Gdański Kwartalnik Adwokacki 025

zdjęcia własne Studio 102

„Dialog Prawniczy” Trzecia Polsko-Niemiecka Konferencja w Gdańsku Państwo a obywatel Profesor Marian Cieślak – in dubio pro humanitate

025

nr

GRUDZIEŃ

ISSN 1689-9555

Życzenia

Spis treści Życzenia na Święta adw. Jerzy Glanc 3 Trzecia Polsko-Niemiecka Konferencja „Dialog Prawniczy” apl. adw. Magdalena Trzebicka, apl. adw. Maciej Czerwiński

4

W oczekiwaniu na zbliżające się Święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok 2012 pełni nadziei spoglądamy w przyszłość.

Państwo a obywatel adw. Zygmunt Tylicki 12

Zakres ustawowego umocowania aplikanta adwokackiego – zagadnienie podpisywania pism procesowych apl. adw. Paweł Brzezicki 15 Skarga kasacyjna w świetle zmian, które weszły w życie 17 kwietnia, 25 września oraz 9 listopada 2010 roku apl. adw. Wojciech Sułkowski

17

W imieniu własnym oraz Samorządu Pomorskiej Izby Adwokackiej składam najserdeczniejsze życzenia zdrowia, pogody ducha, spełnienia marzeń, zawodowej satysfakcji i wielu sukcesów.

Profesor Marian Cieślak - in dubio pro humanitate apl. adw. Tomasz Snarski 20

Ogólnopolski Turniej Piłki Nożnej Prawników w Elblągu adw. Józef Borkowski 24

W dniu 13 grudnia 2011 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Bronisław Komorowski na uroczystości w Pałacu Prezydenckim wręczył odznaczenia państwowe za wybitne zasługi na rzecz przemian demokratycznych w Polsce, za osiągnięcia w pracy zawodowej, publicznej i społecznej orza za popularyzowanie wiedzy o najnowszej historii Polski. Wśród odznaczonych Krzyżami Oficerskimi Orderu Odrodzenia Polski znaleźli się również adwokaci z Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku Romana Orlikowska Wrońska, Halina Nowicka-Rolleder, Piotr Mańka-Winiecki i Eligiusz Włodarczak. Wszystkim odnaczonym Koleżankom i Kolegom w Imieniu Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku składam serdeczne gratulacje. adw. Jerzy Glanc, Dziekan

Niech nadchodzące Święta będą niezapomnianym czasem spędzonym w blasku betlejemskiej stajenki bez pośpiechu, trosk i zmartwień w gronie Rodziny i Przyjaciół. adw. Jerzy Glanc Dziekan Pomorskiej Izby Adwokackiej

2

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

3

Trzecia Polsko-Niemiecka Konferencja

„Dialog Prawniczy”

W

apl. adw. Magdalena Trzebicka apl. adw. Maciej Czerwiński

ydarzenie było efektem współpracy nawiązanej pod koniec 2008 r. przez Pomorską Izbę Adwokacką i Hanzeatycką Izbę Adwokacką w Hamburgu, mającej na celu zintegrowanie środowiska prawniczego Polski i Niemiec. Organizowane w jej ramach spotkania, w których biorą udział praktycy i teoretycy prawa z obu krajów, są doskonałym pretekstem do dyskusji na temat podobieństw i różnic obu systemów prawnych, umożliwiają wymianę doświadczeń w tworzeniu i stosowaniu prawa, a także sprzyjają nawiązywaniu współpracy miedzy prawnikami.

4

zdjęcia: Marta Trzebicka

W dniach 20 – 22 października 2011 r. w Gdańsku odbyła się Trzecia Polsko-Niemiecka Konferencja Dialog Prawniczy, której współorganizatorami byli Hanseatische Rechtsanwaltskammer Hamburg (Hanzeatycka Izba Adwokacka w Hamburgu), Deutsch-Polnische Juristen-Vereinigung (Niemiecko-Polski Związek Prawników) oraz Naczelna Rada Adwokacka. Honorowy Patronat nad imprezą objął Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz.

Konferencję otworzył Dziekan Pomorskiej Izby Adwokackiej w Gdańsku adwokat Jerzy Glanc.

W pierwszej kolejności przywitał zebranych w Sali Wety gości: adwokata Andrzeja Zwarę - Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej, Wiesława Bielawskiego Zastępcę Prezydenta Miasta Gdańska, Sędzię Annę Skupną - Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, Prokuratora Dariusza Popieniuka - Zastępcę Prokuratora Apelacyjnego w Gdańsku, Sędziego Ryszarda Milewskiego - Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku, Mecenas Ewę Jezierewską - Dziekan Okręgowej GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

Izby Radców Prawnych w Gdańsku, Notariusza Henryka Mizaka - Prezesa Izby Notarialnej w Gdańsku.

Równie serdecznie powitani zostali goście z Niemiec: Rechtsanwalt Hansjörg Staehle - Wiceprezydent Federalnej Izby Adwokackiej i jednocześnie Prezydent Monachijskiej Izby Adwokackiej, Rechtsanwalt Dr. Christiana Lemie - Wiceprezydent Hanzeatyckiej Izby Adwokackiej w Hamburgu oraz Rechtsanwalt Dr. Jan Schumann - Członek Zarządu Niemiecko-Polskiego Związku Prawników.

Dziekan Jerzy Glanc w swoim przemówieniu podkreślił, iż cykliczna organizacja konferencji oraz fakt uczestniczenia w jej obradach tak znakomitych gości, świadczy o bardzo dużym zainteresowaniu wydarzeniem i o rosnącej potrzebie rozwijania kontaktów polsko – niemieckich właśnie w ramach dialogu prawniczego. Projekt jest wprawdzie młody, ale ma szansę zostać na stałe wpisany do kalendarza wydarzeń naukowo – kulturalnych. Istnienie wielu interesujących zagadnień natury prawnej w obu porządkach prawnych powinno zachęcić organizatorów i uczestników do dalszej współpracy. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż współorganizatorem projektu jest Hanzeatycka Izba Adwokacka w Hamburgu, a konferencja odbywa się w Gdańsku. Tym samym organizatorzy odnoszą się do historii i szczególnej roli, jaką odegrała współpraca Miast Hanzeatyckich, w tym Gdańska i Hamburga, dla rozwoju stosunków gospodarczych, politycznych, kulturalnych, a także prawnych w Europie.

Adwokat Andrzej Zwara, Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej, zwrócił uwagę na ogólną, europejską tendencję, polegającą na zacieśnianiu współpracy

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

przez adwokatów w ramach Unii Europejskiej. Fakt odbywania się konferencji polsko – niemieckiej już po raz trzeci, dowodzi, że Adwokaci Niemieccy i Polscy w tej materii zdecydowanie wiodą prym. Potrzeba organizowania wspólnych spotkań jest ogromna. Takie spotkania umożliwiają lepsze poznanie się środowiska prawniczego, wymianę doświadczeń, dyskusję na temat podobieństw i różnic systemów prawnych poszczególnych krajów, a także stwarzają niepowtarzalną możliwość nawiązania wzajemnej współpracy.

Prezydenci Hansjörg Staehle i Dr. Christian Lemie, witając zgromadzonych gości, wyrazili nadzieję, że dzięki konferencji po raz kolejny możliwe będzie wspólne debatowanie nad rozwiązywaniem problemów w relacjach prawnych pomiędzy Polską a Niemcami. Podkreślili także, iż wspólne spotkania są szansą na zacieśnianie kontaktów pomiędzy Adwokaturą Polską i Niemiecką oraz stanowią doskonały pretekst do wymiany wzajemnych doświadczeń.

