Editorial Marianne Verhoeven
Colofon/Uitgelicht
O
TO
PA
UL
TOL
ENAAR
OPZI
F
G LO P I N I E − F E M I N I S M E 4 . 0
februari/maar t 2022 • 50s te jaargang • € 7,9 9
Redactieadres Witte Singel 103 2313 AA Leiden redactie@opzij.nl
Achter de schermen
E
Hoofdredacteur Marianne Verhoeven Editor at large Alies Pegtel Art director Emmely Pardon Eindredacteur Felix Huygen Medewerkers Lisette Alberti, Irene Berbee, Barbara van Beukering, Sylvana van den Braak, Milou Deelen, Carin Gaemers, Jolene Groen, Marleen Hogendoorn, Fleur Huijsdens, Tom Kellerhuis, Nina Klaassen, Noémi Prent, De Reismeiden, Marije van Rest, Sheila Sitalsing, Paul Tolenaar, Fieke Tissink, Marjolijn Uitzinger, Etchica Voorn, Renate van der Zee. Coverfoto Joelle Kraaijenvanger Uitgever Hans van Brussel Distributie Betapress Druk HaboDaCosta COPYRIGHT Niets uit deze uitgave mag op welke wijze dan ook worden overgenomen zonder voorafgaande toestemming van de auteurs of rechthebbenden. De uitgever is niet aansprakelijk voor schade als gevolg van druk- en zetfouten. De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten van de illustraties volgens de wettelijke bepalingen te regelen. Zij die menen nog zekere rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich wenden tot de uitgever. ABONNEMENTEN Een abonnement wordt tot wederopzegging aangegaan, tenzij anders vermeld. Opzeggingen kunnen UITSLUITEND schriftelijk worden doorgegeven per post naar OPZIJ B.V., Witte singel 103, 2313 AA Leiden. Of per email naar abonnementen@opzij.nl.
Bij OPZIJ ‘thuis’
Voor het gesprek dat leidde tot het artikel 'Invloed? Gewoon doen!' in onze vaste rubriek Zusterschap in dit nummer, kwamen de OPZIJ Topvrouwen van de afgelopen jaren, samen met hoofdredacteur Marianne Verhoeven, bij OPZIJ 'thuis' over de vloer. Dat 'thuis' kan ook gewoon letterlijk worden genomen: OPZIJ wordt, ook al voor Covid, vanuit huis gemaakt. Het 'keukentafelmodel'. Op de foto wordt er, voorafgaand aan het interview door Alies Pegtel, even bijgekletst terwijl de in de haast opgetrommelde fotograaf Fleur Huijsdens haar spullen klaar zette voor de shoot’.
PERSOONSGEGEVENS We maken u erop attent dat aan ons verstrekte persoonsgegevens zoals naam, (e-mail)adres en telefoonnummers worden opgenomen in het gegevensbestand van Opzij B.V.. Dit bestand is aangemeld bij het College bescherming persoonsgegevens door Opzij B.V., de verantwoordelijke voor uw gegevens. Uw persoonsgegevens worden gebruikt voor onze abonnement-enadministratie, voor de uitvoering van met ons gesloten overeenkomsten en om u op de hoogte te houden van interessante informatie en aanbiedingen van producten en diensten, eventueel ook na beëindiging van uw abonnement. KLANTENSERVICE Op opzij.nl/abonnementen kunt u zelf een abonnement nemen. Voor contact over abonnementen, bestellingen, wijzigingen en vragen kunt u mailen naar abonnementen@opzij.nl. Een jaarabonnement kost € 47,50 voor 6 nummers.
‘KUT met peren’ n zo sta je met je man en een goede vriend in de lift van het Leids Universitair Medisch Centrum, in de volksmond: LUMC. Je zit in een rolstoel en komt van de 7e. In de lift nog een al wat ouder mannetje. Hij lijkt Indisch, achter z’n mondkapje. En hij ziet er ook best gedistingeerd uit.
dit nummer) tegenover drie medewerkers van het ziekenhuis waaronder een neuroloog.
Per ongeluk – zoveel ervaring met een rolstoel hebben we ook weer niet, gelukkig – stoten we even licht tegen ‘m aan. Ik hoor me zelf zeggen ‘Kut!’. Sorry lezers van OPZIJ, zo ben ik ook, regelmatig nogal grof in de mond. (Mijn vader zei het vroeger al: ‘Hoe kan dat nou? Zo’n lief gezichtje en dan komen er af en toe zulke lelijke woorden uit….’)
