En: puzzelen. Want mijn verlangen naar vertragen is een van de redenen waarom ik het cozy puzzelboek de wereld in heb geslingerd. We zijn tegenwoordig zo druk met scrollen, de nieuwste series kijken en rondrennen in het algemeen, dat we de kunst van het lanterfanten een beetje verleerd zijn. Terwijl onze overvolle hoofden daar juist zo’n behoefte aan hebben. Die van mij in ieder geval wel.

“Onze overvolle hoofden hebben juist zit grote behoefte aan Gelukkig verandering in de lanterfanten” kleine dingen. Een

sudoku maken in plaats van een aflevering kijken. Een woordzoeker oplossen in plaats van gedachteloos swipen. Een nieuw recept voor chocolademelk uitproberen en níét kiezen voor een podcast luisteren terwijl je sport terwijl je je vriendin appt. En misschien, puzzel voor puzzel, maken we onze hoofden zo wat kalmer. Kunnen we ons weer onderdeel voelen van de seizoenen in plaats van slechts toeschouwers. En heel, heel misschien, gaan we de winter dan ook meer waarderen. Want het is altijd al een periode geweest van ‘rustiger aan doen’; het zijn wij mensen die het seizoen onnodig druk hebben gemaakt.

In Het cozy puzzelboek voor warme winterdagen verzamelt Bente van de Wouw 77 puzzels voor een rustig moment voor jezelf. Van sudoku’s en woordzoekers tot anagrammen en zoek de verschillen: bekende puzzels krijgen een eigentijdse, winterse sfeer, met knusse illustraties en warme quotes. Van de Wouw, schrijver, journalist en online editor van Flow Magazine, maakt puzzelen zo tot een ontspannen tegenwicht voor een wereld die maar doordraait. Het cozy puzzelboek voor warme winterdagen € 14,99

130 Present

130 PRESENT 2026_Column Bente.indd 130

14-10-2026 15:07

RECEPTUUR TOBIAS CAMMAN, GENNARO CONTALDO, LE FRENCH CAFÉ BEELD NINA SLAGMOLEN, STUDIO BRUG

RECEPTEN

3 recepten voor een

WERELDS FEEST MENU Voor een bijzonder diner hoef je niet vast te houden aan één culinaire traditie. Laat je inspireren door drie heel verschillende keukens en zet deze feestdagen iets onverwachts op tafel. Present 131

131 Present 2026_Recepten.indd 131

14-10-2026 15:08

132 Present

131 Present 2026_Recepten.indd 132

14-10-2026 15:09

RECEPTEN

SASHIMI van coquilles VOORGERECHT

Ingrediënten Voor 2 personen citrusolie 1 flespompoen, bovenste deel 6 coquilles (sashimikwaliteit) 50 ml appelazijn 1½ el suiker ½ el vadouvan 25 ml water 1 sjalot, in dunne ringetjes ½ el boter 2 el Griekse yoghurt 10 hazelnoten, grof gehakt dille, voor de garnering

glad met de staafmixer 1 Maak de citrusolie, zie kader. 7 enPureer passeer door een zeef. Schep We hebben alleen de dunne helft in een spuitzak en leg ook in de 2 van de flespompoen nodig. Schil ijskast. deze goed en haal het bovenste topje over een mandoline (of snijd in flinterdunne plakjes met een scherp mes). We hebben ca. 50 gram nodig, dus dat zijn maar een paar plakjes. Leg het resterende stuk opzij.

Snijd met een steekring van 2 cm 3 doorsnee mooie kleine rondjes uit de plakjes. Als je geen steekring hebt, kun je een appelboor of andere holle buis gebruiken.

Doe de appelazijn, suiker, vadou4 van, het water en een snuf zout in

een steelpannetje. Breng dit kort aan de kook en zet het vuur uit. Giet het mengsel in een beker en doe de pompoenrondjes erbij terwijl het nog heet is. Laat afkoelen in de ijskast.

de oven voor tot 180 °C 5 enVerwarm snijd 150 gram pompoen in kleine dobbelsteentjes. Sprenkel er wat olie over en haal je handen er even doorheen om alles goed te verspreiden. Doe de pompoen in een ovenschaal en bak in 35 minuten mooi zacht.

Dit is een recept uit:

Bravoer, Tobias Camman € 34,99

Doe de sjalot met de boter in een 6 pannetje. Laat 35 minuten zachtjes samen zweten en karamelliseren. Voeg de pompoen toe, roer even door en giet in een maatbeker.

voor de opmaak eerst 8 1Neem eetlepel Griekse yoghurt per

bord en verspreid dat mooi over de bodem. Neem 3 coquilles van sashimikwaliteit per persoon en snijd in dunne plakjes. Verdeel over de yoghurt. Spuit daar de pompoencrème op en leg ook de pompoenpickle erbij. Verdeel de hazelnoten erover. Leg tot slot wat takjes dille op de borden en druppel wat van de citrusolie over het geheel.