Pani Sędzia Anna Skupna, Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, podkreśliła, że tego typu projekty sprzyjają doskonaleniu zawodowemu, a co za tym idzie przyczyniają się zwiększenia profesjonalizmu całego wymiaru sprawiedliwości.

W dalszej części zebrani wysłuchali wykładu prof. zw. dra hab. Jerzego Zajadło, Kierownika Katedry Teorii i Filozofii Państwa i Prawa Uniwersytetu Gdańskiego. Prelegent z właściwą sobie łatwością wprowadził zgromadzonych gości i uczestników konferencji w świat filozofii Gustava Radbrucha. Wskazał na fakty związane z życiem i twórczością filozofa, a także na jego kluczowe osiągnięcie, jakim jest tak zwana formuła Radbrucha. Zgodnie z nią prawo musi

5

być bezpieczne, mieć cel i być sprawiedliwe. W przypadku konfliktu między bezpieczeństwem a prawem, gdy ustawodawca świadomie dąży do naruszenia sprawiedliwości, obywatele nie muszą być takiemu prawu posłuszni i takiego działania ustawodawcy w ogóle nie można traktować jako stanowienia prawa. Profesor Zajadło przedstawił również wpływ myśli niemieckiej na polskie prawo, zwłaszcza handlowe, wekslowe i czekowe, ale także karne i konstytucyjne.

Pierwszy, oficjalny, dzień konferencji zakończył się wspólnym zdjęciem uczestników konferencji.

Następnie zebrani udali się na poczęstunek, przygotowany na dziedzińcu Ratusza.

Drugi dzień konferencji wypełniły trzy panele tematyczne. Po każdym z nich następowała ożywiona dyskusja.

Pierwszy panel traktował o prawnych aspektach otwarcia praktyki adwokackiej przez adwokatów zagranicznych w Niemczech i w Polsce. Prelegentami byli Rechtsanwalt Hansjörg Staehle oraz adwokat Andrzej Zwara. Obaj prelegenci zwrócili uwagę, że w 1998 r. Parlament Europejski i Rada przyjęły wspólnie dyrektywę w sprawie ułatwienia stałego wykonywania zawodu prawnika w innym państwie członkowskim niż to, w którym zostały uzyskane kwalifikacje (Dyrektywa 98/5/EC) - Die Niederlassungsrichtlinie für Rechtsanwälte. Stanowi ona, wspólnie z Dyrektywą mającą na celu ułatwienie skutecznego korzystania przez adwokatów ze swobody świadczenia usług (Dyrektywa Rady 77/249/EEC) oraz Dyrektywą dotycząca ogólnego systemu uznawania dyplomów szkół wyższych, przyznanych na zakończenie przynajmniej 3-letniego kształcenia i doskonalenia zawodowego,

6

zwaną inaczej dyrektywą w sprawie uznawania dyplomów szkół wyższych (Dyrektywa Rady 89/48/EEC), zbiór przepisów regulujących wykonywanie profesji prawniczej pod określonym tytułem zawodowym w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej. W związku z obowiązkiem implementacji przepisów unijnych, dyrektywa 98/5/EC została włączona do porządku prawnego Niemiec - Gesetz über die Tätigkeit europäischer Rechtsanwälte in Deutschland (EuRAG), jak również Polski – ustawa o świadczeniu przez prawników zagranicznych pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej.

W myśl przepisów obu aktów prawnych, prawnik europejski jest uprawniony do świadczenia usług transgranicznych - jednorazowych lub mających charakter przejściowy czynności z zakresu pomocy

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

prawnej - przy użyciu tytułu zawodowego uzyskanego w państwie macierzystym, wyrażonego w języku urzędowym tego państwa. Adwokat (radca prawny) i Rechtsanwalt. Prawnik europejski ma te same prawa, co polski adwokat (radca prawny) czy niemiecki Rechtsanwalt, ale i obowiązują go te same standardy, przede wszystkim w zakresie etyki zawodowej. Ma prawo wykonywać wszelkie czynności sądowe i pozasądowe, do których uprawniony jest prawnik państwa przyjmującego. Zobowiązany jest jednak przy pierwszej czynności w postępowaniu sądowym dołączyć do akt sprawy dokument stwierdzający, że jest zarejestrowany w państwie macierzystym jako uprawniony do wykonywania zawodu przy użyciu jednego z tytułów zawodowych, uzyskanych w państwie członkowskim UE oraz poinformować odpowiednio władze izby

adwokackiej (izby radców prawnych) i Rechtsanwaltskammer, właściwej ze względu na siedzibę sądu, o podjęciu świadczenia usługi transgranicznej. Ponadto, w postępowaniu, w którym ustawa wprowadza przymus adwokacki, ma obowiązek współdziałać z prawnikiem państwa przyjmującego. Jest to porozumienie, w którym prawnik państwa przyjmującego staje się gwarantem przestrzegania przez prawnika europejskiego reguł prawnych. Umowę należy przedłożyć organowi prowadzącemu postępowanie przy pierwszej podejmowanej czynności.

Na zasadzie wzajemności, prawnicy europejscy są uprawnieni do wykonywania stałej praktyki w państwie przyjmującym. Warunkiem jest uzyskanie wpisu na jedną z list prawników zagranicznych, prowadzoną odpowiednio przez izby adwokackie (izby

radców prawnych) i Rechtsanwaltskammer. Wpis na listę następuje na wniosek zainteresowanego złożony odpowiednio do izby adwokackiej (izby radców prawnych) lub Rechtsanwaltskammer, właściwej ze względu na wskazaną we wniosku przyszłą siedzibę zawodową. Z chwilą wpisu na listę prawnik europejski staje się w Polsce członkiem właściwej izby adwokackiej (izby radców prawnych), a w Niemczech właściwej Rechtsanwaltskammer. W konsekwencji wykonuje wszystkie obowiązki i prawa przysługujące członkom samorządu zawodowego, z wyjątkiem biernego prawa wyborczego do organów samorządu. Ma takie same prawa i obowiązki jak polski adwokat (radca prawny) czy niemiecki Rechtsanwalt. Działalność zawodową prowadzi w ramach stosunku pracy, na podstawie umowy cywilnoprawnej, w kancelarii indywidualnej, spółkach. Tak samo, jak w przypadku usług transgranicznych używa tytułu zawodowego uzyskanego w państwie macierzystym, wyrażonego w języku urzędowym tego państwa, a także jest zobowiązany do współdziałania z prawnikiem państwa przyjmującego.

Podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu od odpowie-

8

dzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy świadczeniu pomocy prawnej, na zasadach obowiązujących w obu krajach.

Zgodnie z przepisami obu państw prawnik europejski może starać się również o dopuszczenie do zawodu odpowiednio adwokata (radcy prawnego) oraz Rechtsanwalt. Warunkiem jest spełnienie wskazanych w ustawach samorządowych wymogów co do charakteru, postawy, władanie odpowiednio językiem polskim lub niemieckim w mowie i piśmie, a także zdanie testu umiejętności.

