Issuu

OKTOBER 2026

magazine ALTIJD OPEN Hotel Oma en Opa RECEPTEN Wat kookt topchef Peter Goossens thuis? EEUWIGE REBEL Reginald Moreels BLUE ZONES Lang en gezond leven ontrafeld?

RUDY MORREN LEEFT MET PARKINSON

“TWEE PISTOLETS SMEREN DUURDE TWEE UUR, TOT IK ZE UIT FRUSTRATIE WEGGOOIDE.”

Langer thuis wonen

met een traplift

Uw huis is de plek waar u zich thuis voelt en waar

Een oplossing voor elke trap

uw herinneringen samenkomen. Het is begrijpelijk

Geen enkele trap is hetzelfde, daarom maken wij elke Otolift

dat u daar zo lang mogelijk wilt blijven wonen. Toch

traplift op maat. Of het nu gaat om een rechte trap of een

kan traplopen na verloop van tijd lastig of zelfs

trap met meerdere bochten, wij zoeken altijd een passende

gevaarlijk worden. Veel mensen denken dan aan

oplossing. De Otolift Modul-Air Smart heeft de dunste enkele

verhuizen, terwijl er ook een andere oplossing is. Met

rail ter wereld. Daardoor kan hij zelfs op smalle en steile trappen

een traplift van Otolift blijft uw woning toegankelijk

worden geplaatst. Dankzij het verfijnde en slanke ontwerp neemt

en kunt u met een gerust hart blijven genieten van

de traplift zo min mogelijk ruimte in beslag en blijft de trap goed

uw vertrouwde omgeving.

begaanbaar voor anderen.

eilig en comfortabel de trap op

Ervaring en service waarop u kunt vertrouwen

Een traplift is eenvoudig te bedienen en geeft

Met meer dan vijftig jaar ervaring in trapliften staat Otolift bekend

direct een gevoel van zekerheid. De zitting

om kwaliteit, betrouwbaarheid en persoonlijke service. Onze

en armleuningen zijn opklapbaar, zodat de trap goed

adviseurs komen graag vrijblijvend bij u langs om te bekijken

begaanbaar blijft voor anderen. Elke Otolift is standaard

welke traplift het beste bij uw situatie past. Met een Otolift traplift

uitgerust met een gordel, klemsensoren die obstakels

kiest u voor zelfstandigheid, comfort en veiligheid. U hoeft niet te

detecteren en een noodknop. Dankzij de batterij blijft de

verbouwen of te verhuizen en kunt gewoon blijven wonen op de

traplift ook bij stroomuitval altijd werken.

plek die u het meest dierbaar is, uw eigen huis.

Ontvang gratis onze brochure Wilt u meer weten over de mogelijkheden voor een traplift in uw woning? Scan de QR-code, ga naar Otolift.be/pakket of bel direct gratis naar 0800 - 59 003 Alle trapliften in een overzicht Op uw gemak alles doorlezen Verhalen van tevreden klanten 140.000+ klanten kozen al voor Otolift. Zo blijft u langer thuis wonen, zonder de hoge kosten van verhuizen of verbouwen.

De brochure wordt binnen 2 werkdagen verzonden

9,3

( 916 beoordelingen )

Inhoud OKTOBER 2026

In dit magazine 4

ACTUA

OVER WAT TELT Acteur en auteur Rudy Morren leeft met parkinson

OKRA HELPT Burgermandaat

DOSSIER Wonen in Blue Zones

DOORGEVRAAGD Einde van het kerngezin

GENERATIEMAKERS Moeten we sneller af van olie en gas?

MVX Gaston Bosmans uit Humbeek

DE WERELD MOOIER MAKEN Repair Café

FOCUS Kent Hotel Oma en Opa nog sluitingstijden?

UIT Met de camper door West-Zeeuws-Vlaanderen

AAN TAFEL Thuisrecepten van topchef Peter Goossens

Reginald Moreels: “Mens word je door andere mensen.”

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER Phishing, vishing en het veengebied

SPRINGLEVENDE TRADITIES Groenten fermenteren

DOORLEEFD Arts en eeuwige rebel Reginald Moreels

NIET TE MISSEN IN OKTOBER

PUZZEL & WIN

Benieuwd naar nog meer activiteiten en nieuws van OKRA? Volg OKRAvzw op @OKRAvzw

@OKRAvzw

OKRA

ACTUA

Uit het nieuws DE VOLLEDIGE FABELTJESKRANT OP YOUTUBE

De Fabeltjeskrant is zonder twijfel een van de bekendste kinderprogramma’s uit België en Nederland. Dat stukje nostalgie is nu helemaal in ere hersteld, want de oude afleveringen werden gerestaureerd. Geen klein klusje, want het duurde maar liefst twintig jaar om de volledige reeks te digitaliseren. Sinds kort verschijnen de afleveringen mondjesmaat op YouTube. De Fabeltjeskrant ging in 1968 van start als een dagelijks programma over de gebeurtenissen in het Grote Dierenbos, vlak voor het slapengaan. Tussen 1968 en 1989 werden maar liefst 1.600 afleveringen uitgezonden. Wie ze allemaal wil (her)bekijken met of zonder kleinkinderen, is dus ook wel even zoet.

INFO OKRA-magazine is het ledenblad van OKRA vzw • OKRA-leden ontvangen OKRA-magazine tien keer per jaar (niet in januari en augustus). • Een lidmaatschap kost in 2026 33 euro per persoon per kalenderjaar, of 56 euro per gezin. Wie nog nooit eerder lid was, kan nu al de lidmaatschapsbijdrage voor 2027 betalen (35 euro per persoon of 59 euro per gezin). De resterende maanden van 2026 zijn dan gratis inbegrepen. Lid worden kan • via www.okra.be • door je naam, adres en geboortedatum te sturen naar OKRA vzw, team lidmaatschap, postbus 40, 1031 Brussel • door je naam, adres en geboortedatum te sturen naar lidworden@okra.be

• Contacteer magazine@okra.be over OKRA-magazine of secretariaat@okra.be voor een andere vraag. • Via post: OKRA vzw, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel.

0ktober 2026 • jaargang 58 • nummer 8

Klachten over klusjesdiensten blijven stijgen De Federale Overheidsdienst Economie kreeg in de eerste helft van dit jaar al 1.134 klachten over hersteldiensten, vooral over loodgieters, elektriciens en verwarmingstechnici. Klanten klagen onder meer over woekerprijzen, onverwachte kosten, misleidende prijsinformatie en slecht uitgevoerde werken. Het aantal meldingen zit in stijgende lijn: in heel 2025 waren er 2.031 klachten en dat was ook al bijna dubbel zoveel als het jaar voordien. De FOD Economie raadt daarom aan om vooraf op zoek te gaan naar betrouwbare herstellers, zodat je bij een noodgeval niet halsoverkop iemand moet bellen. Vraag aanbevelingen aan mensen uit je omgeving, vergelijk verschillende prijzen en kijk kritisch naar online beoordelingen. Vraag voor de werken een schriftelijke prijsraming en informeer naar verplaatsingskosten, onderdelen en eventuele extra werken. Laat je ook niet verleiden door opvallend lage vanafprijzen.

ACTUA

VAN ONZE FOTOGRAAF KRISTOF VADINO

Brussel, onderwijsbetoging

In juni fotografeerde ik de betogingen tegen de besparingen in het Franstalig onderwijs. Het ging er soms hard aan toe, maar de pers werd de eerste dagen gevrijwaard. Tot de derde dag een spreker op de studentenmars waarschuwde voor ‘de fotografen’. Op die derde dag zat ik ingesloten en moest ik wegrennen van een kogelregen aan stenen. Het is niet de eerste keer. Ook bij protesten van antivaxers, extreem-rechts, boeren, extreem-links, wordt de pers meer en meer geviseerd. Ik probeer altijd ook het niet-gewelddadige plaatje naar voor te schuiven, want de meeste betogers zijn vreedzaam. De komende weken of maanden zal het protest wellicht opnieuw oplaaien.

Zoveel klokken zullen er straks hangen in de Singelbergbeiaard, een initiatief van industrieel Fernand Huts die in de Antwerpse haven, naast het hoofdkwartier van zijn bedrijf Katoen Natie, de grootste beiaard ter wereld wil bouwen. Met het project wil hij de beiaardcultuur nieuw leven inblazen. Als alles volgens plan verloopt, is de Singelbergbeiaard tegen 2028 klaar. Tot dan mag Zuid-Korea zich nog eigenaar noemen van de grootste beiaard ter wereld, met 78 klokken.

GROENE OMGEVING ZORGT VOOR MINDER MENTALE ZORG

Dat een wandeling in het groen deugd kan doen, wisten we al. Maar een studie van CM toont nu ook een verband tussen wonen in een groene omgeving en minder gebruik van zorg. Uit de resultaten blijkt dat mensen die in een groenere omgeving wonen, minder vaak een beroep doen op geestelijke gezondheidszorg. Een toename van 20 procent aan groene ruimte in de wijk gaat ook samen met een relatieve daling van 3,73 procent in het gebruik van eerstelijnszorg. Een groene buurt is dus niet alleen goed voor de natuur, maar mogelijk ook voor ons hoofd.

ACTUA

AGENDA Dag van de Ouderen én de Koffie

LIFEHACKS

TEGEN VIEZE GEURTJES Kookgeuren neutraliseren met azijn Heb je last van hardnekkige kookgeuren? Zet tijdens of na het koken een pannetje met een scheut azijn op een laag vuur. De azijn helpt om sterke geuren te neutraliseren zonder dat je huis naar azijn begint te ruiken.

Baking soda en koffie Ook baking soda en koffie kunnen helpen om onaangename geurtjes te neutraliseren. Strooi wat baking soda in de prullenbak of op een stinkend tapijt. In ruimtes met een hardnekkige geur kun je ook een bakje met koffiebonen zetten. Zo krijgen vieze luchtjes minder kans om te blijven hangen.

1 oktober is het Internationale Koffiedag. Goed nieuws voor wie pas op gang komt na een eerste koffie. Diezelfde 1 oktober is het ook de Internationale Dag van de Ouderen.

Week van de Fair Trade

Van 7 tot 17 oktober is het Week van de Fair Trade. Gedurende deze tien dagen organiseren steden, gemeenten, winkels en organisaties allerlei activiteiten om eerlijke handel en duurzame producten onder de aandacht te brengen. Het idee achter Fair Trade is eenvoudig: boeren en producenten in het Zuiden krijgen een eerlijkere prijs voor hun producten, terwijl er ook aandacht is voor betere arbeidsomstandigheden en duurzaamheid.

Oktober is borstkankermaand

“ “Als je 30, 40 jaar bent,

ben je een stier. Maar ik ben veranderd. Ik ben veel softer geworden.” Topchef Peter Goossens (62) in de podcast De Zandloper op Radio 2

Oktober staat wereldwijd in het teken van borstkanker. De hele maand wordt aandacht gevraagd voor het belang van preventie, vroegtijdige opsporing en onderzoek. De roze kleur en het roze lint zijn intussen bekende symbolen van de campagne. Borstkanker is de meest voorkomende kanker bij vrouwen. Door alert te zijn voor veranderingen aan je borsten en deel te nemen aan de aanbevolen screenings, kunnen afwijkingen vroeg worden ontdekt.

Verse maaltijde n aan huis kan vanaf

€ 7,50

LEKKER THUIS Home cuisine zorgt voor een lekker, verse en gezonde maaltijd aan huis, elke dag!

Wat doet Home Cuisine?

Hoe bestellen?

Home Cuisine brengt smaakvolle, gezonde en vers bereide gerechten gekoeld bij u aan huis. U hoeft ze enkel nog een paar minuutjes op te warmen in de microgolfoven en klaar. Maak zelf uw keuze uit onze ruime selectie van gevarieerde en evenwichtige dagschotels en keuzemenu’s. Een menu bestaat telkens uit een soep, een hoofdgerecht en een dessert en wordt gekoeld aan huis geleverd.

U kunt ons bereiken via mail of gratis nummer 0800 19 020. Om uw persoonlijke wensen zo goed mogelijk te leren kennen, kunt u ons telefonisch of per e-mail vrijblijvend contacteren. We leggen de werking graag aan u uit.

INFO@HOMECUISINE.BE WWW.HOMECUISINE.BE

Waarvoor staat Home Cuisine? Lekker en evenwichtig: Onze menu’s worden steeds met de grootste zorg samengesteld en zijn afgestemd op de seizoenen. Ook de lekkerste klassiekers van de Belgische keuken vindt u erin terug.

Bel gratis

Vers en gezond: Met Home Cuisine geniet u telkens weer van een (h) eerlijke maaltijd. Geen smaakversterkers of bewaarmiddelen, maar altijd bereid met de meest verse ingrediënten.

0800 19 020

Gemakkelijk: U beslist zelf hoe vaak u bestelt, wanneer het wordt geleverd en wanneer u de maaltijden zal eten. Enkel nog een paar minuutjes opwarmen in de microgolfoven en klaar. Zo eenvoudig is dat!

