overhoop j a n u a r i
2 0 1 2
Filosofietjes Nu niet, schat
maandelijks · verschijnt niet in juli en augustus · AFGK Brussel X · erkenningsnr P708439
Wissel op de toekomst
Veerkracht e r v a r e n · o n t m o e t e n · g e l o v e n
Liefdesverdriet
Op nog geen honderd meter achter onze tuin stroomt er een heel klein beekje, zo klein dat ik het niet eens had opgemerkt toen we het huis kochten. En als ik het had opgemerkt, had ik nooit kunnen vermoeden dat dat dunne streepje water enkele jaren later een uitgestrekt watervlak in onze tuin zou tekenen. Ik had die ingreep in het landschap nog best kunnen appreciëren, ware het niet dat deze vijver ook een vertakking had tot in onze kelder. Later vernam ik dat de plaats waar ons huis staat, in vroegere tijden wel eens vaker onder water liep. Het perceel had dus beter onbebouwd gebleven en wij hadden bij de aankoop van het huis ons huiswerk beter moeten maken.
V.U.: Ludo Vangilbergen - Korte Schipstraat 16, 2800 Mechelen
In de zomer werd ons huis opnieuw getroffen door een overstroming. Het onheil kwam deze keer van een ander beekje, eentje dat mijn vrouw en ik wél hadden opgemerkt. We hadden er in ieder geval al een paar keer met mekaar over gesproken: de relatie van een van onze kinderen. Maar natuurlijk hadden we ook deze keer niet kunnen vermoeden dat het op die zomeravond zo plots en met zo’n onweerstaanbare kracht uit zijn oevers zou treden. Er was immers geen vuiltje aan de lucht. We lagen al in ons bed. Het water gutste met veel gedruis naar binnen. Er ontstond even paniek omdat niemand goed wist wat er aan de hand was. Er werd heen en weer geroepen. Maar we hoorden ook de sirenes van een van onze andere kinderen. Een geruststelling: er was een brandweerkorps op de plaats van het onheil. Zo kon de noodtoestand vrij snel weer afgeblazen worden. Het water is weg. Maar de gevolgen van de overstroming zijn nog voelbaar. Helpen bij een dergelijke ramp is delicaat en een ruimtelijk structuurplan met duidelijk afgebakende overstromingsgebieden onbestaande. Ludo Vangilbergen
2 overhoop 01/12
inspiratie 10
Notenkraker SAVE THE WORLD
22
Relatie en gezin NU NIET, SCHAT!
24
Te gast EEN NIEUW JAAR, EEN NIEUWE TIJD
29
De wijnstok TOUT VA TRES BIEN
32
Boekbespreking FILOSOFIETJES VAN DE ZEVENDE ZUS
36
Open ogen KLEUR IN EEN BETERE TOEKOMST
37
De kerktoren voorbij SERENDIPITEIT
thema 4
Uit het leven gegrepen DE KRACHT VAN DE NATUUR
8
Blikopener WAAR LEEFT HOOP?
12
Beleefd ONUITWISBARE HERINNERINGEN
bijbel 18
Het woord NA DE TSUNAMI
27
Studio 1000 seconden GOD ROEPT SAMUËL
30
De Jezuscode JEZUS LAAT ZICH DOPEN
34
Oeroude verhalen JAKOB WORDT ZICHZELF
overhoop deze maand in
12
22
Pukkelpop
Nu niet, schat!
H
et kerkje van Kiewit is al jaren een stille getuige van het popfestival. Vorig jaar speelde het plots een hoofdrol. Diaken François Goffings vertelt hoe dat gebeurde.
10
Plots besef je dat wat achter je ligt, nooit terugkeert.
29
V
Lammerend onderwijs
rouw doet enthousiast haar verhaal. Man kijkt tv en doet alsof hij haar niet hoort. Vrouw verheft haar stem. Man is geïrriteerd. De spanning stijgt. Wat nu?
‘Tout va très bien’, zong de oude man.