Drugi panel dotyczył prawnych uwarunkowań swobodnego przemieszczania się oraz delegowania polskich pracowników do Niemiec. Prelegentami byli: Pan Sędzia Dr. Helmut Nause, Prezes Okręgowego Sądu Pracy w Hamburgu i adwokat dr Sebastian Samol, adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Prawa Socjalnego Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Dr. Nause rozpoczął swój wykład od podkreślenia, iż ze względu na upływ 7-letniego okresu przejściowego, od 01 maja 2011 roku Republika Federalna Niemiec otworzyła granice dla polskich pracowników i przedsiębiorców, na zasadzie swobodnego przepływu osób i kapitału, gwarantowanego przez prawo Unii Europejskiej. W oparciu o przepisy Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 593/2008 w sprawie prawa właściwego dla zobowiązań umownych (Rzym I) określa się jakie prawo, polskie czy niemieckie, ma zastosowanie do danego stosunku pracy.

Jak zaznaczył dr Samol, Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady dotycząca delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (WE) Nr 96/71/ określa szczegółowo warunki świadczenia

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

usług w ramach delegowania pracowników. Ma ona zastosowanie do przedsiębiorstw prowadzących działalność w państwie członkowskim, które w ramach świadczenia usług poza swoimi granicami deleguje pracowników na terytorium innego państwa członkowskiego. Minimalne warunki zatrudnienia obowiązują w stosunku do delegowanych pracowników niezależnie od tego, jakie prawo ma zastosowanie do ich stosunków pracy. Dlatego w przypadku delegowania pracowników w ramach świadczenia usług przez pracodawcę polskiego do Niemiec, pracodawca ten jest zobowiązany zapewnić im w powyższym zakresie warunki nie mniej korzystne, niż wynikające z przepisów prawa niemieckiego.

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

Prelegenci zwrócili uwagę, iż z dniem 01 maja 2011 r. weszły w życie przepisy o minimalnym wynagrodzeniu oferowanym przez niemieckie agencje zatrudnienia. Zgodnie z tymi przepisami stawka minimalna wynosi 7,79 euro za godzinę w regionach zachodnich i 6,89 euro we wschodnich. Takie same stawki musi zapewnić również polska agencja pracy świadcząca usługi wynajmu pracowników w Niemczech.

Na zakończenie Dr. Nause wskazał, iż, zgodnie z raportem IAB 10/2011, przewidywana roczna liczba pracowników udających się do pracy w Niemczech ze wszystkich krajów członkowskich przyjętych do Unii Europejskiej w 2004 roku (tzw. EU – 8) nie przekroczy liczby 100.000 pracowników. Liczba ta jest wielokrotnie niższa od przewidywanej, co, w dobie kryzysu i znacznie większego zapotrzebowania na wyspecjalizowanych pracowników w Niemczech, nie jest dobrą informacją. Swobodny przepływ pracowników stwarza więc większe szanse niż ryzyko i sprzyja rozwojowi gospodarki.

Trzeci panel traktował o zagadnieniach prawa materialnego i procesowego w kontekście obowiązku alimentacyjnego i postępowania w sprawie o rozwód.

Prelegentami byli: adwokat dr Magdalena Sykulska-Przybysz, adiunkt w Zakładzie Praw Człowieka Uniwersytetu Gdańskiego i Pan Sędzia Henning Huusmann, Sędzia Hanzeatyckiego Sądu Apelacyjnego w Hamburgu.

Oboje prelegenci stwierdzili, iż, zarówno w świetle prawa niemieckiego, jak i polskiego, małżeństwo może zostać rozwiązane tylko w drodze orzeczenia sądowego. Warunkiem orzeczenia rozwodu

9

jest ustalenie rozpadu małżeństwa, z tymże niemiecki ustawodawca nie wymaga, aby rozpad ten był trwały. Dla jego udowodnienia ogromne znaczenie mają skonstruowane przez ustawodawcę dwa niewzruszalne domniemania. Pierwsze z nich zakłada, iż rozpad małżeństwa następuje w momencie, gdy małżonkowie nie współżyją ze sobą od co najmniej roku oraz obydwoje wnoszą o orzeczenie rozwodu. W tej sytuacji procesowej po złożeniu stosownych oświadczeń stron przed sądem, sąd meriti odstępuje od postępowania dowodowego w danej sprawie. Drugie z nich stanowi, iż kiedy małżonkowie zgodnie oświadczą, że nie żyją ze sobą od trzech lat, sąd wyrokiem potwierdza rozwiązanie małżeństwa. Ponadto, podobnie jak polska ustawa, Bürgerliches Gesetzbuch (Kodeks Cywilny) przewiduje wystąpienie ujemnych przesłanek orzeczenia rozwodu, tzw. klauzulę dotyczącą uniknięcia rażącej dolegliwości któregoś z małżonków.

Sędzia Huusmann wskazał, iż rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód, sąd orzeka jednocześnie w sprawach towarzyszących (Folgesachen). Są to zagadnienia wyrównania z tytułu utraty przyszłego prawa do zaopatrzenia (Versorgungsausgleich – instytucja specyficzna dla prawa niemieckiego), obowiązku alimentacyjnego wobec współmałżonka i małoletnich dzieci, wspólnego mieszkania byłych małżonków, małżeńskiego prawa majątkowego, kontaktów z dziećmi.

Ze słów prelegentów wynikało, iż w obu systemach prawnych małżonkowie razem sprawują opiekę nad wspólnymi dziećmi. Sąd meriti orzeka w kwestii prawa do opieki nad małoletnimi dziećmi stron wyłącznie na ich wniosek. W przypadku, gdy dziecko nie

10

urodziło się w małżeństwie, opiekę nad nim sprawuje matka, chyba że rodzice złożyli wspólne, notarialnie poświadczone oświadczenie o opiece, albo wstąpili w związek małżeński. Tym samym ojciec pozamałżeńskiego dziecka, co do zasady, ma prawo uczestniczyć w opiece nad dzieckiem, jeżeli matka dziecka wyrazi na to zgodę.

Dr Sykulska-Przybysz zwróciła uwagę obecnych, iż, odmiennie jak w polskim prawie, zasadą prawa niemieckiego nie jest wspólność majątkowa małżonków. Jeżeli małżonkowie nie zawarli umowy majątkowej małżeńskiej, to w trakcie związku istnieje między nimi wspólnota dorobku majątkowego (Zugewinngemeinschaft). Wraz z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód, strony mogą dochodzić wyrównania powstałych w trakcie małżeństwa dorobków.

W kwestii obowiązku alimentacyjnego sędzia Huusmann wskazał, iż w przeciwieństwie do ustawodawcy polskiego, ustawodawca niemiecki uregulował sposób określania wysokości świadczeń alimentacyjnych dzieci i byłego współmałżonka w sposób bardzo abstrakcyjny, poprzez nakazanie odwoływania

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

się tylko i wyłącznie do stopy życiowej uprawnionego. Dlatego też w Sądzie Apelacyjnym w Düsseldorf stworzono tzw. tabelę dyseldorfską. Tabela nie ma mocy prawnej ustawy, mimo to orzeczenia niemieckich sądów w dużej mierze się na niej opierają. Lewa szpalta tabeli wskazuje pogrupowane dochody netto zobowiązanego do świadczenia alimentów. W środkowej części podany jest wiek dziecka, w czterech przedziałach. Kwota alimentów, przy dochodzie nie przekraczającym EUR 1.500,00, pokrywa zgodnie z ustawą minimalne potrzeby dziecka, w tym przedziale wiekowym. Wraz ze wzrostem dochodów, proporcjonalnie zwiększa się obowiązek alimentacyjny.