WWW.HOMECUISINE.BE

OVER WAT TELT

ACTEUR RUDY MORREN

“Alleen sta je nergens.” 8

OVER WAT TELT

Rudy Morren (62) speelde in Spoed, Kinderen van Dewindt en De zonen van Van As. Tot het licht uitging in maart 2018. Diagnose: parkinson. KL, de Klootzak, noemt hij zelf zijn ziekte. In de film Team Rudy van Nic Balthazar zien we een geknakte man die nauwelijks rechtop geraakt. Maar ook een man die hulp zoekt in zijn stamcafé en zo een mooie schare van 38 vrienden rond zich verzamelt. En een man voor wie de hel in nieuw leven verandert, wanneer neurochirurgen twee elektroden acht centimeter diep in zijn hersenen plaatsen. Tekst Dominique Coopman — Foto's Katrijn Van Giel

ie ben ik? Het is de vraag die Rudy Morren zich ook stelde, toen hij parkinson kreeg, en zijn hele bestaan door elkaar werd geschud. “Ik dacht lang dat ik onsterfelijk was. Een zondagskind. Een goede relatie, pluskinderen, een fantastisch werk. Ik stond dertig jaar op de planken, deed theater en tv. Tot in maart 2018 mijn wereld stilviel. Niets was nog hetzelfde. Alles werd een gevecht. Ik kon niet meer acteren, want ik vertrouwde mezelf niet meer. Ik verloor ook mijn maten, de acteurs met wie ik dag in dag uit repeteerde, speelde, lachte en bij wie ik bij een pint allerlei problemen besprak.” Parkinson is een chronische, ongeneeslijke hersenaandoening waarbij zenuwcellen die dopamine aanmaken, langzaam afsterven. Het is zoals MS, ALS, frontotemporale dementie en alzheimer een degeneratieve hersenziekte, waarbij iets in het brein verkeerd loopt. Afremmen kan door medicatie, maar dat werkt niet bij iedereen even goed en heeft neveneffecten. In België leven vandaag naar schatting 50.000 mensen met parkinson, een aantal dat de komende twintig jaar zal verdubbelen. Pech? Ja en nee. Ooit

blootgesteld zijn aan pesticiden, is een oorzaak van parkinson. Morren is kwaad als hij daaraan denkt. Parkinson heb je ook elke dag. “Elke dag kan de ziekte toeslaan”, zegt Morren. De impact op je omgeving is ook groot. Kort na de diagnose ging Rudy’s vriendin weg. Ze waren 25 jaar samen. “Ik snap het”, zegt Morren. “En toch.” Hij leerde iemand anders kennen. “Mijn grote liefde”, zegt hij. Maar ook zij ging na vijf jaar weg. “Er waren amper vijf of zes mensen die wisten dat ik parkinson had, en eigenlijk wou ik dat zo houden. Maar tijdens de covidperiode joeg mijn vriend en acteur Michaël Pas me naar buiten. Hij haalde me uit mijn isolement. Toen kwam de vraag om mijn verhaal te doen. ‘Laat me gerust man’, zei ik. In feite was dat belachelijk, maar sommige zaken hebben hun tijd nodig.” Het duurde ook lang vooraleer je om hulp vroeg … “Ik kwam met moeite buiten en was beschaamd. Tot ik een soort van aha-erlebnis kreeg. Ik ging naar mijn stamkroeg om vriendjes te maken. De slager wou ossobuco eten maar kon het niet klaarmaken. Ik kook graag en ik zei: ‘Geef mij het vlees, voldoende

om het hele café eten te geven, en ik maak het voor je klaar.’ Twee weken later aten zestien mensen bij mij thuis ossobuco. En na het eten, gaf ik een toespraak. ‘Ik heb hulp nodig’, zei ik. Die zestien zijn gebleven en vormen nu een groep van 38. ‘Het afdak’ of ‘Team Rudy’ noemen ze zich. Vandaar de naam van de film. Hoe meer je beseft dat je de oorlog tegen die klootzak in je kop niet kunt winnen, hoe belangrijker de mensen rond je. Zij geven me vleugels. Ik ben elke dag ziek, maar ik heb altijd vrienden rond me. En om de zes weken nodig ik hen uit om te eten en te genieten. Onze verbindingsfeesten. Dagen van tevoren ben ik ermee bezig, achteraf ben ik er kapot van, maar ik haal er enorm veel energie uit.” Hoe beleef je parkinson mentaal? “Stel dat ik jou zou zeggen dat je vanaf vandaag tot het laatste van je dagen elke dag 100 procent ziek bent. En 100 procent wil zeggen dat er dagen zijn dat je niet recht kunt. Dat je als een mummie in je kist ligt. Het idee van nooit meer gezond te worden. Ik wil er niet te lang bij stilstaan, maar het is ongelooflijk hoeveel mentale weerbaarheid dat vraagt. Maar een alternatief is er niet tenzij doodgaan. »

OVER WAT TELT

“Toen ik op een avond twee pistoletjes wou smeren, was ik daar twee uur mee bezig, tot ik ze uit frustratie weggooide.”

Een paar weken voor mijn Deep Brain Stimulation-operatie, in juli 2025, was het bijna zover. Ik had in gedachten al van iedereen afscheid genomen, had samen met mijn huisdokter de LEIF-papieren in orde gemaakt. Want het was echt niet meer te doen. Toen ik wou eten, moest ik vastgebonden worden. Toen ik telefoneerde, schoot mijn gsm alle kanten uit. Toen ik op een avond twee pistoletjes wou smeren, was ik daar twee uur mee bezig, tot ik ze uit frustratie weggooide.” Parkinson kan je afremmen door medicatie, maar bij jou werkte dat bijna niet meer. Gelukkig was je bij de 15 procent die kon worden geopereerd. “Een kleine 15 procent komt in aanmerking voor een DBS-operatie. Ik was erbij. Maar dan nog moet je geluk hebben. Van de honderd operaties zijn er twintig die slecht aflopen, zestig die min of meer oké zijn, achttien die goed gaan, en twee die heel goed gaan. Ik zit bij die twee. Als je me nu vraagt hoe het gaat dan zeg ik heel erg goed. Mijn levenskwaliteit is met reuze schreden vooruitgegaan. De ziekte is niet weg, maar ik heb 85 procent van mijn capaciteiten terug.” Hoe ging je om met jouw nieuwe leven na de operatie? “Ik wist niet wat me overkwam. Ik had al afscheid genomen en werd plots een Morren 2.0, die niet wist hoe zijn dagen in te vullen. Ik ben ook directer gewor-

den. Geen tijd voor flauwekul. Als iets me dwarszit, zeg ik het graag. Is iemand te lang aan het woord, vraag ik wat zijn punt is. Onze tijd is beperkt, ook die van mij. Soms vertrek ik, midden in een cafégesprek. En als ik een to do-lijstje maak, zet ik er drie dingen op, geen honderd. Dat geeft me meer voldoening.” Hoe zie je de toekomst? “Ik ben een struisvogel. Kop in het zand. Mijn manier om ermee om te gaan, en dus de beste. En toch. Na mijn operatie maakte boosheid plaats voor hoop. Praktisch? Ik ga om de drie maanden naar de neuroloog, dat is mijn perspectief. En ik heb mezelf bij het begin van mijn ziekte de belofte gedaan elk jaar één goed boek te schrijven. We zijn acht jaar verder en ik zit aan acht boeken. Schrijven is mijn ding geworden. Ik voel me niet ziek als ik onder vrienden ben, en ook niet als ik schrijf. Ik was een creatieve mens, en de medicijnen die ik slik versterken dat. De verhalen rollen er vaak uit. En door te schrijven, kan ik me uiten. Bovendien steek ik er humor in, zodat het verteerbaar blijft voor de lezer. Humor zit in mijn karakter. Niet dat ik geen aandacht heb voor de diepte van de zaak, maar als acteur, auteur en verteller moet ik er ook voor zorgen dat de toeschouwer en de lezer blijven zitten. En humor geeft lucht aan wat zwaar is.” Jouw grootste verdriet kennen we. Wat is jouw grootste geluk? “Dat ik er na alles nog ben. En om-

ringd ben door een massa vrienden. De vriendschap voor een ander is het enige kapitaal dat we hebben als mens. Ik voel me echt rijk. Mijn team van vrienden is ook gebleven. De groep had kunnen uiteenvallen, maar na vijf jaar is de verbondenheid groter dan ooit. En elk vervult zijn rol. En zij zien mij graag, ik zie hen graag, en zij zien elkaar graag. Het enige wat ik ervoor heb moeten doen, is mijn huis openzetten.” Wat betekent de liefde voor jou? “Ach man. De liefde is het schoonste wat je op de wereld kunt vinden. Ik mis dat. Ik ben gelukkig met al mijn vrienden, maar een partner hebben of niet, maakt wel een verschil. Ik was 25 jaar samen, daarna nog eens vijf jaar. En dan alleen. Ziek en alleen. Ik mis mijn partner. Ik mis mijn grote liefde. Ik neem hen niets kwalijk, maar ik vind het niet fijn om elke dag alleen in mijn bed te kruipen en alleen op te staan. Op een bepaald moment wist ik niet meer van welk hout pijlen te maken, zo verdrietig was ik. Ik zou zo graag oud worden met iemand, maar ik weet niet of ik die nog ga vinden.” Tegen wil en dank ben je een stem geworden van en voor mensen die met parkinson kampen. En die stem is vaak kwaad. “Het is me in de schoot geworpen. Door mijn bekendheid, mijn boeken en de film Team Rudy won mijn verhaal aan scherpte. Ik ben ook woest, omdat er niets wordt gedaan aan de oorzaak van parkinson, terwijl iedereen wel weet hoe groot de invloed van schadelijke sproeistoffen is op deze ziekte. Kijk, ik groeide op in een heel warme thuis in Aarschot, met drie zussen en twee broers. Mijn vader was kraanman. Hij moest de putten graven waarin afval werd gestort. Daarna gooide hij die putten dicht. Het is een plek waar ik mijn kinderen, als ik die had, nooit zou laten spelen. Pal ernaast ligt een waterwinningsgebied. Begrijpe wie kan.

OVER WAT TELT

FILM ‘TEAM RUDY’ De film is een warme, intieme en vaak ontwapenend grappige documentaire over acteur–schrijver Rudy Morren, die na zijn Parkinson-diagnose een verbazingwekkend kracht-team rond zich verzamelt, een ingrijpende hersenoperatie ondergaat, en ontdekt dat verbondenheid misschien wel de mooiste en belangrijkste vorm van gezondheidszorg is. Kijk op www.teamrudy.be voor meer informatie en speeldata van de film.

Mijn broers en ik speelden ook graag op de boerderij van mijn grootouders. Als klein jongetje plukten we de vers gespoten aardbeien en aten die met veel smaak op. Op vandaag kennen we de gevolgen van al die giftige pesticiden, maar we doen niets. In Frankrijk, waar de ziekte vooral in de wijnstreek voorkomt, is parkinson erkend als beroepsziekte, maar hier? Terwijl het een kloteziekte is. Je krijgt dat en er is geen weg terug.”

Hoe kijk je naar de dood? “Als ze me morgen zeggen ‘Morren, de gordijnen gaan dicht’, dan is dat zo. Ik heb veel gezien. Veel mensen ontmoet. Veel vrienden gehad. Een rijk leven. Veel gekregen. Ben dankbaar. Ik merk dat ik al in de verleden tijd spreek. En toch, laat het aub maar nog even duren, want ik hou echt wel van het leven. En ik wil er nog lang zin aan geven. Zin voor mezelf en voor de ander. Want alleen sta je nergens.”

Rudy Morren schreef twee autobiografische boeken over zijn ziekte en hoe die zijn leven veranderde. Kijk op pagina 55 van dit magazine en win een exemplaar van ‘De man die niet alleen viel’ of ‘Na de val’.

OKRA HELPT

Kan ik de belastingaangifte van mijn moeder opvolgen vanop afstand? Tekst Marijn Loozen — Illustratie Shutterstock

Beste Ludo

Beste OKRA Ik help mijn 92-jarige moeder met haar administratie. Onlangs kreeg ze haar aanslagbiljet. Bij het nakijken merkte ik dat er mogelijk iets niet klopt. Mijn moeder woont niet in de buurt en voor elke fiscale formaliteit of opzoeking moet ik nu naar haar rijden zodat ze kan inloggen met haar eID. Bestaat er geen manier om haar belastingzaken vanop afstand officieel te regelen? Dank en vriendelijke groet Ludo

Ja, gelukkig wel. Sinds 2025 bestaat het mandaat Belastingaangifte Burger. Daarmee kan je moeder jou officieel toestemming geven om bepaalde fiscale zaken online in haar naam te regelen. Dankzij het mandaat kan je via je eigen eID of itsme handelen voor je moeder. Zij hoeft dus haar persoonlijke inloggegevens niet met jou te delen en je hoeft je ook niet telkens te verplaatsen wanneer je haar belastingzaken wilt opvolgen. Het gaat om een soort digitale volmacht waarmee je onder meer: de aangifte personenbelasting kan invullen en indienen; een voorstel van vereenvoudigde aangifte kan nakijken; fiscale documenten kan raadplegen; een bezwaarschrift kan indienen. Voor veel ouderen is dit een grote hulp. Wanneer digitale administratie moeilijker wordt, kan een vertrouwd persoon ondersteuning bieden zonder telkens een verplaatsing te moeten maken. Hoe vraag je het mandaat aan? Het mandaat wordt online aangemaakt via de toepassing van de FOD Financiën. Zowel de mandaatgever (je moeder) als de mandaatnemer (jij) moeten zich aanmelden en het mandaat digitaal ondertekenen. Dat kan met itsme of met de eID en

OKRA HELPT

een kaartlezer. Je vindt de toepassing via de website http://financien.belgium.be/nl/E-services/mandaten Na de ondertekening door beide partijen wordt het mandaat automatisch actief. Vanaf dan kan je de toegelaten online diensten gebruiken in naam van je moeder.

Denk vooruit

Net zoals bij een zorgvolmacht kan dit mandaat alleen worden gegeven zolang iemand nog zelf zijn of haar wil kan uitdrukken. Daarom is het verstandig om tijdig na te denken over zulke praktische regelingen. Zo vermijd je later heel wat administratieve kopzorgen.

Goed om te weten

Je hoeft geen familielid te zijn om als mandaatnemer op te treden. Ook een goede vriend, buur of kennis kan een mandaat krijgen. Een persoon kan meerdere mandaatnemers aanstellen. Slechts één persoon kan echter je belastingaangifte indienen. Het mandaat kan op elk moment door één van beide partijen worden stopgezet. Je moeder blijft als mandaatgever altijd eindverantwoordelijk voor de fiscale handelingen die in zijn of haar naam gebeuren.

Meer info:

https://fin.belgium.be/nl/e-loket/fiscalehandelingen-delegeren-tussen-burgers Heb je ook een (zorg)vraag? Mail naar zorgrecht@okra.be. Misschien beantwoorden we jouw vraag in een volgende editie van OKRA helpt.

Eet zorgeloos KIES DE ONDERSTEUNING DIE PAST BIJ JOUW MAALTIJD. Neem in vóór de maaltijd, en voel meteen het verschil! SPIJSVERTERINGSONGEMAKKEN

LACTOSE-INTOLERANTIE

Ondersteuning nodig bij de vertering van je maaltijd?

Wil je zorgeloos kunnen genieten van melk en melkproducten?

Digest-OK bevat een brede mix van spijsverteringsenzymes voor de vertering van koolhydraten, eiwitten en vetten. Heemst en L-glutamine ondersteunen de spijsvertering.

Lactose-OK bevat lactase, een enzym dat lactose afbreekt en de lactosevertering verbetert bij mensen die lactose moeilijk verteren.

MOEILIJK VERTEERBARE VOEDING

HISTAMINERIJKE VOEDING

Zijn ui, look, peulvruchten of volkorenproducten moeilijk verteerbaar?

Hoofdpijn, jeuk of spijsverteringsongemakken na histaminerijke voeding?

Preflatine-OK bevat alfa-galactosidase, een enzym dat bepaalde complexe koolhydraten helpt afbreken en zo hun vertering ondersteunt.

Amine-OK bevat lichaamseigen DAOenzym (diamine oxidase), dat helpt histamine uit voeding af te breken.

