OP DE RAILS 2018-3
IN DIT NUMMER: Neerlands eerste trammuseum Goederendienst Nederland Varende treinen MAANDBLAD
VAN
DE
NVBS,
86E
JAARGANG,
MAART
2018
BLZ.
105-152
Een trammuseum in de tuin, met van links naar rechts de Amsterdamse motorwagen 28, NZHbijwagen B32 (eerder de Amsterdamse 663) en NBM-bijwagen 42. Het geheel wordt geflankeerd door wapperend wasgoed; 2 april 1950. Foto: J. Voerman, collectie SNR.
Neerlands eerste trammuseum Van 1950 tot 1990 heeft er in het Limburgse Weert een trammuseum gestaan, opgericht door slechts één man, zonder enige subsidie. Dit museum heeft de weg gebaand naar meer van dergelijke musea, vooral in het buitenland.
H
CIRIL VAN HATTUM
et is alweer enige tijd geleden, eind vorige eeuw, dat ik eens een ritje maakte met de EMA, de Electrische Museum-tramlijn Amsterdam. Ik reisde met de 946, een kleine aanhangwagen met middenbalkon, van een type dat ik kende uit de tijd dat ze nog dienst deden bij het GVB. Het was een mooie zomerdag en de wagen zat goed vol. Om mij heen ving ik wat gesprekken op, in de trant van ‘wat goed dat ons trambedrijf wagens als deze heeft bewaard, zodat ook de kinderen nog kunnen zien hoe wij vroeger met de tram naar ons werk gingen’. Ik had de neiging me in het gesprek te mengen, maar deed dat niet. Ik had ze kunnen vertellen dat het behoud van dit rijtuig echt niet aan het GVB te danken is geweest. Het feit dat de 946 en nog een paar andere tramrijtuigen nu nog in ons midden verkeren is louter en alleen te danken aan één man: Bernhard Kühne, de oprichter van
128
OP DE RAILS 3-2018
het Nederlands Tram Museum (NTM) in Weert. Niet alleen bij de sluiting van het museum in 1990 kwamen tramrijtuigen beschikbaar, ook tussentijds. Vooral na de oprichting van de Tramweg Stichting (TS) werden unieke rijtuigen uit het museum geruild voor andere exemplaren. Het ging Kühne er namelijk niet zo zeer om wélke rijtuigen hij in zijn museum had, maar dat de trams er redelijk goed bij stonden. Hij had zelf niet de middelen om de wagens goed te onderhouden met als gevolg dat ze er, na jaren in de buitenlucht gebivakkeerd te hebben, niet al te best meer uitzagen. Een ruil tegen andere wagens die meestal kort tevoren uit de passagiersdienst vrijgekomen waren, was dus erg welkom. In totaal zijn op deze manier zes tramrijtuigen bewaard gebleven, waarvan er nu nog vier in ons land aanwezig zijn, toevallig (?) allemaal oorspronkelijk uit Amsterdam afkomstig. Maar laten we bij het begin beginnen.
RheinCargo, het samenwerkingsverband van HGK en de NeussDüsseldorfer Häfen, rijdt met shuttletreinen tussen de Maasvlakte, Düsseldorf en Keulen en gebruikt daarvoor als enige vervoerder in ons land Traxxdiesellocomotieven type F140DE. Op 5 januari 2018 rijdt de DE 801 met de vertraagde trein 42717 Maasvlakte – Emmerich op Kijfhoek op de sporen naar de Betuweroute. Foto: Rene de Boon.
Stand van zaken februari 2018
Goederendienst Nederland Op zich is er het afgelopen halfjaar weinig opvallends gebeurd in het goederenvervoer per spoor in, van en naar ons land. Het aandeel van het railtransport in het totale goederenvolume bleef marginaal: rond de 4 %. Het vervoervolume daalde licht als gevolg van de langdurige versperring bij Rastatt en de sluiting van kolencentrales in Duitsland. De nieuw toegetreden vervoerders probeerden hun marktaandeel te vergroten.