Podstawą określenia wysokości alimentów jest dochód zobowiązanego.

Dr Sykulska-Przybysz zauważyła, iż prawo niemieckie, w przeciwieństwie do prawa polskiego, rozróżnia obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka w okresie po faktycznym rozstaniu, ale przed prawomocnym orzeczeniem rozwodu oraz po rozwiązaniu małżeństwa. Sędzia Huusmann podkreślił, iż zasadą jest odpowiedzialność za siebie, co oznacza, iż po rozwodzie każdy z byłych małżonków jest zobowiązany utrzymywać się samodzielnie.

Rozwiedziony małżonek, który sprawuje opiekę nad wspólnym małoletnim dzieckiem stron może żądać renty alimentacyjnej przez trzy lat od urodzenia dziecka. Jednocześnie zaznaczył, iż ustawodawca odszedł od długoletniej gwarancji utrzymania standardu życia z czasów małżeństwa.

Uczestnicy Konferencji podkreślali, że Wspólna Europa nie może być rozumiana wyłącznie w kategoriach gospodarki i polityki. O integracji i współpra-

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

cy należy mówić również w innych obszarach. Jednym z nich jest niewątpliwie prawo. Gwarantowane w ramach Unii Europejskiej wolności w różnych dziedzinach życia obywateli generują potrzebę znajomości nie tylko prawa własnego kraju, ale i państw sąsiednich. Większość europejskich systemów prawnych posiada swoje korzenie w prawie rzymskim. Naturalną konsekwencją jest więc przewaga podobieństw nad różnicami. Ewentualne odmienności wynikają ze specyfiki danego kraju, jego kultury, mentalności obywateli. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby poznać te różnice i poruszać się w materii prawnej państw unijnych swobodnie. Wymaga to jednak posiadania wiedzy, wymiany doświadczeń. O rosnącej potrzebie współdziałania świadczy fakt organizowania spotkań, w czasie których praktycy i teoretycy prawa dyskutują na temat różnic i podobieństw europejskich systemów prawnych. Ponadto, przepisy unijne, regulujące transgraniczne świadczenie usług prawniczych, sprzyjają przenikaniu się prawodawstw poszczególnych Państw Członkowskich. Wszystkie te elementy składają się na proces integracyjny, którego konsekwentna realizacja zapewni sukces.

11

Artykuły

Artykuły

PAŃSTWO A OBYWATEL

zdjęcia własne Studio 102

adw. Zygmunt Tylicki

Państwo to aparat władzy działający na określonym terenie, przeważnie wybierany przez naród, któremu winien zabezpieczyć porządek i pomoc społeczną. Każdy członek narodu to obywatel państwa.

S

tosunek państwa do obywatela naszego kraju określony został w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. ogłoszonej w Dz.U. z 16 lipca 1997 r. nr 78 poz. 483 i w ustawach szczególnych. Na straży praw obywatela ustanowiono między innymi ogólnie uznawany trzeci organ władzy, tj. Sądy Powszechne i Sądy Sczególne. Do pomocy obywatelom w potrzebach prawnych powołano, ustawą z dnia 26 lutego 1982 r.

- prawo o adwokaturze, samorząd adwokacki, którego zadaniem jest świadczenie usług obywatelom, w rela-

12

cjach różnego rodzaju, zachodzących pomiędzy państwem i obywatelami.

Instrumentem gwarantującym zaufanie do adwokatury jest jej niezależność, profesjonalizm oraz obowiązek zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym dowiaduje się adwokat udzielając pomocy obywatelowi. Rola społeczna adwokata, tj. wolnego obrońcy, polega na zapewnieniu w większym stopniu niezależności obywatela w stosunku do państwa. Dlatego właśnie zawód ten został pomyślany jako wolny

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

od nacisków ze strony aparatu państwa, przeciwko któremu często adwokat występuje w sprawie na rzecz obywatela. Podobną rolę sprawują radcowie prawni z wyłączeniem obrony karnej z dodaniem spraw gospodarczych.

Realizacja powinności adwokatury odbywa się przed sądem lub innymi organami władzy. Na gruncie obowiązujących przepisów, to uprawniony obywatel przy pomocy adwokata często występuje z roszczeniem do różnych organów państwa z powodu naruszenia praw obywatelskich czy konstytucyjnych.

Mówiąc o Konstytucji, należy zwrócić uwagę czy jej treść obecnie obowiązująca odpowiada potrzebom państwa prawa, prawdziwej demokracji. Jak pisze w palestrze adwokat Paweł Malarecki, należałoby obecnie oddać Konstytucję obywatelom. Zdaniem autora zachodzi konieczność spojrzenia na Konstytucję RP w kierunku zmian realnych gwarancji obywatelskich. Najważniejszym, jego zdaniem, problemem obecnie jest mała użyteczność Konstytucji w codziennych sprawach obywateli. Z punktu widzenia praw i wolności obywateli, niezbędne jest, aby sądy i urzędy mogły i chciały odwoływać się do Konstytucji. Dlatego też rangę konstytucyjną winien zyskać zapis, który przywróciłby właściwy kierunek działania Konstytucji, tj. pozwalający obywatelowi zmusić aparat państwa do jej przestrzegania i szanowania w codziennych kontaktach. W chwili obecnej można przyjąć, że w odbiorze obywateli

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

Konstytucja funkcjonuje jako abstrakcyjny regulamin działania władzy, niejasny, niezbyt przyjazny obywatelom, powołany i interpretowany tylko w określonych przypadkach i nie zawsze w interesie obywatela.

Organem państwa, jak zaznaczono wyżej, jest sąd, w jego strukturze i instancyjności. Ten organ, tak, jak aparat administracji państwowej, odpowiedzialny jest za to, aby impenderabilia ustrojowe, jak też obowiązki państwa, były wyrażone wprost, a nie w sferze liczenia na znajomość przez obywatela reguł wypracowanych w orzecznictwie sądowym, czy w decyzjach administracyjnych, które są z reguły niezrozumiałe lub dalekie od właściwego zabezpieczenia dobra osobistego obywatela.

W obecnie obowiązującej Polskiej Konstytucji z 1997 r., w rozdziale Rzeczpospolita Polska brakuje mocnego sformułowania, podkreślającego suwerenne prawo każdego obywatela, znajdującego oparcie w porządku konstytucyjnym rozumianego także jako ogół praw i wolności obywatelskich. W praktyce wizdjęcia własne Studio 102

13

Artykuły dzimy, że fikcją byłoby zakładanie, iż obywatele i organy załatwiające sprawy na poziomie podstawowym mogą odnieść się do Konstytucji jako ustawy zasadniczej. Konstytucja natomiast jest wyrazem woli obywateli przyjętym w referendum i powinna być jasnym narzędziem w relacji państwo i obywatel. Suwerenna pozycja polskich obywateli wynika przede wszystkim z zasady demokratycznego państwa, jednakże, zarówno w interesie przeciętnego obywatela, jak i przeciętnego urzędnika leży to, aby dobra osobiste były zabezpieczone wprost w Konstytucji, a nie w zależności od znajomości reguł wypracowanych w orzecznictwie czy w judykaturze. Brak w Polskiej Konstytucji mechanizmu, który zapełniłby lukę pomiędzy nadaną konstytucyjnie fasadą demokratyczną, a odziedziczonym po PRL kliencko-petenckim charakterem relacji państwo czy władza a obywatel. Polska praktyka, jak pisze pan Paweł Malareczki, wykazuje, że uzasadnione byłoby wyraźne zapisanie w Konstytucji czytelnej zasady, iż żadne przepisy nie mogą być interpretowane ze szkodą dla wolności i praw osobistych obywateli wyrażonych w Konstytucji.