Producten verkrijgbaar in de apotheek en parafarmacie. www.revogan.be - Revogan NV - Landegemstraat 1, BE-9031 Drongen, Tel. +32 (0)9 280 90 60 - info@revogan.be

DOSSIER BLUE ZONES

De zoektocht naar gezond en actief oud worden Wat is het geheim om gezond oud te worden? Ooit deden mythische verhalen de ronde over een fontein van de eeuwige jeugd. Tegenwoordig zweert de ene bij intermittent fasting, de andere bij een paleodieet. Misschien ligt het antwoord niet alleen in wat we eten, maar in hoe we leven. Dat is precies wat onderzoekers ontdekten in de zogenaamde Blue Zones: plekken op aarde waar opvallend veel mensen gezond en actief oud worden. Tekst Hilde Van Malderen — Illustratie Shutterstock

DOSSIER BLUE ZONES

Onderzoekers gingen ervan uit dat weinig mensen na hun zestigste nog verhuizen, waardoor de resultaten een goed beeld gaven van de invloed van de omgeving waarin ze leven.

at we vandaag over Blue Zones spreken, is eerder toeval. Sardijns arts en onderzoeker Gianni Pes ontdekte als eerste het grote aantal honderdjarigen in Sardinië. Hij presenteerde die resultaten in 1999 op een congres voor demografen, die eerst sceptisch waren over de data. De Belgische demograaf Michel Poulain ging ermee aan de slag en controle wees uit dat de leeftijden correct waren. Hij trok naar Sardinië en elke keer hij een dorp ontdekte met veel honderjarigen, omcirkelde hij het met een blauwe pen. De Blue Zones waren geboren. Toen Michel Poulain in 2004 voor het eerst over een Blue Zone schreef, ging het uitsluitend over een afgelegen berggebied in Sardinië. Pas later werden het Japanse Okinawa, Nicoya in Costa Rica en het Griekse eiland Ikaria toegevoegd. In 2023 kreeg ook Martinique officieel de status van Blue Zone, waardoor de teller vandaag op vijf staat. Ook andere zones, zoals Kreta, wilden graag de titel, maar kregen die niet volgende wetenschappelijke definitie die Poulain opstelde. In later onderzoek vergeleken wetenschappers onder andere hoeveel mensen die in 1970 zestig waren, dertig jaar later nog in leven waren. Ze gingen ervan uit dat weinig mensen na hun zestigste nog verhuizen, waardoor de resultaten een goed beeld gaven van de invloed van de omgeving waarin ze leven.

De verschillen waren opvallend. In Sardinië bijvoorbeed bereikte 5,8 procent van de mannen een leeftijd tussen 90 en 99 jaar. In de rest van Italië was dat slechts 3,1 procent. Vooral mannen bleken er dus aanzienlijk langer te leven. In Okinawa zagen de onderzoekers een sterker effect bij vrouwen. Daar werd 25,6 procent van de vrouwen tussen 90 en 99 jaar oud, tegenover 13,4 procent in de rest van Japan. En dat terwijl Japan al bekendstaat als een van de landen met de hoogste levensverwachting ter wereld.

De zeven blauwe principes

Poulain bezocht de blauwe zones meermaals en bestudeerde de leefgewoontes van de inwoners. Hij formuleert op zijn website, gewijd aan het onderzoek, zeven ‘blauwe principes’ die voorkomen in alle zones.

BEWEGING

Op Okinawa na liggen alle Blue Zones in heuvelachtige of bergachtige gebieden. Daardoor maakte beweging bijna vanzelf deel uit van hun dagelijkse gewoonte. Een boodschap doen, naar de buren wandelen of werken op het land betekende vaak klimmen en dalen. Ook op hogere leeftijd bleven mensen actief, simpelweg omdat hun omgeving hen daartoe aanzette. Pas wanneer hun lichaam het echt niet meer toeliet, gingen ze minder bewegen.

ETEN

Ook hun eetpatroon had veel gemeen. In de Blue Zones stonden vooral verse,

lokale en seizoensgebonden producten op het menu. Sterk bewerkte voedingsmiddelen waren er eerder uitzondering dan regel. Bovendien aten de bewoners er met mate. Ze stopten vaak met eten voordat ze een vol gevoel kregen. Op Okinawa was de calorie-inname zelfs lager dan in de andere zones.

STRESS, FAMILIE EN GEMEENSCHAP

De inwoners bleven voor een groot deel gespaard van de hectiek van de westerse maatschappij. Ze hadden er maar weinig last van stress, stelde Poulain vast. Ze waren ook erg afhankelijk van elkaar voor sociale contacten. Familie kwam er op de eerste plaats. In tegenstelling tot in onze maatschappij woonden ouderen er vaak samen met jongere generaties. Solidariteit oversteeg er de familiale grenzen. Ouderen werden er gerespecteerd en bewonderd door de hele gemeenschap.

RESPECT VOOR DE AARDE

Mensen woonden vaak dichter bij de natuur. Ze verspilden weinig, herstelden spullen in plaats van ze meteen te vervangen en aten vooral wat lokaal beschikbaar was. Die respectvolle omgang met hun omgeving zorgde niet alleen voor een kleinere ecologische voetafdruk, maar ging vaak ook samen met een eenvoudiger en minder stressvol leven. Tijd doorbrengen in de natuur maakte bovendien deel uit van het dagelijkse leven. »

DOSSIER BLUE ZONES

Een doel geeft richting aan het leven, ook na de pensioenleeftijd.

EEN DOEL IN JE LEVEN

Mensen in de Blue Zones hadden vaak een duidelijke reden om ‘s morgens op te staan. Dat hoefde geen groot levensdoel te zijn. Het kon gaan om zorgen voor kleinkinderen, vrijwilligerswerk doen, een hobby uitoefenen of een rol spelen binnen de gemeenschap. Onderzoek toont aan dat mensen met een gevoel van zingeving vaak gelukkiger zijn, beter omgaan met tegenslagen en langer gezond blijven. Een doel geeft richting aan het leven, ook na de pensioenleeftijd.

De Belgische ‘Blue Zones’: hier worden we het oudst België is officieel geen blauwe zone, maar de c ijfers over levensverwachting tonen wel duidelijke regionale

verschillen. Volgens de meest recente cijfers van Statbel ligt de levens verwachting bij geboorte het hoogst in Vlaams-Brabant. In de periode 2021–2023 bedroeg die 83,4 jaar. Ook de andere Vlaamse provincies behoren tot de regio’s met een relatief hoge levensverwachting, terwijl de Waalse provincies en Brussel gemiddeld lager scoren. In recentere cijfers, tot en met 2025, blijft Vlaams- Brabant de Vlaamse koploper, met een levensverwachting van 83,9 jaar.

BESTAAN DE BLUE ZONES NOG? De voorbije jaren kreeg het concept van de Blue Zones steeds meer kritiek. En daar zit een uitgekiende marketing-aanpak voor iets tussen, want de term groeide uit tot een sterk merk. De Amerikaanse journalist Dan Buettner liet de naam registreren en bouwde er een succesvolle onderneming rond uit, met boeken, reizen, cursussen en zelfs Blue Zone-producten. Tot frustratie van onderzoeker Michel Poulain, die mee aan de basis lag van het oorspronkelijke onderzoek. Ook wetenschappers plaatsen vraagtekens bij het concept. De Australische onderzoeker Saul Newman betwijfelt of alle honderdplussers in de Blue Zones werkelijk zo oud waren als werd aangenomen. Volgens hem kunnen gebrekkige bevolkingsregisters en fouten in administratieve gegevens een deel van de verklaring zijn. Poulain erkende dat de controle niet

Ook binnen Vlaanderen zijn er opvallende verschillen. In de Statbel-cijfers voor 2023 lag de levensverwachting voor mannen het hoogst in de arrondissementen Leuven en Maaseik. Bij vrouwen waren Leuven en Tielt de koplopers. Wanneer we naar alle inwoners samen kijken, had Halle- Vilvoorde in de periode 2022–2024 de h oogste levensverwachting van de Vlaamse arrondissementen. De cijfers voor Vlaanderen als geheel liggen daarbij rond 83 jaar.

overal even makkelijk was, al werd het onderzoek in Sardinië wel grondig gevoerd. In Ikaria en Nicoya was dat minder gedetailleered. En zelfs Poulain heeft twijfels over Okinawa, omdat de kans om er 100 te worden wel heel erg hoog was. In een studie uit 2024 van Poulain merkte hij al op dat de generatie geboren na de Tweede Wereldoorlog er minder uitzonderlijk oud wordt. Dat kan volgens de demograaf zowel te wijten zijn aan een mogelijke overschatting van het aantal eeuwelingen in het verleden als aan de intrede van een meer westerse levensstijl. Daarom rijst nog een andere vraag: bestaan de Blue Zones vandaag nog wel? Door globalisering hebben ook deze regio’s steeds meer westerse gewoontes overgenomen. Op Nicoya zijn er tegenwoordig nog maar weinig sporen van de traditionele leefgewoontes, die het schiereiland ooit bijzonder maakten. En in Okinawa is de geschatte levensduur van een man intussen lager dan het Japans gemiddelde.

DOSSIER BLUE ZONES

“Kleine aanpassingen worden gewoontes.” Tijdens Vitaliteitsdagen vertaalt Lowie Van Doninck al meer dan tien jaar de Blue Zones-principes naar haalbare praktische tips. De Vitaliteitsdagen zijn vooral bekend in Nederland, maar vinden nu ook ingang in ons land. Na een succesvolle eerste Vitaliteitsdag in Malle net voor de zomer, willen OKRA en Lowie er nu meer organiseren. “Mensen weten vaak wel wat gezond is. De kunst is om het ook gemakkelijk en leuk te maken. Daar kunnen we bij helpen.” Wat kunnen we thuis al doen?

“Begin bij je omgeving. Zorg voor wat meer groen en zoek momenten van rust. We staan er bijvoorbeeld nauwelijks bij stil hoeveel lawaai er voortdurend in huis is: de vaatwasser, wasmachine, televisie, computer, … Stilte is schaars geworden. Ook beweging kun je opnieuw inbouwen in je dag. We zitten ontzettend veel. Sta na ongeveer een uur even op en wandel tien minuten. Dat lijkt banaal, maar zulke onderbrekingen zijn belangrijk.”

Kan een rondje joggen ook een dag stilzitten compenseren?

“Niet helemaal. Langdurig zitten heeft een eigen negatief effect op onze gezondheid. Je kunt dat niet volledig wegpoetsen met een halfuur sporten. Daarom is het beter om beweging over de hele dag te spreiden.”

Gezond eten is vaak lastig, want de verleiding loert om elke hoek.

“Maak het eenvoudig. Voeg bij elke maaltijd wat groenten toe, zoals een paar kerstomaatjes bij de lunch. Eet wat vaker bonen en linzen, kies

volkorenproducten en neem bijvoorbeeld dagelijks een handvol noten. Het gaat vooral om gewoontes. Als je die eenmaal hebt, ga je ze zelfs missen.”

kandidaat stelden. Dat toont dat er duidelijk behoefte is aan een andere kijk op gezondheidszorg: niet wachten tot mensen ziek zijn, maar eerder investeren in gezond blijven.”

Waarom zijn sociale contacten zo belangrijk?

Wat is volgens jou de beste eerste stap?

“Ze behoren tot de sterkste factoren uit de Blue Zones. Familie, vrienden, buren en verenigingen geven je het gevoel dat je ergens bij hoort. Als je je gesteund en veilig voelt, neemt stress af. Daarom is verbinding geen luxe, maar een onderdeel van gezond ouder worden.”

Dat idee zit ook in de Vitaliteitsdagen die je met OKRA organiseert. Hoe zien die eruit?

“We proberen gezondheid tastbaar te maken, zonder het belerende vingertje. Tijdens zo’n dag kunnen mensen bijvoorbeeld hun stapgedrag en valrisico testen, oefeningen doen en informatie krijgen over voeding, bewegen en slaap. Maar ook eenzaamheid en sociale contacten komen aan bod. In Malle waren er zestig plaatsen, terwijl meer dan 120 mensen zich

“Kies één kleine verandering. Zet fruit zichtbaar in de keuken, sta elk uur even op, voeg groenten toe aan je lunch of bel iemand die je al een tijdje niet hebt gesproken. Gezond leven hoeft geen project te zijn. Het zijn juist die kleine keuzes die je elke dag opnieuw maakt.”

MEER WETEN OVER DE VITALITEITSDAG IN MALLE?

Bekijk via okra.be (klik op Actueel) het OKRAjournaal van juli 2026. Hou okra.be in de gaten voor aankondigingen van nieuwe Vitaliteitsdagen.

DOORGEVRAAGD

“ONZE MAATSCHAPPIJ IS NOG TE FEL GERICHT OP HET KERNGEZIN”

In goede en kwade dagen en tot de dood ons scheidt, klassieke trouwgeloftes zijn resoluut: scheiden is geen optie. Dat onrealistisch ideaal vormt de basis van het zogenaamde kerngezin. Kim Nelis, pyscho- en relatietherapeut, schreef er een boek over met een duidelijk boodschap: liefde en relaties horen niet in een keurslijf. Tekst Michiel Bronckaerts — Illustratie Shutterstock

DOORGEVRAAGD

n haar boek Het einde van het kerngezin? reflecteert Kim Nelis over hoe onze kijk op liefde en relaties doorheen de jaren is veranderd. Naast het traditioneel gezin komen steeds meer andere vormen in beeld zoals co-ouderschap, samengestelde gezinnen, birdnesting en relaties met meerdere liefdespartners tegelijk, polygamie. Al blijkt uit de reacties op onder meer relaties van bekende Vlamingen dat onze maatschappij daar nog niet helemaal klaar voor is. “Scheiden verkeerde lange tijd in de taboesfeer”, zegt Nelis. “Uit elkaar gaan was lang niet aan de orde, omdat bijvoorbeeld de vrouw enorm financieel afhankelijk was. Ondertussen leven we in een cultuur waar we liefde vluchtiger consumeren. We zoeken die ene persoon die voldoet aan al onze criteria. Blijkt dat niet het geval, dan gaan we naar de volgende. Dat is voor mij ook te veel van het goede. Maar dat verklaart wel deels die nieuwe relatievormen: we zoeken meer naar een vorm die bij ons past.” Die zoektocht blijft geen gemakkelijke onderneming. “Voor de duidelijkheid: er is niks mis met een traditioneel gezin, maar andere entiteiten zoals co-ouderschap kan je niet meer negeren. Toch blijft onze maatschappij voornamelijk gericht op het kerngezin. Er is weinig tot geen juridisch kader voor andere gezinsvormen. Zolang dat ontbreekt, erken je hen eigenlijk niet. Daarnaast voelt scheiden of afwijken van dat klassiek patroon als een soort falen. En dat is een denkfout. Er zijn meerdere manieren om lief te hebben. Ik geloof niet in eeuwige liefde of toch niet als vanzelfsprekend. Het is hard werken, keuzes maken, constant communiceren en je emoties leren reguleren.”

