Issuu

NOVEMBER 2026

magazine DOSSIER Rebel met ervaring VEILIGE VOETPADEN Doe de test met de Struikelwandeling GENERATIEMAKERS Is zondagsrust achterhaald?

REPORTAGEMAKER MARTIN HEYLEN

“WAT TELT, IS DAT JE IETS KUNT DOEN DAT PERSPECTIEF GEEFT.”

Langer thuis wonen met een Otolift traplift

Wij i nsta lleren tra pliften i n heel Belgie

Uw huis is de plek waar u zich thuis voelt en waar u zo lang mogelijk wilt blijven wonen. Met een traplift van Otolift blijft uw woning veilig en comfortabel toegankelijk.

Maatwerk uit eigen fabriek Meer dan 50 jaar ervaring met trapliften Levertermijn binnen 48 uur mogelijk Standaard levenslange garantie op de motor en rail

9,3/10

Ontvang gratis onze brochure Wilt u meer weten over de mogelijkheden voor een traplift in uw woning? ga naar Otolift.be/brochure of Alle trapliften in een overzicht

bel direct gratis naar 0800 - 59 003

Rustig alles doorlezen Verhalen van tevreden klanten De brochure wordt binnen 2 werkdagen verzonden

Of sca n de QR code

met de camera van je telefoon

Bel naar 0800 59 003 of kijk op Otolift.be/brochure

Inhoud NOVEMBER 2026

In dit magazine 4

ACTUA

OVER WAT TELT Martin Heylen

DOSSIER Rebel met ervaring

70 JAAR OKRA Vooruitblik in cijfers

ANALYSE De impact van de Vlaamse besparingen op ouderen

FEEST 1 jaar OKRA-REIZEN

Rebelse ouderen. “Elke kleine actie of reactie doet ertoe.”

DOORLEEFD Gudrun Callewaert over Het Ventiel en de jongdementie van haar man Patrick

UIT Op verkenning in Luik

AAN TAFEL Groenten en peulvruchten, de smaken van de herfst

GENERATIEMAKERS Is zondagsrust achterhaald?

NIET TE MISSEN IN NOVEMBER

DE WERELD MOOIER MAKEN Struikelstraten

PUZZEL & WIN

SPRINGLEVENDE TRADITIES Sint-Maarten

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER Einsteintelescoop en PISA-onderzoek

MVX Berna Neven uit Wellen

Benieuwd naar nog meer activiteiten en nieuws van OKRA? Volg OKRAvzw op @OKRAvzw

@OKRAvzw

OKRA

ACTUA

Uit het nieuws Taalgebied in de hersenen veroudert nauwelijks

ZONDER VOORSCHRIFT NAAR DE KINESIST

Vanaf 2027 kunnen mensen met milde klachten zoals rugpijn, een verstuikte enkel, een spierverrekking of een tenniselleboog rechtstreeks naar de kinesist, zonder eerst een doktersvoorschrift te halen. De kinesist beoordeelt zelf of behandelen veilig is en brengt de huisarts op de hoogte. Indien nodig volgt er een doorverwijzing naar een arts. Het aantal terugbetaalde behandelingen wordt wel beperkt tot maximaal zeven per klacht per jaar. De maatregel zou op 1 januari 2027 ingaan en moet de druk op de huisartsen verlichten.

INFO OKRA-magazine is het ledenblad van OKRA vzw • OKRA-leden ontvangen OKRA-magazine tien keer per jaar (niet in januari en augustus). • Een lidmaatschap kost in 2026 33 euro per persoon per kalenderjaar, of 56 euro per gezin. Wie nog nooit eerder lid was, kan nu al de lidmaatschapsbijdrage voor 2027 betalen (35 euro per persoon of 59 euro per gezin). De resterende maanden van 2026 zijn dan gratis inbegrepen. Lid worden kan • via www.okra.be • door je naam, adres en geboortedatum te sturen naar OKRA vzw, team lidmaatschap, postbus 40, 1031 Brussel • door je naam, adres en geboortedatum te sturen naar lidworden@okra.be

• Contacteer magazine@okra.be over OKRA-magazine of secretariaat@okra.be voor een andere vraag. • Via post: OKRA vzw, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel.

November 2026 • jaargang 58 • nummer 9

Goed nieuws voor wie ouder wordt: het deel van de hersenen dat taal verwerkt, lijkt nauwelijks te verouderen. Dat blijkt uit een Amerikaanse studie, gepubliceerd in Nature Communications. Hoewel ouderen gemiddeld trager informatie verwerken en vaker problemen hebben met hun kortetermijngeheugen, blijft hun taalverwerking opvallend stabiel. Hersenscans tonen dat ouderen taal op vrijwel dezelfde manier verwerken als jongeren. De onderzoekers ontdekten bovendien dat het gespecialiseerde taalgebied minder snel veroudert dan het bredere hersennetwerk dat onder meer instaat voor aandacht, probleemoplossing en mentale inspanning. Dat ouderen soms moeilijker op een woord komen, verklaart de studie niet. De onderzoekers onderzochten alleen het begrijpen van gesproken en geschreven taal, niet het spreken of schrijven zelf.

ACTUA

VAN ONZE FOTOGRAAF KRISTOF VADINO

AfD in Duitsland

In 2018 reisde ik samen met journaliste Corry Hancké naar Oost- Duitsland om te begrijpen waar de populariteit van de opkomende extreemrechtse partij AfD vandaan kwam. We gingen naar een bijeenkomst van AfD-aanhangers in Chemnitz, tegen de Tsjechische grens. De mensen zaten er vol wrok over hun economische situatie, voelden zich tweederangsburgers en fulmineerden tegen de politieke elite in Berlijn en tegen het integratiebeleid. In september dit jaar won AfD 44 procent van de stemmen bij de verkiezingen voor de deelstaat Sachsen-Anhalt. Als deze rancune verder groeit, kan het een splijtzwam worden voor Duitsland en Europa.

31,2

… miljoen reizen met minstens één overnachting maakten alle Belgen samen vorig jaar. Dat blijkt uit cijfers van Statbel. 21,8 miljoen keer ging het richting buitenland. Alle nieuwe hippe bestemmingen ten spijt, is het nog steeds Frankrijk dat ons het meest kan verleiden, op ruime afstand gevolgd door Nederland. Reizen doen we nog steeds het vaakst met de auto.

65- TOT 69-JARIGEN WERKEN MEESTE FLEXI-UREN Uit cijfers van de Rijksdienst voor Sociale Zekerheid (RSZ) blijkt dat de 25- tot 29-jarigen de grootste categorie vormt van mensen met een flexi-job. Maar als het op het aantal gepresteerde uren aankomt zijn de 65- tot 69-jarigen de meest bedrijvige. Want hoewel ze 12,3 procent uitmaken van alle flexi-jobbers, staan ze in voor 20,1 procent van het totaal aantal gepresteerde uren, of bijna dubbel zoveel als de 25- tot 29-jarigen.

ACTUA

AGENDA Dag van de wetenschap

LIFEHACK

MEER LICHT IN DONKERE DAGEN

• Zet spiegels tegenover ramen om het daglicht verder de kamer in te kaatsen. • Zet kaarsen niet op een donkere vensterbank, maar ook voor een spiegel. Eén vlam wordt optisch een kleine lichtshow. • Hang een lichtsnoer op een plek waar je het ook overdag ziet. Gezelligheid hoeft niet te wachten tot kerst. • Zet verlichting laag. Een lamp op een lage kast of bij de zetel geeft meer sfeer dan alleen een plafondlamp.

“

“Vroeger was alles beter? Dat zal je mij niet horen zeggen. Maar vandaag moet het allemaal wel heel rap-rap gaan.”

Actrice Annie Geeraerts, de bomma van Familie, in het magazine Billie

Waarom is de lucht blauw? Hoe weet een zelfrijdende auto waar hij naartoe moet? En waarom worden sommige mensen sneller oud dan anderen? Op 15 november, de Dag van de Wetenschap, openen universiteiten, onderzoekscentra en wetenschapsinstellingen in Vlaanderen en Brussel hun deuren. Bezoekers kunnen er experimenten doen, onderzoekers ontmoeten en ontdekken hoe wetenschap ons dagelijkse leven beïnvloedt. Een dag voor nieuwsgierige mensen van jong tot oud.

Ouderenweek

Ouder worden is niet hetzelfde als oud zijn. Tijdens de Ouderenweek van 16 tot 22 november staat de manier waarop mensen ouder worden en hun plaats in de samenleving centraal. Thema’s als verbondenheid, actief blijven, wonen en eenzaamheid komen aan bod. Want terwijl we met z’n allen steeds langer leven, wordt ook de vraag belangrijker hoe we die extra levensjaren zo goed mogelijk kunnen invullen.

Voorleesweek

Een kwartiertje voorlezen per dag kan een wereld van verschil maken. Kinderen die regelmatig worden voorgelezen, ontwikkelen niet alleen een grotere woordenschat, maar leren ook beter luisteren, zich concentreren en verhalen begrijpen. Tijdens de Voorleesweek van 21 tot 29 november worden ouders, scholen, bibliotheken en grootouders aangemoedigd om samen een boek open te slaan. Dus grootouders: duik nog eens in een spannend verhaal en maak er samen met je kleinkind een gezellig leesmoment van.

Naast station Mechelen

Ben jij 50+? Wij zoeken jou!

Neem deel aan onze griep- en/of COVID-vaccinatiestudies.

Schrijf je in!

alle k j i k e b n e Scan s e i d u t s e d lopen

www.meclinas.com/studies +32 15 79 27 97

Of heb jij ... Diabetes type 2 Hoge bloeddruk Hart- en vaatproblemen Dan kom je mogelijk in aanmerking voor de studie rond preventie van hartfalen.

OVER WAT TELT

REPORTAGEMAKER MARTIN HEYLEN

“Wie goed luistert, leert ook vertellen” 8

OVER WAT TELT

Wie Martin Heylen zegt, denkt aan verhalen. Aan de kleine en grote levensverhalen die hij jarenlang verzamelde voor televisie en radio, aan de mensen die hij met oprechte nieuwsgierigheid voor de camera kreeg, aan programma’s als Man bijt hond en Zelfde deur, 20 jaar later. Vandaag is Martin 70 en officieel met pensioen. Maar wie denkt dat de geboren verteller daardoor stilvalt, heeft het mis. Martin smijt zich volop in zijn nieuwste passie: tekenen. Tekst Dominique Coopman — Foto's Kristof Ghyselinck

artin Heylen groeide op in het landelijke Oost eeklo, deel van Assenede, in het Meetjesland. Later woonde hij er met zijn gezin tot hij in 2010 met zijn vrouw naar Oostende verhuisde. Zijn twee dochters zijn elders uitgevlogen en voor zijn kleindochter is hij pepé van de zee. “Hier aan zee kom ik tot rust”, vertelt hij, “hier voel ik de stad en voel ik vooral de zee die mijn hoofd tot bedaren brengt. Hier voel ik ruimte, hier kijk ik naar de wolken, hier adem ik frisse en zilte lucht.” We zitten in De Grote Post, een gezellig cultuurcafé, waar je rustig de krant kunt lezen en bij je eten gratis water kunt krijgen. Martin houdt van de mensen en het geroezemoes. Hij drinkt thee en een Zeevonk zonder alcohol. De reportage maker van ‘Man bijt hond’ is een geboren verteller maar hij luistert ook ongelooflijk goed. “In het café bij ons thuis heb ik veel gezien en gehoord. Soms van mensen die iets te veel gedronken hadden. Hun verhalen wekten mijn nieuwsgierigheid en mijn empathie. Wie goed luistert, leert ook vertellen.” Een warm nest, vraag ik. “Niet echt”, antwoordt Martin, “het was hard werken, mijn vader was internationaal

vrachtwagenchauffeur en mijn moeder stond in haar café, maar mijn broer Ivan en ik kwamen niets tekort. Mijn ouders groeiden op tussen de twee oorlogen. Mijn vader woonde van zijn tweede tot zijn elfde in Amerika, land van vrijheid en van de charleston, waar alles zo veel groter was. Mijn grootouders hadden hier drie koeien en twee varkens, ginder werkten ze op een ranch met wel tachtig koeien, maar ze groeiden uit elkaar en het kwam tot een relatie tussen mijn grootmoeder en de voorman (ploegbaas, red.), mijn latere stiefgrootvader Petrus. Mijn moeder bracht haar jeugd door in het Meetjesland. Maar ook zij droeg een zekere vrijheid en een soort weerzin tegen het bekrompene van Katholiek Vlaanderen in zich. Voor mijn broer en mij – wij schelen tien jaar – verloor zij twee kinderen, maar daar werd nooit over gesproken. Verdriet was toen taboe. Hun levensmotto was dat je alleen door te werken vooruit kan komen. En dat deden ze.” “Mijn moeder had een aanstekelijke lach, zij zong veel. Die vrolijkheid heb ik in me. Toen ik in de fabriek werkte, floot ik, hoe hard en eentonig ook het werk. Mijn vader was een verteller, hij had veel avonturen beleefd en bespeelde ook verschillende instru-

menten, zoals banjo en trompet. Mijn broer Ivan is ook een verteller. Hoe hij met De wilde boerndochtere en De werkmens een heel leven kon portretteren, blijft sterk. Als fabrieksarbeider vanaf mijn zestiende was ik fier op hem. Maar na acht jaar hard labeur was ik de fabriek kotsbeu. Ik wou desnoods vuilnisman worden. Of muzikant. Of schrijver. Helaas werd door een auto-ongeval mijn onderkaak verbrijzeld en kon ik geen saxofoon meer spelen. Maar ik was creatief, en begon te schrijven, eerst voor een krantje uit het Meetjesland en dan voor de Eeclonaar, en nog later, voor het regionieuws van De Morgen. Met dank aan mijn vrouw, die verpleegkundige is en zei ‘Als je wil springen, doe het dan!’ We hebben lang op één inkomen geleefd, maar ik kon mijn droom waarmaken. In die jaren 80 was er weinig werk, maar met wat geluk en veel inzet, kon ik na De Morgen voor Humo werken, daarna voor radio en tv. Opgelet, ik heb het niet cadeau gekregen, want ik heb alles moeten leren. Het schrijven, het radio maken, de tv. Zweet, bloed en tranen heeft het me gekost.” ‘Ik wil dingen beleven en erover vertellen, in de hoop dat het mensen ontroert en doet nadenken’, herinner

OVER WAT TELT

ik Martin aan een uitspraak van hem bij Friedl Lesage in Touché vier-vijf jaar geleden, toen ze hem vroeg wat hij nog zou willen. De meesterverteller trekt even zijn wenkbrauwen op. “Nu zou ik zeggen: in de hoop dat het mensen inspireert. Maar het klopt wel. Als een spons zuig ik verhalen op, filter ze, schrijf ze op en deel ze. Ik ben een dienaar van het verhaal. En van de mensen die ik interview. Ik word bijna verliefd op de man of vrouw met wie ik in gesprek ga. En ik wil dat delen.” De 70-jarige Martin is intussen met pensioen. Heeft hij die verteldrang nu nog? “Toen ik 22 jaar was, hield ik een dagboek bij. Dat herlas ik toen ik vijftig werd. Ik ontdekte twee belangrijke wijsheden. Wat telt, is je gezin, familie, vrienden. En dat je iets kunt doen dat perspectief geeft. En dat verandert niet meer.” “Vertel”, zeg ik. “Over dat perspectief?” Ik knik. “Graag,” zegt hij. “René Menu is een goede voetbalvriend van me. Hij is 91 jaar en erevoorzitter van KV Oostende,

de ploeg waarvoor ook ik supporter. Ik zie hem bij elke thuismatch. René is zijn vrouw verloren. Maar hij doet verder. En hij zegt, drie dingen. Zie mensen en praat ermee. Beweeg veel en ga je huis uit. En doe iets met perspectief en stippel het ook op lange termijn uit. Ik maak geen tv-programma’s meer, maar ik geef wel nog voordrachten. Mijn grote perspectief voor de komende tien jaar is tekenen. Vroeger maakte ik portretten met mijn pen of via tv, nu teken ik ze. Ik zit in het derde jaar van de tekenacademie, krijg twee keer per week les, en kijk telkens weer uit naar de volgende keer. Eerst geloofde ik niet dat ik dat kon. Om te kunnen tekenen, zijn drie dingen belangrijk. Je moet goesting hebben. Je moet talent hebben en oplossingen zoeken. En, merkte mijn broer terecht op: je moet techniek hebben, je materiaal leren kennen, goed observeren en oefenen, totdat het lukt. Ik heb ook zeer goede docenten. Ik ben nooit graag naar school geweest, maar wat mijn leermeesters en -meesteressen in het tekenen me leren, is echt een openbaring.” Wauw, zeg ik, een mooi tijdverdrijf. Maar brengt het tekenen ook de onrust in de verteller tot bedaren? “Zeer zeker, ik vind rust in het zoeken naar schoonheid. Rust in het zoeken naar de pareltjes in mensen, verhalen, tekeningen. Tekenen geeft me meer rust dan de dag door berichtjes te moeten lezen en beantwoorden. Bovendien leert het tekenen me de dingen anders te bekijken.”