Tego rodzaju postulat odnosi się również do władzy sądowniczej, jak też innych organów państwa.

Wzmocniony winien zostać tryb pracy Sądów, jako organów państwa prawa w odniesieniu do orzecznictwa rozstrzygającego prawo obywatela do państwa.

Przykładem jest zapewniony charakter konstytucyjnego prawa odwołania się do Sądu wyższej instancji w razie naruszenia prawa obywatelskiego przez organ I instancji danej władzy, czy, gdy w ogóle dobro obywatela zostało naruszone. Zgodnie z poczuciem sprawiedliwości wyrażanym i gwarantowanym w de-

14

Artykuły mokratycznej Konstytucji, należałoby uznać za zasadę wykładni, iż żadne przepisy prawa nie powinny być interpretowane ze szkodą dla obywatela. Konstytucja państwa prawa winna obywatelom to gwarantować.

Wówczas nie byłoby przewlekłości postępowania oraz można by uniknąć tak dużego obciążenia Sądów czy innych organów władzy, jak też zbędnego ponoszenia kosztów przez osoby zainteresowane.

Z punktu widzenia roli Konstytucji w praktyce, akcent powinien zostać położony na zapewnienie ochrony dobra obywatela przez usunięcie wszelkich ograniczeń i niejasności prawa, w odniesieniu do Konstytucji czy przepisów prawa cywilnego, a w szczególności biorąc jako przykład art. 4171 § 1 i 2 kc, który brzmi jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, to jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją. Przepis ten jest przykładem przerzucenia obowiązku na obywatela w przedmiocie wykazywania niezgodności wydanego aktu normatywnego z Konstytucją, co należy ocenić jako naruszenie prawa obywatela. Jeżeli bowiem szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, to jej naprawienie winno być oczywiste, bez przerzucania obowiązku stwierdzenia we właściwym trybie niezgodności tego aktu z Konstytucją na obywatela. Wydaje się, że z punktu widzenia roli Konstytucji, jak pisze pan Paweł Malarecki w swoim opracowaniu, w praktyce akcent powinien być odwrócony, a przy tym należałoby chyba rozważyć usunięcie ograniczenia przewidzianego w tym przepisie art. 4171 kc, polegającego na uprzednim wykazaniu niezgodności z Konstytucją.

Skoro szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

normatywnego, to naprawienie jej winno być zapewnione, bez dodatkowego obciążenia obywatela, tym, co winno być zagwarantowane Konstytucją, a nie odwrotnie.

Zgodnie z zasadami wykładni prawa, poszkodowany ma obowiązek wykazania podstawy prawnej żądania i wysokości szkody, a nie tego czy żądanie jest zgodne z Konstytucją. Brak zagwarantowania praw obywateli w Konstytucji znacznie osłabia zna-

zdjęcia własne Studio 102

czenie obecnej Konstytucji i przemawia za koniecznością oddania jej obywatelom w myśl zaleceń de lege ferenda. Tak długo jak organy państwa z jednej strony, a obywatele z drugiej, nie będą mieli określonych, właściwych obowiązków i praw w Konstytucji, tak długo biurokracja, mnożenie procedur i różna interpretacja prawa będą pomniejszać ducha Konstytucji ze szkodą dla państwa i obywateli. Należy wyrazić przekonanie, że wprowadzenie do Konstytucji jasnych zapisów, na które obywatele mogliby się powołać, spełniłoby niezmierną rolę w relacjach między państwem i obywatelem.

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

apl. adw. Paweł Brzezicki

Zakres ustawowego umocowania aplikanta adwokackiego – zagadnienie podpisywania pism procesowych Zagadnienie dopuszczalności podpisywania pism procesowych przez aplikantów adwokackich jest tematem dyskusyjnym. Możliwe do przyjęcia są trzy stanowiska: 1) aplikanci adwokaccy uprawnieni są do podpisywania wszelkich pism w określonych rodzajach spraw, 2) aplikanci adwokaccy uprawnieni są do podpisywania tylko niektórych rodzajów pism, 3) aplikanci adwokaccy pozbawieni są tej możliwości.

A

plikant adwokacki jest zastępcą adwokata, z pewnymi ograniczeniami. Te z kolei określone są przede wszystkim w art. 77 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (dalej PA). Limitacja zastępstwa adwokata wyznaczona jest przede wszystkim w wymiarze podmiotowym (podmiotów, względem których występuje). Przekłada się to oczywiście na ograniczenia o charakterze przedmiotowym, ale są one wynikiem wcześniej zakreślonych ograniczeń podmiotowych.

Inaczej przedstawia się sytuacja aplikantów radcowskich. Na gruncie ustawy o radcach prawnych ograniczenia te mają bowiem wymiar podmiotowo-

15

Artykuły

-przedmiotowy. Wskazany akt normatywny stanowi bowiem wprost, że aplikant radcowski może sporządzać i podpisywać pisma procesowe związane z występowaniem radcy prawnego przed sądami, organami ścigania i organami administracji publicznej - z wyraźnego upoważnienia radcy prawnego, z wyłączeniem apelacji, skargi kasacyjnej i skargi konstytucyjnej.

Analogicznej regulacji brak jest na gruncie PA. Co więcej, nieobowiązujący już dziś § 13 pkt 3 regulaminu aplikacji adwokackiej (RAA) wskazywał wprost, iż upoważnienie do zastępstwa w sprawie nie uprawnia aplikanta adwokackiego do podpisywania w imieniu zastępowanego adwokata pism procesowych - z wyjątkiem enumeratywnie określonych pism. Przepis ten obecnie jednak nie obowiązuje. Powstaje zatem pytanie czy aplikant adwokacki jest upoważniony do podpisywania wszelkich pism związanych z postępowaniami, w których ma prawo występować, czy też, per analogiam, może podpisywać jedynie określone rodzaje pism, czy też w ogóle nie jest upoważniony do podpisywania jakiegokolwiek rodzaju pism.

Autor niniejszego tekstu skłania się ku koncepcji pierwszej. Po pierwsze, wykładnia zarówno funkcjonalna, jak i literalna, opierając się o zasadę lege non distinguente nec nostrum est distinguere, prowadzi do wniosku, iż wobec braku określonych wprost ograniczeń we wspomnianym zakresie brak jest podstaw do limitacji uprawnień aplikanta zastępującego adwokata.

Po drugie, brak jest podstaw do stosowaniu automatyzmu i dokonywania transpozycji per analogiam rozwiązań odnoszących się do aplikantów radcowskich, o czym świadczy orzecznictwo sądowe. Tytułem przykładu, zgodnie z art. 351 ust. 4 ustawy z dnia

16

6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach jak adwokata, jeżeli radca prawny jest wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej. Odpowiedniej regulacji brakuje na gruncie PA. W drodze analogii można by zatem stwierdzić, że aplikant radcowski może zastępować adwokata jak radcę prawnego, jeżeli radca prawny jest wspólnikiem w spółce adwokacko-radcowskiej. Tymczasem Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 marca 2006 r. (sygn. akt II PZP 12/05) przesądził, że udzielenie przez adwokata pełnomocnictwa substytucyjnego aplikantowi radcowskiemu jest niedopuszczalne z uwagi na brak wyraźnego przepisu dopuszczającego taką możliwość w PA. Konsekwentnie zatem uznać należy, że stosowanie w drodze analogii przepisu art. 351 ust. 4 RPU do aplikantów adwokackich jest nieuprawnione.