32
24
J
ef Staes komt veel mensen tegen die op hun pensioen zitten te wachten. Hoe is het toch zo ver kunnen komen? Waarom zijn ze zo mak en tam, meneer?
Als we woorden hadden, dan zwegen we.
onze kinderen 36 Zullen nog wel kunnen
delen in de welvaart?
overhoop 01/12 3
thema uit het leven gegrepen
De kracht van de natuur
de veerkracht
"Als een donderslag bij heldere hemel" Dag lindeboom! Zondagnamiddag 25 juni 1967 ging in het co llege van Turnhout het schoo lfeest door. Het was ee n zeer warme junidag. De ce ntrale speelplaats van de school was gevuld met leerlin gen, ouders, leerkrachte n en sympathisanten, gezet en rond kleine tafeltjes , ge nietend van de zon en van het feest. Een onweerswo lk me t ‘donderkoppen’ kwam uit de richting Oostmalle dreigend aangedreven. De ram en van een klassengan g die uitgaf op de speelplaats sto nden open. Ik trok naar boven de gang in om de ramen te sluiten. Nog maar ne t boven was het zwoegen om de ramen dicht te krijge n. De wind beukte ertegen me t ongekende kracht. Tot mijn ontzetting kwamen de metalen ramen bol te sta an . ‘Die springen’, dacht ik. Op dat ogenblik - de bezoe kers rond de tafeltjes bene den waren als de bliksem binnen gevlucht - vlogen de taf els als witte herfstblad ere n in het rond. Een volwassen lind eboom werd voor mijn og en, als was het een kurkentrekk er, uit de grond gesch roefd en op de speelplaats neerg esmakt. Nu nog blijft aa n de rand van die speelplaats ee n open, gapend gat. In Oo stmalle vielen die dag drie do den, vele tientallen we rde n gekwetst.
4 overhoop 01/12
thema uit het leven gegrepen
van de mens Hallo, ik ben je reddende engel
al noodweer een bruta ijgegaan sinds het orb vo n io zij n rad de en an ma t via krant Oktober 2011. Twee . Eva Van Driel zoek op elp kk Pu n m aa he n te ka maak niet. Ze en vroegtijdig einde . Ze kent zijn naam toen het leven redde ar ha was: hoe ze aan de die n urd ge be jon ge naar de vertellen wat er l we n ka o de ze ar Ma n. hoe haar vriend Eli nauwelijks beschrijve lling werd bedolven, ste n ee r , de de ag on t sla ten au ar daar niet in uitgang van de châte verpletterd lag, ma ze er nd lp hie aro , wa pte en te till ene jongen sto balk probeerde op voorbijliep, tot die ar ha en ere ied ar p, ma hoe ze om hulp rie p. lie r rde ve en weer t emt contact op me nt het verhaal. Hij ne rke he l da ak r La aa uit n elk rheye rhalen in De 16-jarige Bix Ve conclusie dat hun ve men vrij snel tot de ko Ze . opt? Wat zegt zij? on rlo efo ve r tel r rde Eva. Pe gesprek dan ve t he e ho len tel ors h vo passen. Kunt u zic leven redde’? jn mi je t da je ‘Dank t enen dat Brix het nie rg (20 oktober) optek bu t. Lim n nie va g g no lan ik Be et Het danken we Eva liet achteraf in lpen. ‘Hoe ik hem ga ho ge d ien ha ch hij ss t Mi da . nd m woon meer dan logisch vo omdat ik in Amsterda e moeilijk worden, etj be n verhaal op deze ee t l he za t en da j Afsprek eszins heel bli all n be Ik e. etj em n blo stuur ik hem wel ee oi einde krijgt.’ mo n ee h toc r manie dig’, was dat niet echt no lijk wilde danken, al on rso pe lende j hil mi a rsc Ev ve t da an. Er lagen ‘Ik vind het heel fijn on mijn plicht geda wo ge b he s ‘Ik wa l. Ik ike n. e art nen helpe zegt Bix in hetzelfd ief ben ik hen begin de torte stelling. Intuït es ing de k blij geweest met r oo de ik on s en wa mens had gelegen, ar da ik als ar ma , ng uiteraard zelf ook ba .’ ren de an n va hulp
overhoop 01/12 5
thema ď ś blikopener
Waar leeft hoop?