Hoewel, ‘herpakken’ is het misschien niet het juiste woord. Ik wil dit niet, het kan niet bestaan, hoe kom ik hier van af? Van die bizarre diagnose. Het moet weg, ik moet verder, verder met mijn leven waarin er nog zoveel is te doen. We zijn nog zoveel van plan, er gaat ons nog zoveel goeds en leuks overkomen. Natuurlijk hoort daar ook af en toe tegenslag bij. Maar niet dit.
Het mannetje kijkt me aan, neemt me met rolstoel en al op, schat mijn situatie in en zegt: ‘Kut met peren!’. En alle vier barsten we in lachen uit, het is ook zo’n bizarre situatie. Van dat deftige mannetje zagen we dit niet aankomen, hilarisch. En omdat er eigenlijk niet zoveel te lachen viel is lachen het beste dat je kunt doen, zoveel mogelijk. Het was ergens begin december, de vorige OPZIJ net naar de drukker, toen ik me al een tijdje steeds minder goed voelde. Vaak moe en ik liep moeilijk, viel ook vaak.
Zoomen met Eva Een kijkje achter de ‘schermen’ bij het bijzonder fijne gesprek tussen Nina Klaassen en Eva Eikhout. Het uitgewerkte interview is te lezen op pagina 38.
De geraadpleegde huisarts stuurde me direct door naar het ziekenhuis voor onderzoek, daar bleef ik een nacht en onderging een MRI-scan. Aan het eind van de middag zat ik, met Hans, mijn man (zie Man over vrouw, verderop in
‘U heeft een hersentumor’. Dat gesprek nam ik op met mijn iPhone, vorm van beroepsdeformatie als journalist. Je hoort me even snikken maar binnen een paar seconden herpak ik mezelf en zeg ik: ‘Oké, en hoe nu verder?’
En nu zit ik in dat ‘hoe nu verder’. Al jaren speel ik mee in tal van loterijen en win nooit iets. En nu heb ik de hoofdprijs: een heel grote, niet operabele en überhaupt nauwelijks behandelbare tumor op een onmogelijke plek in mijn hoofd. Zomaar, opeens. Heeft niets te maken met levensstijl, niets met erfelijkheid. Sindsdien heb ik met familie en vrienden flitsbezoeken aan Parijs en Barolo afgelegd, steeds een paar dagen, langer gaat niet maar hopelijk wel nog meer, naar de plekken die me dierbaar zijn, er zijn er zoveel. Chemo’s helpen niet, bestraling misschien een beetje en die heb ik nu achter de rug. Tenzij ik een wonder beleef en alle statistieken trotseer, ben ik er binnenkort niet meer. We hebben OPZIJ – vijf jaar geleden opgegeven door de zoveelste uitgever – naar haar 50ste levensjaar weten te brengen, dit jaar. Een wonder dus, ze bestaan. Of mij dat ook lukt? De kansen zijn verwaarloosbaar maar nu ben ik er nog en hoop op meer. Lieve lezers en lezeressen, maakt niet uit of jullie ergens in geloven maar steek maar kaarsjes op. Als het al niet voor mij is, dan toch zeker voor OPZIJ want we zijn er nog lang niet, OPZIJ is op 50-jarige leeftijd relevanter dan ooit. O OPZIJ 2022
3
16
74
08
50
66
38
Maatschappij & Wetenschap
10
4
56
VOORPUBLICATIE Marjolijn Uitzinger
94
MAN OVER VROUW Hans van Brussel
Kunst & Cultuur
07
Kopstoot
08
Say What?! Opmerkelijk nieuws
66
TENTOONSTELLING Domitia
16
DE OPZIJTAFEL Pieter Omtzigt en Renske Leijten
74
PORTRET Lady Gaga
24
POLITIEK Experts over het regeerakkoord van RutteVI
80
BOEKEN
50
MAATSCHAPPIJ 50 jaar later - Wat hebben we bereikt?
82
FILM Renate Reinsve
86
Musea
88
De Reismeiden PARIJS
56
32
62
REPORTAGE BUITENLAND De engelen van Palermo
Mensen
82
Columns
10
INTERVIEW Hedy d’Ancona
32
ZUSTERSCHAP Invloed? Gewoon doen!