Po trzecie, uchylenie art. 13 § 3 RAA należy interpretować w ten sposób, iż zniesione zostało ograniczenie przedmiotowe w dokonywaniu czynności przez aplikantów adwokackich, a nie, iż pozbawiono ich w ogóle możliwości działania w drodze składania oświadczeń woli/wiedzy w formie pisemnej. Przyjęcie koncepcji, iż aplikanci adwokaccy uprawnieni są do podpisywania jedynie niektórych pism, bądź w ogóle pozbawieni są takiej możliwości, prowadziłoby do absurdalnych wniosków i sytuacji, np. aplikant adwokacki uprawniony byłby do złożenia ustnie wniosku dowodowego na rozprawie, ale pisemnego już nie.

Mając na uwadze powyższe, opowiedzieć należy się za możliwością podpisywania przez aplikantów wszelkich pism w postępowaniach, w których mogą występować zastępując adwokata.

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

Skarga kasacyjna w świetle zmian, które weszły w życie 17 kwietnia, 25 września oraz 9 listopada 2010 roku apl. adw. Wojciech Sułkowski

Nowelizacja Kodeksu postępowania cywilnego z dnia 17 grudnia 2009 roku wprowadziła szereg istotnych zmian, w tym kilka dotyczących skargi kasacyjnej.

Szczególnie ważne związane są z uregulowaniem kwestii dotyczącej postępowania w przypadku nie stwierdzenia podstaw kasacyjnych przez adwokata ustanowionego z urzędu. Zmiany wprowadzone ustawą z dnia 22 lipca 2010 roku mają natomiast charakter porządkujący i redakcyjny. Nowelizacja, mocą ustawy z dnia 24 września 2010 roku o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw miała na celu dostosowanie Kodeksu do zmian wynikających z rozszerzonych uprawnień RPD.

U

zdjęcia własne Studio 102

Artykuły

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

stawa z dnia 17 grudnia 2009 roku (weszła w życie 19 kwietnia 2010 roku) o zmianie ustawy kodeks postępowania cywilnego i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7 poz. 45) wprowadziła 40 zmian do kpc. Wśród tych, które dotyczą skargi kasacyjnej za najistotniejszą uznać należy zasadniczą zmianę treści art. 118 kpc. Przepis § 5 nowego art.

118 wskazuje, że jeżeli adwokat (radca prawny) ustanowiony w związku z postępowaniem kasacyjnym nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić o tym na piśmie stronę oraz sąd, nie później niż w terminie dwóch tygodni

17

Artykuły

Artykuły od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia skargi. Opinia ta nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej. Powinna być jednak sporządzona w sposób rzetelny i dokładnie przedstawiać jakie argumenty merytoryczne zadecydowały o braku podstaw do wniesienia skargi. Ma to szczególne znaczenie w kontekście przepisu § 6 art. 118 kpc. Ustawodawca uznał bowiem, że jeżeli opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, sąd zawiadomi o tym właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy adwokat. W takim przypadku właściwa okręgowa rada adwokacka wyznaczy innego adwokata. Wprowadzenie powyższych regulacji miało na celu uzupełnienie luki w prawie, którą do tego czasu starało się zapełniać orzecznictwo. Szczególnie istotna dla tej sprawy była uchwała Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2000 roku, wydana w składzie siedmiu sędziów, III CZP 14/00, w której SN uznał, że adwokat ustanowiony dla strony przez sąd może odmówić sporządzenia kasacji, jeżeli byłaby ona niedopuszczalna lub oczywiście bezzasadna.

W dziale dotyczącym pomocy prawnej z urzędu zaszła jeszcze jedna zmiana dotycząca skargi kasacyjnej. Znowelizowany art. 124 kpc w przepisie § 3 wskazuje, że w razie ustanowienia adwokata na wniosek zgłoszony przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu adwokatowi orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocniko-

18

wi orzeczenia z uzasadnieniem. W przypadku gdyby oddalono wniosek o ustanowienie adwokata, termin do wniesienia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia. W przypadku, gdy postanowienie zostało wydane na posiedzeniu jawnym, termin biegnie od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak strona wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do złożenia środka zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym, wówczas termin biegnie od dnia jego ogłoszenia.

Na zwrócenie uwagi wymaga również znowelizowany przepis art. 132 kpc. Wprowadził on bowiem

wobec adwokatów (radców prawnych, rzeczników patentowych oraz radców Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa) obowiązek doręczania sobie nawzajem w toku sprawy pism procesowych z załącznikami. Mocą § 11 tego art. przepis ten nie dotyczy jednak m. in. skargi kasacyjnej.

Ustawa z dnia 22 lipca 2010 roku (Dz. U. z 2010 r. Nr 155 poz. 1037), która weszła w życie 25 września 2010 roku, wprowadziła trzy zmiany dotyczące skargi kasacyjnej. W przepisie art. 398² § 1 dodano zdanie trzecie, które wskazuje, że skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia także w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem. Redakcyjny charakter miało dodanie art. 4241a, którego

treść pokrywa się w całości z uchylonym przepisem § 3 art. 4241. Zmiana ta ma charakter porządkujący.

Ustawodawca w osobnym artykule chciał wskazać przypadki, kiedy w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej nie przysługuje skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

Ostatnią zmianą wprowadzoną nowelizacją z 22 lipca 2010 roku było dodanie przepisu § 3 do art. 1215. Ustawodawca wprowadził możliwość wniesienia skargi kasacyjnej od postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie uznania, albo stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub ugody zawartej przed sądem polubownym za granicą.

Dnia 09 listopada 2010 roku weszły w życie przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 roku o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 197 poz. 1007). Na ich podstawie rozszerzony został katalog uprawnień RPD, tym samym konieczne stało się dostosowanie do zmienionego katalogu uprawnień Rzecznika przepisów kpc. Zmiana polega na dodaniu do podmiotów szczególnie uprawnionych do wniesienia skargi kasacyjnej (Prokuratora Generalnego i Rzecznika Praw Obywatelskich) Rzecznika Praw Dziecka. Redakcyjna zmiana objęła przepisy artykułów: 3981 § 1 i 2, 3983 § 2, 3985 § 2, 3987 § 1, 39818. W art. 3983 § 2 wskazano, iż Rzecznik Praw Dziecka może oprzeć skargę kasacyjną na podstawach określonych w § 1 art. 3983, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia praw dziecka.

zdjęcia własne Studio 102

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

19

Sprawozdania

apl. adw. Tomasz Snarski Profesor Marian Cieślak – in dubio pro humanitate

adw. Andrzej Zwara, dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku adw. Jerzy Glanc, a także pośród innych adwokaci gdańskiej izby: adw. Małgorzata Andruszkiewicz – Zejda, adw. prof. Jarosław Warylewski, adw. Tomasz Kopoczyński, adw. dr Sebastian Sykuna, adw. dr Jacek Potulski. Głównym organizatorem konferencji był adw. dr hab. Wojciech Cieślak, prof.