als de natuur alles N
atuurrampen. Hoe komt het toch dat mensen daar zo verschillend op reageren? Het woord zelf, natuurrampen, is perfect gekozen. Het geeft zelf de twee topics aan die doorslaggevend zijn bij de manier waarop men erop reageert. Het gaat inderdaad om een fenomeen dat op de eerste plaats te maken heeft met de natuur. En bijgevolg ook met de manier waarop over de natuur wordt gedacht en hoe men er, van daaruit, mee omgaat. Dit verschilt evident van cultuur tot cultuur. Het is ook een ramp. Dit wil zeggen: iets dat niet zomaar een mens of een paar mensen treft; het overvalt een hele gemeenschap. Iets dat bijgevolg een reactie zal uitlokken van
"Het overvalt een hele gemeenschap"
8 ď ś overhoop 01/12
thema blikopener
overhoop gooit heel die gemeenschap. Hoe deze zal reageren hangt duidelijk af van de manier waarop die gemeenschapsdimensie wordt beleefd. Ook dit verschilt van cultuur tot cultuur. Om dit even toe te lichten focussen we op drie gevallen: Pukkelpop, Fukushima en Haïti. De ontwikkeling van de wetenschap, zoals wij die hier in het Westen hebben meegemaakt, geeft ons het gevoel dat wij de natuur nogal stevig onder controle hebben. Kijk maar naar onze geneeskunde, naar de landbouw of naar onze energieproductie. En het feit dat wij hier in een gematigd klimaat leven, waar de natuur niet zo vlug uit haar voegen springt, versterkt nog dat gevoel of brengt mee dat wij het spontaan uitbreiden van klein- of middelnaar grootschaligheid. Een onvoorziene natuurramp zoals Pukkelpop roept derhalve onmiddellijk de vraag op hoe het zit met deze controle. Daarbij bevindt onze maatschappij zich, met de economische crisis en de verschuivingen die wij in deze tijden op dit vlak meemaken, op een keerpunt. Wij gaan over van een eerder sociaal gericht beleid (de welvaartsstaat, waarbij vadertje staat de zorg heeft voor het welzijn van al zijn onderdanen) naar een liberale of neoliberale organisatie, waarbij heel sterk de weg van de individualisering wordt opgegaan. Ieder komt op voor zichzelf, vecht voor zichzelf, is verantwoordelijk voor zichzelf en voor zijn eigen zaken. De vraag van het ‘onder controle hebben’, ook van de natuur, wordt dan bij ons onmiddellijk vertaald in termen van: ‘Wie is in zijn verantwoordelijkheden tekort gekomen?’ of wordt, met andere woorden, omgebogen naar een schuldvraag. Aldus wordt de genoegdoening verzekerd. Doch daarnaast verwacht men nog steeds dat vadertje staat het opruimingswerk op zich zal nemen, en ook zal tussenkomen om de slachtoffers zoveel mogelijk schadeloos te stellen. In andere gebieden is de natuur duidelijk heel wat wispelturiger. De mensen weten dat zij zich aan alles mogen verwachten en dat de controle over natuurfenomenen hun derhalve geheel uit handen valt. Dit is zeker het geval in
Japan, in de Golf van Mexico en in de Caraïben. Niettemin is ook de maatschappelijke context in deze streken totaal verschillend. Japan heeft zich, doorheen heel zijn geschiedenis, steeds onafhankelijk weten te houden ten overstaan van vreemde mogendheden. Japanners hebben bijgevolg een heel uitgesproken eigen bewustzijn en een eigen fierheid. Wat zij zijn en wat zij betekenen in de wereld hebben zij zelf waargemaakt, met eigen krachten en met eigen inzet. Japanners worden daarom ook altijd bereid gevonden om zich op te offeren voor het algemeen welzijn. Bij een natuurramp is het verrassend