Liefde à la carte

Komt de vraag: geven we echt gehoor aan onze gevoelens? En delen we ze ook met anderen? Nelis: “Filosoof Khalil Gibran zei: ‘Tussen wat gezegd wordt en

niet bedoeld, en wat bedoeld wordt en niet gezegd, gaat veel liefde verloren’. We moeten onze emoties beter leren reguleren. Als je vasthoudt aan een onrealistisch ideaalbeeld, dan heb je geen ruimte om vrijuit te praten. Soms zit er niets anders op dan liefdevol uit elkaar gaan. Partners die per se willen samenblijven, om welke reden dan ook, maar net daardoor constant ruziën, worden er echt niet gelukkiger op. Op dat vlak zie ik wel een positieve evolutie, zowel bij mannen als vrouwen. Ze denken steeds meer na over wat ze verwachten van een relatie en hun partner.” Al dreigt dan het gevaar dat we daardoor net weer te hoge eisen stellen en meteen onze kar keren als de relatie niet loopt zoals verwacht. Dat kan je de oudere generatie alvast niet kwalijk nemen: zij gooiden niet snel de handdoek in de ring. “Dat is inderdaad de keerzijde van wat ik omschrijf als de menukaart aan relatievormen. Vandaag zijn de mogelijkheden bijna eindeloos, waardoor mensen soms de weg kwijtraken. Wat zoeken ze nu precies in een partner? In welke vorm? En voor hoe lang? Vroeger was dat minder een vraag, terwijl je vandaag als je wil overal een beetje van kan proeven. Dat heeft voordelen, maar brengt ook uitdagingen met zich mee. Een relatie vraagt nu eenmaal engagement. Op een bepaald moment moet je durven zeggen: dit is mijn keuze, en daar wil ik voor gaan. Anders blijf je eindeloos vergelijken, twijfelen en zoeken.”

“Er is weinig tot geen juridisch kader voor andere gezinsvormen.” is van grootouders, familie, buren of andere zorgfiguren, kan dat gezin een eiland worden.” Gelukkig is er ook een verschuiving van gezin naar gemeenschap. “Waar we vroeger opvoeding beperkten tot de biologische ouders en enkele familieleden, doorbreken nieuwe gezinsvormen die structuur. In co-ouderschap of samengestelde gezinnen heb je nu eenmaal een ruimer zorgnetwerk.” “Niet de vorm of samenstelling van het gezin is doorslaggevend, wel de aanwezigheid van veiligheid, zorg en liefde. Dat lijkt een simpele gedachte, maar we hebben het daar o zo moeilijk mee. Zodra pijn of verdriet opduikt, zien we dat snel als falen. Maar dat hoort bij relaties. Liefde ontstaat niet vanzelf. Je moet samen met anderen de stormen willen doorstaan. Als je die imperfecties omarmt, kunnen conflicten kansen worden om je waarden en grenzen opnieuw te ontdekken.”

Imperfecties omarmen

It takes a village to raise a child, je hebt een heel dorp nodig om een kind op te voeden, maar vandaag ontbreekt volgens Nelis net dat maatschappelijk draagvlak. Voor haar is het dan ook logisch dat het kerngezin afbrokkelt. “Het takkenpakket van ouders is eindeloos: werk, opvoeding, financiële zorgen, emotionele steun, ga zo maar door. Dat is heel wat voor één huishouden. Als er dan weinig steun

‘Het einde van het kerngezin’ van Kim Nelis is uitgegeven bij Borgerhoff&Lamberigts. Kijk op pagina 55 van dit OKRA-magazine en win een exemplaar van het boek.

GENERATIEMAKERS

STELLING

We moeten sneller af van olie en gas. Eén stelling, drie generaties. Lopen de meningen uiteen, of kunnen de generaties elkaar net vinden? Tekst Michiel Bronckaerts

“Halsoverkop het roer omgooien brengt nieuwe problemen met zich mee”

Dertiger

Jelle Lisson 35 jaar uit Leuven

Als de stelling was ‘we moeten af van gas en olie’, dan lijkt het antwoord mij redelijk evident: ja. Dat is niet zomaar een naïeve principekwestie. Gas en olie zijn fossiele brandstoffen, waarvan het lijstje met nadelen gigantisch is. Ze warmen de aarde op, nog veel sneller dan verwacht, ze veroorzaken luchtvervuiling en de ontginning leidt regelmatig tot milieurampen. België importeert ook nog eens de overgrote meerderheid ervan, waardoor we erg afhankelijk zijn van andere, ons niet altijd even goed gezinde landen. We slepen ons al jaren van de ene energiecrisis naar de andere. Dus gezinnen en bedrijven betalen zich elk jaar een beetje blauwer. De angel zit volgens mij in het woordje ‘sneller’. Want halsoverkop het roer omgooien, leidt op zijn beurt

tot nadelen, zowel economisch als ecologisch. De afbouw van gas en olie impliceert een toename van het elektriciteitsverbruik. Maar dat kost tijd en geld in de vorm van grootschalige infrastructuur, schaarse materialen, moeizame vergunningsprocedures en complexe bouwfases. Gebouwen beschikken over gasketels, die in principe nog jaren meekunnen, dus werkende toestellen vroegtijdig vervangen voelt wrang. Op grotere schaal kan ik me voorstellen dat voor bepaalde industriële activiteiten gas of olie tout court niet zomaar opzijgeschoven kunnen worden, bij gebrek aan degelijke alternatieven. En het is ten slotte ook een sociaal probleem, want de omschakeling vergt investeringen, waar niet alle gezinnen zomaar de centen voor hebben.

GENERATIEMAKERS

Vijftiger

Hilde Moons 59 jaar uit Hechtel

“We worden nu afgestraft op onze investeringen van jaren geleden” “Als je ziet wat er met het klimaat gebeurt, kun je moeilijk ontkennen dat er iets moet veranderen. Dus ja, we moeten nadenken over alternatieve energiebronnen. Maar dat betekent tegelijk dat de burger telkens moet investeren. Toen wij dertig jaar geleden bouwden, kregen we premies om een aardgasaansluiting te nemen. Diezelfde installatie zouden we nu moeten vervangen door een warmtepomp. Dan denk ik: en na hoeveel jaar moet die warmtepomp er weer uit?

Hetzelfde met onze zonnepanelen. Die hebben we enkele jaren geleden geïnstalleerd en daar hebben we zeker voordeel uit gehaald, maar met de digitale meter zijn de regels veranderd. Vroeger kon ik ’s avonds zonder problemen de was doen of onze hybride auto opladen, omdat we overdag genoeg elektriciteit produceerden. Nu moet je plots uitdokteren wanneer je wat verbruikt. Ik werk doorheen de dag, dus ik kan mijn huishoudelijke taken niet zomaar spreiden. Dat vang je op met een thuisbatterij, maar dan ben je wederom aan het betalen.

“ Door ons wispelturig energiebeleid verliezen we tijd” Zeventiger

Pierre Boeyens 75 jaar uit Sint-Katelijne-Waver

“Het moet sneller, want eigenlijk zijn we al te laat. Maar als onze overheid geen duidelijk standpunt inneemt, en dan vooral op de lange termijn, blijven we ter plaatse trappelen. Een voorbeeld: een aantal jaren geleden vervingen wij onze mazoutketel door een gasketel en kregen we daar nog subsidies voor. Vandaag moet je gas vervangen door een warmtepomp. Op den duur weet je niet meer waarin je moet investeren. Het helpt ook niet dat de volgende regering binnen enkele jaren de regels of subsidies mogelijks opnieuw verandert. Volgens mij hebben we nood aan een energiebeleid dat voor de komende dertig jaar de koers min of meer bepaalt. Je kunt onderweg bijsturen, maar het traject zou toch niet te veel mogen afwijken van het oorspronkelijke plan. Je kan moeilijk verwachten dat mensen steeds weer hun portemonnee bovenhalen. Ik wil gerust mijn deel betalen, maar dan wil ik ook weten

waar we als samenleving naartoe gaan. Bovendien moeten we niet alles bij de burger leggen. Er bestaan ook oplossingen op lokaal niveau. In Mechelen is er bijvoorbeeld een project waarbij warmte uit rioleringswater wordt gebruikt om een wijk te verwarmen en koelen. Zulke collectieve oplossing vind ik interessant. De overheid draagt een deel van de financiële lasten en wie kan en wil, doet mee. Want voor veel mensen is de omschakeling financieel gewoon niet haalbaar. Als je voor een warmtepomp eerst je hele woning moet isoleren en aanpassen, kost dat stukken van mensen. Ik zou dat ook niet zomaar kunnen betalen.

Zelf een stelling suggereren of je mening geven? Contacteer magazine@okra.be

WIE IS DE M/V/X ACHTER DE OKRA- VRIJWILLIGER? DEZE KEER: GASTON BOSMANS UIT HUMBEEK

“Alles wat ik doe, is een klein beetje een passie.” Tekst Nona Heremans — Foto Ellen Mertens

MVX

“Mijn grootste levensles is leren relativeren. Hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft dat je niet alles kunt controleren.” Naam: Gaston Bosmans Geboorteplaats & datum: Humbeek op 30 december 1949 Burgerlijke staat: Gehuwd met Jeannine Van der Trappen, 2 dochters Woont in Humbeek Professioneel leven: Leerkracht Huidige rollen OKRA: Voorzitter van OKRA Humbeek Hobby’s naast OKRA: fietsen, klussen en tuinieren

Wat is de beste herinnering aan je jeugd? De jaren bij de Chiro hebben me veel mooie herinneringen gegeven. Zoals Boudewijn De Groot in Testament zingt: “Dat zijn mijn goede jeugdherinneringen, die neem je mee zolang je verder leeft.” Begin jaren zestig zat ik zelf als kind in de Chiro, al is die groep later gestopt. In 1986 heb ik, toen 18 jaar oud, mee de jongens-Chiro van Humbeek opgericht. Dat deden we samen met de pastoor en onderpastoor, andere Humbeekse jongeren en ook Hugo Broos – op het voorbije WK voetbal de bondscoach van Zuid-Afrika – was daarbij betrokken. Vandaag ben ik als opa en vrijwilliger help ik nog steeds bij de Chiro, waar en wanneer dat kan. Die verbondenheid is nooit verdwenen. Wat is je grootste levensles (en waarom)? Leren relativeren. Hoe ouder je wordt, hoe meer je beseft dat je niet alles kunt controleren. Vroeger kon ik me enorm opjagen in het nieuws of in dingen die fout liepen. Nu weet ik dat het geen zin heeft om je druk te maken over zaken waar je toch niets aan kunt veranderen. Die levensles is belangrijk voor mij, omdat pessimisme en zwartkijkerij je gezondheid aantasten. Daarom probeer ik elke dag bewust en nuttig in te vullen, en er ook echt van te genieten. Toen ik mijn vader vlak voor mijn ogen zag sterven aan een hartaanval – hij was amper 63 – besefte ik: zo snel kan het gedaan zijn. Die gedachte draag ik nog altijd mee. Dus: veel doen, veel genieten, en vooral blijven relativeren.

Waarom ben je vrijwilliger bij OKRA? Toen het Trefpunt in Humbeek op zoek was naar een nieuw bestuur, heb ik me kandidaat gesteld. Dat ik het werk voor OKRA nu al vijftien jaar doe, komt vooral door de waardering van onze leden. Mensen die na een activiteit zeggen: “Die namiddag waren weer vitaminen voor ons hart” of “Goed dat je even naar me wilde luisteren.” Dat soort momenten geeft energie. En zo gaan we rustig verder. De dag dat iemand me zegt dat ik er te lang mee bezig ben, stop ik ermee. Tot dan blijf ik me met plezier inzetten. Wat doe je het liefst in je vrije tijd? Heb je een passie? Vrije tijd, dat heeft een gepensioneerde in overvloed! En die vul ik graag met bricoleren: timmeren, bouwen en tuinieren, … noem maar op. Ik word er niet moe van, integendeel het geeft me energie. Ik zet me ook in bij het onderhoud van de Lourdesgrot en ik fiets graag. Alles wat ik doe, is een klein beetje een passie. Ooit komt er een moment dat dit niet meer kan en daar ben ik bang voor. Wat is het spannendste/stoutste dat je ooit hebt uitgestoken? Ik was vroeger nogal aan de brave kant … of toch niet helemaal. In 1969 ging ik zo gezegd bij familie wat schilderwerk doen, maar in werkelijkheid trok ik vijf dagen met vrienden naar de Druivenfeesten in Overijse. Het schilderwerk raakte wél gedaan, dus niemand had iets te klagen. Ook nu nog vertel ik mijn kleinkinderen graag over dat soort avonturen.

DE WERELD MOOIER MAKEN

Elk jaar, op de derde zaterdag van oktober is het Internationale Reparatie Dag. Dan wordt wereldwijd het belang van herstellen in de kijker gezet. Minder snel weggooien is goed voor milieu en klimaat én voor de portemonnee. En daar draagt OKRA Lichtervelde een steentje toe bij met een maandelijks Repaircafé. Tekst An Candaele

DE HERSTELLERS VAN OKRA LICHTERVELDE GEVEN TOESTELLEN EEN TWEEDE LEVEN

et was Jozef De Keukelaere die tien jaar geleden het idee voor een Repaircafé opperde. Jozef deed sinds zijn brugpensioen als vrijwilliger nazicht en herstel van binnen gebrachte apparaten in een kring winkel. “Daar zag ik hoeveel apparaten er worden weggedaan omdat ze niet meer werken, terwijl ze nog te herstellen zijn”, vertelt hij. “Met vijf herstellers begonnen we eraan. In het begin konden alleen OKRA-leden er gebruik van maken, later breidden we uit naar leden van de partnerorganisaties van beweging.net.”

Tweede leven

Een van de herstellers verhuisde naar Antwerpen en onlangs overleed me-

dewerker van het eerste uur Roland Lammerteyn. De drie overblijvers - Jackie Coppens, Daniel Crombez en Jozef – kijken nu uit naar nieuwe vrijwilligers. “Je hoeft niet alles te kunnen of te weten, we werken samen en helpen elkaar”, legt Jozef uit. “Iedereen heeft zijn specialiteit. Er is geen competitie, we leren van elkaar en werken in een gemoedelijke en vriendschappelijke sfeer. Een tweede leven geven aan toestellen die niet meer werken is wat ons drijft. Zo helpen we de afvalberg verkleinen. Het geeft ook veel voldoening als mensen tevreden buitengaan omdat een toestel opnieuw werkt.”

Visvijverpomp en vinkenfluitje

Het Repaircafé in Lichtervelde is kleinschalig. “We houden het bij huishoudapparaten en kleine elektrische toestellen. Er worden een vijftal stuks per keer aangeboden”, vertelt Jozef. “Op de tien jaar dat we bezig zijn, gingen er zo toch al een 500-tal toestellen door onze handen. Daarvan kunnen we ruim de helft herstellen. We werken ook mee aan het jaarlijkse Repair Café van de plaatselij-

DE WERELD MOOIER MAKEN

ke 11.11.11-groep. Dan zijn er enkele techniekers extra, een fietshersteller én enkele naaisters. We hebben al van alles hersteld. Van een visvijverpomp over een fluitje om vinken mee te trainen tot koffiezetapparaten. Het mooiste was een klokje dat werd aangeboden door een klein meisje. Haar stralende gezicht toen ze het klokje heelhuids kon mee nemen … daar doen we het voor.”