UG, syn Profesora Mariana Cieślaka, a jednocześnie kierownik Katedry Postępowania Karnego i Kryminologii na Wydziale Prawa i Administracji UG. Dwudniowa konferencja została połączona z nadaniem auli Wydziału Prawa i Administracji UG imienia Profesora Mariana Cieślaka. Stało się tak na

W dniach od 11 do 12 października 2011 roku, na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego odbyła się ogólnopolska konferencja naukowa pt. Profesor Marian Cieślak – dzieło i kontynuacje. Została ona zorganizowana przez Katedrę Prawa Karnego Procesowego i Kryminologii Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. Przedsięwzięcie zgromadziło przedstawicieli nauki prawa karnego z całej Polski, a także licznych praktyków zawodów prawniczych, zwłaszcza reprezentujących Palestrę.

tu Wrocławskiego, prof. Andrzej Murzynowski z Uniwersytetu Warszawskiego, adw. prof. Piotr Kruszyński z Uniwersytetu Warszawskiego, dyrektor Ośrodka Badawczego Adwokatury Polskiej im. adw. Witolda Bayera w Warszawie.

W konferencji licznie wzięli udział przedstawiciele Palestry: prezes Naczelnej Rady Adwokackiej

Nota biograficzna Profesora Mariana Cieślaka Marian Cieślak urodził się 18 października 1921 roku w Mogilnie, w gminie Rossoszyca w województwie łódzkim. W 1945 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Poznaniu, by po ukończeniu czwartego semestru przenieść się do Krakowa na Uniwersytet Jagielloński. Ze względu na szerokie zainteresowania studiował również archeologię i dziennikarstwo. Po ukończeniu studiów Marian Cieślak rozpoczął pracę nad rozprawą doktorską o temacie: Kara: istota, cel, uzasadnienie. Jej promotorem został Profesor Władysław Wolter. Równolegle rozpoczął aplikację sądową, którą ukończył w roku 1949 z wynikiem celującym. Tak samo oceniona została w maju tegoż roku rozprawa doktorska. Od początku 1950 roku pracował na Uniwersytecie

O

brady konferencji zostały podzielone na cztery sesje tematyczne: 1) Profesor Marian Cieślak – dzieło naukowe, 2) Zasada humanizmu w prawie karnym, 3) Kara – istota, cel, uzasadnienie, 4) Zasada sprawiedliwości w prawie karnym. Referaty wygłosili m. in.: adw. prof.

Jarosław Warylewski z Uniwersytetu Gdańskiego, prof. Stanisław Waltoś z Uniwersytetu Jagiellońskiego, prof. Jan Skupiński oraz prof. Leszek Kubicki z Instytutu Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, Profesor Lech Paprzycki – prezes Sądu Najwyższego – Izba Karna oraz profesor Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie, prof. Tomasz Kaczmarek z Uniwersyte-

20

zdjęcia: Piotr Sielicki

Sprawozdania

Jagiellońskim jako starszy asystent. We wrześniu tego roku został asystentem profesora i faktycznie pełnił funkcję kierownika Katedry Postępowania Karnego, choć stanowisko to formalnie objął dopiero od roku 1953. Doktor Marian Cieślak w roku 1953 uzyskał tytuł naukowy docenta, następnie w roku 1958 profesora nadzwyczajnego. Powołanie w roku 1967 Profesora do pełnienia funkcji dziekana Wydziału Prawa i Administracji UJ zbiegło się w czasie z nadaniem tytułu profesora zwyczajnego. W roku 1974 Profesor Marian Cieślak objął kierownictwo nad Zespołową Katedrą Prawa Karnego Uniwersytetu Gdańskiego, którą to funkcję pełnił aż do 1992 roku.

Na olbrzymi dorobek naukowy i dydaktyczny Profesora Mariana Cieślaka składa się między innymi ponad 400 publikacji, członkostwo i istotny wpływ na efekt prac Komisji Kodyfikacyjnych w latach 1980–1981, 1987-1992, członkostwo w Association Internationale de Droit Pénal (Międzynarodowe Stowarzyszenie Prawa Karnego) oraz przewodniczenie sekcji polskiej tejże organizacji. Nie do przecenienia są także zasługi dydaktyczne Profesora Mariana Cieślaka. Jego uczniami byli m.in. Profesorowie Zbigniew Doda, Stanisław Waltoś, Andrzej Gaberle, Jarosław Warylewski, dr Stanisław Cora. W swej działalności dydaktycznej był też wielokrotnie promotorem rozpraw doktorskich i recenzentem w przewodach habilitacyjnych. Wspomnieć należy, że w 1993 roku był także promotorem prezydenta Francji Francois Mitterand’a, któremu nadano tytuł honoris causa Uniwersytetu Gdańskiego, podczas historycznego zjazdu trzech prezydentów: Polski, Francji i Niemiec w Gdańsku. Profesor dr Marian Cieślak zmarł 6 lutego 2010 r.

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

Opracowano na podstawie: Marian Cieślak [biogram], J. Warylewski, T. Snarski, Gdańskie Studia Prawnicze, Księga Jubileuszowa 40-lecia Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, Tom XXIII.

21

Sprawozdania

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

zdjęcia: Piotr Sielicki

22

przepisów prawnych i rezultatów ich wykładni i stosowania.

A ponieważ zarówno stanowienie, jak i stosowanie prawa jest funkcją organów państwowych oraz społecznych, przeto w odniesieniu do nich przejawia się w sposób szczególny znaczenie humanizmu jako zasady prawnej.

Ogromna spuścizna naukowa profesora Mariana Cieślaka obfituje w myśli ciągle aktualne, które nadal stanowią inspirację w badaniach nad prawem karnym. Jednak nie tylko podkreślono przemożny wpływ dorobku naukowego profesora Mariana Cieślaka na naukę prawa karnego, lecz również wspominano jego osobę i doświadczenie praktyczne. Obrady obfitowały w wiele głosów w dyskusji, wśród których podkreślono również fakt, iż Profesor Marian Cieślak był nie tylko wybitnym teoretykiem, ale także prowadził praktykę adwokacką. W ocenie wielu uczestników to właśnie owa praktyka adwokacka stanowiła cenne wsparcie naukowych osiągnięć Profesora.

zdjęcia: Piotr Sielicki

skutek podjętej przez Senat Uniwersytetu Gdańskiego uchwały z dnia 24 lutego 2011 roku. Warto także wskazać, iż sylwetka profesora została przedstawiona także w jesiennym numerze Gazety Wydziału Prawa i Administracji UG. Pamięci profesora poświęcono zorganizowaną przez Bibliotekę Prawną UG, we współpracy z Międzywydziałowym Kołem Praw Człowieka UG im. G. Radbrucha, wystawę o prawach człowieka pt. Prawa człowieka: wczoraj – dziś – jutro, którą do końca bieżącego roku można oglądać w gmachu Wydziału Prawa i Administracji UG. Organizatorzy wyrazili nadzieję, iż konferencja stanie się ważnym przyczynkiem do pogłębienia refleksji nad dorobkiem naukowym Profesora Mariana Cieślaka. Intencją wydarzenia było bowiem przede wszystkim przypomnienie postaci i myśli profesora, który przez kilkadziesiąt lat swojego życia zabiegał o humanizm i racjonalizm prawa karnego, dzisiaj wartości wielokrotnie lekceważone. Warto przypomnieć fragment podręcznika z prawa karnego autorstwa prof. Mariana Cieślaka, w którym podkreślał on, że podstawą humanizmu w dziedzinie prawa jest założenie, że najwyższą wartością społeczną jest człowiek. Płynie stąd praktyczny wniosek, że o tej wartości nie wolno zapominać w społecznym działaniu, i że samo prawo jest urządzeniem dla dobra człowieka. To pozornie banalne wskazanie stanowi kryterium wartości