38
COVERINTERVIEW Eva van Eikhout
Service
44
DE KLOOF Milou Deelen en Barbara van Beukering
37 02
03 15 72 99
86
94
88
Editorial Sheila Sitalsing Etchica Voorn Carin Gaemers
Abonnee worden Colofon OPZIJ 2021/22
5
sta achter ibaado
KOPSTOOT
Die vluchtelingen vluchtelingen opvangt in Somalië Somalië Ibaado IbaadoMohamed Mohamedisisvijftig vijftigjaar, jaar,komt komtuit uitSomalië Somaliëen enisismoeder moedervan van negen negenkinderen. kinderen.In In2015 2015verloren verlorenzij zijen enhaar haarman manalalhun hunvee veedoor door een eenverwoestende verwoestendedroogte droogteen enmoest moestze zenoodgedwongen noodgedwongenop opzoek zoek naar naareen eenmanier manierom omin inhun hunlevensonderhoud levensonderhoudte tevoorzien. voorzien. Ze Zevestigde vestigdezich zichin ineen eenIDP IDPkamp, kamp,dit ditzijn zijnopvangkampen opvangkampenvoor voor mensen mensendie diebinnen binnenhun huneigen eigenlandsgrenzen landsgrenzenop opde devlucht vluchtzijn zijnvoor voor geweld, geweld,vervolging vervolgingof ofnatuurrampen. natuurrampen.Hier Hiervond vondze zeeen eenbaan baaninin een eenslagerij slagerijen enkon konzo zolangzaam langzaamgeld geldsparen sparenvoor vooreen eeneigen eigenhuis. huis. Waardoor Waardoorhaar haarhele helegezin gezinnu nuweer weerbij bijhaar haarwoont. woont.
Illustratie: Illustratie:Xaviera XavieraAltena Altena 6
Ibaado Ibaadocoördineert coördineertinmiddels inmiddelsdrie driekampen. kampen.Dit Ditdoet doetzezesamen samen met metOxfam OxfamNovib, Novib,die dielevensreddende levensreddendesteun steunbiedt biedtaan aanIDP’s IDP’sen en de degetroffen getroffengemeenschappen. gemeenschappen. Wereldwijd Wereldwijdzijn zijnerermiljoenen miljoenenmensen mensendie diestrijden strijdenvoor voorgelijke gelijke kansen kansenen engelijke gelijkerechten. rechten.Wij Wijstaan staanachter achterze. ze. Sta Staook ookachter achterde demensen mensendie dieopstaan opstaanvoor voorgelijke gelijkekansen. kansen. Doe Doemee meeop opOxfamNovib.nl OxfamNovib.nl
scan scan voor voor ibaado’s ibaado’s verhaal verhaal
So much voor solidariteit en een moreel kompas. Iedereen struikelt over elkaar naar de uitgang en wast zijn handen in onschuld. OPZIJ 2022
7
SAY WHAT?!
Stichting Komma
Hou voor het actuele nieuws opzij.nl in de gaten en abonneer je op onze nieuwsbrief.
Plezier in bed
Vrouwen in de keuken
Niet gelijk boos worden, ze hebben het zelf bedacht, de vrouwen achter het bedrijf Vrouwen in de keuken. Als u ze inschakelt komen ze niet koken. En ook niet schoonmaken, hoewel ze de boel netjes achterlaten als ze klaar zijn. Zelf zeggen ze: ‘Wij zijn een club meubelmakende vrouwen en hebben verstand van zaken. We maken zelf keukens, maar installeren dus ook keukens die jij bij een andere partij hebt gekocht. Ze slopen je oude keuken als dat nodig is en voeren het afval gescheiden af. Soms vinden ze zelfs een koper voor je oude keuken. Ze doen alles zelf: slopen, plaatsen, installeren, schilderen en stuken. En ze doen dat netjes, dekken alles af. Ook kijken ze graag vooraf mee naar het ontwerp en adviseren op basis daarvan. Extra groep voor de elektriciteit. Is een quooker slim? Of juist niet? vrouwenindekeuken.nl
Je zou zeggen: de normaalste zaak van de wereld. Maar dat is niet altijd zo. En het was al helemaal niet zo – laat staan bespreekbaar – toen Ellen Laan promotieonderzoek deed naar de seksualiteitsbeleving bij vrouwen. Eind jaren ’80 studeerde ze er cum laude op af, vervolgens richtte ze de organisatie Seksueel welzijn Nederland op. Het ‘dichten van de orgasmekloof’ was de doelstelling. Ze werd hoogleraar en werkte voor de afdeling Seksuologie en Psychosomatische Gynaecologie van het Amsterdam UMC. Gaandeweg werd ze steeds activistischer: ‘Ik richt me nu op het grotere publiek met de boodschap dat mannen en vrouwen - als het gaat om seks - meer gelijk zijn dan verschillend, en dat het voor het seksuele welzijn van vrouwen én mannen beter is als er meer gelijkheid is in seksueel plezier’. Voor haar werk en inspanningen werd ze vele malen onderscheiden. In november 2021 nog werd ze benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw voor haar taboedoorbrekende wetenschappelijke werk. ‘Is het niet fantastisch dat seksuele gelijkheid een koninklijk onderwerp is geworden?", schreef ze op Twitter. Ellen Laan overleed in het voorlaatste weekend van januari.