Toestellen onderhouden

“We proberen mensen ook iets bij te brengen over het onderhoud en correct gebruik van toestellen”, legt Jozef uit. “Velen lezen de gebruiksaanwijzing niet, terwijl een juist gebruik de levensduur ten goede komt. Moderne koffiezetapparaten zijn vaak ingewikkelde toestellen waarop we lang zwoegen om het mankement te vinden. En onderdelen zijn ook niet altijd te verkrijgen. Maar we doen ons best en we leren elke keer bij.”

S200-TRAPLIFT

Handige Harries en Henriettes in Lichtervelde of waar ook in Vlaanderen zijn welkom om Repair Cafés te versterken. Meer info over waar en wanneer er een Repair Café is in je buurt op www.repaircafe.org Op de internationale Repair Day op 17 oktober zijn er allerlei initiatieven rond herstellen. Die dag vinden ook heel wat Repair Cafés plaats.

HOME SOLUTIONS

UW HUIS BLIJFT UW THUIS De momenten die écht tellen maakt u thuis mee. Laat ze daarom zo lang mogelijk duren door uw zelfstandigheid in huis te claimen met een traplift van TK Home Solutions. Geen vervelende trappen meer die een obstakel lijken, wel een veilige oplossing die u maximale onafhankelijkheid biedt in uw dagelijkse routine. Zo blijft uw huis nog lang uw thuis.

Win een gratis traplift* *Aanbieding onder voorwaarden, enkel in oktober Contacteer TK Home Solutions via: www.tk-traplift.be info.home.be@tkelevator.com

0800 94 365

MOVE BEYOND

FOCUS

KENT HOTEL OMA EN OPA NOG WEL SLUITINGSTIJDEN? Tekst Lynn Geerinck — Illustratie Arnoleon

FOCUS

Soms groeit de hulp stilletjes uit tot een tweede job. Of een derde. Studi o

Ed elw ss ei

Pedagoge, schrijver, spreker en gezinscoach Lynn Geerinck onderzoekt in haar nieuwste boek Hotel oma en opa de veranderende rol van grootouders. Want de grootouders van vandaag zijn niet die van gisteren, en ook niet die van morgen. Bovendien bestaat dé grootouder niet.

ie vandaag kinderen grootbrengt, doet dat steeds vaker op een klein eiland. Ouders combineren werk, school, opvang, hobby’s en een eindeloze stroom praktische regelzaken. Rond dat eiland bouwen ouders met vallen en opstaan een netwerk van familie, vrienden, buren en professionals. Ze orkestreren dat grotendeels zelf, want de vanzelfsprekende nabijheid van een aanwezig dorp is verdwenen. Bij al dat geregel wordt heel vaak beroep gedaan op oma en opa. Ja, het zijn vaak de grootouders die inspringen als de school belt en een kleinkind ziek is of wanneer er vakantieen weekendopvang nodig is. Dat is waardevol. Heel waardevol zelfs. Grootouders zijn voor veel gezinnen een onmisbare steunpilaar. Ze lijken wel de enige informele steunpilaren die overeind zijn gebleven van de befaamde ‘village to raise a child’. Maar precies omdat ze zo belangrijk zijn, is het goed om stil te staan bij de vraag: wat verwachten we eigenlijk van elkaar?

De stille kracht van grootouders

Grootouderschap is voor veel mensen een betekenisvolle levensfase. Onderzoek van MyFamily bij zeshonderd Vlaamse zestigplussers wees in 2025 uit dat 88 procent van de grootouders zich gelukkig voelt en 91 procent het grootouderschap leuk tot fantastisch vindt. Voor 58 procent overtreft het zelfs de verwachtingen. Sommige grootouders staan graag aan de zijlijn, andere duiken volop mee in de gezinslevens van hun kinderen. Sommigen willen vooral plezier maken, anderen zorgen, weer anderen geven kennis, passies en familiewijsheid door. De ene rol is niet beter dan de andere.

Grootouders brengen ook ‘geschenken’ mee. Ze zijn dragers van verhalen: van familieleden die de kleinkinderen misschien nooit gekend hebben, van recepten, liedjes, gewoontes en kleine rituelen. Opa die altijd hetzelfde verhaal vertelt. Oma die bij elk bezoek wafels bakt. Het zijn kleine dingen, maar ze geven kinderen een gevoel van continuïteit: ik behoor tot een verhaal dat al vóór mij begon. Een van de mooiste geschenken die grootouders kunnen geven, is tijd die niet altijd ergens naartoe hoeft. Vertraagde aandacht. Samen lezen, tuinieren, koken of naar een voetbalmatch kijken. Geen doel bereiken, maar gewoon samen zijn. Voor een druk gezin, kan een grootouder een rustpunt zijn.

Van pleziermaker tot tweede ouder

Tegelijk is de rol van grootouders veranderd. Gezinnen wonen niet altijd meer dicht bij hun familie en het dagelijkse leven is complexer georganiseerd. Voor gezinnen die op Hotel oma en opa kunnen rekenen, maakt dat een enorm verschil. Maar het kan ook zwaar worden. Soms groeit de hulp stilletjes uit tot een tweede job. Of een derde. Want veel grootouders zitten gesandwiched tussen de zorg voor hun kleinkinderen, de zorg voor hun eigen ouders – de overgrootouders – die er vaak ook nog zijn, een job (want de pensioenleeftijd is opgetrokken) en hopelijk ook nog wat tijd om zelf van het leven te genieten. Voor je het weet, draait Hotel oma en opa zeven dagen op zeven, en kent het geen sluitingstijden meer. Dat hoeft geen probleem te zijn. Sommige grootouders kiezen bewust voor een intensieve rol en genieten daarvan. Het »

FOCUS

In de vakliteratuur duikt zelfs het concept van de grootouderlijke burn-out op. probleem ontstaat wanneer hulp niet meer als een keuze voelt of grenzen steeds verder opschuiven. Uit onderzoek van MyFamily blijkt dat ongeveer 12 procent van de grootouders vindt dat de verwachtingen van jonge ouders soms te hoog gespannen zijn. In de vakliteratuur duikt zelfs het concept van de grootouderlijke burn-out op. Ook tijdens het schrijfproces van haar boek, stootte ik op verhalen van uitgeputte grootouders. Al lijkt er ook nog wat een taboe op te liggen. Want niemand geeft graag toe dat liefdevol zorgen ook vermoeiend kan zijn. Grenzen stellen is geen gebrek aan liefde. Een grootouder mag gerust zeggen: vandaag lukt het niet. Of: ik wil graag helpen, maar niet elke week. Dat maakt je niet minder betrokken. Het maakt duidelijk wat je wél kunt geven en zorgt ervoor dat wat je geeft ook echt liefdevol gebeurt.

Wanneer helpen bemoeien wordt

Een ander gevoelig punt, is de opvoeding. Want wat als jij als grootouder met de beste bedoelingen iets anders doet dan je kinderen zouden doen? Mag bij jou de televisie wat langer aan of moet een kind zijn bord leeg eten? Kies je voor een ander slaapritueel? En krijg je vervolgens van je dochter of zoon te horen dat het anders moet? Dat kan prikken. Je hebt zelf kinderen grootgebracht via die aanpak. Je hebt ervaring. Je bedoelt het goed. Toch is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen ervaring delen en de opvoeding sturen of overnemen. Ouders hebben het recht om hun eigen weg te zoeken. Een opvoedingsstijl kun je niet opleggen. Wat

wél kan, is nieuwsgierig blijven naar elkaar. De sleutel is afstemming: wat heeft het kind nodig en wat kunnen de verschillende opvoedingspartners bijdragen? Dat vraagt soms een gesprek. Blijf nieuwsgierig: “Ik merk dat jullie dit anders aanpakken. Wil je me vertellen waarom?” En ook van ouders vraagt het iets: de erkenning dat grootouders het goed bedoelen en dat er in hun advies ervaringen verscholen zitten. Strubbelingen hieromtrent komen meestal voort uit betrokkenheid, liefde of de behoefte om betekenisvol te blijven.

Van hotel naar village

Uiteindelijk gaat Hotel oma en opa niet alleen over grootouders. Het gaat over de vraag hoe we als familie en gemeenschap opnieuw meer voor elkaar kunnen betekenen. Ik gebruik graag het woord revillaging: opnieuw meer als een village of dorp rond kinderen en gezinnen gaan staan. Zodat grootouders niet alle

gaten moeten vullen. Een echte village bestaat uit verschillende mensen die elk iets bijdragen. Een buur die een kind meeneemt naar school. Een vriend die kookt wanneer het thuis moeilijk gaat. Een professional die mee ondersteunt. Balletles op woensdag. En een oma die op vrijdag zegt: vandaag heb ik mijn eigen plannen, waarna de oppas wordt ingeschakeld. Dat laatste is minstens even belangrijk. Een warme village is geen plek waarin iedereen altijd beschikbaar is. Het is een netwerk waarin mensen kunnen geven én ontvangen, waarin hulp gevraagd én geweigerd mag worden en waarin verschillen mogen bestaan. Verbinding zit vaak in kleine dingen. In langer blijven hangen na een bezoek. In oude foto’s bekijken. In een verhaal dat je al honderd keer verteld hebt en dat een kleinkind toch opnieuw wil horen. In samen koken, wandelen, lachen of niets doen. We leven dicht bij elkaar en soms toch ver van elkaar af. Maar tussen die eilanden kunnen we voortdurend kleine bruggen bouwen.

Lynn Geerinck is pedagoge, auteur, spreker en gezinscoach. Ze schreef onder meer Goed omringd, Wie zorgt er voor mijn kind? en Een bont gezelschap rondom je gezin. Hotel oma en opa is haar nieuwste boek over de veranderende rol van grootouders. Kijk op pagina 55 van dit magazine en win een exemplaar van het boek.

In de vakliteratuur duikt zelfs het concept van de grootouderlijke burn-out op.

De gift van je leven Elk jaar wordt 1 op de 5 Vlamingen geholpen door een vrijwilliger van Rode Kruis-Vlaanderen. Want mensen helpen, dat is wat we doen. En ook jouw hulp is welkom. Dankzij jouw nalatenschap help je mensen in nood, waar ook ter wereld.

Graag meer informatie over hoe je ons kan steunen via je testament? Vraag dan jouw gratis testamentgids aan via onderstaand strookje of via www.rodekruis.be/testament.

Ja, ik ontvang graag de gratis testamentgids. Stuur het ingevulde strookje naar Rode Kruis-Vlaanderen, Legaten, Motstraat 40, 2800 Mechelen.

Voornaam: .................................................................................................................. Naam: .......................................................................................................................................................... Adres: ................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... E-mail: ............................................................................................................................. Telefoon: ...................................................................................... We behandelen je gegevens met de grootste zorg en privacy. Meer info op www.rodekruis.be/gegevensbeleid. OKRA25092026 ǀ V.U. Philippe Vandekerckhove, Motstraat 40, 2800 Mechelen

UIT

Asperges, bloesems en de Tachtigjarige Oorlog Omwalling en vestingen in Ijzendijke

Asperges vers uit de grond in Eede

Fietsen langs knooppunten

We stellen het telkens opnieuw vast: je moet niet ver reizen om mooie plekken te ontdekken. Neem bijvoorbeeld West-Zeeuws-Vlaanderen, het Zuidelijke deel van de Nederlandse provincie Zeeland. De vestingsteden Sluis, Aardenburg en IJzendijke en de prachtige natuurgebieden wisten ons te bekoren. Tekst & foto’s An Candaele

UIT

erwijl Zeeuws-Vlaanderen in het Noorden door de Westerschelde van de rest van Zeeland wordt gescheiden, sluit het naadloos aan bij Vlaanderen. De geschiedenis trekt de grenzen niet altijd even logisch. Een motorhome van Dicar is ons tijdelijk verblijf. Met zo’n huis op wielen heb je alles bij de hand om te koken, te eten, te slapen… Onze camper staat voor twee nachten op ’t Hof van Milliano in IJzendijke. Ook al is er een douche en toilet in de wagen, we maken graag gebruik van de comfortabele ruimte en afwasplaats en van een stopcontact om onze woning van stroom te voorzien. Gastvrouw Geertje runt sinds het overlijden van haar man de boerderij en ontvangt sinds vorig jaar ook camperreizigers. Heb je iets nodig, druk dan op de bel en Geertje helpt je met raad en daad.

Tachtigjarige Oorlog

In het centrum van IJzendijke ligt Museum Het Bolwerk. De informatie over de Tachtigjarige Oorlog die je hier krijgt, is een perfecte start voor een trip door de regio waar in het landschap nog heel veel verwijst naar die periode. Tijdens de oorlog (1568-1648) was Zeeuws-Vlaanderen frontgebied tussen de zuidelijke gewesten die onder Spaans bewind stonden en de noordelijke gewesten (de Staatsen). Steden wisselden regelmatig van heerser. Wie een stad veroverde bouwde vestingen om het grondgebied te verdedigen. Om de vijand tegen te houden werden ook dijken doorgestoken zodat de omgeving onder water kwam. Dijken, schoten, wallen, vestingen herinneren aan die tijd. Museumvrijwilliger Annie vertelt ons over Maurits Van Nassau en de Staats-Spaanse Linies. Maurits was de zoon van Willem van Oranje. Hij veroverde 43 steden en 55 forten op de Spanjaarden. In 1604 heroverde

hij IJzendijke – ook wel Mauritsstad genoemd – en liet het Fort IJzendijke uitbouwen tot een bijna oninneembare vesting. Ook het nabijgelegen Sluis werd door Maurits veroverd op de Spanjaarden. Daarmee scheurde dit gebied af van Vlaanderen. Maar er blijft een band, je krijgt hier zelfs korting met de Vlaamse museumpas.

Schaker Maurits van Nassau

We wandelen door het dorp. Vanuit de protestantse kerk stuurt het carillon elk kwartier een lied over het dorp. Aan de groene rand van de dorpskern zijn delen van de wallen en grachten van het voormalige fort bewaard en torent stellingmolen ‘De Witte Juffer’ boven het landschap uit. Het bronzen beeld van een schakende Maurits trekt de aandacht op de marktplaats. Maurits was – zoals alle telgen van Oranje – een fervent schaker. Het kunstwerk ‘De Prins’ symboliseert zijn liefde voor het schaakspel en zijn strategische veroveringen. Spinola wordt door de geharnaste Prins Maurits schaakmat gezet.

