2014-18
programma
van de
Herdenkingen gevechten
samber bij de
21-22-23 augustus 1914
100 jaar later
Nota aan de lezer: De informatie in dit dossier schetst een beeld van het project zoals het is op 1 september 2013. De openingsuren kunnen dus gewijzigd/gespecifieerd worden in de toekomst. Voor volledige en ge端pdatete informatie, nodigen wij u uit om te surfen naar onze website www.centenaire2014.be, of om contact op te nemen met ons team. U vindt alle nodige contactgegevens aan het einde van dit dossier.
Inleiding 20 augustus 1914 Al een paar weken zijn de Duitse troepen België aan het binnenvallen. Ondanks een heroïsche maar nutteloze weerstand, heeft het leger van ons koninkrijk moeite om de oorlogsmachine van de vijand tegen te houden – laat staan stoppen. De Fransen en Britten, aan hun kant, komen naar ons land om de troepen van de Kaiser te bestrijden. Eens te meer wordt het landschap van België een slagveld voor de grote Europese naties. In de dorpen en het platteland, die vandaag de dag deel uitmaken van de gemeenten Aiseau-Presles, Fosses-laville, Mettet en Sambreville, komen sinds kort Fransen troepen aan. Het is dus hier, langs de rivier, in de velden, in de straten, dat mensen gaan vechten. Nu is het nog zomer: de tarwe is zwaar, met her en der de rode kepies van de geallieerde voetsoldaten. Het merendeel van de inwoners blijft; al heerst er angst, toch zijn er weinig mensen die hun thuis verlaten. En dan kwam de oorlog. Met de bajonetten, de bommen, de doden en de verwonden. Met de verwoeste en verbrande huizen, en de vermoorde vaders en zonen. Met de soldaten, Fransmannen en Duitsers, die nooit naar huis zullen keren, naar hun geboorte-Brittannië, -Normandië, of -Neder-Saksen. De streek werd zwaar getroffen door deze traumatiserende evenementen, bewijs daarvan zijn de talrijke kerkhoven en monumenten, gewijd aan de burgerlijke of militaire slachtoffers. De gevechten langs de Samber, een bloedig voorteken van de Strijd om Charleroi, namen bijna 100 jaar geleden plaats. Een verjaardag die de betrokken gemeenten waardig herdenken. Om niet te vergeten waar de waanzin van mensen toe kan leiden, kunt u uw kennis over dit historisch evenement bijschaven, de jongeren sensibiliseren, maar ook al deze gebroken levens herdenken. In deze context werd de VZW Centenaire 14-18 gesticht in de Vallei van de Samber, een vereniging van lokale afgevaardigden, patriottische verenigingen, toeristische diensten, historici, of gewoon gepassioneerden. Het doel is om een ambitieus project op te starten dat plaats zal vinden in de jaren 2013 en 2014. In dit dossier, kunt u alle evenementen ontdekken die rond drie grote thema’s voorzien werden:
1
begrijpen
Wetenschappelijke/pedagogische aanpak (Tentoonstellingen, activiteiten in de scholen uit de streek, maar ook wetenschappelijke colloquia, conferenties of boekenbeurzen rond boeken over WOI, etc.).
2
zien, horen Shows en culturele evenementen (Concerten, theatervoorstellingen, re-enscenering van gevechten, etc.).
3
herdenken Herdenkingen en eerbetoon (Geluids- en lichtshows, herdenkingscircuits, officiële herdenkingen, fakkeltochten, etc.).
1 begrijpen
Bataille de la Sambre
GARDE RES VELAINE GARDE
JEMEPPE-S/SAMBRE
KEUMIEE Xe AK
SAMBRE
AUVELAIS LIGNE DE FRONT 21.08 SOIR
HAM-S/SAMBRE TAMINES
Troupes allemandes
FALISOLLE 5e DI
5e DI
21.08.14 22.08.14
ARSIMONT
ROSELIES
19e DI CORTIL-MOZET
20e DI AISEAU
AISEMONT
Troupes franรงaises 21.08.14 22.08.14
GARDE 19e DI
20e DI Xe AK LE ROUX PRESLES 5e DI
20e DI
VITRIVAL
FOSSE-LA-VILLE
19e DI
LIGNE DE FRONT 22.08 SOIR
begrijpen
De Eerste Wereldoorlog in België beperkt zich niet tot de loopgraven van de IJzer of aan de weerstand van de forten van Luik. Tijdens de eerste weken was ons land – en vooral het centrum en het zuiden van België – de voornaamste invasieweg van het Duitse leger. Een doortocht die resulteerde, namelijk bij de Samber, in gewelddadige gevechten die de lokale bevolking zwaar hebben getroffen.