In december 2020 lanceerden de broers van de overleden presentator en theatermaker Marc de Hond Stichting Komma. Met de stichting helpen Brian en Michel de Hond uitbehandelde ouders iets blijvends na te laten voor hun (jonge) kinderen. Juist wanneer zoveel aandacht ligt bij de primaire zorg voor een uitbehandelde ouder, lukt het vaak niet voor een blijvende herinnering voor de achterblijvende kinderen te zorgen. Het afgelopen jaar maakte Stichting Komma voor bijna 200 gezinnen een videoportret. Inmiddels heeft de stichting een stevige basis gelegd en kan zij haar hulp niet alleen aanbieden aan ouders met kinderen in de basisschoolleeftijd, maar nu ook aan ouders van kinderen tot 18 jaar. Over Marc Marc de Hond (42) was presentator, radio-DJ, ondernemer, rolstoelbasketballer, schrijver en theatermaker. Samen met zijn grote liefde Remona Fransen kreeg hij dochter Livia en zoon James. Na zijn overlijden publiceerde Volkskrant Magazine een veelbesproken interview, afgenomen door Antoinnette Scheulderman. Postuum verscheen zijn boek Licht in de tunnel en werd een documentaire uitgezonden die Nada van Nie maakte over het laatste jaar van zijn leven. stichtingkomma.nl
Alles op slot, maar niet voor OPZIJ
De inkt van ons traditionele december/januari-nummer (Topvrouwen!) was nog niet droog of de winkels gingen weer op slot. Ook de mogelijkheden om ons jaarlijkse evenement voor de bekendmaking van de Meest Invloedrijke Vrouw 2021 kon geen doorgang vinden. Althans: niet met veel genodigden. Dus verzonnen we een list. Als persconferenties van de regering in Nieuwspoort kunnen, dan kan OPZIJ dat ook. En zo gebeurde het. Kamerlid Renske Leijten was bereid kort – voor het zoveelste debat – even langs te wippen en zo kon hoofdredacteur Marianne Verhoeven toch nog de bekendmaking doen. Inmiddels kent u de winnaar: Eva González Pérez is door OPZIJ verkozen tot de Meest invloedrijke vrouw 2021. Eva bracht als eerste een schandaal van ongekende grootte aan het licht. Natuurlijk, ze is advocaat en stond al slachtoffers bij. Daar had ze het bij kunnen laten, gewoon meelopen in de malle, alles vermalende molen van een juridisch systeem waarin de mensen gewoon vergeten worden. Dat deed Eva niet: het erbij laten.
Uit de kleren
Tien vrouwen gingen voor het goede doel uit de kleren, met prachtige foto’s als resultaat. Het fotoproject is een initiatief van de stichting Ronduit Plat, een organisatie die vrouwen ondersteunt en informeert over de keuze om ‘plat’ te blijven na een borstamputatie. Want zelfs in de medische wereld blijkt het schoonheidsbeeld van een vrouw met borsten hardnekkig te zijn. Reconstructie is de norm en vrouwen die ervoor kiezen om plat door het leven te gaan worden niet serieus genomen. Ronduit Plat strijdt daarom voor meer informatie en het recht helemaal zelf te kiezen. Hear hear! ronduitplat.nl
8
OPZIJ 2022
9