“O ja, en wat ik ook doe, is trager gaan. Een proces dat eigenlijk al eerder begon. Ik had hard geleefd in mijn jonge jaren en dacht lang dat ik nauwelijks veertig zou worden. Bovendien vond ik veertig mooi. Ik had tot dan een schoon leven gehad en twee prachtige dochters. Maar toen ik de kaap van veertig voorbij was, dacht ik verder en ben ik gezonder beginnen te leven. Zo drink ik bijna geen alcohol

“Sommige mensen willen kost wat kost jong blijven. Maar ik vind niets zo mooi als lachrimpels, wallen, kerven in het gezicht.” 10

OVER WAT TELT

“Ik word bijna verliefd op de man of vrouw met wie ik in gesprek ga. En ik wil dat delen.”

lachrimpels, wallen, kerven in het gezicht. Daar spreekt zoveel uit. Als jong gastje, wou ik een oude wijze indiaan worden. Laat mij nog maar een tijd die indiaan zijn, met gegroefd gezicht, die bijleert van de jongeren.”

meer. Als je trager gaat, zie je ook veel meer. Je maakt gemakkelijker tijd voor een babbeltje. Door te vertragen, sta je meer in het moment.” Er valt een stilte. Vertragen maakt deel uit van het ouder worden. Maar betekent het ook loslaten? Kan Martin Heylen al die gesprekken, reportages en tekeningen laten varen? Of is er toch die onblusbare drang om zoveel mogelijk te bewaren, voor later dat dichterbij komt? Hoe gaat hij om met het ouder worden, de vergankelijkheid, de dood? Het zijn veel vragen ineens. Martin neemt zijn hoofd tussen zijn handen, buigt achterover en begint bij het hier en nu. “De spons heeft een uitlaatklep nodig, maar gelukkig heb ik die. Ik kan meestal iets creatiefs doen met wie en wat ik zie. Maar ik heb wel

moeten leren opruimen. Ik had wel duizend boeken. Het was ondenkbaar dat ik daar ooit één van zou wegdoen. De beste manier is verhuizen, kleiner gaan wonen, maar dat lukt niet iedereen. Op een dag stond ik voor mijn boekenkast en stelde mezelf boek voor boek de vraag of ik het nog ga herlezen. Mijn saxofoon heb ik wel nog, die hangt nu aan de muur en ik heb hem getekend. Maar al die schatten op zolder? Als die daar een tijd onaangeroerd liggen, doe ze dan weg. En je zult een prachtige open zolder krijgen. En een lichter gevoel in je hoofd. Ken je het Japanse ‘wabi sabi’, de kunst van de barst in de vaas? Dit gaat om acceptatie van vergankelijkheid en imperfectie. Sommige mensen willen kost wat kost jong blijven. Maar ik vind niets zo mooi als

En de dood? “Ik ga dat kunnen plaatsen, denk ik. Omdat ik zoveel gekregen heb. Ik hoop alleen dat het geen zeer doet. En intussen kijk ik naar nu. Het is nu 15u, ik heb vandaag nog zeven uur tijd om te doen wat me gelukkig maakt. We kunnen nog iets drinken. Ik kan bellen naar een vriend en vragen hoe het gaat. Ik kan iets lezen. En morgen? Morgen heb ik weer zestien uur om te doen wat ik graag doe. Reizen? Lange tijd wou ik nog Vuurland in Argentinië bezoeken. Maar vliegen is slecht voor het milieu. Bovendien is er de vraag of ik dat nog wil? Laat mij maar genieten van de koelte van de zee, hier zitten geen muggen. Schoonheid en geluk vind je in het kleine. In mijn voordracht ‘Reizen zonder grenzen’ leer ik met een andere blik te kijken. Ik zeg dan: ‘Stap op een bus/tram en rijd! En stop bij een goed café, op een vreemde plek, en babbel met de mensen. Zelf trein ik nu en dan van Oostende naar Eupen en ik schrijf of ik teken. En ik eet daar van die Duitse worsten en keer terug huiswaarts.”

DOSSIER

Rebel met ervaring

DOSSIER

Ouderen beseffen meer dan wie ook dat de verworvenheden van vandaag er niet vanzelf zijn gekomen. Of het nu gaat om betere lonen voor werknemers, menswaardige werkomstandigheden, gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen, leefbare pensioenen, … dat we staan waar we nu staan, hebben we te danken aan mensen die op straat kwamen. Zeker in (budgettair) moeilijke tijden zijn alertheid en actie nodig om de rechten te behouden. De ouderen in dit dossier zeggen niet: ‘Het zal mijn tijd wel duren’ of ‘Nu is het aan de jongeren’. Ze zijn verontwaardigd over wat er scheef loopt en nemen verantwoordelijkheid om te proberen de wereld een beetje beter te maken. Tekst An Candaele — Foto Liesbet Croughs — Illustratie Shutterstock

Niet wegkijken Samen tegenwicht bieden

Det De Schynkel (69 jaar) is al 42 jaar actief bij mensenrechtenorganisatie Amnesty International. Op maandelijkse bijeenkomsten van de lokale groep krijgen leden informatie over concrete mensenrechtenschendingen en schrijven ze brieven om overheden onder druk te zetten om de rechten te respecteren. “Als je dat vreselijke onrecht hoort, kan je niet anders dan geraakt worden”, zegt ze. “We werken de laatste jaren veel rond de regio van de Grote Meren in Congo en Israël/Palestina. Daar gebeuren echt schokkende zaken. Soms keren mensen zich af van het nieuws, omdat ze al dat leed niet willen horen of zien, maar wegkijken lost niets op. Via Amnesty vind ik een weg voor het gevoel van onmacht en verontwaardiging en kan ik samen met anderen een beetje tegenwicht bieden. Het is belangrijk er niet alleen voor te staan, we hebben veel aan elkaar als groep. Als veel mensen iets doen, kan je een verschil maken. Als we nieuws krijgen over iemand die na een schrijfactie een eerlijk proces of medische verzorging kreeg of vrijkwam, geeft dat de motivatie een boost. Actie is nodig en als we het samen doen, haalt het ook iets uit.”

Verantwoordelijk tegenover volgende generatie

Na de brand in de Hoge Venen, trokken Grootouders voor het Klimaat naar het Muntpunt in Brussel en volgden er dagelijkse acties van klimaatalarmisten. De grootouders trekken al langer aan de alarmbel. Op die klimaatbetogingen tekenen ook heel wat vrijwilligers van OKRA present en Mieke Van Nuland, voorzitter van OKRA, is een van de ambassadeurs van Grootouders voor het Klimaat. Ook Wouter Torfs (68 jaar) wil niet lijdzaam toekijken. In het boek ‘De tijd dringt. Brieven van Grootouders voor het Klimaat’ schrijft hij aan zijn kleinkinderen: “Ik hield altijd al van de natuur maar ik ging er niet voor op de barricade staan. Door jullie geboorte realiseerde ik me onze gigantische verantwoordelijkheid voor de generatie van morgen. Voorheen waren we wellicht te veel bezig met ons eigen leven vorm te geven om dat te zien. Wij, de oudere generatie, zijn verantwoordelijk voor de staat waarin we de aarde achterlaten. Ik laat me horen in de Klimaatzaak. Ik blijf niet aan de kant staan en kom publiek voor mijn mening uit. Ik hoop dat we over een jaar of tien fier kunnen zeggen dat onze generatie het echt heeft begrepen en de verandering heeft ingezet.”

Voor schoonheid en tegen geldgewin

Strijden voor een mooiere wereld mag je bij Chris Steyaert (75 jaar) letterlijk nemen. In Oostende trekt ze ten strijde om erfgoed van verminking of sloop te redden én natuur te beschermen. Dat er geen hoogbouw kwam vlakbij het Thermae Hotel in Oostende en de gaanderijen eindelijk gerenoveerd worden, hebben we te danken aan haar activisme en die van erfgoedvereniging vzw Dement. “Daar haalden we onze slag voor een groot stuk thuis, dat is een opsteker. In veel dossiers maken we weinig kans. Dat houdt me niet tegen. Omwille van de kleine kans dat je toch iets redt en omdat een tegenstem moet blijven klinken.” Chris woonde een tijdlang in een huis in Gent uit de jaren 1600. “Van de bouwval maakten we iets waarvan passanten zeiden dat het echt een meerwaarde was voor de stad”, vertelt ze. Sinds haar pensioen vond ze een nieuwe thuis in Oostende in een belle epoque huis uit 1906 dat ze ook met zorg renoveerde. “Ik wil voor mezelf een huis met ziel en geschiedenis, maar ik wil ook dat wie door een stad loopt zich goed kan voelen tussen mooie gevels. Huizen die andere waarden uitstralen dan alleen maar winstbejag. Ik word ook gedreven door een recht- »

DOSSIER

“Actie is nodig en als we het samen doen, haalt het ook iets uit.” Det De Schynkel

vaardigheidsgevoel. Als bouwpromotoren spotgoedkoop grond krijgen en natuurbescherming voor hen wordt opgeheven, trekken we naar de Raad van State als het moet. Ik wil mooie gebouwen nalaten aan de volgende generaties. Jongeren hebben niet de tijd om daarmee bezig te zijn, daar zijn wij ouderen voor nodig.”

Nooit te oud om zelf aan het stuur van je leven te zitten

Ook waar het gaat over de plaats van ouderen in de samenleving, hoe er over hen wordt gesproken en met hen wordt omgegaan, hebben we rebellen nodig. Mensen en organisaties zoals OKRA die zich verzetten tegen betutteling, negatieve stereotypen en niet gehoord worden. Ann Peuteman praatte voor een documentaire en het boek ‘Rebels. Het verzet van 75+ers’ met enkele van die rebellen. “We worden bekeken alsof alles in ons leven alleen maar uitdooft, terwijl veel ouderen nog heel actief zijn”, zegt een van hen. “Als de verzorgende zegt dat ze mijn voetjes gaat verzorgen, reageer ik dat maat 46 me toch niet zo klein lijkt”, vertelt een man. Een vrouw die haar hele leven lezingen gaf, merkt dat ze niet meer gevraagd wordt, alsof je deskundigheid vanaf een bepaalde leeftijd niet meer relevant is. De mensen die hun verhaal doen in het boek laten zich niet in een hoekje duwen. Ze vechten voor zichzelf én voor alle ouderen van vandaag en morgen. “In de aandacht die de voorbije jaren terecht ging en nu nog gaat naar allerlei ‘achtergestelde groepen’, zijn we ouderen vergeten”, zegt Ann Peute-

man. “Hoog tijd om ook leeftijdsdiscriminatie aan te pakken. En kunnen we naast de focus op comfort en zorg voor ouderen, ook wat meer vragen wat zij met hun leven willen doen?” “De thuisverpleegkundige vraagt of ik pijn heb, mijn zoon welke boodschappen hij moet halen, geen van hen praat met mij over het nieuws, zelfs niet als het brandt in de wereld. Het interesseert me nog evenzeer als voorheen, maar dat wordt blijkbaar niet meer verwacht”, vertelt een vrouw. Goed dat er zorg wordt gedragen voor het fysieke comfort, maar een mens wil ook gezien en behandeld worden als de mens die hij of zij is, en niet gereduceerd worden tot de zorgvraag.

Oud genoeg om zelf te bepalen

Schrijfster Penelope Lively zei als tachtiger “Ik wil niet herinnerd worden als ‘schattig oudje’ maar als de vrouw waarvan men dacht: ‘wat is ze nu weer van plan?’” Ook de Britse oorlogsveteraan Bernard Jordan liet zich niet tegenhouden door wat van een 89-jarige verwacht wordt, of juist niet meer verwacht wordt. Hij reisde, zonder dat iemand ervan wist, met zijn medailles onder zijn jas naar Normandië om deel te nemen aan de herdenking van WOII. Had hij wel met iemand over zijn plan gesproken, dan zouden ze het wellicht uit zijn hoofd gepraat hebben. Uit bezorgdheid, maar was hij intussen niet oud genoeg om zelf te bepalen of hij het eventuele gezondheidsrisico erbij wilde nemen?

Zolang er leven is

Een schitterend verhaal over rebelse ouderen vind je in de dagboeken van Hendrik Groen. Daarin spelen de leden van het clubje Omanido (Oud Maar NIet Dood) de hoofdrol. Ze schikken zich niet zomaar naar de regels in het woonzorgcentrum waar ze verblijven. De auteur baseerde het verhaal op

DOSSIER

situaties die hij hoorde en zag. Omanido laat zien dat het leven leuk en interessant kan zijn tot op heel hoge leeftijd, ook als je afhankelijk bent van zorg. Als je je rebelse kant maar niet verliest en creatief durft omgaan met de beperkingen van het lichaam én van de regels. Lieve Flour woont zelf in een woonzorgcentrum. “Hoe meer je afhankelijk wordt van anderen voor zorg of mobiliteit, hoe groter de kans dat het stuur van je leven wordt overgenomen”, schrijft ze in haar boek ‘Ik werd kamer 235’. Ze ziet in woonzorgcentra veel positieve zaken gebeuren, maar legt ook de vinger op hoe het niet moet. “Ouderen zijn meerderjarigen van wie de meesten nog best in staat zijn om zelf te vertellen wat ze wel en niet willen”, schrijft ze. Goed dat

er rebellen zijn zoals Lieve, kritische stemmen niet om te zeuren, maar met het oog op verbetering.

Rebel tegen vooroordelen over ouderen

Edgard Eeckman (69) verzet zich, onder andere via de theatermonoloog ‘De Rimpelrevolutie’, tegen de vooroordelen over ouderen, oud worden en oud zijn. Hij roept ons allemaal op ook een beetje rebel te zijn. “Het beeld dat over ouderen wordt opgehangen in de media en ook leeft in te veel hoofden, is sterk gekleurd door de financiële uitdaging van de zogenaamde vergrijzing”, zegt Eeckman. “Ouderen worden gezien als een kostenpost die een gat in de begroting »

“Ook als de kans klein is dat het iets zal opleveren, laat ik me daar niet door tegenhouden.” Chris Steyaert

Hoe werkt ons oog? Wat gebeurt er bij cataract? En waarom worden mensen in Afrika vandaag nog blind door een aandoening die perfect te behandelen is? Tijdens een boeiende en interactieve lezing neemt JustSee, het vroegere Light for the World, u mee in de wereld van het zicht.

Met de opbrengst van één lezing maakt uw vereniging meteen een zichtreddende operatie voor een blind kind mogelijk.

Nodig JustSee uit in uw vereniging en geef uw leden een andere kijk op zicht. griet.vanlier@justsee.org 02 412 08 04 www.justsee.org

U ontdekt hoe het oog werkt en leert meer over veelvoorkomende oogziekten zoals cataract. Daarna reizen we samen naar onze projecten in Congo, Burundi en Tanzania, waar we samen met lokale partnerziekenhuizen jaarlijks duizenden mensen opnieuw zicht geven. Met sterke beelden, persoonlijke verhalen en interactieve ervaringen – zoals simulatiebrillen waarmee u zelf ervaart hoe slechtziendheid voelt – brengen we onze missie heel dichtbij. Een aanrader!

DOSSIER

slaat. Dat verdringt het positieve verhaal dat we gemiddeld ouder worden, gezonder en comfortabeler oud worden en, in tegenstelling tot vroeger, nog heel actief kunnen zijn op pakweg ons 75ste.”

Nuttig of van betekenis?

“In sommige culturen legt men samenlevingsproblemen voor aan ouderen. In onze westerse maatschappij die focust op informatie, data en kennis, worden levenservaring en -wijsheid ondergewaardeerd. Ouderen zijn van betekenis voor de samenleving en zouden dat nog meer kunnen zijn als er naar hen werd geluisterd. Het draait bij ons ook allemaal rond economie en betaalde arbeid, je moet ‘productief’ zijn. Toen ik met pensioen ging, heb ik ervaren hoe je ineens niet meer lijkt mee te tellen en je mening of expertise niet meer wordt gevraagd. Terwijl veel ouderen even actief blijven, ho-

“Ik hoop dat we over een jaar of tien fier kunnen zeggen dat onze generatie het echt heeft begrepen en de verandering heeft ingezet.” Wouter Torfs

ren ze niet meer bij de ‘actieve bevolking’. Alle vrijwilligerswerk vergoeden dat ouderen doen, zou onbetaalbaar zijn. Die inzet wordt onvoldoende gewaardeerd. Ouderen dragen trouwens ook bij tot de economie. Ze reizen, gaan op hotel, eten op restaurant,... en besteden dus geld. Het beeld van ouderen als alleen maar een kost en niet nuttig klopt dus niet. Nuttigheid is ook niet zaligmakend. Het leven zou veel betekenis verliezen als alles wat geen nut heeft wegvalt.”