ZO MAAK JE DE CITRUSOLIE 1 Schil 2 citroenen en 1 grapefruit met een dunschiller en zorg dat je zo min mogelijk van het wit net onder de gekleurde schil meepakt. 2 Zet een pan met 300 ml neutrale olie op het vuur, bijvoorbeeld zonnebloemolie of raapzaadolie. 3 Hang een thermometertje in de pan en zorg dat de olie nooit boven de 40 °C komt. Voeg de schillen toe en laat 45 minuten trekken. 4 Haal de schillen eruit en giet de olie in een flesje voor later gebruik.

Present 133

131 Present 2026_Recepten.indd 133

14-10-2026 15:09

CAZZARIELLI con fagioli HOOFDGERECHT

Ingrediënten Voor 4 personen Voor de pasta 400 g tipo 00bloem, plus extra om te bestuiven 200 ml lauwwarm water Voor de saus 4 el extra vergine olijfolie, plus extra om te sprenkelen 60 g pancetta, fijngehakt 4 teentjes knoflook, gekneusd ½ rode peper, fijngehakt (optioneel) 2 kleine takjes rozemarijn 4 el tomatenpassata 800 g borlottibonen uit pot of blik ca. 200 ml warme groentebouillon 20 g geraspte Parmezaanse kaas

eerst het pastadeeg. Strooi 4 Breng intussen een pan met ruim 1 Maak de bloem in een grote kom of op gezouten water aan de kook, voeg een schoon werkoppervlak. Maak een kuiltje in het midden, schenk er geleidelijk 200 ml lauwwarm water bij en meng het tot een zacht deeg. Kneed zachtjes tot een glad deeg, wikkel het in plasticfolie en laat 20 minuten rusten. Je kunt ook een standmixer gebruiken.

een klein stukje deeg 2 Neem (ca. 100 gram) en houd de rest

afgedekt zodat het deeg niet uitdroogt. Rol het stukje tot een lange dunne worst met een diameter van ca. 5 mm. Snijd het deeg vervolgens in stukken van ca. 5 mm. Leg de pastastukjes op een licht met bloem bestoven snijplank en dek ze af met een theedoek terwijl je de rest maakt.

de cazzarielli toe en kook ca. 8 minuten, tot de pasta zacht is.

de gekookte pasta met 5 Schep een schuimspaan in de pan met

de bonen. Meng alles goed door elkaar met een beetje kookvocht en laat nog een paar minuten koken.

de geraspte Parmezaanse 6 Roer kaas erdoor en besprenkel met

een scheutje extra vergine olijfolie. Serveer direct.

voor de saus de olijfolie in 3 Verhit een grote hapjespan en bak de

pancetta een paar minuten. Voeg de knoflook, peper en rozemarijn toe en bak nog een minuutje. Roer de tomatenpassata, de borlottibonen met het vocht en de groentebouillon erdoor. Breng aan de kook, zet het vuur lager en laat 8 tot 10 minuten zachtjes koken, tot de saus ingedikt is.

Dit is een recept uit:

Gennaro’s Hidden Italy, Gennaro Contaldo € 27,50

134 Present

131 Present 2026_Recepten.indd 134

14-10-2026 15:09

RECEPTEN

Present 135

131 Present 2026_Recepten.indd 135

14-10-2026 16:23

136 Present

131 Present 2026_Recepten.indd 136

14-10-2026 15:10

RECEPTEN

ÎLE flottante

NAGERECHT

Ingrediënten Voor 4 personen

dat je mengkom en garde 1 Zorg volledig vetvrij zijn. Maak deze

eventueel schoon met een beetje citroensap of een paar druppels azijn en droog goed af met een schone doek. Doe het eiwit en de suiker samen in de mengkom. Klop op middelhoge snelheid tot een stevig, glanzend en volledig stijf eiwitschuim.

Voor het eiwitschuim 100 g eiwit 100 g suiker Voor de karamel 100 g suiker 20 g water een paar druppels azijn Voor de vanillesaus 400 ml volle melk 400 ml slagroom 130 g suiker 1 snuf zout 1 vanillestokje, opengesneden 190 g eidooier

de oven voor op 100 °C. 2 Verwarm Schep het schuim in een spuitzak

en knip een ruime opening af. Spuit grote bollen op een met bakpapier beklede bakplaat. Bak de bollen 10 minuten in de voorverwarmde oven tot ze stevig aanvoelen, maar nog licht en luchtig zijn. Laat afkoelen tot gebruik.