D
EMIEL DE BLOCK
at laatste betreft de in 2017 opgerichte spoorwegondernemingen Independent Rail Partner (IRP) en Rail Force One (RFO). IRP verzorgt vervoer voor andere spoorwegondernemingen die tijdelijk geen personeel of materieel voorhanden heb-
134
OP DE RAILS 3-2018
ben of juist kampen met een vervoerspiek. Strikt genomen hoort het contract dat IRP met ProRail afsloot voor het afslepen van gestrande reizigers- en goederentreinen niet tot het goederenvervoer, maar het is voor IRP wel een manier om marktbekendheid en -aandeel te verkrijgen. Helaas
Op 28 juni 1997 duwt de MZ 1457 van de DSB in Helsingør (DK) de rijtuigen van een trein Kopenhagen – Stockholm op de veerboot Tycho Brahe naar Helsingborg (S).
Varende treinen
(vervolg*)
JOHN KRIJGSMAN
Denemarken bestaat voor een belangrijk deel uit eilanden. Ook de hoofdstad Kopenhagen ligt op een eiland en is door water gescheiden van zowel de rest van het land als van het buurland Zweden. Bij de aanleg van spoorlijnen stuitte men dus al snel op water. Daarom is het niet verwonderlijk dat Denemarken er al vroeg bij was met de toepassing van treinveerboten. In 1872 werd de eerste treinveerdienst geopend tussen Strib op het eiland Fyn en Fredericia in Jutland, over de Kleine Belt. Rond 1900 had Denemarken een uitgebreid spoorwegnet waarbij de meeste verbindingen over water verzorgd werden door treinveerboten. Op de belangrijkste route tussen Kopenhagen en Jutland gingen de treinen zelfs twee keer de boot op: over de Grote en de Kleine Belt. In 1931 waren er in Denemarken tien treinveerdiensten voor binnenlands verkeer, waarvan acht geëxploiteerd door de Deense staatsspoorwegen DSB, die toen de grootste treinveerbootrederij van Europa was en dat tot 1997 gebleven is. In 1935 en 1938 werden drie grote spoorbruggen geopend die treinveerdiensten overbodig maakten: over de Kleine Belt, de Storstrøm en de Oddesund. Denemarken kende als bijzonderheid drie veerverbindingen die alleen maar goederenwagens overzetten naar een haven waar ze op de kade gelost/beladen werden omdat er aan de overzijde van het water geen aansluitende spoorlijn was: Nykøbing/Mors – Glyngøre (1889-1977), Hvalpsund – Sundsøre (1927-’69) en Svendborg – Aeroskøbing (1931-’94). Over de 25 kilometer brede Grote Belt werd in 1883 een veerdienst ingesteld tussen Korsør op Sjaelland 140
OP DE RAILS 3-2018
en Nyborg op Fyn. Deze zou uitgroeien tot de drukste treinveerdienst van Europa (en vermoedelijk van de hele wereld). Vanaf 1980 vormde de veerdienst over de Grote Belt onderdeel van het uurpatroon van Intercity’s tussen Kopenhagen en de plaatsen op Jutland, terwijl ook al het spoorgoederenvervoer tussen het oosten en westen van Denemarken via deze route werd afgewikkeld en er op drukke tijden meer dan één reizigerstrein per uur moest worden overgevaren. Door de opening van de brug-/tunnelverbinding over/ onder de Grote Belt kon deze treinveerdienst in 1997 als laatste van de binnenlandse treinveerdiensten in Denemarken worden gestaakt. Omdat twintig jaar geleden, in OdR 1997-11, blz. 407-411 (te lezen via de NVBS-website), een uitgebreid artikel over de Deense binnenlandse treinveerdiensten is gepubliceerd, is de beschrijving van deze veerdiensten dit keer beknopt gehouden.
Helsingør – Helsingborg
Op het smalste deel van de Sont (Øresund) werd in 1892 de eerste treinveerverbinding tussen Denemarken en Zweden in gebruik genomen. Het initiatief hiervoor lag geheel aan Deense zijde, zodat de DSB tot 1931 de enige exploitant bleef op deze internationale veerdienst. Daarna ging het Zweedse staatsspoorwegbedrijf SJ meedelen in de kosten en opbrengsten van deze DSB-veerdienst. * Vervolg op OdR 2017-4.