Ouder worden begint op je dertigste

“Niemand wil oud zijn of er oud uitzien, jong-zijn is het ideaal. Maar met wat geluk worden we allemaal ouder. En het begint al van ergens halfweg de dertig. Ouderdom wordt verkeerdelijk gezien als een nieuwe fase, een apart hokje. Terwijl het een evolutie is. Een vijftigjarige kan niet wat hij op zijn twintigste kon, het lichaam van een 65 jarige is niet dat van de 45-jarige. Dat is geen reden om iemand te betuttelen, niet meer te luisteren naar wat die denkt of wil, of het roer over zijn leven over te nemen. Er is veel creativiteit bij ouderen. Ze beginnen te schilderen na hun pensioen, gaan toneelspelen, leren een instrument spelen… Waarom zijn wedstrijden voor ‘nieuw talent’ meestal alleen voor jongeren en niet voor ‘beginnende makers’ ongeacht de leeftijd? Alsof ouderen niet meer met iets nieuws of vernieuwends kunnen komen.“

Madammeke? Zeg maar ‘Mevrouw’

“We moeten ons individueel en met ouderenorganisaties verzetten tegen het negatieve beeld over senioren, want vanzelf zal het niet veranderen. Vooral de groep jonge senioren die nog krachtig zijn en - gemiddeld genomen - geen al te hinderlijke ge-

zondheidsklachten hebben, kunnen een rol spelen in het bijsturen van hoe er naar ouderen wordt gekeken, over hen wordt gesproken en met hen wordt omgegaan. Ik doe dat onder andere met mijn voorstelling waar ik probeer de ogen te openen voor een aantal stereotypen en toon dat je op je 69ste actief en bij de pinken kan zijn en iets te vertellen hebt. Activisme zit niet alleen in projecten, het gaat ook om reageren op uitspraken of ervaringen in het dagelijks leven. Als je wordt aangesproken met ‘madammeke’ bijvoorbeeld. Laat het niet passeren, wijs er vriendelijk op dat je liever ‘mevrouw’ hoort en dat madammeke betuttelend overkomt. Het gaat om mensen bewust maken. Ik werd eens geprezen dat ik nog goed overweg kon met digitale media. Ik heb een website, publiceer een nieuwsbrief, volg wat er op vlak van A.I. gebeurt… Puur op basis van mijn grijs haar werd verondersteld dat ik daar niet mee uit de voeten zou kunnen. Het was als compliment bedoeld, maar er zat een torenhoog vooroordeel onder. Dat moeten we doorbreken.”

Iedereen rebel

“Als we ervan uitgaan dat we er niks aan kunnen doen, zal er niets veranderen. Mensen zijn het probleem én de oplossing. We maken met zijn allen de samenleving. Ook jongere mensen hebben er belang bij dat het beeld over ouderen wordt bijgestuurd en er naar hen wordt geluisterd. Zij zijn de ouderen van morgen, die hopelijk in een samenleving oud worden waar er respect en gelijkwaardigheid is voor alle leeftijdsgroepen. Elke kleine actie of reactie doet ertoe. Als velen dat doen, komen dingen in beweging. Zeker als we ook als groep reageren. Ouderen hebben de macht van het getal als kiezers, consumenten, … Als we massaal op straat komen, zouden bedrijven en politici luisteren. Dat moeten we meer doen.”

OP 19 NOVEMBER 2026 IS HET ZOVER:

ja󰈀󰈀󰈀󰈀

Het grote feest voor ons 70-jarig bestaan! “Met 10.000 personen 70 jaar OKRA vieren in de AFAS Dome, dat overtreft mijn verwachtingen en het maakt dat ik heel trots ben. Ik kijk er zo naar uit, samen met heel veel OKRA-leden en collega’s. Sonja Vertriest, directie OKRA

OKRA-BUSSEN

317

busopstapplaatsen

142 bussen

Samen goed voor

40.000 kilometer

INSCHRIJVINGEN PER PROVINCIE

7.583

• Antwerpen  • Vlaams-Brabant en Brussel  • Limburg  • Oost-Vlaanderen  • West-Vaanderen 

1.997 1.614 1.139 2.289 2.189

OKRA-leden komen met de bus

OKRA-trefpunt Sint-Amandsberg Oude Bareel is het talrijkst met 75 deelnemers

“Met maar liefst 75 leden trekken we vanuit OKRA Trefpunt Sint-Amandsberg Oude Bareel naar Night of the Proms. Daarmee zijn we de grootste groep die aan deze bijzondere OKRA-viering deelneemt, en daar zijn we best trots op! We kijken er enorm naar uit om samen 70 jaar OKRA te vieren. En bij ons begint het feestje natuurlijk al op de bus! Caroline Van der Mensbrugghe, vrijwilliger trefpunt Sint-Amandsberg Oude Bareel

Ik hoor heel graag liedjes op de radio, maar ik ben nog nooit naar de AFAS Dome geweest en kijk er heel erg naar uit! Samen met mijn zoon hebben we al geoefend hoe ik best de bus in- en uitstap, want dat lukt niet meer zo goed.

Andrea Denonville (93), OKRA-lid en een van de oudste feestvierders

HELPENDE HANDEN

Helpende OKRA-handen: 87 OKRA-medewerkers Helpende handen Night of the Proms: 98 crew-leden Mensen op het podium: 88 artiesten

ANALYSE

OKRA-BELANGENBEHARTIGING ANALYSEERT VLAAMS BEGROTINGSAKKOORD

“Opeenstapeling besparingen baart zorgen” Duurdere dienstencheques, minder middelen voor De Lijn en besparingen op thuiszorg kunnen de zelfstandigheid van ouderen onder druk zetten. “Is het de bedoeling dat ouderen nu sneller naar woonzorgcentra gaan, nee toch?”, vraagt OKRAbelangenbehartiging zich luidop af. In hun analyse waarschuwen de OKRA-belangenbehartigers voor “de besparing te veel”, zeker voor mensen met een laag pensioen. “We zijn akkoord dat iedereen moet bijdragen, maar wel volgens draagkracht.” Tekst Jurgen D’Ours — Illustratie Shutterstock

ind september stelde de Vlaamse regering haar begrotingsplan voor en enkele dagen later vond de bespreking van het Ouderenbeleidsplan plaats. OKRA-belangenbehartiging volgt het Vlaamse beleid op de voet en maakte een analyse. “Langer zelfstandig thuis wonen wordt duurder”, zegt Koen Peeters, coördinator van OKRA-belangenbehartiging. “Ongeveer 30 procent van de dienstenchequegebruikers is ouder dan 64 jaar. Voor velen van hen zijn de dienstencheques geen luxe, maar een belangrijke steun om langer zelfstandig thuis te kunnen blijven wonen. Dat de cheques nu twee euro per cheque duurder worden, kan poetshulp onbetaalbaar maken voor sommigen. Als mensen niet meer zelf kunnen poetsen, kan de nood aan intensievere thuiszorg of een verblijf in een woonzorgcentrum sneller toenemen. Ironisch genoeg staat dat haaks op

andere beleidskeuzes, onder meer om mensen zo lang mogelijk zelfstandig thuis te laten wonen.” Nochtans kan het ook anders, zegt OKRA-belangenbehartiging, door meer rekening te houden met de financiële draagkracht van mensen. “Wie een klein pensioen heeft, zag dat de afgelopen tijd al minder meestijgen met de lonen, door de ‘centenindex’ en het leegmaken van de federale welvaartsenveloppe. Voor die mensen komt twee euro per cheque hard binnen. Zij moeten steeds meer zelf betalen, maar hun pensioen blijft gelijk en hun koopkracht daalt.” Ook de besparingen bij De Lijn zullen ouderen treffen, kaart OKRA-belangenbehartiging aan. “Voor ouderen die niet meer met de auto rijden of minder mobiel zijn, is openbaar vervoer essentieel”, licht Koen Peeters toe. “Ze nemen het openbaar vervoer naar de dokter, de winkel, familie of activiteiten.

ANALYSE

Minder lijnen en minder frequente lijnen beperkt hun bewegingsvrijheid, wat naast de praktische verplaatsingen ook zorgt voor minder sociale contacten en mogelijk ook voor meer eenzaamheid. Tegelijk is het moeilijk uit te leggen dat De Lijn moet besparen en ouderen aan basismobiliteit moeten inboeten, terwijl er wel subsidies blijven gaan naar bijvoorbeeld regionale luchthavens voor privéjets.” OKRA-belangenbehartiging nam ook het Ouderenbeleidsplan onder de loep, dat enkele dagen na de begrotingscontrole werd voorgesteld. “Het plan bevat zeker goede ideeën en uitgangspunten, maar het is op veel punten nog te vaag. Het is onduidelijk waar budgetten vandaan moeten komen, of wat specifieke doelstellingen en indicatoren zijn. We blijven ook

samen met andere ouderenorganisaties pleiten voor strikte regels over de winst die zorgaanbieders mogen maken in de ouderenzorg, want daarover lezen we alleen een vage zin die werd afgezwakt tegenover het ontwerp. Op die nagel blijven we sowieso kloppen.” OKRA-belangenbehartiging blijft het Vlaamse ouderenbeleid komende tijd opvolgen. Waar nodig, leggen ze het vuur aan de schenen om op te komen voor de belangen van ouderen van vandaag en van morgen. Koen Peeters: “Van de uitdagingen hoeven we niemand meer te overtuigen, die zijn bekend. Door de vergrijzing zal de vraag naar zorg en ondersteuning toenemen, terwijl steeds meer mensen zo lang mogelijk thuis willen blijven wonen. We verwachten van de overheid dat ze daarop inspeelt en

investeert, maar we zien her en der het omgekeerde. Om een voorbeeld te geven, bij de woonzorgcentra mogen er na enkele jaren programmatiestop de komende drie jaar, opnieuw 564 plaatsen bijkomen. Maar volgens de eigen prognoses van de Vlaamse overheid zijn er eigenlijk 10 keer zoveel nodig. Daarmee dreigt het tekort naar een volgende beleidsperiode te worden doorgeschoven. Tegelijk besparen op thuiszorg en gezinszorg strookt volgens ons niet met de groeiende zorgbehoefte. Het is niet één afzonderlijke maatregel die onrust veroorzaakt, maar de opeenstapeling baart ons zorgen. We houden ons hart vast voor wat op ons afkomt met de federale begrotingsonderhandelingen (nog aan de gang bij het ter perse gaan, red.), die de emmer helemaal kunnen doen overlopen.”

Getest en goedgekeurd door Patrick

Ongelofelijk. Al vijf maanden geen “Vader, zou je dat wel doen?” Gerust leven en laten leven begint met zekerheid. En die krijg je met een personenalarm van Gerust. Eén druk op de knop en er is direct hulp. 24/7, dag en nacht. Ontdek er alles over op gerustpersonenalarm.be

Personenalarm 5119 - Gerust - Advertentie OKRA 2100x1375mm 7 2025_V3.indd 1

14-07-2025 9:28:49

1 JAAR OKRA-REIZEN

REISLUST OKRA-LEDEN STEVIG BOVEN VERWACHTING

Feest! OKRA-REIZEN bestaat één jaar en kan terugblikken op een vliegende start. “We hadden de ambitie om in ons eerste jaar 2.500 reizigers een onvergetelijke ervaring te bezorgen. Het zijn er 3.350 geworden, een derde meer”, zegt OKRA-REIZEN-verantwoordelijke Veronique Cuppens trots. Tekst Jurgen D’Ours 20

1 JAAR OKRA-REIZEN

“Ook grootouderkleinkindreizen willen we verder promoten. Generaties dichter bij elkaar brengen, dat past helemaal bij OKRA.”

FRANKRIJK

Ga op familiebezoek in Lourdes

Veronique Cuppens, verantwoordelijke OKRA-REIZEN

et voorbije jaar was er een van verandering. Waar OKRA tot vorig jaar voor de organisatie van haar reizen samenwerkte met partnerorganisaties, nam het sinds dit jaar de reiswerking volledig in eigen handen. Een spannende stap, herinnert Veronique zich. “We stelden een volledig nieuw team samen, en we trokken naar de OKRA-leden met een aanbod dat we voortaan zelf organiseren. Met OKRA-REIZEN trekken we de filosofie van OKRA door: ontmoeting en verbinding staan centraal, net als inspiratie en nieuwe ervaringen.”

KRA-REIZEN geeft reizigers niet alleen keuze uit gevarieerde reisbestemmingen en activiteiten, ook binnen één reis is variatie troef en kan je als reiziger de beleving helemaal op maat maken. Zo neemt de Lourdesreis je van 10 tot en met 15 juni 2027 mee naar Lourdes, waar geen enkele deelnemer een vast programma hoeft te volgen. Je kan er naast religieuze momenten, Nederlandstalige vieringen en indrukwekkende processies ook de Zuid-Franse omgeving ontdekken.

Die aanpak blijkt aan te slaan. Niet alleen bij de reizigers, maar ook bij de 80 vrijwilligers die zich als reisbegeleider engageren. In enkele maanden tijd kwamen maar liefst 60 kandidaturen binnen, ook van mensen die voordien geen band hadden met OKRA. “Ze brengen niet alleen ervaring, expertise en enthousiasme mee, maar ook heel concrete ideeën. Daar gaan we graag mee aan de slag. Zo ontstaan reizen die vertrekken vanuit de mogelijkheden ter plaatse en echt aansluiten bij wat onze vakantiegangers willen beleven.”

De Lourdesreis wil zingeving en vakantie combineren. Elke deelnemer bepaalt een eigen ideale mix en vult de reis naar eigen goeddunken in: een vleugje of overvloedige spirituele beleving, één of meerdere uitstappen in de prachtige omgeving, sportief of net niet, maar zeker honderduit genieten van het samenzijn met reisgenoten. Want wat je ook kiest, hoe je de reis ook invult: Lourdes beleef je samen met andere OKRA-leden, je leert sowieso nieuwe mensen kennen en je komt thuis met prachtige herinneringen.

Het aanbod van OKRA-REIZEN is bewust breed. Van culturele rondreizen en actieve wandelen fietsvakanties tot verblijfsvakanties voor wie vooral wil genieten en ontspannen. “Voor de verdere uitbouw van ons aanbod willen we blijven luisteren naar onze reizigers en onze begeleiders om in te spelen op hun vragen en ideeën”, vertelt Veronique. “Vandaag zijn de singlereizen voor wie alleen reist bijzonder populair. Vaak zijn ze als eerste volzet en voor komende zomer staan er al zeven op het

OKRA-REIZEN organiseert de Lourdesreis niet elk jaar. Zowel voor wie al eens meeging en de unieke sfeer opnieuw wil beleven, of voor wie de eerste keer wil meegaan, is editie 2027 een uitgelezen kans.

1 JAAR OKRA-REIZEN

Veronique Cuppens, verantwoordelijke OKRA-REIZEN programma. Ook grootouder-kleinkindreizen willen we verder promoten. Samen herinneringen maken en generaties dichter bij elkaar brengen, dat past helemaal bij de socio-culturele werking van OKRA. Wie tijd wil maken voor zichzelf, kan mee op gezondheidsreis met onder meer yoga, tai chi en aandacht voor mentale gezondheid. En wie op zoek is naar een reis met een verhaal en engagement, moet beslist de belevingsreis in samenwerking met WSM checken. Op het programma staan bezoeken aan twee sociale projecten, fietstochten en de onderdompeling in het lokale leven.” Ook gevestigde bestemmingen krijgen een gevarieerde invulling, met voor elk wat wils. Zo ontdekken deelnemers aan de Lourdesreis naast de religieuze betekenis van Lourdes ook de charme van de Zuid-Franse omgeving, met uitstappen en bezoeken van bezienswaardigheden. “Naast oude getrouwen zoals Lourdes, bieden we ook nieuwe bestemmingen aan zoals Lapland. Die actieve rondreis was meteen volzet en we trekken daar jonge senioren mee aan. De breedte van ons aanbod is een kracht.” Voor 2027 voorspelt Veronique ook een grote groei voor de trefpuntreizen. “Steeds meer OKRA-trefpunten contacteren ons om samen op reis te gaan. In 2026 organiseerden we 20 trefpuntreizen. Voor 2027 zijn er intussen al twaalf aanvragen, waarvan tien van trefpunten die vorig jaar nog geen reis organiseerden.” Wanneer zal het volgende reisseizoen geslaagd zijn? Veronique: “We willen op dit elan verderdoen. Luisteren naar onze reizigers en reisbegeleiders en reizen organiseren die nauw aansluiten bij de werking van OKRA zodat reizigers het kenmerkende OKRA-gevoel van verbinding, ontmoeting en ontdekking telkens ook bij OKRA-REIZEN ervaren, maar dan op reis.”

INDONESIË

Ontdek het échte Java!