Sprawozdania

Sprawozdania

adw. Józef Borkowski

zdjęcia: Maria Zipser

Ogólnopolski Turniej Piłki Nożnej Prawników w Elblągu

Dnia 19.11.2011 r. w Elblągu odbył się turniej piłki nożnej o Puchar Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w Gdańsku. W pięknej, mogącej pomieścić 2500 osób hali – jeszcze tym razem nie wypełnionej po brzegi – spotkały się drużyny prawników z ORA Krakowa, ORA Łodzi, ORA Olsztyna, Gramy Bydgoszczy, Warszawy Nike i ORA (dwie drużyny), Gdańska (trzy drużyny) i Elbląga. W sumie ponad 100 kolegów.

znające się od wielu lat i gwarantujące duże wrażenia sportowe. I tym razem nie było inaczej. Po pasjonującym meczu padł wynik 1:1, a w rzutach karnych lepsi okazali się gospodarze zwyciężając 3:2. Z uwagi na późną porę zamiast meczu o trzecie miejsce zespoły egzekwowały rzuty karne. Skuteczniejsi okazali się koledzy z Warszawy II. W finale spotkały się drużyny, które do tej pory miały po jednej porażce. Można było zatem oczekiwać, że spotkanie będzie ekscytujące. Zaskakująco łatwo gospodarze objęli prowadzenie 2:0 po brawurowych akcjach ich najlepszego strzelca

ciągle rosły. W pierwszym półfinale doszło do derbów stolicy” i były to Grand Derby . Zwyciężyła Warszawa Nike 3:0 ale wynik nie oddaje dramaturgii spotkania. Gdyby bowiem rywal zaprezentował nieco więcej spokoju rezultat mógłby być odwrotny, tym bardziej, że miał w swoim składzie, jak się później okazało, najlepszego strzelca zawodów. W drugim półfinale spotkały się Temida Elbląg i Gramy Bydgoszcz – drużyny

Wojciecha Borkowskiego. Tym rezultatem zakończyła się pierwsza połowa. Mając jedynie 8 minut Warszawa Nike najpierw doprowadziła do wyrównania, a następnie zdobyła zwycięskiego gola. Finał był godnym zwieńczeniem turnieju. Mimo że zawodnicy mieli za sobą już po pięć meczy (2x po 8 minut) gra była szybka, zacięta, z wieloma sytuacjami bramkowymi i – co najważniejsze – z dużą ilością bramek. Kibice nie mo-

otwarcia obecni byli: Prezydent Grzegorz Nowaczyk, wiceprezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku Jacek Pietrzak, sędziowie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku Andrzej Czarnota i Wiktor Gromiec. Okręgową Radę Adwokacką w Gdańsku reprezentował jej wicedziekan adw. Dariusz Strzelecki. Specjalne emocje towarzyszyły sędziom Jackowi Pietrzakowi i Andrzejowi Czarnocie, a także adw. Dariuszowi Olszakowi „Ojcom Założycielom” Temidy Elbląg. Podobnych uczuć doznawał sędzia Wiktor Gromiec wobec drużyny z Bydgoszczy.

Dwie pierwsze wymienione drużyny pokazały, że odległość nie ma znaczenia, jeśli w grę wchodzi piłka nożna, za co Fortuna wynagrodziła kolegów z Łodzi, albowiem jako jedyni pokonali zwycięzców turnieju. Organizatorzy zawodów, którym przewodził adw. Dariusz Olszak, uzyskali patronat nad imprezą ze strony Prezydenta Miasta Elbląga, p. Grzegorza Nowaczyka, na co dzień miłośnika sportu i znakomitego tenisisty stołowego. Na uroczystości

24

Zawodnicy zostali podzieleni na dwie grupy, gdzie rywalizowano każdy z każdym. Pierwsze drużyny rozegrały następnie z drugimi w grupie przeciwnej półfinały, z których wyłoniono finalistów. Mecze grupowe były bardzo emocjonujące i obfitowały w zaskakujące rozstrzygnięcia. Dopiero w ostatnim meczu wyłoniono dwie pierwsze drużyny grupy A, którymi zostały Temida Elbląg i ORA Warszawa II. W grupie B pierwsze miejsce zajęła Warszawa Nike i Gramy Bydgoszcz – ta ostatnia wyprzedzając Ius United Gdańsk jedną bramką. Dalej było jeszcze ciekawiej i emocje

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

GKA 24 / GRUDZIEŃ 2011

25

Sprawozdania

gli się nudzić, a Temida i Nike mogły być usatysfakcjonowane postawą swoich reprezentantów.

Na zakończenie wręczono trzem pierwszym drużynom okazałe puchary od Prezydenta Elbląga – wręczenia dokonała Dyrektor Departamentu Sportu Urzędu Miejskiego w Elblągu pani Dorota Popow oraz gustowne kryształowe patery od Dziekana ORA, które wręczył wicedziekan adw. Dariusz Strzelecki.

Pan Dziekan pomiędzy oficjalnymi obowiązkami poprowadził tego dnia drużynę Palestry Gdańsk, wpisując się na listę strzelców. Każdy zespół otrzymał również pamiątkowe statuetki oraz wydawnictwa związane z Elblągiem oraz ORA w Gdańsku. Najlepszym strzelcem został zawodnik Warszawy II – Bartosz Biernacki (8 goli), zaś najlepszym bramkarzem, którego wskazali kapitanowie drużyn, został Krzysztof Baranowski z Temidy Elbląg.

Po wysłuchaniu wielu życzliwych słów ze strony uczestników i zachęty od Prezydenta Elbląga Grzegorza Nowaczyka oraz dziekana Dariusza Strzeleckiego organizatorzy postanowili powtórzyć te zawody w 2012 roku na tym samym obiekcie, stawiając sobie ambitny cel wypełnienia hali przynajmniej w połowie - pierwszych rzędów.

Wydatną pomoc wnieśli w organizację turnieju aplikanci adwokaccy: Maria Zipser, Tomasz Rytlewski i Dawid Wielgus.

26

GKA 25 / GRUDZIEŃ 2011

Prezentowany kwartalnik ma być w założeniu pismem integrującym środowisko palestry pomorskiej. Redakcja, jak i Wydawca nie ponoszą jednak merytorycznej odpowiedzialności za teksty autorów, które zamieszczone są na łamach kwartalnika. Zakładamy bowiem, że każdy z prezentowanych tekstów ma charakter samodzielnego i odrębnego opracowania, za którego treść odpowiedzialność ponosi autor w ramach swojej licentia poetica.

Pomorska Izba Adwokacka w Gdańsku Redaktor naczelny: adw. dr Sebastian Sykuna, e-mail: kwartalnikadwokacki@wp.pl Wydawca: ul. Chlebnicka 48/51, Gdańsk 80-830 Druk i skład graficzny: Studio 102 Sp. z o.o., ul. Śląska 64/4 81-304 Gdynia, tel./fax: 58 668 09 63, www.studio102.pl