De redenen voor deze evenementen zijn wazig voor de huidige generatie, en toch kunnen ze ons een paar lessen leren… waarom werd er gevochten tussen 1914 en 1918? Waarom zijn de Duitse troepen België binnengevallen, en door deze streek getrokken, terwijl hun voornaamste vijand in het westen Frankrijk was? Hoe leggen we de honderden vermoorde burgers uit van augustus 1914? Wie heeft er bij de oevers van de Samber en in de rechtstreekse omgeving gestreden?
Om de jongeren te sensibiliseren, maar ook om het begrip en de toegang tot documentatie voor iedereen te promoten, wordt er een belangrijk pedagogisch luik in stand gebracht tijdens de herdenkingen van de gevechten in de Vallei van de Samber. Hierbij komt een wetenschappelijk colloquium voor geschiedenisprofessionelen.
begrijpen
> Stage beeldende kunst “L’art s’en va-t’en guerre” • 9 en 10 april 2014 – Centre culturel d’Aiseau-Presles, Place Communale. Stage beeldende kunst gewijd aan WOI. Inschrijving verplicht. Meer informatie op www.centenaire2014.be.
> Wetenschappelijk colloquium • 24 en 25 april 2014 – Théâtre de Sambreville, 28, Grand’Place, Auvelais 26 april 2014 – Université de Namur, rue de Bruxelles 61, Namur • Dit colloquium, dat Duitse, Franse, en Belgische onderzoekers verenigt, benadert hernieuwde en gediversifieerde problematieken over de Eerste Wereldoorlog (militaire, culturele, sociale, en politieke geschiedenis). Voor een geïnformeerd publiek. Programma binnenkort online beschikbaar (www.centenaire2014.be) Toegang: 5€ voor de drie dagen.
begrijpen
> Comme en 17 ! – Filosofische besprekingen en foto’s • 25, 26 en 27 april 2014 – Centre culturel d’Aiseau-Presles, Place communale • Nadenken, groeien, vragen stellen. Wat als wij tien jaar oud waren geweest in 1917? En wat als we nu oorlog moesten gaan voeren? Wat is het nut van vechten? Zijn er goede redenen die deze opofferingen waard zijn? We gaan praten, uitwisselen, en hardop denken. Daarna nemen we een pose aan in een fotoatelier uit die tijd om dat ogenblik te vereeuwigen. Reservatie verplicht op 071/40.03.17
> Tentoonstelling over de dagen van augustus 1914 • Van 20 tot 30 september 2014 – Salle communale d’Oret, rue du Ry d’Oret, 4. • Tentoonstelling over de gebeurtenissen uit het begin van de oorlog in de streek en het dorp Oret, met daarna een algemene voorstelling van de Grote Oorlog. Met materiaal uit de tijd, documenten, een geluidsinstallatie, een vijftiental mannequins, de nabootsing van een gevechtspost, fotodocumenten, rapporten van officiers, etc. Voor elk publiek, gratis toegang. Rondleiding voor groepen: 10€.
Programma 2014
2
zien, horen
“Op ongeveer 200 meter voorbij de huizen, konden we op de hoogtes aan mijn linkerkant vier grote kanonschoten horen. Het voelde aan alsof iemand naast mijn oren aan het schieten was, en elk schot gaf me hoofdpijn. Bij elk schot hoorde ik het gefluit van de bommen in de lucht.” Getuigenis van Léon Dutron, een inwoner van Le Roux, op 22 augustus 1914
zien, horen
Alle denkbare tentoonstellingen of conferenties zouden het conflict nooit tastbaar kunnen maken dat, op 21 en 22 augustus 1914, de strijd zag tussen het 10e Franse Leger en het 2e Duitse Leger, op en voorbij de oevers van de Samber. Hoe geef je de atmosfeer van de gevechten weer? Hoe maak je de angst van de inwoners van toen voelbaar voor onze medemensen, maar ook de culturele en psychologische achtergrond van de strijders, of hun gedachten voor ze naar de strijd trekken? De herdenkingen van de Strijd om de Samber moesten dus een luik aanbieden dat aanspraak maakte op de zintuigen, en de gevoelens, opdat iedereen de realiteit van de gevechten zou kunnen benaderen. Verschillende “op levensgrootteâ€? en/of sterk evocerende evenementen werden daarom voorzien tijdens het hele jaar 2014. Van concerten tot vuurshows, van de cinemaprojectie tot de reĂŤnscenering van de strijd, al deze evenementen zijn voor iedereen toegankelijk.