“Steeds meer trefpunten contacteren ons om samen op reis te gaan.”

at het reisaanbod van OKRA-REIZEN heel gevarieerd en breed is, bewijst ook de belevingsreis naar Java die OKRA-REIZEN en WSM samen organiseren. WSM is het vroegere Wereldsolidariteit, de ngo voor waardig werk en sociale bescherming wereldwijd. Verwacht de laatste twee weken van oktober 2027 vooral geen doorsnee reis naar het fascinerende Indonesische eiland Java. Je ziet net als ‘gewone toeristen’ de indrukwekkende vulkanen, groene rijstvelden en eeuwenoude tempels, maar op het programma staan ook ontmoetingen die gewone reizigers zelden beleven. Je gaat in gesprek met organisaties die kledingarbeiders ondersteunen, ontmoet een Indonesische seniorenlijndansclub, bezoekt een inclusieve zorginstelling en leert de kunst van het traditionele batikken. Deze unieke reis combineert natuur, cultuur en warme menselijke ontmoetingen. Bovendien draag je als reiziger mee bij aan de werking van de partnerorganisaties van WSM. Elke reiziger zamelt daarom 2.000 euro in, naast de deelnameprijs. Je staat er niet alleen voor: WSM helpt je op weg met praktische ondersteuning, en eerdere deelnemers waren vaak verrast hoe snel ze hun streefbedrag bij elkaar kregen.

Verse maaltijde n aan huis kan vanaf

€ 7,50

LEKKER THUIS Home cuisine zorgt voor een lekker, verse en gezonde maaltijd aan huis, elke dag!

Wat doet Home Cuisine?

Hoe bestellen?

Home Cuisine brengt smaakvolle, gezonde en vers bereide gerechten gekoeld bij u aan huis. U hoeft ze enkel nog een paar minuutjes op te warmen in de microgolfoven en klaar. Maak zelf uw keuze uit onze ruime selectie van gevarieerde en evenwichtige dagschotels en keuzemenu’s. Een menu bestaat telkens uit een soep, een hoofdgerecht en een dessert en wordt gekoeld aan huis geleverd.

U kunt ons bereiken via mail of gratis nummer 0800 19 020. Om uw persoonlijke wensen zo goed mogelijk te leren kennen, kunt u ons telefonisch of per e-mail vrijblijvend contacteren. We leggen de werking graag aan u uit.

INFO@HOMECUISINE.BE WWW.HOMECUISINE.BE

Waarvoor staat Home Cuisine? Lekker en evenwichtig: Onze menu’s worden steeds met de grootste zorg samengesteld en zijn afgestemd op de seizoenen. Ook de lekkerste klassiekers van de Belgische keuken vindt u erin terug.

Bel gratis

Vers en gezond: Met Home Cuisine geniet u telkens weer van een (h) eerlijke maaltijd. Geen smaakversterkers of bewaarmiddelen, maar altijd bereid met de meest verse ingrediënten.

0800 19 020

Gemakkelijk: U beslist zelf hoe vaak u bestelt, wanneer het wordt geleverd en wanneer u de maaltijden zal eten. Enkel nog een paar minuutjes opwarmen in de microgolfoven en klaar. Zo eenvoudig is dat!

WWW.HOMECUISINE.BE

GENERATIEMAKERS

STELLING

Zondagsrust is achterhaald. Eén stelling, drie generaties. Lopen de meningen uiteen, of kunnen de generaties elkaar net vinden? Tekst Michiel Bronckaerts

“Met thuiswerk vallen heel wat kleine ongemakken weg”

Dertiger

Jelle Lisson 35 jaar uit Leuven

“De maatschappij is de laatste decennia enorm veranderd. Kerken staan leeg, fabrieken blijven draaien, winkels zijn open, net als de zorg, de horeca en allerlei culturele, recreatieve en toeristische activiteiten. Juridisch gezien is tewerkstelling op zondag nog steeds verboden, maar de wet voorziet ondertussen zodanig veel uitzonderingen dat het principe sterk is uitgehold. Toch vind ik het te kort door de bocht om te besluiten dat we de verplichte zondagsrust dan maar ten grave moeten dragen. Historicus van opleiding, ben ik even in de parlementaire archieven gedoken: de aanleiding voor de wet van 1905 op de zondagsrust was expliciet niét katholiek. De keuze voor zondag was in de eerste plaats praktisch van aard, omdat de meerderheid van de Belgen dan toch

al gewend was te rusten. Het voornaamste doel was om werknemers te beschermen tegen excessieve arbeidsduur en een gemeenschappelijke rustdag te creëren. Die bezorgdheden zijn vandaag nog steeds actueel. In een economie die evolueert naar een 24/7-model, moeten we werknemers beschermen tegen de druk om permanent beschikbaar te zijn. Het is makkelijk te schermen met individuele vrijheid, maar voor veel werknemers is het uurrooster geen vrije keuze. Het risico van maximale flexibiliteit is dat specifieke groepen, vaak lager opgeleid, structureel benadeeld worden. Want zij zijn degene die terechtkomen in laagdrempelige sectoren waar weekend- en avondwerk de norm is. Vaak nog eens tegen lage lonen en met minder goede arbeidsvoorwaarden.”

GENERATIEMAKERS

Vijftiger

Hilde Moons 59 jaar uit Hechtel

Zeventiger

Pierre Boeyens 75 jaar uit Sint-Katelijne-Waver

“De grens tussen week en weekend wordt steeds dunner” “Bij ons is het weekend, en vooral zondag, echt een moment om te vertragen. We ontbijten dan uitgebreider, lezen op ons gemak de krant en gaan erna wat uitwaaien met een wandeling. Een dag waarop eigenlijk niets moet en we het rustiger aandoen. Als iemand anders dan zijn gras afrijdt, kan ik daarmee leven. Ik merk dat mijn partner daar meer moeite mee heeft. Als hij op zondag klusjes wil doen, maakt hij soms de bedenking: kan dat eigenlijk wel? Ik lig daar minder wakker van. Voor mij moet iedereen zelf kunnen bepalen hoe ze hun weekend invullen. Tegelijk heb ik wel het gevoel dat de grens tussen weekend en weekdagen steeds dunner wordt. Tegenwoordig zijn er

veel winkels open op zondag en valt er altijd wel iets te doen. Dat heeft ook een keerzijde: het vraagt namelijk ook een extra engagement van sommigen. Zodra een dienst of winkel besluit om langer open te blijven, moet het personeel volgen. Die uitbreiding is vooral handig voor de klant, maar de werknemer haalt er meestal minder voordeel uit. In mijn ogen is zondagsrust niet achterhaald. Zeker niet nu we vooral versoepelen om het de consument zo gemakkelijk mogelijk te maken. We moeten ons afvragen hoever we daarin willen gaan. Zondag is voor mij namelijk ook een moment van gedeelde vrije tijd. Als steeds meer mensen in het weekend moeten werken, wordt het moeilijker om tijd te vinden voor elkaar.”

“We draaien terug waarvoor mijn generatie op de barricaden stond” “Ik heb nooit anders geweten: vroeger lag op zondag bijna alles stil. Werken was niet aan de orde, je ging naar de mis en nadien op familiebezoek. Hoe eenvoudig dat ook mag klinken, ik keek daar altijd enorm naar uit. Vandaag moeten psychologen en allerlei boeken ons vertellen dat we af en toe moeten vertragen, terwijl zo’n rustmoment vroeger gewoon ingebakken zat in onze week. Daarom begrijp ik niet goed waarom we die grenzen nu weer aan het afbouwen zijn. Mijn generatie heeft op de barricaden gestaan voor de vijfdagenweek en zondagsrust. Dat waren verworvenheden die ervoor zorgden dat er ook momenten waren waarop het werk stopte. Nu lijkt het alsof dat allemaal weer op de schop moet. Kijk naar jonge gezinnen. Kinderen gaan voetballen, zwemmen, tennissen en nog naar andere activiteiten, terwijl hun ouders

zich te pletter rijden om alles georganiseerd te krijgen. Waar zit dan nog de compensatie? We razen maar door. Tegelijk verwachten we dat alles altijd beschikbaar is: winkels moeten ’s avonds open zijn, op zondag en straks misschien ook ’s nachts. Voor mij is dat de ratrace. Weekendwerk was vroeger vooral vanzelfsprekend in sectoren waar het echt nodig was, zoals ziekenhuizen of bij de politie. Vandaag verwachten we die beschikbaarheid overal. Vandaag schuiven we die grenzen steeds verder op voor ons eigen gemak. Is ons leven daar werkelijk beter van geworden? Ik denk het niet.”

Zelf een stelling suggereren of je mening geven? Contacteer magazine@okra.be

DE WERELD MOOIER MAKEN

Patrick Dierick zit vanuit OKRA in de seniorenraad van Kruishoutem. Drie jaar geleden bracht die raad de knelpunten voor voetgangers in de gemeente in kaart: van losliggende tegels tot een paal die de doorgang belemmert. Sinds dit voorjaar gaan ook OKRA-trefpunten op pad om Struikelstraten op te sporen en bij de gemeente aan te dringen op toegankelijke voetpaden. Tekst An Candaele

PATRICK IJVERT VOOR TOEGANKELIJKE VOETPADEN IN DE GEMEENTE “

eelnemers aan de actie trokken met een checklist door hun straat of buurt”, vertelt Patrick. “Daarop kruisten ze aan welke punten een probleem vormden en waar ze die hadden opgemerkt. Dat kunnen losliggende tegels zijn, maar ook overwoekering van het voetpad, een bloembak die de weg verspert, boomwortels die een voetpad omhoog duwen, plaatsen waar een voetpad ontbreekt, enzovoorts.”

Actie én opvolging

Alle bevindingen van de wandelingen werden samengebracht in een memorandum dat in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen werd bezorgd aan de verschillende partijen.

“Sommige zaken - zoals een bank verplaatsen - waren vrij makkelijk op te lossen en zijn ook al grotendeels aangepakt”, vertelt Patrick. “Andere aanpassingen zoals het aanleggen van een nieuw voetpad moet je op langere termijn zien. Het is belangrijk ook na de actie te blijven opvolgen wat er met de aanbevelingen gebeurt. We vragen het gemeentebestuur regelmatig hoever het staat met de plannen. Je moet aan hun mouw blijven trekken, anders raakt het misschien vergeten. De openbare ruimte wordt bedacht en uitgewerkt achter een bureau door mensen die jong en mobiel zijn en misschien weinig te voet gaan. Ze houden vaak geen rekening met de praktische bruikbaarheid en ook niet met mensen die minder goed te been of slechtziend zijn, zich met een rollator of in een rolwagen verplaatsen. Veel problemen merk je ook maar als je gebruik maakt van die voetpaden. Buurtbewoners kennen de knelpunten dus het best. Daarom gingen we ook zoveel mogelijk in eigen buurt de inventaris opmaken.”

DE WERELD MOOIER MAKEN

ouders die met een kinderwagen op pad zijn en ook last hebben van een paal midden op het pad of van hellende voetpaden. We pleiten voor comfortabele, leeftijdsvriendelijke voetpaden waar elke voetganger zijn voordeel mee doet.”

Op Struikelwandeling met OKRA

OKRA roept de trefpunten op om in hun gemeente zogenaamde struikel wandelingen te organiseren en de obstakels en andere potentiële risico’s voor de veiligheid van voetgangers in kaart te brengen. Bij een struikeltoets noteer je zaken waar mensen vaak letterlijk over kunnen struikelen zoals losliggende tegels. Andere voorbeelden van aandachtspunten zijn een te ver overhangende haag die een vlotte doorgang verhindert, onvoldoende verlichting die tot een gevaarlijke situatie leidt, of slechte afwatering waardoor er plassen blijven staan.

Struikelstraten Leeftijdsvriendelijke voetpaden

“Zo’n wandeling om knelpunten te noteren, doe je het best met iemand in een rolwagen”, geeft Patrick als tip. “Door hun ogen merk je immers andere zaken op. Misschien ligt een voetpad er voor jou prima bij, maar ervaart de rolwagengebruiker een te grote helling of zijn de stoepranden te hoog om er veilig op en af te kunnen rijden. Het is goed dat OKRA dit soort acties doet en er nog gaat doen op zoveel mogelijk plaatsen in Vlaanderen. Wij kunnen dan misschien in de andere deelgemeenten van Kruisem de struikeltoets doen. En met de bordjes ‘Struikelstraat’ de aandacht vestigen op plaatsen waar een probleemsituatie aangepakt moet worden. Toegankelijke voetpaden zijn cruciaal voor ouderen en wie minder mobiel is, maar het komt iedereen ten goede. Ook wie wel nog goed te been is, kan uitglijden op een voetpad dat glad wordt als het regent, en op het fietspad moeten stappen omdat er geen voetpad ligt, is voor iedereen onveilig. Om nog te zwijgen over jonge

Er is een draaiboek ‘Struikelwandeling’ beschikbaar, een checklist met punten die beoordeeld moeten worden, een verslagformulier voor de bevindingen én foto’s, een standaardbrief om naar de gemeente te sturen met vraag om de struikelpunten aan te pakken en een persartikel. Elk trefpunt krijgt ook tien naambordjes ‘Struikelstraat’. Die worden uitgedeeld in straten waar knelpunten werden vastgesteld. Zo’n bordje achter het raam vestigt de aandacht op het probleem en wordt pas verwijderd als het struikelblok uit de weg is geruimd door de gemeente. Neem voor meer informatie en om het Struikelwandeling-pakket te ontvangen contact op met OKRA-belangenbehartiging via belangenbehartiging@okra.be of 02 246 67 00.

SPRINGLEVENDE TRADITIES

IN DE WESTHOEK EN ROND AALST VIEREN ZE HUN GEEFHEILIGE OP 11 NOVEMBER

“De Sint-Maartenviering is ook een kwestie van identiteit”

Gebruiken en gewoonten zijn van alle tijden. Sommige verdwijnen, andere blijven lange tijd deel uitmaken van ons leven. En bepaalde tradities kennen zelfs een tweede leven. In deze rubriek houden we elke maand een springlevende traditie tegen het licht. Deze keer: Sint-Maarten.

Of ze nu braaf zijn geweest of niet, in West-Vlaanderen zijn er kinderen bij wie Sinterklaas nooit langskomt. Gelukkig kunnen ze rekenen op een andere kindervriend en dat is Sint-Maarten. Zijn geschiedenis gaat terug naar de 4de eeuw. Maar in bepaalde streken in ons land en de buurlanden is hij nog springlevend. Tekst Matthias Van Milders — Foto’s Yper Museum 28

SPRINGLEVENDE TRADITIES

en rode mantel, een witte baard, een mijter, een staf: je zal weinig uiterlijke verschillen vinden tussen Sint-Maarten en Sinterklaas. Soms draagt Sint-Maarten op oudere foto’s wel een donkere baard, maar dat kan een praktische reden hebben, vertelt Antoon Naert. De cultuur- en religiewetenschapper specialiseerde zich in Sint-Maarten. “Die zwarte baard gaat terug tot de jaren 70 van de vorige eeuw. In Ichtegem zochten ze toen een geschikt kostuum voor Sint-Maarten. Ze vonden enkel een kostuum van een bisschop, met donkere baard. En zo is de lokale legende ontstaan dat Sint-Maarten een zwarte baard heeft.” Een belangrijk verschil tussen beide kindervrienden is de datum waarop ze worden gevierd. Bij Sinterklaas is dat uiteraard 6 december, Sint-Maarten komt al langs op 11 november.

Martinus van Tours (316-397) begint zijn loopbaan als een lager officier in het Romeins leger. Tegen de wil van zijn ouders in kiest hij voor het christelijk geloof. Nadat zijn militaire carrière afloopt, gaat hij als kluizenaar leven in Poitiers. Daar verwerft hij enige naam en faam waardoor Martinus wordt gevraagd om bisschop van Tours te worden. Na zijn dood is zijn leven beschreven in verschillende vitae of levensverhalen. “Daarin krijgt hij wat extra glans”, weet Antoon. “Zo wordt hij later beschreven als een grondlegger van het kloosterleven in Gallië. Ook het bekende verhaal waarin hij als Romeins soldaat zijn mantel in tweeën snijdt om een helft aan een bedelaar te geven, komt uit deze vitae.”

Volksheilige

Al op het einde van zijn leven wordt Martinus vereerd, maar dat gebeurt toch vooral na zijn overlijden. Die aanbidding is zo groot dat pelgrims voor behoorlijk wat inkomsten zorgen in de stad Tours. Kathedraal en klooster vechten er zelfs om, figuurlijk dan. Ook de Merovingische koningen

“Dat het bisdom Ieper Sint-Maarten als patroonheilige heeft, verklaart zijn populariteit in de Westhoek. Daar wordt hij ook voorgesteld als bisschop, terwijl hij elders wordt afgebeeld als Romeins soldaat.”

YPER MUSEUM OM 001

Sint-Maarten is in ons land vooral populair in het zuidwesten van West-Vlaanderen, met enkele uitlopers naar het noorden en het oosten van de provincie. Ook in de regio-Aalst wordt hij nog gevierd. “Waar er een Sint-Maartenkerk of -bedevaart bestaat, kan hij standhouden tegen het oprukkende Sinterklaasgeweld”, vertelt Antoon. “Dat het bisdom Ieper Sint-Maarten als patroonheilige heeft, verklaart zijn populariteit in de Westhoek. Daar wordt hij ook voorgesteld als bisschop, terwijl hij elders wordt afgebeeld als Romeins soldaat. In het buitenland zien we hem vooral opduiken in het noorden van Frankrijk en in Duitstalige landen.”