Asperges in Eede

Na deze brok geschiedenis rijden we richting Eede, waar de gebroeders Dikker de Aspergekwekerij Spitsbroek runnen. Ze breidden het bedrijf van hun ouders uit. Bastiaan neemt ons mee naar de velden. Pas het derde jaar na de aanplant heb je een volwaardige oogst, zo leren we. Na ongeveer negen jaar is het voorbij en dan moet je 15 tot 20 jaar wachten voor je op dat stuk grond weer asperges kan kweken. Van de 25 aspergerassen die er in Nederland groeien, telen ze er op Spitsbroek drie. “De smaak wordt – zoals bij wijn – onder meer bepaald door het ras, maar ook door de bodem en de hoeveelheid water”, vertelt Bastiaan. 100 kilometer aspergeruggen

strekken zich uit over de velden van Spitsbroek. Onder zwarte plastic om de asperges wit te houden. Elk jaar op 26 maart, de verjaardag van moeder Dikker, steken ze de eerste asperge uit de zandgrond. En dat intussen al 35 jaar lang. B astiaan demonstreert hoe je een asperge steekt. De asperges worden geleverd aan restaurants en winkels en zijn ook te koop in de hoevewinkel. Het bordje asperges, vers van het land, laat zich smaken. Vanaf 8 mensen kan je een rondleiding boeken. Prijs, op het moment van ons bezoek, is 3 euro per persoon.

Krekengebied ‘Het Groote Gat’

De Sophiapolder in Oostburg ontstond na indamming in 1807. Het natuurgebied is niet vrij toegankelijk, maar vanop de uitkijkvlonder aan de Isabelladijk spot je kluten, grutto’s, kieviten, tureluurs, rietzangers en andere vogels die het hier zeer naar hun zin hebben. Vergeet je verrekijker niet. Even verderop ligt natuurgebied ‘Het Groote Gat’. Een grote kreek en de omliggende rietvelden, struiken, hagen, knotbomen en nat grasland bieden leef- en nestgebied aan (zeldzame) broedvogels. Een wandeling van 5 km leidt ons rond de kreek en via een brugje en vlonderpad het water over. Prachtig is het, met de zon weerspiegeld in het water. In Oostburg tref je verschillende beelden van eenhoorns aan, ze staan symbool voor kracht en moed tijdens de wederopbouw van de stad na de Tweede Wereldoorlog. De watertoren van Oostburg zie je al van ver, hij is met zijn 55 meter het hoogste punt van West-Zeeuws-Vlaanderen. Je kan zelf koken in de camper, maar wij laten ons liever bedienen in Le Coin Perdu op de hoek van de markt in IJzendijke. Lekker! En dan is het bedtijd. Ik klauter in het uitgeklapte »

UIT

Verdronken Zwarte Polder deden. Er waren veel godsdiensten in het rijk. Bij een verovering van nieuw gebied kon iedereen zijn god blijven aanbidden. Kwestie van het volk niet te veel voor het hoofd te stoten. Op een maquette is het fort gereconstrueerd. Vrouw en kinderen van de soldaten woonden in de vicus rond het fort. Van vicus is ons woord wijk afgeleid. Op zaterdagochtend van mei tot en met oktober kan je mee met een lokale gids door Aardenburg. De prijs is 5 euro, vooraf inschrijven is nodig. Groepen kunnen ook gegidste museumbezoeken, themawandelingen of arrangementen boeken.

“West-Zeeuws-Vlaanderen grenst aan de Noordzee, met kust van het Zwin tot Breskens.” bed boven de stuurcabine van de motorhome. Er is ook een ‘gewoon’ bed in de aparte slaapkamer.

Langs de kust

West-Zeeuws-Vlaanderen grenst aan de Noordzee, met kust van het Zwin tot Breskens. We huren fietsen in Breskens om de Panoramaroute te rijden. De fietsroute loopt langs de kust, door de duinen, langs de slikken en schorren van ‘De Verdronken Zwarte Polder’ en terug via het groene hinterland. We fietsen door Cadzand dorp én Cadzand aan zee, een ook door Vlamingen geliefde kustgemeente. In wat nu het rustige grensdorpje Retranchement is, liet prins Maurits (jawel hij alweer) begin zeventiende eeuw twee forten bouwen. Op de historische wallen kan je bewegwijzerde wandelingen maken. In de dorpskern vormt het kerkje samen met de huizen errond een pittoresk dorpsgezicht.

We maken een ommetje via Groede. Een kunstenaarsdorp met ambachts winkeltjes, galerieën en leuke restaurantjes op het marktplein.

Romeins fort in Aardenburg

Aardenburg is een van de oudste steden van Zeeland. Bijna 2000 jaar geleden stond er een Castellum of Romeins fort. Voorwerpen uit opgravingen zijn te zien in het archeologisch museum ‘Cultuurforum Aardenburg’ waar het verhaal van het leven in en rond het fort aanschouwelijk wordt verteld en getoond. Je kan er romeinse spelletjes spelen, voelen hoe zwaar een maliënkolder weegt, een Romeinse boog bouwen met blokken, oude munten tellen, ... Er is zelfs een heus stooklokaal van een badhuis nagebouwd. De Romeinse samenleving was heel goed georganiseerd en draaide op slaven die het harde werk

Fruitbloesems en plukweiden

We hebben afgesproken met Jakko en Patricia op hun fruitteeltbedrijf Flikweert in Aardenburg. De hoge hagen laten al van ver zien waar we moeten zijn. Die hagen trekken nuttige insecten voor de fruitteelt aan en bieden beschutting tegen de wind die hier stevig kan waaien. Als in het voorjaar de appel- en perenbomen bloeien, wordt een Bloesemweekend georganiseerd op het bedrijf en kan je van alles leren over fruitteelt en het gonzende leven in de boomgaard. We zetten ons met een sapje van eigen fruit aan een picknicktafel, in de zon en met de bloesems als decor. Jakko en Patricia hebben ook 2000 vierkante meter bloemenpluktuinen. We nemen een boeket tulpen mee. De eerste bedden met eenjarige snijbloemen zijn ingezaaid, over afzienbare tijd zullen die weelderig en kleurrijk bloeien. Klaar om geplukt te worden. Patricia en Jakko vertellen enthousiast over hommels, wilde (metsel) bijen, oorwormen en andere won-

derlijke medewerkers in de boomgaard. De bloemenweiden zijn leuk voor de klanten en een waar banket voor de bijen. Kinderen kunnen hun hart ophalen in de zandbak en de bar laaft de dorstigen. De concurrentie van goedkoop fruit uit lageloonlanden is groot. Toen ze het fruit aan de bomen moesten laten hangen omdat plukken hen meer zou kosten dan het zou opbrengen, be sloten Jakko en Patricia het fruit te persen en sap te verkopen aan plaatselijke horecazaken en op de boerderij. Ben je in de streek, ga zeker eens langs. Bloemen plukken kan om de twee dagen, kijk op Facebook of website voor de openingsdagen.

Fruittelers Jakko en Patricia

“In de bloesemtijd is de boomgaard op zijn mooist.” Het ‘Groote Gat ’ in Oostburg

Sluis

In Sluis zijn Vlamingen thuis, vooral in het winkelcentrum. Wij maken een wandeling op de groene vestingen en bezoeken het enige Belfort van Nederland. Op de tweede verdieping wordt op een attractieve en inter actieve manier verteld over het ontstaan van de stad en haar economische bloeitijd. Een verdieping hoger bevindt zich het museum over Johan Hendrik van Dale. De man die zijn naam gaf aan het bekende woordenboek, de dikke Van Dale, was in Sluis hoofdonderwijzer en archivaris. In het belfort kom je van alles te weten over zijn leven en over taal. Als afsluiter beklim ik de treden voor een blik over de omgeving.

JE TRIP VOORBEREIDEN? Kijk alvast op deze websites. • www.gastvrijzeeuwsvlaanderen.nl • www.spitsbroek.nl • De panoramaroute kan je downloaden via RouteYou • www.pluktuinaardenbrug.nl • www.cultuurforumaardenburg.nl

WIN EEN WEEKEND MET EEN MOTORHOME VAN DICAR Kijk op pagina 55 van dit magazine en win een weekend (drie nachten) met een motorhome uit de Dicar- verhuurvloot (te vinden op dicar.be). Je rijdt naar een bestemming naar keuze binnen de EU, er is 950 km in begrepen. Geldig in het laagseizoen van 1 november tot 31 maart.

AAN TAFEL

De thuisrecepten van topchef Peter Goossens 34

Topchef Peter Goossens is op zijn 62 niet meer elke dag in ‘zijn’ voormalige Hof van Cleve te vinden, maar koken doet hij wel nog elke dag. In zijn nieuwste boek deelt hij zijn persoonlijke favoriete thuisrecepten, stuk voor stuk toegankelijke klassiekers boordevol smaak. OKRA-magazine mag exclusief vier recepten publiceren. Smakelijk! Recepten Peter Goossens — Foto’s Kris Vlegels

Gehaktballetjes in tomatensaus met puree Voor 4 personen

WAT HEB JE NODIG?

Voor de gehaktballetjes • 1 ui • 2 eetlepels roomboter • 800 g varkens-rundergehakt • 1 ei • 2 eetlepels paneermeel • 1 handvol gesneden verse peterselie • peper en zout Voor de tomatensaus • 3 uien • 3 wortels • 3 stengels selderij • 2 eetlepels roomboter • 6 eetlepels tomatenpuree • 750 ml passata (Mutti) • 100 ml water • 3 takjes verse tijm • 2 laurierblaadjes • verse oregano • enkele blaadjes vers basilicum • peper en zout Voor de puree • 1 kg aardappelen, vast kokend • 500 g roomboter • 150 ml volle melk • witte peper en zout • nootmuskaat

HOE GA JE TE WERK?

1 Maak de gehaktballetjes. Snij de ui in brunoise, stoof aan in wat boter en laat afkoelen. 2 Meng het gehakt met het ei, paneermeel, de gestoofde ui, verse peterselie en peper en zout en maak er middelgrote

balletjes van. Bak ze mooi krokant aan in de boter en zet aan de kant. 3 Maak de saus. Snij de uien, wortels en selderij in grove stukken en laat stoven in boter. Voeg de tomatenpuree toe en laat uitbakken. Voeg de passata, het water, tijm, laurier, oregano en basilicum toe en laat 30 minuten sudderen. 4 Verwijder de tijm, laurier en oregano en mix de saus. 5 Serveer de saus met de gebakken balletjes. 6 Maak de puree. Kook de aardappelen in de schil gaar. Verwijder de schil en doe de aardappelen in een kom afgesloten met plasticfolie. Prik een gaatje in de plasticfolie zodat de stoom kan ontsnappen maar de aardappelen warm blijven. 7 Haal de geschilde aardappelen twee keer door de tamis of passe-vite en voeg roomboter toe, tot je ziet dat de aardappelen een beetje schiften. Bind dan met melk. 8 Werk de puree af met witte peper, zout en nootmuskaat.

Chocolademousse, recept op p. 48

Chef-kok Peter Goossens

AAN TAFEL

Chocolademousse

Aspergesoep

WAT HEB JE NODIG?

Voor 4 personen

• 300 g donkere chocolade • 500 ml volle room • 4 eidooiers • 175 g kristalsuiker • 4 eiwitten • geraspte chocolade (voor de afwerking)

HOE GA JE TE WERK?

1 Breek de chocolade in kleine stukken en smelt met 100 milliliter room op een laag vuur. Meng dit heel goed met de eidooiers 2 Klop 400 mililiter room op met 125 gram suiker. Spatel de room door het chocolademengsel. 3 Klop de eiwitten even op, voeg 50 gram suiker toe en klop verder op tot ze goed stijf zijn. 4 Meng het eiwit lepel voor lepel door de chocolade. Zet het chocolademengsel in de koelkast. 5 Werk af met wat geraspte chocolade.

Spatel de eiwitten met zo weinig mogelijk beweging door de chocolade voor een luchtige mousse.

Voor 4 personen

• 2 bosjes witte asperges • 2 uien • 2 preiwit ten • 1 eetlepel roomboter • 1 aardappel, geschild • 1 liter heldere kippenbouillon • 100 ml room • peper en zout • 250 g gerookte paling, in kleine reepjes gesneden • 1 handvol fijngesneden bieslook • olijfolie

HOE GA JE TE WERK?

1 Schil de asperges en snij ze in kleine stukken. Snipper de ui en prei en stoof aan in de roomboter. 1 Voeg de asperges toe, samen met de aardappelstukjes en de kippenbouillon. Laat op laag vuur 30 minuten koken. 1 Mix tot een smeuïge soep. 1 Voeg de room toe, roer nog even en kruid met peper en zout. 1 Serveer met de reepjes gerookte paling, fijngesneden bieslook en enkele druppels olijfolie.

Paling in ’t groen Voor 4 personen

WAT HEB JE NODIG?

• 800 g verse paling (panklaar), in stukken gesneden • peper en zout • 1 eetlepel roomboter • 2 sjalotjes • scheut witte wijn • 4 dl visbouillon • 1 koffielepel maizena • sap van 1 citroen Voor de kruidencoulis • 120 g spinazie • 40 g dragon • 40 g peterselie • 60 g zuring • 40 g basilicum• peper en zout

HOE GA JE TE WERK?

1 Maak de kruidencoulis. Blancheer alle kruiden (hou 20 gram zuring aan de kant) gedurende 30 seconden in kokend water. Giet af, maar bewaar 2 pollepels kookvocht. Voeg het kookvocht toe aan de geblancheerde kruiden en mix tot een coulis. Kruid met peper en zout. 2 Spoel de paling schoon onder de kraan en verwijder alle velletjes. Snij in stukken van 7 à 8 centimeter en dep droog. Kruid met peper en zout. 3 Doe boter in een diepe pan en stoof daarin de gesnipperde sjalotjes aan. 4 Verdeel de paling over de sjalotjes en blus met witte wijn. Voeg visbouillon toe en eventueel nog wat water indien je liever minder vissmaak hebt. Laat opwarmen. 5 Neem de paling uit het kookvocht en houd warm. 6 Voeg maizena toe aan de saus om te laten indikken. 7 Giet de kruidencoulis erbij zodra de saus wat dikker is (gaat snel) en laat opwarmen. Kruid af met peper en zout. 8 Gebruik een handblender om er een gladde saus van te maken en voeg citroensap toe. 9 Snij op het laatst de resterende zuring fijn en voeg deze net voor het serveren toe aan de saus. Giet de saus over de paling.

‘Peter at home’ van Peter Goossens is uit gegeven door Lannoo. Kijk op pagina 55 van dit OKRA-magazine en win een exemplaar van het boek.