laatste pagina blader pdf_Op de Rails Basis 10-1-2014 20:56 Pagina 1
NVBS, PASSIE VOOR SPOOR ! Nieuwsgierig geworden naar de rest van de inhoud van dit nummer van Op de Rails? Denk er dan eens aan om lid te worden van de Nederlandse Vereniging van Belangstellenden in het Spoor- en tramwegwezen (NVBS). De NVBS-leden ontvangen maandelijks het blad in de bus, maar de NVBS biedt veel meer! In alle delen van het land worden bijeenkomsten belegd waarop presentaties gehouden worden over trein en tram in binnen- en buitenland. De Stichting NVBS Excursies organiseert reizen. Er is ook een afdeling Jongeren. In de NVBS Winkel kun je boeken en dvd’s over railverkeer kopen. En voor wie zich wil documenteren zijn er de NVBS-Bibliotheek en de Stichting NVBS Railverzamelingen. De winkel, de bibliotheek en de documentatiecentra zijn gevestigd in NVBS Centraal in het stationsgebouw van Amersfoort. Afdelingen Op diverse plaatsen zijn er afdelingen die maandelijks een bijeenkomst houden, waar leden door middel van presentaties informatie met elkaar uitwisselen. Deze avonden bieden een uitgelezen kans om andere spoorhobbyisten te ontmoeten. De agenda voor de komende periode is in Op de Rails of op de NVBSwebsite te vinden.
ook abonnementen op vele binnen- en buitenlandse tijdschriften op spoor- en tramweggebied. Bureau Railatlas en Bureau Materieeltekeningen bezitten topografische kaarten en schematische tekeningen van sporen en materieel. Winkel In de NVBS Winkel worden boeken, tijdschriften en dvd’s verkocht. Er is een uitgebreide tweedehandsafdeling. Bestellingen via internet of per post zijn mogelijk.
Excursies De aangeboden excursies variëren van een eendaagse binnenlandse trip tot een reis van vier weken in het buitenland. Voorbeelden: bezoeken aan werkplaatsen en remises, meerdaagse treinreizen door landen in en buiten Europa, maar ook dagbezoeken aan Nederlandse spoor- en trambedrijven. En elk jaar een Oliebollenrit!
Beeldmateriaal Het filmarchief, de diatheek en het fotoarchief bezitten een enorme collectie historische en actuele films, dia’s, prentbriefkaarten en foto’s. Leden kunnen zich abonneren op een fotorondzending. Tienmaal per jaar wordt een pakket foto’s, door leden gemaakt, rondgestuurd.
Documentatie De Stichting NVBS-Railverzamelingen beheert een grote verzameling krantenknipsels, dienstregelingen, vervoersbewijzen en andere documenten. In de bibliotheek staan meer dan elfduizend boeken en vele ingebonden jaargangen tijdschriften. De bibliotheek heeft
Afdeling Jongeren Ook jongeren voelen zich thuis bij de NVBS. De NVBS-afdeling Jongeren organiseert speciaal voor leeftijdgenoten bijzondere activiteiten: een wedstrijd treintrekken bijvoorbeeld, een rondje per trein in het nabije buitenland of een bezoek aan een bouwproject.
Op de Rails Het magazine Op de Rails verschijnt maandelijks. Elk nummer bevat berichten over spooractualiteiten en over de vereniging, over nieuw verschenen boeken en dvd’s (die in de winkel te koop zijn) en aankondigingen van excursies. Daarnaast zijn er langere artikelen over spoor- en tramwegen in binnen- en buitenland. Het maandblad dat door vrijwilligers wordt gemaakt, is full colour en vrij van advertenties.
www.facebook.com/OpdeRails
Lid worden? Nieuwsgierig geworden en meer willen weten, een proefnummer van Op de Rails ontvangen of lid worden? Een lidmaatschap kost 55 euro per jaar, ben je jonger dan 25? Dan betaal je slechts 28 euro voor een heel jaar! Meer weten? Bezoek ons op http://www.nvbs.com
Na afwezigheid van bijna een jaar wegens werkzaamheden in de De Lairessestraat en de Cornelis Krusemanstraat keerde de Amsterdamse lijn 16 in het stadsbeeld terug. Het is een tijdelijk weerzien, want met de indienststelling van de Noord-Zuidlijn verdwijnt lijn 16 andermaal en dan waarschijnlijk voorgoed. Op de bovenste foto zien we LHB-wagen 761 op 24 oktober 1984 naast het nog niet van een aanbouw voorziene Concertgebouw, de onderste foto is op 22 februari 2018 op dezelfde plek genomen na de wonderbaarlijke wederopstanding van de tramlijn. Foto’s: Frans Boom.
000