851

Romeins soldaat en bisschop

verbinden zich graag met zijn figuur. Hoewel 11 november niet de dag is van zijn overlijden, wordt dat wel zijn feestdag. Op die datum wordt zijn lichaam immers begraven in Tours, en christenen vieren die dag als zijn geboortedag in het hemelse licht. In de loop van de middeleeuwen wordt Sint-Maartens feestdag verbonden aan het einde van het agrarische jaar. In de steden wordt hij eerder gevierd als de patroonheilige van onder meer de kleermakers en de hoefsmeden. “Tegen dan is hij geëvolueerd van koninklijke heilige tot volksheilige”, stelt Antoon vast. »

SPRINGLEVENDE TRADITIES

In de loop van de middeleeuwen wordt Sint-Maartens feestdag verbonden aan het einde van het agrarische jaar. In de steden wordt hij eerder gevierd als de patroonheilige van onder meer de kleermakers en de hoefsmeden. Het vieren van het einde van het landbouwjaar gaat gepaard met feestelijke markten en drinkgelagen. En dat zint vooral de protestantse kerk niet. Daarom wordt Sint-Maarten – net als Sinterklaas – getransformeerd tot kindervriend die in de huiselijke sfeer wordt gevierd. Tegelijk komt er ook een opsplitsing tussen de steden, waar Sinterklaas de geefheilige van dienst is, en het platteland, waar Sint-Maarten regeert. De viering van Sint-Maarten heeft zo zijn eigen gebruiken. Zo worden er tijdens Sint-Maartenstoeten uitgeholde bieten meegedragen als lampionnen. “Dat gaat terug tot de bedeltochten na de slacht in november”, schetst Antoon. “Bedelaars krijgen dan een aalmoes, maar moeten op een donkere winteravond wel licht voorzien. Aangezien de bieten op dat moment makkelijk te verkrijgen zijn, gebruiken ze die als lantaarn. Wanneer later kinderen gaan bedel zingen op Sint-Maarten zetten ze dat gebruik verder.”

Identiteitsgevoel

Hoewel we in de weken voor 6 december worden plat geslagen door reclame gelieerd aan Sinterklaas, zijn er dus vandaag nog steeds plekken waar alles draait om Sint-Maarten. Meer nog: in heel wat gemeenten in de

Tijdens Sint-Maartenstoeten worden uitgeholde bieten meegedragen als lampionnen. Dat gaat terug tot de winterse bedeltochten waarop bedelaars licht voorzagen met lantaarns van bieten.”

esthoek is Sinterklaas nooit te bespeuren en is Sint-Maarten W alleenheerser. “Dat heeft te maken met een identiteitsgevoel”, stelt Antoon. “Los van de religieuze betekenis beschouwt men er Sint-Maarten als onderdeel van de lokale identiteit. Men holt er bieten uit, leert Sint-Maartenliedjes aan, organiseert bietenstoeten en gaat bedelzingen. Sommigen willen zich met het Sint-Maartenfeest ook afzetten tegen de ver door gedreven commercialisering van Sinterklaas. Ze zijn er trots op dat ze niet meedoen met de grote massa. Je ziet ook dat de Sint-Maartenviering uitgroeit tot een gemeenschapsvormend moment voor de lokale bevolking. Gemeentebesturen en lokale verenigingen zetten er sterk op in.” Sint-Maarten of Sinterklaas: wat er ook van mag zijn, slimme kinderen spelen het bestaan van de twee geefheiligen handig uit. Wonen opa en oma in Ichtegem – een Sint-Maartendorp – en bomma en bompa in Eernegem – waar Sinterklaas langskomt – dan leggen ze twee keer een brief met hun wensen klaar.

Levend erfgoed

Net als rond Sinterklaas is er ook bij Sint-Maarten een zwartepietendiscussie geweest. Want ook hij heeft Zwarte Piet meegebracht, en op sommige plaatsen doet hij dat nog steeds. “Ik heb wel de indruk dat die discussie de jongste tijd wat is gaan liggen”, zegt Antoon. “Op sommige plaatsen brengt Sint-Maarten nu roetpieten mee. De figuur van Zwarte Piet is indertijd in Nederland ontstaan als een racistische voorstelling. Maar ik vraag me af of hij vandaag bij ons nog zo wordt ervaren. Ik heb het gevoel dat de discussie wat is gaan liggen.” “Sint-Maarten is en blijft sterk aanwezig in een aantal gemeenten en ik denk dat dat nog wel een tijd zo zal blijven. Er is wel één voorwaarde: net als bij ander immaterieel erfgoed moet de Sint-Maartenviering mee evolueren met de maatschappij. Als blijkt dat mensen echt een probleem hebben met Zwarte Piet, verander hem dan in een roetpiet. Immaterieel erfgoed is levend erfgoed. Als je het laat verstenen, dan is het binnen de tien jaar verdwenen. Het komt er dus op aan om blijvend in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen, en dan zal Sint-Maarten nog lange tijd gevierd worden.”

Bestel je brochure

WAT ALS JE MET JE TESTAMENT LEVENS KAN REDDEN? Neem Stichting tegen Kanker op in je testament Met je legaat investeer je rechtstreeks in beloftevolle projecten van Belgische onderzoekers. Door jouw solidariteit kan het kankeronderzoek onverminderd doorgaan. Meer weten? Vul onderstaande coupon in of contacteer onze relatiebeheerders giften & testamenten: Greta Van Der Gracht – 0499 69 53 86 – GVanDerGracht@stichtingtegenkanker.be Nik Grymonprez – 0470 12 58 87 – NGrymonprez@stichtingtegenkanker.be

❏ Ja, ik wens de informatiebrochure rond testamenten te ontvangen. Terugsturen naar: Stichting tegen Kanker, Leuvensesteenweg 479, 1030 Brussel.

Naam: ................................................................................................ Voornaam: .......................................................... Straat: ................................................................................................................................. Nr: ........... Bus: ............. Postcode: ......................... Gemeente: ........................................................................................................................ Telefoon: ....................................................... E-mail: ....................................................................................................

❏ Ja, Stichting tegen Kanker mag mij per e-mail informeren over haar activiteiten. Wij behandelen je gegevens met de grootste zorg. Ons beleid inzake gegevensbescherming is beschikbaar op www.kanker.be/privacybeleid

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER …

Einsteintelescoop

Elke dag passeren in het nieuws of in gesprekken begrippen die heel vertrouwd klinken. Maar wat betekenen ze exact? In deze rubriek nemen we elke maand een aantal van die begrippen onder de loep. Wil je zelf een begrip voorstellen, uit het nieuws of uit gesprekken met familie, vrienden en (klein)kinderen? Dat kan via magazine@okra.be.

MARCO KRAAN / NIKHEF

Deze keer hebben we het over alles wat je moet weten over de Einsteintelescoop en het PISA-onderzoek. Tekst Matthias Van Milders — Illustratie Shutterstock

Kilometerslange gangen diep onder de grond, zo zou je de Einstein telescoop heel kort kunnen omschrijven. Met dit meetinstrument treden de waarnemingen van het heelal in een nieuw tijdperk. Volgend jaar beslist Europa waar de Einsteintelescoop wordt gebouwd, en misschien is dat wel voor een deel in ons land. Een klassieke telescoop meet lichtgolven en bevindt zich boven de grond. De Einsteintelescoop meet zwaartekrachtgolven. Dat zijn rimpelingen in tijd en ruimte die ontstaan door bijvoorbeeld exploderende sterren. Je kan ze vergelijken met de rimpelingen in het wateroppervlak nadat je een steen in een vijver gooide. De Einsteintelescoop bevindt zich diep onder de grond om storingen van buitenaf zoveel mogelijk te vermijden.

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER

De eerste waarneming van een zwaartekrachtgolf dateert pas van 2015. Met de Einsteintelescoop wordt het mogelijk om deze golven met een veel grotere precisie te observeren. Dat betekent een enorme stap vooruit voor het onderzoek van het heelal. Het kan bijvoorbeeld nieuwe inzichten verschaffen in het ontstaan van zwarte gaten. Dat zijn punten in de ruimte met zo’n sterke zwaartekracht dat niets – ook niet het licht – er kan ontsnappen. Maar ook de oorsprong en de evolutie van het heelal kunnen met de Einsteintelescoop beter worden onderzocht.

In België?

Het meest bekende ontwerp van de Einsteintelescoop bestaat uit drie lange gangen van elk 10 kilometer. Die bevinden zich in de vorm van een driehoek 250 tot 300 meter onder het aardoppervlak. Drie locaties dingen naar de vestiging van de Einsteintelescoop: Sardinië, de Duitse deelstaat Saksen en de drielandenregio België-Nederland- Duitsland. Intussen is er ook een nieuw potentieel ontwerp dat bestaat uit twee detectoren die elk bestaan uit twee tunnels van 15 kilometer. Die detectoren kunnen op honderden kilometers van elkaar liggen, de ene bijvoorbeeld in Saksen en de andere op Sardinië. De bevoegde Europese ministers beslissen in 2027 waar de Einsteintelescoop zal worden gebouwd.

“De Einsteintelescoop zou de drie betrokken landen samen in totaal enkele miljarden kosten. Maar die investering betaalt zichzelf meerdere malen terug. De bouw van de telescoop zorgt voor tewerkstelling in de regio en daarnaast heb je nog wat men de ‘Einstein Valley’ noemt: een ecosysteem van spin-offs en bedrijven die allerlei technologie ontwikkelen. Een virtuele vallei, want je hoeft niet per se in de Voerstreek gevestigd te zijn om eraan mee te werken. Ongetwijfeld gaan er ook nieuwe toepassingen voor het dagelijks leven uit voortvloeien.” Daniël Mayerson, institute manager van het Leuven Gravity Institute

“Ik zeg altijd: Christel, dat is mijn collega. Ik zie bijna niets meer. Maar dankzij haar is dat geen reden om te moeten verhuizen.” Alice, 93 “Het is straf wat Alice allemaal nog doet. We hebben samen veel plezier in het zoeken naar oplossingen. Zo knutselt ze papieren bloemen en bakt ze gevulde koeken: ze geeft instructies en leent mijn ogen en handen. Op die manier is er niets wat echt niet meer kan.” Christel, verzorgende Zorg aan huis nodig? Ons team staat voor je klaar!

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER … In september veroorzaakte de bekendmaking van de PISA- resultaten behoorlijk wat deining. Het internationale onderzoek meet de kennis en vaardigheden van 15-jarigen. De resultaten voor Vlaamse jongeren waren niet rooskleurig: ze daalden, niet voor het eerst. Ook in andere landen gaat het niveau erop achteruit. PISA heeft niets te maken met de Italiaanse stad, maar staat voor Programme for International Student Assessment, ‘Programma voor Internationale Studentenevaluatie’, zo je wil. Het is een driejaarlijks internationaal onderzoek naar de kennis en vaardigheden van 15-jarigen. Daarbij worden drie domeinen onderzocht: leesvaardigheid, wiskundige geletterdheid en wetenschappelijke geletterdheid. De internationale coördinatie is in handen van de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling). Voor Vlaanderen neemt de UGent de coördinatie op zich. Het meest recente PISA-onderzoek werd uitgevoerd in 2025 in 91 landen bij meer dan 760.000 jongeren, waarvan bijna 4.000 in Vlaanderen. De resultaten daarvan werden in september van dit jaar bekendgemaakt. De internationale schaal maakt het mogelijk om de resultaten van verschillende landen met elkaar te vergelijken. Daarnaast is het ook mogelijk om ontwikkelingen doorheen de tijd vast te stellen. Het PISA-onderzoek wordt sinds 2000 immers om de drie jaar georganiseerd – met één ver-

PISA-onderzoek

“De dalende tendens is niet uniek voor Vlaanderen. Ook in andere landen gaan de kennis en de vaardigheden erop achteruit.” Liesbet Berlamont, onderzoeker UGent schuiving van 2021 naar 2022 omwille van de coronapandemie.

Dalende evolutie

Het meest recente onderzoek deed in Vlaanderen stof opwaaien omdat de Vlaamse leerlingen gemiddeld slechter scoorden dan in het verleden. Daarmee werd een evolutie bevestigd die al langer aan de gang is. Zo daalde het aantal toppresteerders tot 12 procent voor wiskunde en zelfs 6 procent voor taal. Het aantal jongeren dat het basisniveau niet haalt, steeg dan weer: tot 26 procent voor wiskunde

en tot 29 procent voor taal. Ter vergelijking: in 2003 bedroeg dit cijfer voor wiskunde 11 procent en voor taal was dat 13 procent in 2009 (het eerste jaar waarop dit volwaardig werd gemeten). De benadering van het PISA- onderzoek roept ook kritiek op, maar tegelijk liggen de resultaten ervan wel in lijn met verschillende andere onderzoeken. Bruno Vanobbergen, directeur-generaal van Katholiek Onderwijs Vlaanderen, noemde de recente PISA-resultaten dan ook “bijzonder ernstig”.

Vrienden der Blinden zet zich al 140 jaar in om de integratie van mensen met een visuele beperking te bevorderen, door hen sociale en professionele begeleiding, maar ook geleidehonden aan te bieden. Vandaag worden 80 geleidehonden door Vrienden der Blinden opgeleid en ter beschikking gesteld. Op wat die honden betekenen, staat geen prijs, maar hun opleiding kost wel geld.

WIL JE MEER WETEN OVER TESTAMENTEN TEN VOORDELE VAN VRIENDEN DER BLINDEN ? Dat kan op 3 manieren. Neem contact op met ASTRID SONNEVILLE, je bevoorrechte aanspreekpunt, die je advies kan geven of je naar de juiste expert kan leiden Tel : +32 58 53 33 03 / +32 479 87 22 36 E-mail : a.sonneville@vriendenderblinden.org

Je kan online een brochure aanvragen, gratis en vrijblijvend, op testament.vriendenderblinden.be of door deze code te scannen

TEN SLOTTE KAN JE DEZE DOCUMENTATIE OVER LEGATEN MET DE POST ONTVANGEN, door deze strook terug te sturen naar: (adres)

Mevr

Dhr

Mevr en Dhr

Naam : ................................................................................................................................... Voornaam : ....................................................................................................................... Adres : .............................................................................................................................................................................................................................................................................................. Postcode : ....................................................... Stad : ............................................................................................................................................................................................................ E-mail : ............................................................................................... @ ........................................................................................ Telefoon : ................................................................... Wettelijke vermelding: Jouw privacy is onze prioriteit! We verwerken je persoonsgegevens met respect voor jouw rechten en onze plichten conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Meer informatie vind je op www.vriendenderblinden.org

MVX

WIE IS DE M/V/X ACHTER DE OKRA- VRIJWILLIGER? DEZE KEER: BERNA NEVEN UIT WELLEN

“Het is ongelooflijk hoeveel je leert bij een jeugdbeweging” Tekst Nona Heremans — Foto Stephanie Barée

MVX

“Wees hulpvaardig voor anderen, maar durf ook zelf hulp te vragen.” Naam: Berna Neven Geboorteplaats & -datum: Hasselt op 24 maart 1956 Burgerlijke staat: Alleenstaande, 2 kinderen en 2 kleinkinderen Woont in Wellen Professioneel leven: Leerkracht lager onderwijs Huidige rol bij OKRA: Vrijwilliger trefpunt Wellen, Academie Limburg, reisbegeleidster bij OKRA-REIZEN