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER …

Phishing en vishing

Elke dag passeren in het nieuws of in gesprekken begrippen die heel vertrouwd klinken. Maar wat betekenen ze exact? In deze rubriek nemen we elke maand een aantal van die begrippen onder de loep. Wil je zelf een begrip voorstellen, uit het nieuws of uit gesprekken met familie, vrienden en (klein)kinderen? Dat kan via magazine@okra.be. Deze keer hebben we het over alles wat je moet weten over phishing, vishing en het veengebied. Tekst Matthias Van Milders — Illustratie & foto & Shutterstock

De kranten berichtten in augustus hoe de 86-jarige Marcel Van Hooff uit Lier een phisher in de val lokte. Marcel voelde nattigheid toen hij telefoon kreeg van een zogezegde politieagent. Die zou langskomen om zijn bankkaart en pincode op te halen om te controleren of hij wel voldoende verzekerd was. Marcel verwittigde de echte politie die de bedrieger later op de dag kon o ppakken.

Strikt genomen kreeg Marcel niet te maken met een phisher, maar met een visher. Het verschil? Vishing staat voor voice-phishing. Daarbij krijg je telefoon van een oplichter die t oegang probeert te krijgen tot je p ersoonlijke of bankgegevens. Phishing is internetfraude via valse e-mailberichten. Door jouw gegevens te bemachtigen, kan een phisher financiële transacties uitvoeren vanop jouw bankrekening.

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER

TIPS OM EEN POGING TOT PHISHING TE HERKENNEN? KRIJG JE EEN PHISHING-BERICHT? Klik dan niet op links, open geen bijlages, geef geen gegevens door en schrijf ook geen geld over. Verstuur het bericht naar verdacht@safeonweb.be, verwijder het n adien en blokkeer de verdachte afzender. HANGT ER EEN VISHER AAN DE LIJN? Vraag dan naar namen, adressen en telefoonnummers om terug te bellen. Geef zelf geen informatie door, verbreek de verbinding en contacteer je echte bank. Blijf de visher terugbellen, dreig dan met de politie. WERD JE HET SLACHTOFFER VAN PHISHING OF VISHING? Verander je wachtwoord, blokkeer je bankkaart en je bankapp via Fraudstop (078 170 170). En neem net zoals Marcel contact op met de politie, al was hij gelukkig nog geen slachtoffer. Je hoeft je zeker niet te schamen: helaas worden ontelbare personen, bedrijven en overheidsinstellingen het slachtoffer van phishing. KLIK NERGENS OP ALS JE TWIJFELT. Twijfel je, vraag hulp en advies aan iemand uit je omgeving als je te maken hebt met een verdachte e-mail, sms-bericht of telefoonoproep. Ga naar www.mediawijs.be/phishing

Samen tegen armoede “Ik schenk mijn legaat aan Welzijnszorg en investeer in een toekomst zonder armoede voor de volgende generaties.”

Bel of mail gerust in alle vertrouwen naar Chris De Cock: 0471 77 2134 - chris.de.cock@welzijnszorg.be of neem een kijkje op www.welzijnszorg.be/welzijnszorg-in-je-testament. Vraag ook bij Chris je gratis gids ‘Goed geregeld, goed gegeven’ aan. Je vindt in deze gids alle informatie over de wetgeving rond nalaten en schenken aan een goed doel.

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER

ALLES WAT JE MOET WETEN OVER …

Veengebied

De afgelopen zomer werden we opgeschrikt door een enorme brand in de Hoge Venen. Maar liefst 3000 hectare van het veengebied gingen in de vlammen op. Het gaat om kostbare natuur die belangrijke functies heeft. Veengebieden vind je niet alleen in het oosten van ons land, maar ook in de Kempen, het Demerbekken en andere gebieden in Vlaanderen. De bodem van een veengebied bestaat uit minstens 50% plantaardig materiaal. De planten sterven langzaam af in zuurstofarme en natte omstandigheden. Zo vormt zich een gebied met enkele bijzondere kenmerken. Om te beginnen lijkt een veenbodem wel op een spons: hij kan immers veel water vasthouden. Bij zware regenval kan zo wateroverlast worden vermeden. Hoogveen houdt regenwater vast, laagveen grond- en oppervlaktewater. In een veengebied voelen heel wat planten en dieren zoals de kraanvogel zich thuis. Sommige daarvan zijn zeldzaam. En dan is er nog het gunstige effect op het klimaat. Veengebieden houden enorm veel koolstof vast. Op die manier vormen ze een dam tegen de klimaatverandering.

Menselijke ingrepen zorgden ervoor dat de veengebieden onder druk staan. Turfstekers wonnen gedroogde veengrond die dienstdeed als brandstof in de vorm van turf. Vandaag belandt turf nog maar zelden in de kachel, maar je komt het wel nog vaak tegen in potgrond. Daarnaast werden veengebieden vaak ontwaterd waardoor ze droger werden.

Deze ingrepen zorgen ervoor dat de veengebieden koolstof loslaten, wat bijdraagt aan de klimaatverandering. Bovendien heeft de grote brand in de Hoge Venen een andere gevaar van droog veengebied pijnlijk aangetoond. Het besef van de waarde van veengebied leidt in binnen- en buitenland tot projecten van veenherstel.

“Veengebieden zijn unieke ecosystemen omdat ze vaak meer koolstof kunnen opslaan per vierkante meter dan bossen. Daarnaast kunnen ze zeer veel water opslaan waardoor een gezond veengebied nog groen en nat kan blijven tijdens extreem droge periodes.” Lander Wantens (veenexpert bij Natuurpunt)

Vrienden der Blinden zet zich al 140 jaar in om de integratie van mensen met een visuele beperking te bevorderen, door hen sociale en professionele begeleiding, maar ook geleidehonden aan te bieden. Vandaag worden 80 geleidehonden door Vrienden der Blinden opgeleid en ter beschikking gesteld. Op wat die honden betekenen, staat geen prijs, maar hun opleiding kost wel geld.

WIL JE MEER WETEN OVER TESTAMENTEN TEN VOORDELE VAN VRIENDEN DER BLINDEN ? Dat kan op 3 manieren. Neem contact op met ASTRID SONNEVILLE, je bevoorrechte aanspreekpunt, die je advies kan geven of je naar de juiste expert kan leiden Tel : +32 58 53 33 03 / +32 479 87 22 36 E-mail : a.sonneville@vriendenderblinden.org

Je kan online een brochure aanvragen, gratis en vrijblijvend, op testament.vriendenderblinden.be of door deze code te scannen

TEN SLOTTE KAN JE DEZE DOCUMENTATIE OVER LEGATEN MET DE POST ONTVANGEN, door deze strook terug te sturen naar: (adres)

Mevr

Dhr

Mevr en Dhr

Naam : ................................................................................................................................... Voornaam : ....................................................................................................................... Adres : .............................................................................................................................................................................................................................................................................................. Postcode : ....................................................... Stad : ............................................................................................................................................................................................................ E-mail : ............................................................................................... @ ........................................................................................ Telefoon : ................................................................... Wettelijke vermelding: Jouw privacy is onze prioriteit! We verwerken je persoonsgegevens met respect voor jouw rechten en onze plichten conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Meer informatie vind je op www.vriendenderblinden.org

VAN TRADITIONELE BEWAARMETHODE TOT HEDENDAAGSE KOOKTECHNIEK

Je kan haast elke groente laten fermenteren

Gebruiken en gewoonten zijn van alle tijden. Sommige verdwijnen, andere blijven lang deel uitmaken van ons leven en bepaalde tradities kennen zelfs een tweede leven. In deze rubriek houden we elke maand een springlevende traditie tegen het licht. Deze keer: groenten fermenteren.

Bacteriën gebruiken om voedsel langer gezond te houden: het klinkt misschien wat vreemd. Maar het is precies wat je doet als je groenten fermenteert. Uiteraard gaat het daarbij om gezonde bacteriën. De methode is eeuwenoud en lijkt een comeback te beleven. Tekst Matthias Van Milders — Foto’s Centrum Agrarische Geschiedenis, Pexels

SPRINGLEVENDE TRADITIES

rek je de koelkast of voorraadkast open, dan is de kans groot dat je op gefermenteerde producten stoot. Yoghurt, kaas, bier, wijn, salami, azijn en brood zijn doorgaans gefermenteerd. Aziatische culturele tradities kennen best wat gefermenteerde producten. Denk maar aan miso (gefermenteerde sojabonenpasta), tempé (koek van gefermenteerde sojabonen), kimchi (mengeling van gefermenteerde groenten) of kombucha (gefermenteerde thee). Bacteriën, gisten en/of schimmels bepalen mee de smaak, textuur, houdbaarheid en veiligheid van deze producten. In dit artikel gaan we dieper in op de fermentatie van groenten. Daarvoor zijn de melkzuurbacteriën van levensbelang. Deze bacteriën zijn van nature aanwezig op rauwe groenten. Fermentatie zorgt ervoor dat ze beter hun werk kunnen doen. De melkzuurbacteriën voeden zich met de suikers die in groenten aanwezig zijn en zetten die om tot melkzuur. Door zout toe te voegen, worden die suikers makkelijker bereikbaar voor de bacteriën. Dit noemt men de spontane fermentatie, er worden immers geen bacteriën, gisten of schimmels toegevoegd. Tijdens de fermentatie kunnen de smaak, de textuur, het uitzicht, de kleur en de geur van de groenten evolueren. Vergelijk een verse wittekool met een portie zuurkool, en je merkt wat fermentatie kan betekenen.

Vergelijk een verse wittekool met een portie zuurkool, en je merkt wat fermentatie kan betekenen.

Onderdompelen

Is dat wel veilig en gezond? Dat vraag je je misschien af als je denkt aan een glazen bokaal waarin bacteriën gedurende enkele weken op kamertemperatuur groenten transformeren. Het antwoord is positief, als de fermentatie aan enkele voorwaarden voldoet. “Voor groenten bleek de afwezigheid van zuurstof dé sleutel tot succes”, schrijven de auteurs van het boek Groenten fermenteren. Van seizoen tot seizoen, een uitgave van Velt (Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren). “We kunnen de belangrijkste voorwaarde voor perfect gefermenteerde groenten dan ook niet vaak genoeg herhalen: onderdompelen, onderdompelen, onderdompelen!” Door de groenten in vocht onder te dompelen, komen ze niet in aanraking met zuurstof. En daarvoor is er een heel goede reden: veel ziekmakende bacteriën hebben zuurstof nodig om te overleven. De hoge zuurtegraad in een ferment zorgt ervoor dat de resterende ziekmakende bacteriën er finaal de brui aan geven. Een deel van de melkzuurbacteriën zijn probiotica: als ze terechtkomen in onze darmen kunnen ze een positief effect hebben op onze gezondheid.

Dit kookboekje werd uitgegeven door de Boerinnenbond van Leuven in juli 1942. Het bevat tips over diverse bewaartechnieken voor groenten en fruit. »

SPRINGLEVENDE TRADITIES

Groenten fermenteren is een traditie die teruggaat naar de periode voor de industriële revolutie. Om voedingswaren te bewaren, was er nood aan goede bewaarmethodes. Een diepvriezer was er uiteraard nog niet. Naast onder meer drogen, roken, steriliseren, pekelen of inleggen in alcohol of azijn, bood ook fermenteren een oplossing. Vandaag is de techniek minder cruciaal voor de bewaring van ons voedsel – al blijft ze die eigenschap natuurlijk wel behouden. Maar je kan ook kiezen voor gefermenteerde groenten omwille van hun smaak of gezondheidseffecten.

Je kan ook kiezen voor gefermenteerde groenten omwille van de smaak of gezondheidseffecten.

Tijdens de fermentatie kunnen de smaak, de textuur, het uitzicht, de kleur en de geur van de groenten evolueren.

Niet moeilijk

Het fijne aan groenten fermenteren, is dat je het vrij eenvoudig zelf kan doen. Wat je nodig hebt, is een bokaal, zout en uiteraard een portie groenten. Als je groenten in grotere stukken wilt fermenteren, heb je ook nog een hoeveelheid water nodig. Beginnen doe je met een brandschone bokaal en gewassen groenten. Bij de eerste methode rasp of snij je de groenten fijn. Vervolgens meng je ze met een snuif zout. De schrijvers van het Velt-boek adviseren 2 gram zout per 100 gram groenten. Je kan nu ook smaakmakers zoals verse of gedroogde kruiden toevoegen. En dan moet je de handen uit de mouwen steken. Masseer of kneed de groenten zodat ze vocht loslaten. Schep de groenten en het vocht in een bokaal. De groenten moeten helemaal ondergedompeld zijn. Voeg indien nodig wat gezouten water toe. Je kan de groenten afdekken met een stukje bakpapier. Bij de tweede methode werk je met grotere stukken of zelfs met volledige groenten. Deze masseer je niet, maar overgiet je met een pekeloplossing van water met 2% zout (op het gewicht van de groenten en het water). Verder is de werkwijze gelijkaardig aan die van de eerste methode. En dan is het wachten geblazen. Bewaar je de gevulde bokalen op kamertemperatuur, dan komt het fermentatieproces op gang. Dat merk je aan de luchtbelletjes die in de bokaal naar boven borrelen. Omdat er koolzuurgas vrijkomt tijdens het fermenteren, is het belangrijk dat je de bokaal niet vult tot aan de rand. De druk kan er anders voor zorgen dat het vocht uit de bokaal spuit. Je kan indien nodig de druk verlagen door de bokaal even te openen. Maar probeer verder het deksel minstens vijf dagen gesloten te houden. Dan kan je voor een eerste keer ruiken en proeven. De bedoeling is dat je ferment zuur is. Is dat niet of onvoldoende het geval, dan laat je de bokaal nog een tijdje staan op het aanrecht. Vind je dat de fermentatie ver genoeg is gevorderd? Zet de bokaal dan op een koele plek. Of eet je gefermenteerde groenten op, dat kan natuurlijk ook. Wil je niet enkel op je eigen mond en neus afgaan? Dan kan je ook pH-teststrips aanschaffen. Daarmee test je de pH-waarde van je ferment. Is die lager of gelijk aan 4,6, dan is je ferment voldoende zuur en zijn je groenten gefermenteerd. Nog dit: bij fermenteren denk je misschien snel aan zuurkool of augurken. Dat zijn inderdaad echte klassiekers. Maar je kan haast elke groente laten fermenteren. De Velt-auteurs vermelden meer dan vijftig groenten waarmee je kan experimenteren.

Bestel je brochure

WAT ALS JE MET JE TESTAMENT LEVENS KAN REDDEN? Neem Stichting tegen Kanker op in je testament Met je legaat investeer je rechtstreeks in beloftevolle projecten van Belgische onderzoekers. Door jouw solidariteit kan het kankeronderzoek onverminderd doorgaan. Meer weten? Vul onderstaande coupon in of contacteer onze relatiebeheerders giften & testamenten: Greta Van Der Gracht – 0499 69 53 86 – GVanDerGracht@stichtingtegenkanker.be Nik Grymonprez – 0470 12 58 87 – NGrymonprez@stichtingtegenkanker.be

❏ Ja, ik wens de informatiebrochure rond testamenten te ontvangen. Terugsturen naar: Stichting tegen Kanker, Leuvensesteenweg 479, 1030 Brussel.