en tegelijk bewonderenswaardig te mogen zien hoe mensen risico’s nemen wat hun eigen veiligheid betreft, om de schade zoveel mogelijk te beperken of om hulp te bieden waar hulp nodig is. Zij geven daarbij blijk van een burgerzin die men in andere maatschappijen zeker niet in die mate aantreft. In Haïti daarentegen staan we voor een totaal verschillende maatschappelijke context. Historisch gezien, en dus zonder dat dit in het minst een negatieve beoordeling inhoudt, gaat het hier om een slavenvolk waarvan de meesters zich als het ware teruggetrokken hebben. De mensen werden aan hun lot overgelaten, maar zijn er nooit kunnen toe komen het eigen lot gezamenlijk in handen te nemen. Niettegenstaande een algemene passiviteit, zoekt elkeen zich uit de slag te trekken met de schaarse middelen en mogelijkheden waarover hij beschikt, of met wat hem van buitenaf wordt aangereikt. Bij gelegenheid van een natuurramp komt die ingebakken innerlijke houding bijzonder scherp aan het licht. Heel leerrijk, de aandacht voor deze verschillen, maar ook goed om ons daarbij even te bevragen. Een blik naar onszelf, en dan de vraag: welke van die houdingen zou ik het liefst tot de mijne maken? Welke houding brengt wellicht een straaltje hoop te midden van situaties die zo ontzettend veel overhoop halen? Wauthier de Mahieu sj
overhoop 01/12 9
p o o h r e ov shop
Een jaar met Anselm Grün 372 blz - € 9,95 In dit boek zijn de mooiste teksten van Anselm Grün bijeengebracht - voor elke dag één. Er zijn maar weinig auteurs die het wezenlijke van het leven zo goed begrijpen en kunnen uitleggen als deze ervaren therapeut en zielzorger. Wie hem volgt, komt in harmonie met zichzelf en komt met meer vertrouwen in het leven te staan.
DE LEESHOEK
Een jaar wijsheid uit de abdijen 332 blz - €9,95 365 teksten voor een persoonlijke bezinning over een leven van eenvoud en liefde voor God. Gebaseerd op geschriften uit de eeuwenoude geschiedenis van het abdijleven. Monniken hebben altijd opgeschreven wat hen inspireerde. Zij hebben geschreven over afzondering, loslaten, alleen kunnen zijn, over stilte en vasten, over zelfbeheersing, zelfonderzoek en de strijd met het kwaad, over solidariteit met de naaste en de moeite van het samenleven, over het aanvaarden van leven en sterven. Hun teksten kunnen een vorm van geestelijke begeleiding worden op onze eigen levensweg.
Geborgenheid
Een jaar met Henri Nouwen 384 blz - €9,95 Dagelijkse overpeinzingen over uitdagende thema’s als het gebed, alleen zijn, de stilte... Ze vormen het ‘credo’ van Henri Nouwen, een van de meest invloedrijke moderne profeten van een authentiek geloof. Henri Nouwen laat zien dat er bevrijding mogelijk is uit beklemming en angst als we bereid zijn ook de weg naar binnen te gaan. De liefde woont diep in onszelf en niet in alles wat we najagen.
€79
De warmte van thuis. Voelen dat je bemind bent. Ondanks alles. Een diepe verbondenheid met de bron van het leven. De onweerstaanbare veerkracht van samen-staan-we-sterk. Dit beeldje van de hand van Lut Massant drukt uit wat je met woorden zo moeilijk kunt zeggen. Een mooi cadeau voor mensen die je na aan het hart liggen. handgemaakt - 12cm - 79 euro, inclusief verzendkosten
38 overhoop 01/12
Volgende maand in overhoop
Bestelformulier TERUGFAXEN NAAR: 015 28 07 01 OF VERZENDEN NAAR: KLEOPAS, KORTE SCHIPSTRAAT 16, 2800 MECHELEN
naam:
Water, het nieuwe goud?