Wat hing er aan de muur in je tienerkamer? In mijn tienerkamer hing een poster met een positieve tekst. De exacte woorden ben ik ondertussen bijna vergeten, maar de boodschap is mij altijd bijgebleven: het maakt niet uit of je 20 bent of 80, het leven moet je positief tegemoet blijven gaan. Blijkbaar had ik dat toen al goed begrepen. Vandaag probeer ik nog altijd op die manier in het leven te staan. Voor mij zit geluk vaak in de kleine, gewone dingen: samen op een terrasje zitten, een wandeling maken, genieten van een ijsje of gewoon tijd doorbrengen met mensen die ik graag zie. Niet toevallig hangt er nu bij mij thuis de spreuk Live, Laugh, Love aan de muur. Welk boek, welke film of welk liedje heeft een bijzondere betekenis voor jou? Boeken, films en muziek spelen allemaal een rol in mijn leven. Wat boeken betreft, was ik helemaal weg van de thrillers van M.J. Arlidge. Vanaf het eerste boek, Iene Miene Mutte, was ik meteen verkocht. Ik verslond acht boeken uit de reeks. Wat mij vooral aansprak, was de sterke vrouwelijke hoofdfiguur, want zulke personages intrigeren mij altijd. Een film die mij recent bijzonder heeft geamuseerd, is Good Luck to You, Leo Grande. Een leuke, licht ondeugende film met opnieuw een sterke vrouw in de hoofdrol. Mijn muzieksmaak is erg breed, maar ik luister veel naar Nederlandstalige artiesten. Toen ik jonger was, beschouwde ik Blauw van The Scene als mijn lijflied. De tekst, waarin een man eerlijk toegeeft dat hij zijn vrouw op verschillende vlakken tekortdoet, heeft mij altijd geraakt. Wat is de beste herinnering aan je jeugd? Een van mijn mooiste herinneringen is de tijd bij de CM, het huidige Kazou. Eerst ging ik jarenlang mee op vakantie als

deelnemer en vanaf mijn zestiende ook als leidster. Tijdens de allereerste dag van mijn monitorcursus verstuikte ik helaas mijn enkel. Daardoor kon ik de rest van de cursus niet aan alle activiteiten deelnemen, maar dat hield me niet tegen om er volop van te genieten. In de jaren daarna trok ik als monitor verschillende keren mee naar Zwitserland. Het is ongelooflijk hoeveel je leert bij een jeugdbeweging. Op die kennis bouw je de rest van je leven. Wat zijn je drie grootste levenslessen (en waarom)? Ten eerste: als er een knoop moet worden doorgehakt, hak die dan door en kijk daarna vooral vooruit. Blijven twijfelen of achteromkijken helpt niet verder. Ten tweede: vriendelijkheid kost niets. Wees hulpvaardig voor anderen, maar durf ook zelf hulp te vragen. En onthoud dat er een verschil is tussen goed zijn en gek zijn. Durf af en toe nee te zeggen, wees duidelijk en laat niemand profiteren van je goedheid. Ten slotte: blijf geïnteresseerd in mensen en hun verhalen, maar ook in de wereld rondom je. Blijf nieuwsgierig, in de positieve zin van het woord, want zo blijf je leren en groeien. Mijn kleinkinderen gaan nu zelf ook mee op vakantie met Kazou en dat vind ik geweldig! Waarom ben je vrijwilliger bij OKRA? Ik ben vrijwilliger bij OKRA omdat ik een echte groepsmens ben. Ik geniet ervan om mensen samen te brengen, ervaringen te delen en nieuwe contacten te leggen. Daarnaast zit de gepensioneerde leerkracht nog altijd een beetje in mij. Wat ik leer of ontdek, geef ik graag door aan anderen. Na één vergadering bij OKRA Wellen was ik meteen vrijwilliger. Ondertussen begeleid ik ook één keer per jaar een OKRA-reis en organiseer ik voor Academie Limburg culturele uitstappen. Zodra ze je als vrijwilliger ergens kennen, hebben ze je overal nodig. Gelukkig doe ik alles met veel plezier en engagement!

DOORLEEFD

GUDRUN CALLEWAERT VAN HET VENTIEL

“Die twinkel, die lichtjes van geluk in je ogen, die kan je niet zomaar tevoorschijn toveren.” 38

DOORLEEFD

Toen Gudrun Callewaert haar man Patrick in 2013 met Te Gek!? de Ventoux op zag fietsen, zag ze iets wat ze lang had gemist: een twinkel in zijn ogen. Patrick had op zijn 53ste de diagnose jongdementie gekregen en was van een actief leven in een steeds passiever bestaan terechtgekomen. Die ene twinkel werd voor Gudrun het vertrekpunt voor Het Ventiel, een buddywerking voor mensen met jongdementie. Tekst Dominique Coopman — Foto's Kristof Ghyselinck

pen, gezellig, mooi ingericht. Met een warme omhelzing verwelkomt Gudrun me bij haar thuis in Harelbeke. De koffie staat klaar. Bakje troost, waarin ik zowel geluk als gemis smaak. Mijn blik gaat naar een foto die boven alle andere foto’s en kunstwerken prijkt: de foto van een stralende Patrick boven op de Mont Ventoux. Gudrun ziet hoe ik kijk en is geëmotioneerd. Ze vertelt dat ze het anderhalf jaar na de dood van Patrick lastiger heeft dan in het begin. “Aanvankelijk herinnerde ik me vooral de vijftien jaren van zorg. Zijn dood was voor hem als een verlossing. Nu komen de herinneringen naar boven van toen hij nog gezond en wel was.” Vertel, zeg ik. Hoe hebben jullie elkaar leren kennen? Wie was Patrick? “Patrick was bij de Chiro, ik bij de VKAJ “, blikt Gudrun terug. “Kort na onze trouw werd ik ziek. Een tegenvaller, die ons als koppel en gezin wel sterker heeft gemaakt. ‘Een heel warm gezin,’ zeggen ook onze kinderen, Arne en Inse. Patrick was altijd enthousiast en gedreven. Hij was productiemanager in een recyclagebedrijf, gaf leiding aan zeventig mensen die hij allemaal persoonlijk kende. Hij wou vooruit, hield van uitdagingen, en was tegelijk erg zachtaardig en

zorgzaam voor mij, de kinderen en alle mensen rondom hem. Tot dat heel geleidelijk veranderde. ‘Wat sta ik hier te doen,’ belde hij me vanop zijn werk. Patrick liet zich onderzoeken. Hij kreeg de diagnose frontotemporale dementie. Een vorm van dementie die invloed heeft op je persoonlijkheid, je karakter, je oriëntatie, je organisatie, je taal, … We waren sprakeloos, kenden dat niet. Maar hoe vreemd ook, voor Patrick was het een geruststelling. Wat hij voelde, was geen inbeelding. Ik vroeg wat we eraan zouden doen, maar tegen dementie valt niets te doen. In UZ Leuven toonden ze ons een foto van de hersenen van Patrick. De dokters gaven geen prognose, maar het was wel duidelijk dat dit niet goed zou aflopen. Qua werk was het meteen einde verhaal. Zelfs een klusje doen werd moeilijker. Erg gefrustreerd en machteloos viel Patrick in een leeg gat en kwijnde weg.” Maar toen was daar plots Te Gek!? Gudrun knikt. “Vier mensen met jongdementie kregen de kans de Ventoux en Alpe d’Huez te beklimmen, samen met drie BV’s. Patrick was niet geïnteresseerd, niet in fietsen, niet in de koers, niet om op reis te gaan met mensen die hij niet kende. Maar we daagden hem uit en hij zei ja. ‘Je denkt toch niet dat ik die berg niet op geraak’, klonk het

plots. Ineens zag ik zijn gedrevenheid terug. Hij had weer een doel. Het fietsen werd een openbaring. We voelden ons ook niet meer alleen op de wereld, want we ontmoetten andere mensen met jongdementie en hun partners. En Patrick kon iets doen wat hij nog nooit had gedaan. Je ziet hem staan op die foto, boven op de Ventoux. De trots in zijn ogen. Die twinkel, die lichtjes van geluk in je ogen, die kan je niet zomaar tevoorschijn toveren. En ik begon te dromen van een buddy voor elke persoon met jongdementie.” De documentaire van Te Gek!? rond jongdementie op tv zorgde voor een doorbraak. Mensen spraken erover. Gudrun kreeg geld van Rotary Waregem en de opdracht om iets te doen rond jongdementie. Zo werd op 1 mei 2015 Het Ventiel geboren. “Via een ventiel kan je een band opblazen en kan je stoom aflaten”, licht Gudrun toe. “Op dit moment bereiken we meer dan 230 mensen met jongdementie, hun partner en gezin. En 190 buddyvrijwilligers. Ze fietsen, biljarten, wandelen, dansen, luisteren naar muziek, spelen djémbé, maken kunstwerken – per twee of in groep. ‘In Het Wiel van Het Ventiel’ is een jaarlijks fietsweekend dat jongdementie in de kijker plaatst. We werken hard mee aan het bekende tv-programma Res- »

DOORLEEFD

taurant Misverstand. En vorige zomer was er nog de dansvoorstelling Vogels Vliegen toch. Bij Het Ventiel vieren we elke dag het leven. We lachen, wenen, genieten. We halen mensen met jongdementie uit hun isolement, gaan op zoek naar nieuwe uitdagingen. En zij ontdekken opnieuw hun eigenwaarde en zijn van betekenis.” Hoe gingen je eigen kinderen met de ziekte van hun papa om, vraag ik aan Gudrun. Patrick was 53 toen hij de diagnose kreeg. Arne was zeventien, Inse veertien. “Ook voor de kinderen had de ziekte van hun papa een grote impact. Als prille tieners is het niet evident. Jongdementie was toen ook veel minder bekend én een taboe. Het was een ziekte van oude mensen die vergeten, maar Patrick was niet oud en vergeten is niet het ergste. Ieder op onze manier gingen we met de situatie om, we waren er voor elkaar en respecteerden elkaar daarin. Arne en Inse vertelden ook hun liefje en vrienden open en eerlijk wat er aan de hand was, ook al omdat de ziekte van hun papa hun leven en toekomst mee zou bepalen. Ik wil hier onderstrepen dat we binnen Het Ventiel ook een werking hebben voor de kinderen die met de zorg zitten van zowel hun zieke als hun gezonde ouder. Intussen zijn we enkele jaren en stappen voorbij, en leeft papa verder in elk van ons, in Arne en Inse, en in onze schoondochter Frauke en onze bijna-schoonzoon Lukas. Patrick betekende en betekent ook voor hen veel. Intussen zijn we enkele stappen verder en leeft papa verder in elk van ons en in Het Ventiel.” Toeval of niet, maar net nu Gudrun over de kinderen praat, komen Arne en zijn vrouw Frauke binnen … “Ik wou net iets over jullie en jullie boek vertellen”, verwelkomt Gudrun hen al lachend. Arne en Frauke woonden en werkten de afgelopen twee jaar in Frankrijk in

een zorgboerderij waar zij kwetsbare jongeren begeleidden. Ze kregen er als jong koppel ook de ruimte om veel te wandelen, te praten, stil te vallen, te schrijven en de tijd de tijd te laten zijn. En dat was ook nodig. “Ik kreeg een eerste psychose toen ik 17 was”, vertelt Frauke. “Een tweede eind 2023, toen ik 30 was en mijn medicatie had afgebouwd omwille van een kinderwens. Er is een flinterdunne lijn tussen de werkelijkheid en psychotisch worden, maar plots zat

ik er middenin. Midden in de oorlog in Gaza. Wat daar gebeurde, voelde ik haarscherp aan. Ik werd zeer onrustig en razend kwaad. Een opname drong zich op. Eens opgenomen, werd ik geïsoleerd. Vier dagen lang lag ik vastgebonden en zag ik niemand. Het was verschrikkelijk. Pas toen mijn vaste dokter kwam en Arne bij me mocht blijven, ontwaakte ik heel langzaam uit mijn psychose. En kon mijn herstel met muizenstapjes beginnen. De afgelopen twee jaar in Frankrijk was ik dus nog herstellend.”

“Ineens zag ik zijn gedrevenheid terug. Hij had weer een doel.”

DOORLEEFD

“Frauke hield vanaf haar psychose een dagboek bij “, gaat Arne verder, “en ook ik schreef op wat ik beleefde. Tijdens onze vrije tijd in Frankrijk wisselden we dat uit, schreven we ons verhaal en legden het voor aan familie en vrienden. En dat is nu het boek ‘En toch zijn we hier’.” Een heel openhartig boek, merk ik op. Klopt, beaamt Arne. “We willen niets verstoppen. Waar een psychose zich nog vaak binnen een donkere isolatiecel afspeelt, laten wij er het licht op schijnen. Door te vertellen wat diep binnenin zit, geven we er ook bestaansrecht en zuurstof aan. Wie de moeilijkheden durft benoemen en geen omwegen zoekt, geraakt verder. En dat doen we. Ook voor lotgenoten, familie, mensen uit de medische zorg.”

Hoe gaat het nu met jou, Frauke, vraag ik. En wat heeft jou vooral geholpen? “Ik zal altijd heel gevoelig blijven, maar ik herstelde en werd weer rustig dankzij de warmte van familie en dichte vrienden”, beklemtoont Frauke. “Mensen die je graag ziet en die jou graag zien, dat betekent alles. Ik ben zo blij dat we elkaar als koppel niet verloren zijn, maar doorheen alle crisissen net sterker zijn geworden. Ik kreeg ook enorm veel liefde van mijn ouders, van Gudrun, van mijn zus en mijn twee broers, en van Inse en Lukas. Maar ook van Patrick, die haarscherp aanvoelde wat er in mij omging. Hij was een ongelooflijk schone mens die met één blik vrolijkheid en rust in mijn leven kon brengen.” Tot slot vraag ik Gudrun hoe zij het allemaal doet en deed: de zorg om haar man en haar familie, haar rol als coördinator en bezieler van Het Ventiel. “Voortdoen”, zegt ze, “en ja, er is ook verdriet. In de elf jaar van Het Ventiel zijn al 96 mensen gestorven, waaronder een aantal na euthanasie. Ik krijg heel veel vragen rond jongdementie en euthanasie. Je moet wilsbekwaam zijn, zegt de wet. Maar wanneer kom je in de grijze zone? Je moet het tijdig en heel bewust op papier zetten. Twee onafhankelijke specialisten die jouw dossier niet kennen, moe-

ten oordelen. Jij moet je vraag blijven herhalen en een arts vinden die de euthanasie wil uitvoeren. Ook Patrick wou euthanasie. In 2024 had hij over zijn hele lichaam heel veel pijn. Ondanks zware medicatie, sliep hij maar enkele uren. Het maakte hem gek. Na een spoedopname in Izegem verbleef hij vier maanden in Leuven. Tot hij echt niet meer kon. Hij bleef herhalen dat hij euthanasie wou. Voor mij en de kinderen was het slikken, maar het was zijn beslissing. Wij volgden. In januari 2025 ondertekende hij, eind februari vond de euthanasie plaats. De laatste zes weken voor zijn dood waren heel mooi. Voor Patrick. Voor mij. Voor Arne en Frauke, die uit Frankrijk waren teruggekeerd. Voor Inse en Lukas. We namen met ons zessen vakantie aan zee. We gingen nog een paar keer op restaurant, iets wat Patrick al jaren niet meer kon. Hij nodigde ook zijn vrienden uit, één voor één. Hij maakte zijn eigen urne. We vierden het leven en we genoten. En helemaal op het laatst, toen de dokter hem de vraag nog eens voorlegde, antwoordde hij helder en klaar: ‘Ik wil euthanasie.’ Hij sliep in met een brede lach op zijn gezicht. Het doet pijn als ik het vertel, maar ik ben ook heel erg dankbaar voor al die jaren en voor die laatste weken.” Info: www.hetventiel.be

Arne De Jaegere en Frauke Bolle schreven ‘En toch zijn we hier’, een boek over de psychose van Frauke. Kijk op pagina 55 van dit magazine en win een exemplaar van het boek.

UIT

Luik Over kathedraalbestormers,

een modernistisch zwembad, trappen en wafels is De overkapping van het station rk een architecturaal meesterwe

Het hart van componist Grétry ligt begraven onder zijn standbeeld Luikenaars zijn trots op hun wafels.

Luik is vlot bereikbaar met de trein, het station is een bezienswaardigheid en sinds april 2025 rijdt er weer een tram door de stad zodat je je er makkelijk met het openbaar vervoer kan verplaatsen. Een ideale bestemming dus voor een citytrip. Want de auto laten we –als het even kan– liever thuis. Ontspannender én beter voor het milieu. Tekst & foto’s An Candaele

UIT

et station van Luik-Guillemins met de monumentale overkapping werd ontworpen door architect Santiago Calatrava die nog enkele spraakmakende stations op zijn naam heeft. De opening in Luik vond plaats in 2009. In de centrale hal zijn er winkels en enkele eetgelegenheden waaronder Grand Café de la Gare dat niet alleen bij aankomende en vertrekkende reizigers in trek is voor een snelle hap, maar een volwaardig restaurant is. Sinds de jaren zestig was er geen tram meer in Luik. Daar kwam vorig jaar verandering in. Een groot gemak om je te verplaatsen in het stadsdeel langs de linkeroever van de Maas. Van het station kan je met de tram naar het centrum. Tot aan het Maison du Tourisme bijvoorbeeld. Dat is gevestigd in de voormalige vleeshallen en een goede start voor de verkenning.

Luikse wafel boven

In Luik moet je de Luikse wafel proeven. Daar beginnen wij mee. Als je de Luikenaars mag geloven dan steekt de Luikse wafel met kop en schouders boven de Brusselse uit. En lekker zijn ze zeker met het gekarameliseerde laagje van suiker en honing. Het stevige beslag met eieren maakt dat je met zo’n wafel ook echt hebt gegeten. Dat kan - nog altijd volgens onze Luikse bronnen - niet gezegd worden van de ‘gebakken lucht’ (Luikse omschrijving van luchtig en krokant) wafels uit Brussel. We mengen ons niet in die discussie en genieten van de plaatselijke lekkernij. De Luikenaars hebben de verkoopcijfers alvast mee. Waar de Brusselse wafelbakkers de verkoop zien verminderen, zit de Luikse in de lift, ook in Brussel. Dat je de wafel uit het vuistje kan eten zal ook wel in zijn voordeel spelen. We laten het ons smaken en kunnen daarna weer een tijdje voort zonder honger.