Breng voor de karamel de suiker, het water en de azijn aan de kook. Laat de suiker rustig karamelliseren tot een mooie donker amberkleurige karamel. Laat de karamel kort afkoelen tot deze stroperig begint te worden en laat vervolgens met een lepel dunne karameldraden over de eiwitbollen lopen terwijl deze nog op de bakplaat liggen. Zo kunnen de karameldraden rustig uitharden en blijft de presentatie mooi strak.

grotendeels is opgelost. Voeg al roerend de helft van het iets afgekoelde melkmengsel toe aan de eidooiers. alles terug in de pan 5 Giet en verwarm de saus onder

voortdurend roeren rustig tot 82-84 °C. Dit kan eventueel ook au bain-marie voor extra controle. Giet de vanillesaus direct door een fijne zeef in een schone, koude kom. Zo stopt het garingsproces en blijft de saus mooi glad. Dek de saus vervolgens direct af met plasticfolie, zodat deze het oppervlak van de saus raakt. Zo voorkom je dat een vel zich vormt op de saus terwijl deze afkoelt.

de afgekoelde vanillesaus 6 Verdeel over diepe borden of kommen.

Gebruik een brede paletspatel om de eiwitbollen voorzichtig van de bakplaat te nemen en plaats een bol in het midden van ieder bord. Serveer direct.

de melk, de slagroom, de 4 Breng helft van de suiker, het zout en het vanillestokje aan de kook. Neem de pan van het vuur en laat de vanille 15 minuten trekken. Meng ondertussen de eidooiers met de overige suiker tot de suiker

Dit is een recept uit:

Le French Café at Home, Le French Café € 27,50

Present 137

131 Present 2026_Recepten.indd 137

14-10-2026 15:10

Breng een cadeau op afstand

dichtbij Loewe Loewe stellar stellar

Omdat je niet ieder cadeau zelf kunt geven, maar je Pure er wél iets persoonlijks van kunt maken. Pure luxury luxury with with magic magic moments. moments.

Made Made in Germany. in Germany.

Een boek, spel of ander cadeau gevonden op paagman.nl? Maak het extra persoonlijk met een handgeschreven kaartje.

Kies tijdens het bestellen je favoriete kaartje, schrijf je persoonlijke boodschap en wij voegen die voor je toe aan het cadeau. Natuurlijk met de hand geschreven, in ons allermooiste handschrift.

www.paagman.nl

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 138

14-10-2026 15:10

ents.

Het adembenemende Het adembenemende design van design de Loewe van destellar Loewegeeft stellar geeft een compleet een compleet nieuwe interpretatie nieuwe interpretatie aan het oled aan het beeldscherm, oled beeldscherm, een geboren een geboren showster showster die een grandioze die een grandioze entree entree maakt inmaakt elk hoogwaardig in elk hoogwaardig interieur.interieur. Een unieke Eenbehuizing unieke behuizing van echtvan beton echt enbeton een frame en eenvan frame van geborsteld geborsteld aluminium aluminium zorgen voor zorgen eenvoor uniek een design. uniek design. 100% Made 100% inMade Germany, in Germany, van het design van hetvan design het OLED-scherm van het OLED-scherm tot de productie, tot de productie, deze Loewe dezeTV Loewe biedtTV een biedt uitstekende een uitstekende beelden beeldgeluidskwaliteit. en geluidskwaliteit. Met de nieuwe Met de Loewe nieuwestellar Loewebeleeft stellarubeleeft u een innovatief een innovatief lichtspellichtspel dat magische dat magische momenten momenten van lichtvan en licht en beweging beweging creëert voor creëert eenvoor ongeëvenaarde een ongeëvenaarde televisiebeleving. televisiebeleving. OntdekOntdek meer bijmeer uw Loewe-verdeler bij uw Loewe-verdeler of op loewe.tv/nl of op loewe.tv/nl

In deze ruimte In deze kunt ruimte u uw dealerlogo kunt u uw dealerlogo plaatsen. Uw plaatsen. logo dient Uw logo in zwart/wit dient in te zwart/wit zijn, te zijn, mag niet groter zijn groter dan hetzijn Loewe-logo en dient binnen de binnen stippellijntjes geplaatst geplaatst mag niet dan het Loewe-logo en dient de stippellijntjes Audio/video te worden.te Deworden. stippellijntjes mogen echter nietechter meecenter afgedrukt u worden: moet ze u moet ze De stippellijntjes mogen niet mee worden: afgedrukt verwijderen. Als u met meerdere adverteert,adverteert, mogen geen verwijderen. Als u met Loewe-vakhandelaars meerdere Loewe-vakhandelaars mogen geen Theresiastraat 159-161 - 2593 AG gehanteerd Den Haag logo‘s gebruikt énworden moet eenzelfde lettertype gehanteerd worden. logo‘sworden gebruikt én moet eenzelfde lettertype worden.

070 3 22 22 73 - www.praalder.nl

000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 139

14-10-2026 15:10

Hét cadeau voor liefhebbers van meeslepende romans

Bestseller van 2026!

‘Escapistische goodread.’ – de Volkskrant 000 PRESENT 2026_ADVERTENTIES.indd 140

14-10-2026 15:11