straat & nr: postcode: gemeente: klantennummer (zie adresetiket):
Jeronimo, maar niet Stilton
Ik was een schaap
€ 19,99
ex
Filosofie van de zevende zus
€ 18,00
ex
Een jaar met Anselm Grün
€ 9,95
ex
Een jaar wijsheid uit de abdijen
€ 9,95
ex
Een jaar met Henri Nouwen
€ 9,95
ex
€ 79,00
ex
Beeldje ‘geborgenheid’
Prinses vindt baby
COLOFON Jaargang 92, nr.1 Overhoop is een uitgave van Kleopas, Korte Schipstraat 16, 2800 Mechelen. Hoofdredacteur: Ludo Vangilbergen Redactie: Gaby Baum, Chris Blanckaert, Robert Ceusters sj, Hilde Dejonghe, Marc De la Marche sj, Walter Fabri sj, Agnes Lameire, Chantal Leterme, Marc Meirsman, Ludwig Van Heucke sj, Mia Verbanck. Werkten mee aan dit nummer: Jean Bastiaens, Marie-Louise Bekemans, Raymond Conters, Erik De Smet, Wauthier de Mahieu sj, François Goffings, Jan Goyvaerts & Iny Driessen, Jef Staes, Jan Vanden Berghe, Peter en Thomas Van Rompuy, Alfons Vansteenwegen, Michel Vermeersch. Redactieadres: Korte Schipstraat 16, 2800 Mechelen. T 015 280700, redactie@overhoop.be Vormgeving: www.studiostraid.be V.U.: Ludo Vangilbergen
ABONNEMENTSPRIJS Een proefabonnement op overhoop (3 nummers) kost in België 5 euro. In Nederland 8 euro. Een jaarabonnement op overhoop (11 nummers) kost in België 23 euro. Lezers in Nederland betalen 27 euro. Een jaarabonnement op overhoop plus (magazine plus gebedskaarten) kost 25,5 euro. Lezers in Nederland betalen 29,5 euro. U krijgt een korting als u meerdere abonnementen tegelijk koopt. Neem daarvoor contact op met onze abonnementenservice. ABONNEMENTENSERVICE De abonnementenservice van overhoop wordt verzorgd door Anne Vercauteren, Lut Massant en Hilde De herdt. U kunt hen op werkdagen bereiken tussen 9.00 en 17.00 uur op het nummer 015 280700 (e-mail: abonnementen@overhoop.be, fax: 015 280701). Bij correspondentie duidelijk naam en adres vermelden aub.
overhoop 01/12 39
thema xxxxxxx
Port-au-Prince, 12 januari 2010... op één minuut tijd verliezen duizenden mensen have en goed, sterven duizenden kinderen, jongeren, volwassenen onder het puin van instortende huizen en gebouwen. Duizenden kinderen verliezen hun school, de plaats waar ze niet alleen voedsel voor de geest, ontwikkeling en kennis konden opdoen, maar in veel gevallen ook de basisbehoeften van dagelijks voedsel en fatsoenlijke kleding. Ook de scholen van de Dochters van Maria Paridaens te Leuven worden zwaar getroffen. Bijna 6000 leerlingen zien hun school als een kaartenhuisje instorten.
40 overhoop 01/12
Leuven helpt om ten minste één van deze scholen herop te bouwen en doet dit onder andere met een benefietconcert op zaterdag 14 januari 2012 vanaf 19.30u in de aula Pieter De Somer, Charles Deberiotstraat 24, 3000 Leuven. Jo Lemaire en Zjef Vanuytsel voelden zich aangesproken door dit initiatief en verlenen hun medewerking. Samen met het Leuvens Meisjeskoor en de Trinid Singers en ondersteund door de huisband AliaZ vertrekken ze vanuit het prachtige lied You Raise Me Up! Kaarten aan € 18 (vvk, € 20 kassa) of aan € 50 voor een VIP-arrangement (inclusief receptie) te bekomen in de beide winkels van De Standaard Boekhandel te Leuven of telefonisch op nummer 0478 37 00 06 van Piet De Mulder voor vzw FIDEMA (Filles de Marie).