Verdwenen kathedraal

De Place Saint-Lambert met het Paleis van de Prins-bisschoppen is het centrale plein van Luik. Ooit stond hier de Sint-Lambertuskathedraal, maar die werd tot op de grond afgebroken tijdens de Luikse Revolutie in 1794. De relatie tussen bisschoppen en bevolking verslechterde al sinds 1648. De Luikse revolutionairen beschouwden de kathedraal als het symbool van de macht van de gehate prins-bisschop en daarom moest de kerk weg. De omtrek van de kathedraal staat nog op het plein uitgetekend en de overblijfselen zijn bewaard in het museum onder het plein. Vlakbij de Place Saint-Lambert ligt het gezellige Marktplein met cafés, restaurants en terrassen. Dit is het oudste plein van de stad. Het stadhuis wordt la Violetta genoemd, naar de kleur van het vaandel in de middeleeuwen. Het heeft het statuut van ‘Uitzonderlijk erfgoed van Wallonië’. Op de markt staat ook de perroen, het symbool van Luikse vrijheid.

Componistenhart in Luik

Luik heeft een prestigieus operahuis met internationale faam. In het mooi gerestaureerde gebouw in Italiaanse stijl is plaats voor meer dan 1.000 toeschouwers. De techniek in het theater is van de modernste van de wereld. Voor het gebouw staat een standbeeld van componist Grétry die werd geboren in Luik in 1741. Hij studeerde in Italië, vestigde zich in Parijs en was graag geziene gast aan het Franse Hof. Hij ligt begraven op de Parijse begraafplaats Père Lachaise, maar omdat zijn hart altijd figuurlijk in Luik bleef, werd het na zijn dood ook letterlijk - volgens zijn laatste wilsbeschikking - in Luik begraven, onder het standbeeld. We passeren de Passage Lemonnier die werd geopend in 1838 en daarmee

de oudste overdekte winkelgalerij van België is. De Sint Hubertusgalerij in Brussel kwam er pas in 1847. De voormalige kapittelkerk Sint-Paulus aan de Place de la Cathédrale is nu de kathedraal, sinds de afbraak van de oorspronkelijke. In het parkje voor de kathedraal bloeien kleurrijke tulpen. Niet alleen de kathedraal zelf is de moeite waard, ook de kloostergang is een bezoek waard. Je vindt er talrijke grafstenen, waaronder die van vroegere prins-bisschoppen en de schatkamer van Luik. De 16e-eeuwse glas-in-loodramen in de kerk schitteren in de zon. Een belangrijk kunstwerk is de liggende Christus van Jean Del Cour uit 1696.

Curtius Museum in buitengewoon erfgoed

Op weg naar ons hotel gaan we nog langs in het Grand Curtius Museum aan de oevers van de Maas. Een heel mooie locatie. Het Maaslands renaissancegebouw waarrond het museum is gebouwd werd eind 16de, begin 17de eeuw opgetrokken voor Jean de Corte. De rijke handelaar in wapens en buskruit veranderde zijn naam naar Jean Curtius om het Latijns te laten klinken. Het gebouw, in opvallend rode baksteen en voorzien van ornamenten, is geklasseerd als buitengewoon erfgoed. Het is meer dan 5.000 vierkante meter groot en geeft onderdak aan verschillende musea zoals een wapenmuseum, archeologisch museum en een collectie religieuze kunst. Wij lopen door de tijdelijke tentoonstelling naar aanleiding van 200 jaar kristalfabrieken Val Saint Lambert. We zijn te moe gewandeld om het museum meer eer aan te doen. Dat maken we bij thuiskomst een beetje goed door een bezoekje aan de website. We zijn blij dat er voor het avondeten een restaurant is bij ons hotel. Genoeg gestapt voor vandaag. »

UIT

De Luikse trappen zijn de hoogste van België

Onze bewondering voor mensen die langs de Luikse trappen wonen. Wel goed voor de conditie.

Hoogste trappen van België

De volgende dag plannen we de tocht naar boven via de indrukwekkende Montagne de Bueren. Tussen hotel en de trappen slaan we lukraak een pitoresk steegje in, Impasse de l’Ange. Zoals ‘impasse’ zegt, het loopt dood en je moet op je stappen terugkeren, maar zo’n steegjes zijn wel leuke ommetjes. Via de 374 trappen overbruggen we een hoogteverschil van 67 meter tot aan de citadel. De bewoners langs de trappen moeten telkens op en af als ze ergens naartoe willen. Goed voor de conditie, maar niet ideaal als je minder mobiel wordt. De trap werd tussen 1875 en 1880 gebouwd ter herinnering aan de 600 Franchimontezen (mannen uit het markgraafschap Franchimont in de provincie Luik) die

het leven lieten in de Slag om Luik in 1468. De naam van de trap verwijst naar Vincent van Bueren, een van de aanvoerders van de strijd. Het is de grootste trap in België. Het terrein van de Citadel is een beschermd natuur- en erfgoedgebied van ruim 80 hectare met meer dan 60 historische monumenten. Je kan er een mooie wandeling maken met zicht over de stad. We dalen langs een andere kant de helling af door smalle straatjes en af en toe wat trappen, tot we aan het kathedraalplein uitkomen.

Modernistische Cité Miroir

Mijn reisgenoot neemt de tram naar het stationsplein waar ze op mij zal wachten om de Maas over te steken in de namiddag. Zelf dwaal ik nog wat door de straten en over pleinen, een

heerlijke manier om een stad te verkennen. Onderweg lokt het bijzondere gebouw van La Cité Miroir me naar binnen. Er loopt een tijdelijke expo, maar ik heb vooral oog voor het interieur. Het was schepen Truffaut die het initiatief nam voor dit voormalige zwem- en thermencomplex. De modernistische architect Dedoyard kreeg de opdracht en de bouw startte in 1938. De oorlog zorgde in 1940 voor vertraging en een bombardement berokkende schade. Het gebouw werd voltooid tijdens de nazi-bezetting en voor het publiek opengesteld. Georges Truffaut was een maand eerder in Engeland overleden en heeft de voltooiing van zijn project niet meegemaakt. Ik wil hem postuum bedanken voor al dat moois. Het gebouw, dat wordt beschouwd als een van de belangrijkste voorbeelden van modernistische architectuur uit het interbellum, heeft de vorm van een grote oceaanstomer. De zwemhal is 80 meter lang en meer dan 10 meter hoog. Architect Dedoyard liet zich inspireren door de Duitse Bauhaus-beweging. Kale muren, strakke lijnen en het veelvuldige gebruik van gewapend beton en glas kenmerken de functionalistische bouwstijl. In 2000 sloten zwembad en thermale baden de deuren omdat ze niet meer aan de veiligheidsnormen voldeden. Het gebouw werd vanaf 2004 gerestaureerd onder de naam ‘Cité Miroir’ en omgevormd tot een cultureel centrum met tentoonstellingsruimtes en een concertzaal. In 2014 werd het vernieuwde gebouw ingewijd. Heel mooi met de ronde patrijspoorten, de niveauverschillen van trappen en zwembad, het typische zwembadblauw, zelfs enkele metalen kleerkasten… Wat een geluk dat er mensen waren die dit van de dreigende vernieling hebben gered toen het zwembad sloot.

Impressionisme, een Belgisch verhaal

Ik zet er wat meer de pas in naar het station waar mijn reisgezel op me wacht. We steken via de brug de Maas over naar La Boverie. Op dat moment loopt daar de expo met foto’s van Robert Doisneau. Die heb ik eerder al gezien (heel mooi!) en ga deze keer voor de vaste collectie. Wat een rijkdom aan werken van vaak heel vermaarde kunstenaars. De tijdelijke tentoonstellingen waar groots mee uitgepakt wordt, trekken terecht veel bezoekers. Maar neem het van mij aan, de vaste collectie is het waard om voor terug te komen. Naar aanleiding van het tienjarig bestaan van La Boverie loopt daar sinds begin oktober, nog tot 29 maart 2027 de expo ‘Impressionisme, een Belgisch verhaal’. Ik ga de bijna 150 werken uit Belgische en internationale collecties die er zijn samengebracht, zeker nog bekijken. Dan loop ik ook nog eens de stad in, want op twee dagen hebben we lang niet alles kunnen zien.

prachtig Voormalig zwembad Cité Miroir,arc . voorbeeld van modernistische hitectuur

Meer informatie • www.visitezliege.be/nl • Laboverie.com • grandcurtius.be Er is een pendelboot (La Navette Fluviale) over de Maas. Heel beperkte vaarperiode en uurregeling.

Kijk op pagina 55 en win een overnachting met ontbijt voor twee personen in Hotel Blooma. Het viersterrenhotel is gevestigd in een 17e-eeuws klooster aan de Maas en combineert erfgoed en modern.

De Maas speelt een cruciale rol in de ontwikkeling van Luik

AAN TAFEL

Eet meer peulvruchten, eet meer seizoensgroenten. Makkelijk gezegd. Dankzij de Nederlandse groentekok Yvette van Boven weten we nu ook hoe. Ze deelt haar favoriete recepten. Recepten Yvette van Boven — Foto’s Oof Verschuren

Groenten en peulvruchten, de smaken van de herfst 46

AAN TAFEL

Risotto met butternut, zwartoogbonen, rozemarijn & harissaboter Hoofdgerecht voor 4 of voorgerecht voor 6 tot 8 — bereiding: 45 min.

WAT HEB JE NODIG?

Voor de bonen • 80 gram gedroogde zwartoogbonen • paar laurierblaadjes • 2 takjes rozemarijn • 2 tenen knoflook, geplet • 2 sjalotten, gehalveerd • snuf zeezout Voor de risotto • 3 eetl. olijfolie • ½ butternutpompoen, in blokjes van 1 cm • zeezout en versgemalen zwarte peper • 2 sjalotten, gesnipperd • 2 tenen knoflook, fijngehakt • 300 gram sushi- of risottorijst • 150 ml droge witte wijn • 50 gram boter, op kamertemperatuur • 2 theel. harissa, of naar smaak • 2 takjes rozemarijn • 1 biologische citroen • 75 gram pecorino, fijngeraspt, plus extra

HOE GA JE TE WERK?

1 Zet de bonen op met 2 liter water met alle ingrediënten uit het lijstje. Breng aan de kook en laat vervolgens zachtjes koken tot de bonen beetgaar zijn. Schep de bonen met een schuimspaan uit de pan en laat uitlekken. 1 Verhit 1 eetlepel olijfolie in een wijde sauteerpan en bak de blokjes pompoen met een snuf zout in ongeveer 15 minuten zacht en lichtbruin. Schep uit de pan, prak een deel met een vork grof. 1 Verhit de rest van de

olijfolie in dezelfde pan. Bak de sjalot 5 minuten op laag vuur tot net zacht. Voeg de knoflook toe en bak nog 1 minuut. Roer de (ongewassen!) rijst erdoor en bak tot de korrels glanzen. Schenk de wijn erbij en laat vrijwel helemaal verdampen. 1 Voeg een soeplepel hete bouillon uit de pan met bonen toe en blijf regelmatig roeren. Schenk er steeds pas nieuwe bouillon bij wanneer de vorige bijna is opgenomen. Voeg na ongeveer 15 minuten de hele pompoenblokjes toe. Kook de risotto in totaal 18 tot 20 minuten, of tot de rijst gaar is maar nog een lichte beet heeft. 1 Prak intussen in een kom de zachte boter met de harissa en zet klaar. Ris de naaldjes van de rozemarijn en hak ze fijn. Rasp de gele schil van de citroen en pers de helft uit. Roer de geprakte pompoen, zwartoogbonen, rozemarijn en pecorino door de risotto. Voeg zoveel citroensap toe als nodig is om de zoete butternut in balans te brengen. Verdun eventueel met nog een scheut bouillon: de risotto mag los en creamy zijn. Roer de harissaboter erdoor. Draai het vuur uit en laat alles even staan. Roer dan nog een keer door zodat de boter zich verdeelt. Breng op smaak met zout en peper. 1 Verdeel over diepe borden en maak af met extra pecorino en een zwier olijfolie.

e courgettes Berglinzen met gegrildop 49 & sauce vierge, recept p.

Yvette van Boven 47

AAN TAFEL

Orcabonen met gele biet, pecannoten & bruineboter- citroendressing met korianderzaad Bijgerecht voor 4 of hoofdgerecht voor 2-3 — bereiden: 45 min.

WAT HEB JE NODIG?

• 800 gram gele bieten, heel • 2 eetl. olijfolie • 75 gram pecannoten of walnoten • 3 stengels bleekselderij • 75 gram boter • 1 eetl. korianderzaad • rasp en sap van 1 biologische citroen • zeezout en versgemalen zwarte peper • 400 gram gekookte orcabonen, warm • 10 gram dille, grof gehakt

HOE GA JE TE WERK?

1 Verwarm de oven voor tot 200 °C. 2 Hussel de bieten met een drup olijfolie en leg ze in een ovenschaal. Dek af met aluminiumfolie en zet ze een ruim uur in de oven (afhankelijk van de maat van de bieten natuurlijk). Ik zet ze vaak ergens bij als de oven toch aanstaat. Bij het poffen van bieten maakt de temperatuur niet énorm uit, als-ie 180 °C is of 220 °C dan komt het ook goed. Test of ze gaar zijn door een mespuntje erin te steken. Gaat dat vrij moeiteloos, dan ben je er. Verwijder de folie en laat ze iets afkoelen. Pel ze dan en snijd ze in parten. 3 Rooster de noten enkele minuten in een dro ge koekenpan tot ze geuren. Laat afkoelen. 4 Snijd de bleekselderij in minuscule blokjes. 1 Smelt de boter met het korianderzaad in een kleine pan op laag vuur en laat hem rustig kleuren hij lichtbruin is en naar karamel ruikt. Haal dan van het vuur en roer er de citroenrasp, het citroensap, zout en wat peper door. Roer goed door tot de dressing emulgeert, dikker wordt dus. 1 Meng de nog warme orcabonen met de bietenparten, bleekselderij en noten. Schep de dille door de salade en schep de dressing erdoor. Proef en voeg eventueel nog wat extra citroensap of zout toe. 1 Eet direct, de dressing mag niet stollen, daarom moeten de bonen en de bietjes lekker warm of lauwwarm zijn.

onderdeel van meerdere Lekker als bijgerecht, als of erecht met een stuk bordjes op tafel of als ho ardgeerlijk gezegd heeft oude geitenkaas erbij, manodig. dit gerecht dat niet eens

‘Greens & beans’ van Yvette van Boven is uitgegeven door Nijgh & Van Ditmar. Kijk op pagina 55 van dit OKRA-magazine en win een exemplaar van het boek.

AAN TAFEL

Berglinzen met gegrilde courgettes & sauce vierge Bijgerecht of salade voor 4 — bereiding: 35 min.

WAT HEB JE NODIG?

• 2 flinke, rijpe tomaten • 250 gram berg- of du Puy-linzen • 2 laurierblaadjes • zeezout en versgemalen zwarte peper • 5 eetl. goede olijfolie, plus extra • 1 sjalot, zeer fijn gesnipperd • 2 eetl. kappertjes, grof gehakt (plus eetl. vocht uit het potje) • 1 biologische citroen, rasp en 2 eetl. sap • flinke hand (25 gram) basilicum, bladpeterselie, bieslook of een combinatie, grof gehakt (ik gebruikte ook nog lavas en wilde venkel uit de moestuin) – bewaar wat voor de garnering • 1 theel. licht gekneusd venkelzaad • 1 theel. licht gekneusd korianderzaad • 3 kleine courgettes, in schijfjes van 5 mm

Eventueel erbij (hier niet, maar kán wel) • 150 gram ricotta, burrata of zachte geitenkaas • handje geroosterde amandelen of pompoenpitten

HOE GA JE TE WERK?

1 Breng een pan water aan de kook. Maak boven en onder in de tomaten met een puntig mesje een klein kruisje in de schil en dompel de tomaten 3 minuten in het water. Schep ze eruit met een schuimspaan – laat de pan op het vuur – en spoel ze onder een koude kraan af. Verwijder het vel. 2 Spoel de linzen af en schep ze met de laurierblaadjes en wat zout in de pan met kokend water. Laat ze in 20 tot 25 minuten zachtjes gaar koken. Ze mogen nog een beetje beet hebben. Giet af, verwijder de laurier en breng de linzen verder op smaak met een extra snuf zout en een drup olijfolie. 3 Snijd de tomaten in kwarten, verwijder de zaadlijsten en snijd het vruchtvlees

S200-TRAPLIFT

in kleine blokjes. Meng voor de sauce vierge de tomatenblokjes met de sjalot, kappertjes, wat kapperszuur, de rasp en het sap van de citroen, de olijfolie en bijna alle fijngehakte kruiden. Voeg ook het venkel- en korianderzaad toe. Breng royaal op smaak met zout en flink wat peper. Laat de saus staan tot gebruik, zodat de sjalot iets zachter wordt en alle smaken goed kunnen mengen. 4 Verhit een grillpan of barbecue tot goed heet. Bestrijk de courgetteplakken licht met olijfolie en gril ze aan beide kanten tot ze mooie donkere strepen hebben en nét gaar zijn. 5 Meng de lauwwarme linzen op een grote schaal met de gegrilde courgettes. Lepel de sauce vierge royaal erover, zodat het sap van de tomaten en de citroen tussen de linzen loopt. Bestrooi met de overgebleven tuinkruiden en misschien nog wat blommekes uit de moestuin. Dien op.