zien, horen
> Projecties van films over de Eerste Wereldoorlog • Projectie van films over de Eerste Wereldoorlog, gevolgd door een debat. Korte samenvattingen van de beschikbare films op www.centenaire2014.be. Toegang: 5€. • 19 januari 2014, om 16u30 – Centre culturel d’Aiseau-Presles (Place Communale) : « Un long dimanche de fiançailles » • 25 januari 2014, om 16u30 – Théâtre de Sambreville (28, Grand’Place à Auvelais) : « La Chambre des officiers » • 8 februari 2014, om 16u30 – Salle Orbey (Rue d’Orbey, Fosses-la-ville) : « Le Pantalon »
> Toneelstuk “L’ennemi” door het Mic-Mac Théâtre • 8 februari 2014, om 19u – Centre Culturel d’Aiseau-Presles, Place communale • Het is oorlog. In twee putten, twee soldaten. Ze zijn vijanden. Maar, en dat is vreemd, deze twee mannen hebben heel wat in gemeen. Een toneelstuk biedt de toeschouwer een aparte, absurde en soms grappige toenadering van de oorlog. Voor ieder publiek, families (kinderen vanaf 7 jaar). Ingang volwassenen: 7€. Kinderen: 5€. Artikels 27: 1,25€. Reservaties: 071/40.03.17.
> Waals toneelshow • 7, 8 en 9 maart 2014, om 19u (op vrijdag en zaterdag), 17u00 (op zondag) – Centre Culturel d’Aiseau-Presles, Place Communale. Meer informatie op www.centenaire2014.be.
> Lezingshow “La machine à découdre” • 10 mei 2014, om 20 u - Centre Culturel d'Aiseau-Presles, Place communale • Lezing, op achtergrondgeluiden, van geschriften van verschillende strijders uit de Grote Oorlog, van zowel Franse als Duitse soldaten. Lezing door de Serial Lecteurs, lezingworkshop van het Centre culturel d’Aiseau-Presles (enscenering: Denis Dargent). Voor volwassen en adolescenten. Toegang: 7€ (art. 27: 1,25€). Reservaties: 071/40.03.17.
> Bivak van de Franse troepen • 17 en 18 mei 2014 – Abdij van Brogne, Place de Brogne (St-Gerard). • Reënscenering in de open lucht, met figuranten, van een bivak van de Franse en Belgische troepen. Animaties, oude spelen, cavalerieoefeningen, etc. Voor ieder publiek, gratis. Meer informatie op www.centenaire2014.be.
zien, horen
> Concerten van Bretoense muziek • Van 24 tot 28 augustus 2014 – In de verschillende deelnemende gemeentes (zie hieronder). • Concerten van de Bagadig Gwengamp, een traditioneel Bretoens orkest. Naast de verschillende concerten ’s avonds (20u00) in de verschillende gemeentes, zou de Bagad moeten trekken door de verschillende markten uit de streek om ze te animeren. Met zijn veertig leden, telt de groep een aantal bombarden, doedelzakken en trommels. De band werd tweede van zijn categorie op het Festival de Vannes 2012. Concerten voor ieder publiek; toegang: 5€ (gratis voor kinderen). • in Fosses-la-Ville : 24 augustus : Square des Zouaves et Espace Mémoriel "Bataille de la Belle-Motte" (Le Roux) 25 augustus : Église paroissiale Ste-Gertrude (Le Roux). • in Mettet : 26 augustus : kiosk op de Place Meunier. • in Aiseau-Presles : 27 augustus : Église St-Martin. • in Sambreville : 28 augustus : Église St-Victor (Auvelais).