HOME SOLUTIONS

UW HUIS BLIJFT UW THUIS De momenten die écht tellen maakt u thuis mee. Laat ze daarom zo lang mogelijk duren door uw zelfstandigheid in huis te claimen met een traplift van TKE Home Solutions. Geen vervelende trappen meer die een obstakel lijken, wel een veilige oplossing die u maximale onafhankelijkheid biedt in uw dagelijkse routine. Zo blijft uw huis nog lang uw thuis.

€ 50 korting per trede* *Aanbieding onder voorwaarden, enkel in november Contacteer TKE Home Solutions via: www.tk-traplift.be info.home.be@tkelevator.com

0800 94 365

MOVE BEYOND

Niet te missen

in november EXPO

De Kempen: Gemaakt om geschilderd te worden

EXPO

Jenny Montigny in Gent Dit najaar ontdek je in het MSK Gent de poëtische wereld van de impressionistische Gentse kunstenaar Jenny Montigny (1875-1937). Je maakt er kennis met haar veelzijdige, intieme en lichtrijke oeuvre, typerend voor de idyllische wereld van deze kunstenaar. De tentoonstelling belicht de eigenheid van Montigny en de artistieke kwaliteit van haar werk als onafhankelijke schilder, pastellist, tekenaar en etser. Expo van 10 oktober 2026 tot 10 januari 2027 Info & tickets: www.mskgent.be

Met Gemaakt om geschilderd te worden bundelen het Emile Van Doren museum (Genk) en het Jakob Smitsmuseum (Mol) hun krachten voor een unieke dubbel tentoonstelling over de Kempische kunstenaarskolonies (1840–1920). In Genk ligt de focus op het landschap en het schilderen in open lucht, in Mol op het leven en de spiritualiteit van Jakob Smits en zijn omgeving. Samen vormen beide musea één boeiend parcours dat je anders doet kijken naar de Kempen – toen én nu. Expo tot 17 januari 2027 Info & tickets: www.emilevandoren museum.be, www.jakobsmits.be

NIET TE MISSEN

EXPO

Inuit - Kunst uit het Canadese Hoge Noorden

EXPO

M.C. Escher in Tour & Taxis Tijdens een innovatieve en visueel adembenemende rondleiding neemt de tentoonstelling M.C. Escher - Beyond Infinity je mee in de gedachtewereld van deze legendarische kunstenaar, die door middel van zijn kunst het onmogelijke mogelijk wist te maken. Er wachten meer dan 150 originele werken en interactieve modules op je in een ruimte van 1200 m² in Tour & Taxis. De tentoonstelling combineert kunst, plezier, ontdekking en verwondering tot een unieke ervaring. Expo tot 7 maart 2027 Info & tickets: www.expo-mcescher.brussels

Vanaf 16 oktober 2026 presenteert het Museum Kunst & Geschiedenis in Brussel een grote tentoonstelling over de kunst van de Inuit uit Nunavut en Nunavik, twee regio’s van het Canadese Arctische gebied. Aan de hand van bijna 250 werken – beeldhouwkunst, alledaagse objecten en grafische creaties – biedt de tentoonstelling een gevoelige onderdompeling in de wereld van de Inuit: tradities, arctische fauna, sjamanisme en actuele thema’s zoals klimaatverandering. Expo tot 18 april 2027 Info & tickets: www.artandhistory.museum

MUSEUM

Openingsweekend Kanal Op 28 en 29 november opent Kanal eindelijk de deuren, een weekend lang, nonstop. Kanal is een museum voor moderne en hedendaagse kunst, architectuur en landschapsarchitectuur in hartje Brussel. Met tien tentoonstellingen en een resem aan live performances en openingsrituelen, concerten en dj-sets, films en installaties, ateliers voor kinderen en families, én verkenningen en activaties van de getransformeerde Citroën-garage en haar omgeving. Het hele weekend loop je Kanal gratis binnen en buiten. Info & reservatie (sterk aangeraden): www.kanal.brussels

TIP!

PODCAST

De Rolstoelrovers Wat dreef twee jonge mannen ertoe om begin jaren 80 tientallen kostbare heiligenbeelden uit kerken en kathedralen in Nederland en België te stelen? Met een rolstoel en een zelfgemaakte telescopische hengel stalen twee mannen uit Den Bosch en Rosmalen anderhalf jaar lang ongezien verschillende heiligenbeelden. Tot ze bij toeval werden opgepakt tijdens een verkeerscontrole. Podcastmaker Marijn Lansbergen reconstrueert aan de hand van archiefonderzoek en kranten uit 1982 de diefstal.

NIET TE MISSEN

EXPO

Scultori Fiamminghi in M Leuven

EXPO

Bourgondisch Tafelen We noemen onszelf trots Bourgondiërs, levensgenieters van de Lage Landen, veelproevers van wijn, bier en lekker eten. Maar hoe ‘Bourgondisch’ waren de echte Bourgondiërs? Reis mee 500 jaar terug in de tijd, naar het hart van de Bourgondische Nederlanden op dat moment, Mechelen. Klopt ons idee van luxe en overdaad in de keuken? En hoe is ons beeld door de jaren vervormd? De tentoonstelling in Museum Hof van Busleyden duikt in de gedeelde eet- en drinkcultuur van de Nederlanden in de vijftiende en zestiende eeuw. Expo tot 11 april 2027 Info & tickets: www.hofvanbusleyden.be

Dit najaar belicht M voor het eerst de artistieke uitwisseling tussen Italië en de Lage Landen in de zestiende eeuw. Met topstukken uit internationale musea vertelt de expo het boeiende verhaal van wederzijdse beïnvloeding, virtuoos vakmanschap en vernieuwingsdrang. Sculpturen, schilderijen, tekeningen en prenten tonen hoe kunstenaars uit de Lage Landen vanuit Italië hun stempel drukten op de vormentaal van de renaissance. Expo tot 28 februari 2027 Info & tickets: www.mleuven.be

TIP!

PODCAST

Maestro Op 17 november stelt VRT een nieuwe fictiepodcast voor. Een wanhopige, 18e-eeuwse componist met faalangst sluit een duivels pact om zijn droom waar te maken. Met een iPod vol hedendaagse Belpophits en samen met drie muzikale misfits trekt hij naar Wenen om er deel te nemen aan het prestigieuze Keizerlijke Concours. Maar hoe groter zijn succes wordt, hoe meer hij ontdekt dat die deal met de duivel niet zonder gevolgen is ...

EXPO

Het impressionisme, een Belgisch verhaal Ter gelegenheid van het tienjarig bestaan van La Boverie Luik pakt het museum uit met een indrukwekkende tentoonstelling over het impressionisme. De tentoonstelling brengt meesterwerken uit meer dan dertig prestigieuze instellingen samen. Ruim twintig Belgische musea slaan hiervoor de handen in elkaar met grote internationale spelers, zoals het Musée d’Orsay en het Petit Palais in Genève. Het is daarom een unieke kans om bijna honderdvijftig meesterwerken uit Belgische en internationale collecties te ontdekken. Expo van 9 oktober 2026 tot 29 maart 2027 Info & tickets: www.laboverie.com

‘Ik ben 68. Moet ik al aan een testament denken?’

U leest het in onze gratis gids! Een testament zorgt ervoor dat uw nalatenschap volgens uw wensen wordt verdeeld. Het geeft u controle over wie wat krijgt en voorkomt problemen bij nabestaanden. Stel het opmaken van een testament dus niet uit. Vraag nu onze gratis gids aan met 21 veelgestelde vragen (en antwoorden) over nalaten en het maken van een testament.

Ja, ik ontvang graag de gratis gids over nalatenschap en testament Bestel de gids via komoptegenkanker.be/nalaten of vul deze antwoordstrook in.

De heer Voornaam

Mevrouw Naam

Straat Postcode

Nummer

Bus

Gemeente

Vragen? Contacteer ons via testament@komoptegenkanker.be of op 02 227 69 69. Wij gaan zorgvuldig met uw gegevens om en verstrekken ze nooit aan derden. Kijk op komoptegenkanker.be/privacybeleid voor meer informatie.

OK_3_26

Stuur de ingevulde antwoordstrook in een gefrankeerde envelop naar: Kom op tegen Kanker vzw, Koningsstraat 217, 1210 Brussel.

Speel & win HORIZONTAAL 1 speels 5 omgebogen rand 10 computer spel 12 geestdrift 14 rijksgrens 15 familielid 18 in oprichting 19 Scandinaviër 20 aanwijzend vnw. 22 roofvogel 24 ledikant 26 bamboebeer 28 schaakstuk 29 wild 31 pl. in Duitsland 32 tekort 34 hengselvat 36 eenieder 37 sprookjesfiguur 38 verdord 41 huursysteem 44 titel 45 afslag 48 water druppeltje 50 vrees 52 hoog hartige houding 53 gezongen toneelstuk 54 profeet 56 gauw 57 geluid v.e. ezel 59 kaaiman 60 public relations 61 Italiaans eiland 63 olijkerd 65 fanaticus 66 het oosten. VERTICAAL 1 groet 2 voor middag 3 cijferen 4 paradijs 6 jonge vrouw 7 gelaten 8 algemene vergadering 9 scheepstouw 10 eenheid van warmte 11 natuurverschijnsel 13 palmriet 16 energiezuinige verlichting 17 vervalst 19 uitlooppoging 21 tennisterm 23 computergeheugen 24 basisonderwijs 25 dominee 27 van de 29 riv. in Rusland 30 het kweken 33 chief executive officer 35 honing drank 38 judograad 39 kapseizen 40 kaartspel 42 eetbare stengelplant 43 voordat 44 volk 46 muziek noot 47 ingenieur 49 gebak 51 duivenhok 53 oostnoordoost 55 Griekse letter 56 hardnekkig 58 bergweide 60 kern 62 British Airways 64 United Nations.

10 14

16 14

28 32

50 51

54 57

24 26

39 40

21 26

31 35

37 40 42

4143 47

49 48

52 53

55 56

64 66

Oplossing kruiswoordraadsel 29 59 november 2026

13 12

12 11

36 37

55 59

29 30

36 38

Schiftingsvraag: De Luikse Sint-Lambertuskathedraal werd tot op de grond afgebroken tijdens de Luikse Revolutie. In welk jaar vond die revolutie plaats? Bezorg ons de oplossing van het kruiswoordraadsel via wedstrijd@okra.be voor 25 november 2026. Vermeld je naam, adres, voorkeurprijs en het antwoord op de schiftingsvraag. De winnaars worden persoonlijk verwittigd. Insturen via post kan ook: OKRA vzw, wedstrijd november 2026, PB 40, 1030 Brussel.

19 22

Tip: Je vindt het

antwoord op de schiftingsvraag elders in dit OKRA- magazine.

Frankeer je brief zelf, maar een ongebruikte postzegel toevoegen om deel te nemen is niet langer nodig.

DOE MEE & WIN

Los het kruiswoordraadsel op en win één van onderstaande Los het prijzen.

zels Sudoku-puzzels kruiswoordraadsel op

Sudoku Sudoku Puzzel #3 #2 en winPuzzel één van

Sudoku Puzzel #3

9 onderstaande 6 2 prijzen.

1 4

18 96

7 1 4

2 69 7 5 9

• 5 exemplaren van ‘Greens & Beans’ 28 94van 73Yvette van Boven 5 3 9 • 5 exemplaren van ‘En toch zijn 3 Arne 57Jaegere 8 5 96 1 hier’ van 3 de we en Frauke Bolle 13 6 9 4 2 • Win een overnachting voor twee personen in in Luik 2 5 5Hotel 6 Blooma 2 3 7

4 8

8 6

2 5 5

8 4

4 3

7 4

5 8

4 3

23 6 1

9 61 9 4

1 38

6 8 SUDOKU 3

7 1 7 9

Coördinatie en eindredactie Jurgen D’Ours Vormgeving Ankie Beerten en Tom Van Welkenhuyzen Reclameregie Trevi plus bvba, Katrien Lannoo, Meerlaan 9, 9620 Zottegem, 09 360 48 54, Katrien@treviplus.be Druk Dessain Printing, Mechelen Coverfoto Kristof Ghyselinck Oplage 163 620 exemplaren

6 5 1 4 9 2 3 6

Vul de sudoku in door in elk blokje een cijfer van 1 tot en met 9 te schrijven. Let op: in elke rij, kolom en 3x3-blok mag elk cijfer maar één keer voorkomen!

Sudoku SudokuPuzzel Puzzel#6 #5

Sudoku Puzzel #6

3 85 2 44

49 4

65 8

3 8

95 5

7 8

5 6

9 1 47 3

5 93

9 8

54 3

2 1

1 4 66

8 6 9

3 9

6 9 8

eGe ner ato ato r.or r.or g g 4 66 1 27 9 3 89

76 9

1 3

5 2

2 58 8

8 12

B N A A L M S A A A K A

D I E A E Z O E K M A R A C L E M R O O S T E R A A L E G E R R I S N B L I K E R E N K I B A R L I B E R

92 5

2 8

4 86 63

5 61

82 66 1

5 7 9 7

1 14

S T A K K E R E E #9 R #8 L A N G Sudoku Sudoku Puzzel Puzzel Oplossing R O E P R U I G E L V U L G A I R E N E R G I E september T S T O L P A E A C A 34 85 H A M H O S7P I5T A 7U R N6 2026 I D E E I H S T T K HERBERG 11 56 T O8B B E R G9E N E V2E 5

V E I N E G I M A L E B A L O T T O E N E I T O N

9 3 1

Verantwoordelijke uitgever Sonja Vertriest, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel

2 8

2 5

2 7

Medewerkers OKRA-magazine november 2026 Stephanie Barée, Ankie Beerten, Michiel Bronckaerts, An Candaele, Dominique Coopman, Karlijn De Haes, Jurgen D’Ours, Kristof Ghyselinck, Nona Heremans, Els Hoebrechts, Eric Hulsmans, Marijn Loozen, Ellen Ophalvens, Steven Reynders, Ingrid Samson, Kaat Soetermans, Mira Sissau, Eric Sohl, Kristof Vadino, Arno Vande Velde (Arnoleon), Katrijn Van Giel, Ellen Van Reybrouck, Lucie Van Hemelrijk, Karin Vanhoven, Hilde Van Malderen, Matthias Van Milders en Tom Van Welkenhuyzen.

Zonder schriftelijke toestemming van de uitgever mag geen enkele tekst of illustratie geheel of gedeeltelijk worden gereproduceerd. Advertenties vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de uitgever. Het decembernummer verschijnt uiterlijk op 27 november 2026. Je kunt OKRA-magazine ook lezen via www.okra.be. Contacteer magazine@okra.be over OKRA-magazine of secretariaat@okra.be voor een andere vraag. Via post: OKRA vzw, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel.

I M Puzzel P A S S E S H#9 A M P O O Sudoku Oplossing E D E L O L I E N E A N T E N N E M A R E T A K oktober M B O O R D R O V A B 7 N U F R O4E M E E N T O E3 2026 D O S N R C I N D I THEATER 2 9 S P3R I N T A6D V E N T

B M E A R K I E N U P E

A A N O L E L A N E S T E L L E R K L P W R O O T E R D E G E F E K O M E L E E T D D R E U M E E R L E I E K E N E R N A E N G E L S N A L T Y

5 9

2 6

8 7

K L A S S E

4 55

Bekroonde Médoc van Grand Cru-niveau VOOR EEN HELE LAGE PRIJS 2020 Château La Tour de By Médoc Frankrijk, Bordeaux Een klassieke Médoc die zich in topjaar 2020 van zijn beste kant laat zien. Vol rijpe zwarte bes, cassis en braam, verfijnd met ceder en een vleugje potloodslijpsel. Krachtig en rijk, met zijdezachte tannines. Een prachtige Bordeaux voor bij entrecote, wildstoof of gerijpte harde kazen. Nu al heerlijk en houdbaar tot zeker 2038. Blind geproefd. Beslist goede wijn. Door Perswijn uitgeroepen tot beste Bordeaux-blend onder €20 “Puur plezier. En voor een heel goede prijs.” 92–93 punten James Suckling “Round, creamy tannins and a juicy finish. Very pretty.”

GRATIS LEVERING

25,99

18.99 Scan, bestel & geniet!

WIJNBEURS.BE/OKRA *Niet geldig i.c.m. andere actiecodes of gratis producten. Actie geldig t/m 24 november 2026.

Alcoholmisbruik schaadt de gezondheid