> Shows in de open lucht / Geluid- en lichtshows • 20 juli 2014, 18u – Oret (Mettet), bij de plaats “des Nutons” • Reënscenering van de strijd van Wagnée van 22 en 23 augustus 1914, met meer dan een honderdtal deelnemers. Duur: 35 minuten. • 22 augustus 2014, 22u – Tamines, place Saint-Martin (Sambreville) • Shows “Wegen van de herdenking”. Teksten, zangen en choreografieën om de executie van de burgers uit de stad Tamines in augustus 1914 te herdenken. • 23 augustus 2014, 18u30 – Dorpscentrum van Roselies (Aiseau-Presles). • Vuurspektakel rond de inneming van het dorp Roselies door de Duitse troepen op 23 augustus 1914. De reënscenering wordt geanimeerd door tientallen figuranten met de plaatsen waarop de strijd plaatsvond. Duur: 45 minuten. • 24 augustus 2014, 14u30 – Rue Lieutenant Lemercier, Arsimont (Sambreville) • Vuurspektakel van 60 minuten over de bloedige strijd om Arsimont. De reënscenering wordt geanimeerd door een honderdtal figuranten op de plaatsen waar de strijd plaatsvond. • Reënscenering van bivakken van Duitse en geallieerde troepen, die tijdens de dag toegankelijk zijn voor de bezoekers, op 22 en 23 augustus. Meer informatie op www.centenaire2014.be • Spektakels voor ieder publiek, volledig gratis.
Programma 2014
3 herdenken
“De huizen zullen herrijzen onder hun rode daken, de ruïnes worden opnieuw steden en de loopgraven velden, de vermoeide en victorieuze soldaten keren naar huis terug. Maar jullie keren nooit terug […]. Jullie waren zo jong, zo zelfzeker, zo sterk, mijn kameraden: Oh neen, jullie hadden nooit mogen sterven…” Roland Dorgelès, Les Croix de bois
herdenken
De Strijd bij de Samber maakt nu deel uit van de geschiedenis. Meer dan honderd jaar na de feiten, zijn de laatste getuigen uit de tijd gestorven. Nu blijven enkel de kerkhoven over, met hun rijen van kruisen, monumenten, en lange lijsten van overledenen.
Toch moet dit evenement een sterk symbool blijven voor onze tijd. Om zich te herinneren dat er achter elk kruis en elke naam, ooit een leven schuilde. Een leven dat te snel werd onderbroken, of ze nu Belgisch, Frans… of Duits was.
De vrede kan niet gebouwd worden op wrok, maar wel door te leren uit de fouten uit het verleden, opdat ze nooit zouden herhaald worden. De verschillende herdenkingen van de honderd jaar van de Strijd bij de Samber hebben trouwens één hoofddoel: niet vergeten.
herdenken
> Herdenkingsparcours • Permanent – Parcours over de gemeentes Aiseau-Presles, Fosses-la-Ville, en Sambreville. • Bewegwijzerd parcours dat de emblematische plaatsen van de Strijd om de Samber verbindt, met uitlegpalen en audio-commentaren (hiervoor heeft u een smartphone met internetverbinding nodig). Voor ieder publiek, gratis. Aanvullende informatie beschikbaar bij de Toeristische Diensten van de deelnemende gemeentes.
> Openingsconcert van de honderdste verjaardag van WOI • 28 september 2013, 17 u – Place du Marché in Fosses-la-Ville • Met het instrumentenensemble Votano, onder leiding van Giovani Votano. Voor ieder publiek, gratis.
> Mis van de Herdenking en voor de Vrede • 30 maart 2014, 10u30 – kerk Sainte-Croix (Sart-Eustache) • Mis ter herdenking van de gesneuvelde soldaten bij de gevechten in de Vallei van de Samber in augustus 1914, ter herdenking van de burgerlijke slachtoffers, die van de executies van Tamines, en voor de Vrede..
> Fakkeltocht “Sans casque et sans arme” • 28 juni 2014 – Nachtelijke herdenkingsfakkeltocht. Vertrekken vanuit de vier deelnemende gemeentes, met aankomst bij de necropool van Belle-Motte (Le Roux, Fosses-laVille) rond 23u00. De necropool wordt dan verlicht aan de hand van 2000 kaarsen aan de voet van elke stele. Ter plaatse; herdenken vertellers en zangers de slachtoffers van de oorlog. Evenement voor ieder publiek, gratis. • Vertrek vanuit Aiseau-Presles :Bijeenkomst bij de Eglise St-Martin. Concert om 21u00; vertrek van de fakkels rond 22u15.
herdenken
• Vertrek vanuit Fosses-la-Ville : Bijeenkomst bij het sportcentrum “La Rovelienne” (Rue Grande 33, Le Roux). Ter plaatse, tentoonstelling over Jean Morin, een Bretoense soldaat die sneuvelde tijdens de gevechten bij de Samber en die begraven werd in de necropool van Belle-Motte. Vertrek van de fakkels rond 22u15. • Vertrek vanuit Mettet : Bijeenkomst bij de parochiezaal van St-Ghislain (Devant-les-Bois). Miniconferentie over augustus 1914 door Jean-Jacques Hauquier, om 19u30; vertrek van de fakkels om 21u00. • Vertrek vanuit Sambreville : Bijeenkomst bij de Eglise Saint-Remy (Place Albert Ier, Falisolle). Ter plaatse, lezingen; vertrek van de fakkels om 22u15.
> Officiële herdenkingen van de Strijd om de Samber • 22 augustus 2014 – In het Cimetière du Phare Breton (Auvelais, Sambreville) om 09u00 en in de Franse necropool van Belle-Motte (Le Roux, Fosses-la-Ville) om 11u00 • Herdenkingsceremonie in aanwezigheid van Franse en Belgische, burgerlijke en militaire hoge instanties. Aanwezigheid van de Musique Militaire Française de l’Artillerie, gebaseerd in Rennes. Voor ieder publiek. Sluitingsconcert van de honderd jaar van de Strijd om de > Samber in augustus 1914 • 14 december 2014, 16u – Eglise Ste-Remfroid in Oret (Mettet) • Concert van het Votano-ensemble, vergezeld door de jonge leerlingen van de muziekscholen van Fosses-la-Ville, Mettet, en Sambreville. Onder leiding van Giovani Votano. Voor ieder publiek, gratis.
Programma 2014
Bruxelles
Liège Namur Charleroi
Sambreville Aiseau-Presles Fosses-la-Ville Mettet
Namur Charleroi
Sambreville Aiseau-Presles Fosses-la-Ville Mettet
2013 > 28 september – Openingsconcert van de herdenkingen > 12 en 13 oktober – Boekenbeurs over de Grote Oorlog > 9 november – Conferentie over de executie van Tamines 2014 > > > > > > > > > > > > > > > > >
19 januari – Projectie “Un long dimanche de fiançaille” 25 januari – Projectie “La Chambre des Officiers” 8 februari – Projectie “Le Pantalon” en toneelstuk “L’Ennemi” door het Mic-Mac Théâtre 7, 8 en 9 maart – Spektakel van Waals theater 30 maart – Mis ter herdenking en voor de vrede 9 en 10 april – Workshop beeldende kunst “Quand l’art s’en va-t-en guerre” 24, 25 en 26 april – Wetenschappelijk colloquium 10 mei – Lezingavond “La Machine à découdre” 17 en 18 mei – Bivak van de Franse en Belgische troepen 28 juni – Fakkeltocht “Sans casque et sans armes” 20 juli – Reënscenering van de Strijd om Wagnée 22 augustus – Officiële herdenkingen van de Gevechten bij de Samber, herdenking van de executies in Tamines. 23 augustus – Reënscenering van de Strijd om Roselies 24 augustus – Reënscenering van de Strijd om Arsimont Van 24 tot 28 augustus – Concerten van Bretoense muziek Van 20 tot 30 september : Tentoonstelling over de dagen van augustus 1914 14 december : Sluitingsconcert
Voor geüpdatete informatie: www.centenaire2014.be
onze partners
Personen met beperkte mobiliteit Waar mogelijk zijn onze activiteiten toegankelijk voor personen met beperkte mobiliteit. Toch is het mogelijk dat de inrichting van sommige locaties voor moeilijkheden zorgt voor personen in rolstoel en/of die problemen hebben om zich te verplaatsen. We nodigen u dus uit om op voorhand contact op te nemen met ons voor aanvullende informatie. E-mail: info@centenaire2014.be Telefoon: +32 477 66 87 80
Voor meer informatie...
Concept/Graphics > Nicolas Evrard > evrardn@gmail.com Isabelle André > fotozaza@gmail.com
Aarzel vooral niet om naar onze website te surfen www.centenaire2014.be. U vindt er de laatste informatie, net als een volledige beschrijving van de Gevechten bij de Samber.
Een vraag? Stuur ons een e-mail naar info@centenaire2014.be
Beheer en ontwikkeling van het project: ASBL Centenaire 14-18 en Val de Sambre Place du Marché, 12 - 5070 Fosses-la-Ville Copyrights : Fonds d'Histoire et de culture régionales de la Bibliothèque de Sambreville/ Archives Cimetière de la Belle-Motte/Dessins de Georges Scott, L'album de la guerre 1914-1919/L'Illustration, Paris, 1923.