Naam: ................................................................................................ Voornaam: .......................................................... Straat: ................................................................................................................................. Nr: ........... Bus: ............. Postcode: ......................... Gemeente: ........................................................................................................................ Telefoon: ....................................................... E-mail: ....................................................................................................

❏ Ja, Stichting tegen Kanker mag mij per e-mail informeren over haar activiteiten. Wij behandelen je gegevens met de grootste zorg. Ons beleid inzake gegevensbescherming is beschikbaar op www.kanker.be/privacybeleid

DOORLEEFD

REGINALD MOREELS

“Ik ben een wereld verbeteraar gebleven. Tot op vandaag verwijs ik naar mei ‘68 in mijn mailadres.” 46

DOORLEEFD

Al zijn hele leven verzet Reginald Moreels zich tegen onrecht. “Als mens zijn we verantwoordelijk voor de ander”, zegt hij. Die verantwoordelijkheid nam hij op als arts in eigen land en in het globale zuiden. Ook bij de oorlogsretoriek en bewapening die we nu meemaken laat hij zijn tegenstem horen. “Wie vrede wil, moet niet investeren in wapens, maar in dialoog en geweldloos verzet”, zegt hij, “het is de enige weg.” Tekst An Candaele — Foto's Kristof Ghyselinck

eginald Moreels (74) groeide op in Gent. “Ons gezin was niet het meest harmonieuze”, vertelt hij. “Ik ben vaak bang geweest als mijn ouders ruzie maakten. Mijn vader heb ik niet echt gekend. Hij stierf op zijn 47ste, ik was toen 17, en tijdens zijn leven was hij vaak afwezig, we hadden geen band. Later vertelden mensen me dat hij heel sociaal en geëngageerd was. Hij had een links georiënteerde visie, was gelovig en actief in de parochie. Het sociale gen kan ik dus van hem hebben. Hij was christendemocraat, werkte in het parlement en trok elke dag met de trein naar Brussel, samen met overbuur Wilfried Martens die toen nog geen minister was. Moeder kwam uit de burgerij en was een heel genereuze vrouw voor de mensen die haar lief waren. Misschien overlaadde ze mij als enig kind wel met te veel liefde. Mijn ouders waren heel verschillend, maar eerlijkheid droegen ze allebei hoog in het vaandel. Ook voor mij was het altijd een belangrijke waarde.”

Leerschool bij scouts en jezuïeten “Ik ben mijn ouders dankbaar dat ze me naar de scouts stuurden. Daar werd de impact van het enig kind zijn

wat bijgevijld. Ik herinner me hoe we op kamp bestek moesten meebrengen. Voor de maaltijd zocht ik naar mijn eigen bestek. De aalmoezenier zei: ‘Jongen toch, alles is proper, neem gewoon een vork en mes.’ Dat was een goede leerschool. Ook de schooltijd bij de jezuïeten was belangrijk. We moesten er hard werken en onze talenten ontwikkelen en werden aangespoord om kritisch te denken. Daar is de kiem gelegd voor mijn latere engagement. Op mijn 18 heb ik overwogen om jezuïet te worden. Als vooruitstrevende orde lieten ze toe om een priesteropleiding te combineren met literaire universiteitsstudies. Maar ik wilde arts worden, al van toen ik zes was. Religie en wetenschappen gingen toen nog niet goed samen. Het idee om priester te worden liet ik varen. De verplichting tot celibaat speelde ook wel mee.”

Mei ‘68 “Ik studeerde arts en chirurgie in de woelige jaren zestig. Mei ‘68’ers worden nu vaak afgedaan als dromers en linkse idealisten die zich seksueel losbandig gedroegen, naar Kathmandu reisden en hasj rookten. Maar het ging ook om bevrijding van het klassieke leven en dogma’s. Jonge mensen wilden de wereld verbeteren. Ik had thuis

het rode boekje van Mao. Dat bleek achteraf een mensenrechtenmoordenaar. Links is niet per definitie goed, zoals we toen dachten, maar met die desillusie moeten we de idealen van solidariteit en gelijkwaardigheid niet mee overboord gooien. Ik ben een wereldverbeteraar gebleven. En ik heb tot op vandaag het getal 68 in mijn mailadres staan.”

Mens word je door andere mensen Na zijn studies ging Moreels aan de slag als chirurg in het ziekenhuis in Oostende waar hij ook ging wonen en met zijn vrouw vier kinderen kreeg. In de jaren tachtig stond hij mee aan de wieg van de Belgische tak van Artsen Zonder Grenzen, en was acht jaar voorzitter van de organisatie. Hij trok naar conflictgebieden in Angola, Rwanda, Cambodja, Syrië en Joegoslavië om de vreselijkste oorlogswonden te opereren. “Mensen zijn verantwoordelijk voor elkaar”, zegt hij. “Dat staat voor mij boven vrijheid. Filosoof Levinas en moraaltheoloog Burggraeve zijn mijn grote inspirators. Een mens wordt meer mens in relatie tot anderen. Meer nog, een mens bestaat maar door de ander. De dag door doen we een appel op elkaar, van »

DOORLEEFD

vragen om samen een pint te drinken tot hulp vragen om een verblijfs vergunning te krijgen. Op elk appel kunnen we al dan niet ingaan.”

Dialoog is de weg naar vrede Leven is je engageren, vindt Moreels. ”Van voor je gezin zorgen over afval sorteren tot lidmaatschap van een organisatie. Individueel en collectief engagement hebben waarde, de twee combineren is het ideaal. Zelf engageer ik me in de vredesbeweging. Via mijn werk in conflictgebied zag en zie ik de ravage die een oorlog aanricht. Die moeten we met alle macht proberen te vermijden. De oorlogsretoriek waarmee mensen worden opgejut en de bewapeningswedloop sinds het begin van de oorlog in Oekraïne zijn misdadig. Ik laat niet na om, ook tegen de minister, mijn gedacht te zeggen. Zelfverdediging als argument om meer tanks en wapens te kopen, slaat nergens op. Rusland slaagt er niet in om Oekraïne te verslaan, ze zullen hier heus niet overmorgen aan de deur staan. De budgetten kunnen zoveel beter besteed worden, aan onderwijs en armoedebestrijding bijvoorbeeld. Investeringen die de wereld beter maken in plaats van te vernietigen. De opleiding conflictmanagement die ik volgde in Noorwegen en de inzichten van de Noorse Johan Galtung en Vlaamse Pat Patfoort hebben mijn leven veranderd. Geweldloze communicatie als weg naar vrede is geen naïeve dromerij, het is de enige realistische weg. Ik geef daar lezingen over en maakte een lessenpakket. Oorlog voorkomen begint met de manier waarop we conflicten oplossen op de speelplaats en in het gezin. En op het wereldtoneel moeten we de geschiedenis kennen en proberen te begrijpen waarom iemand aanvalt. En bij een geschil zo snel mogelijk het gesprek starten en de vrede voorbereiden. Bij een oorlog die na veel bloedvergieten

beslecht wordt, is er altijd een partij die zich tekortgedaan voelt, dat maakt duurzame vrede onmogelijk.”

Idealisme en avontuur Sinds 2014 is Moreels vaak in Beni in Oost-Congo waar al dertig jaar oorlog wordt gevoerd. “In de oude slaapkamer van een klein protestants centrum deed ik de eerste operaties. Ik ben een stichter van nature en besloot om samen met een jonge plaatselijke arts een kwalitatief chirurgisch centrum op te richten waar we ook specialisten zouden opleiden. We zijn er met teams naartoe gegaan, hebben met giften van Belgen

gebouwd, een CT-scan geïnstalleerd, een labo ingericht, enzovoorts. In 2023 ging het centrum open. Er is nu een staf van 90 mensen. We willen ook een verdeelcentrum voor medicijnen, hygiëneproducten en voedingssupplementen beginnen. Als dienst aan de bewoners en om met de inkomsten het chirurgisch centrum te financieren. Met het centrum tonen we aan dat projecten op langere termijn mogelijk zijn in conflictgebied. Die ontbreken vaak naast de humanitaire noodhulp die uiteraard ook belangrijk is. Ik hoop nog een tijdje gezond te blijven om ook in andere Afrikaanse landen zo’n centra op te richten. In november ga ik

“De mens is van nature slecht, een beter mens worden, geeft zin aan het leven.”

DOORLEEFD

op verkenningsmissie naar Benin. Idealisme en ook zucht naar avontuur en risico drijven me. En ook de ontdekking van andere culturen is boeiend. Je begrijpt een andere cultuur nooit helemaal, maar door te luisteren en samen te werken op voet van gelijkheid leer je veel. Wij westerlingen zijn niet slimmer of beter. We hebben alleen een gunstiger lot getrokken in een wereld waar ongelooflijk veel onrechtvaardigheid bestaat.”

Bestaat de gerechtvaardigde oorlog? Terwijl dokter Moreels in binnen- en buitenland zijn roeping als arts volgde, werden in Oostende vier kinderen opgevoed. “Mijn vrouw heeft het leeuwendeel van de zorg voor het gezin op zich genomen”, geeft hij grif

toe. “Daar ben ik haar heel dankbaar voor. Ik was er wel als ze me nodig hadden, maar was voor de rest veel afwezig. Voor de kleinkinderen was ik geen pappie die met hen tekende en knutselde. Ik bewonder mensen die dat kunnen, maar ik heb die gave niet. Misschien kan ik mijn nakomelingen inspireren door wat ik doe. Ik stuur hen af en toe een getuigenis. Ze doen ermee wat ze willen. Misschien hechten ze er over twintig jaar, als ik allang gecremeerd ben, waarde aan. Het is de eeuwigheid van de nagedachtenis. Het hiernamaals is voor mij de voortzetting van wat je gerealiseerd hebt en dat misschien in het collectief geheugen voortleeft. Meer is er voor mij niet na de dood. Ik ben wel gelovig. Een resem toevalligheden en ontmoetingen zeggen mij dat iets ons overstijgt. Parabels van tweeduizend jaar geleden vormen nog altijd voer voor discussie, dat heb je niet met memoires van zelfs de groten uit de geschiedenis. Er waren donkere tijden in de kerk, er werd geweld gepleegd in naam van het geloof, er was kindermisbruik en de kerk heulde met dictatoriale en fascistische regimes. Maar de waarden overleven. De paus is een leider die wereldtaal spreekt. Ik ben ontvangen door hem om te spreken over het conflict in Oost-Congo. Hij is op de hoogte van wat in de wereld gebeurt. Niet zoals Trump die geen cultuur heeft

en geen geschiedenis kent, dat is gevaarlijk. De kerk stond eeuwenlang achter de theorie van de gerechtvaardigde oorlog. Oorlog kon als bepaalde voorwaarden waren vervuld. Die zijn in Gaza en veel oorlogen nu niet vervuld. Intussen gaat de kerk nog een stap verder en verving die theorie door de leer van actieve geweldloosheid. Toen ik de paus sprak over mijn aversie tegen wapens en over wat er in Oost- Congo gebeurt noemde hij het een internationaal schandaal. De positieve diplomatieke invloed van het Vaticaan is heel belangrijk in deze tijden van conflicten en oorlogstaal.”

Verlos ons van het kwade “Ik beschouw de mens als van nature slecht. Je demonen overwinnen en een beter mens worden, geeft zin aan het leven. Dat probeer ik elke dag. Het Onze Vader eindigt niet voor niets met ‘En verlos ons van het kwade’. Veel mensen proberen kwaad en onrecht te bestrijden. Elke engagement is een vorm van rebellie tegen iets wat scheefloopt in de samenleving. Omdat er honger en armoede bestaat, werken mensen mee aan voedselbanken, om dat voorbeeld maar te noemen. Engagement draagt altijd een zekere revolte in zich.”

Het jongste boek van Reginald Moreels ‘Het was mijn verdomde plicht. ‘Memoires en perspectieven van een chirurg zonder grenzen.’ is verschenen bij Lannoo. Kijk op pagina 55 van dit OKRA-magazine en win een exemplaar van het boek.

Niet te missen in oktober

EXPO

Icons in MAD Brussels

EXPO

Tutankhamun in Brussel Tijdens de tentoonstelling ‘Tutankhamun: De Immersive Experience’ in Brussel leer je aan de hand van digitale technieken en historische objecten over het Oude Egypte en het verhaal van de jonge farao. Vooral de 360-graden videomappingzaal zorgt voor een unieke ervaring. De expo combineert een virtual reality-ervaring rond de Vallei der Koningen met een selectie van authentieke artefacten en replica’s. Tot 11 oktober. Meer info: www.tutankhamunexperience.com/bruxelles

In 2006 werd in België de eerste ‘Designer van het Jaar’-prijs uitgereikt. Ter gelegenheid van de twintigste editie van de titel worden alle twintig ontwerpers en studio’s samengebracht in een tentoonstelling bij MAD Brussels. De tentoonstelling is een mooi overzicht van het beste wat België te bieden heeft op het vlak van hedendaags design: van keramiekontwerpers en zilversmeden tot producten lichtontwerpers. Van 1 oktober tot 12 december. Meer info: www.mad.brussels

NIET TE MISSEN

FILM

Film Fest Gent Al voor de 53e keer vindt van 7 tot 18 oktober het tiendaagse Film Fest in Gent plaats. Het is het grootste filmfestival van België en programmeert elk jaar ruim 100 films en kortfilms. Daarbij blijft Film Fest Gent trouw aan de doelstellingen van die eerste editie: bijzonder sterke en relevante films, die geen of nauwelijks een kans krijgen in het reguliere aanbod, tonen aan het publiek. Van 7 tot 18 oktober. Meer info: www.filmfestival.be

EXPO

Martial arts in MAS Wat hebben kickboksen, karate, capoeira, kungfu en Nguni stokvechten met elkaar gemeen? Dat ontdek je tijdens een bezoek aan de expo ‘Martial arts’ in het MAS Antwerpen. Martial arts draait om meer dan het individu of het gevecht: ook het versterken van gemeenschappen, tradities, stijlen en rituelen spelen een belangrijke rol bij vechtkunsten over de hele wereld. Tot 29 november. Meer info: www.mas.be

EXPO

Philip Aguirre y Otegui in KMSKA Philip Aguirre gelooft in de universele kracht van kunst. Uit zijn werk spreekt de hoop dat schoonheid kan bijdragen aan het verkleinen van maatschappelijke ongelijkheid. Zijn sculpturen komen dan ook helemaal tot hun recht in de openbare ruimte. Deze solotentoonstelling in het KMSKA biedt een overzicht van het oeuvre, vanaf de jaren 1980 tot vandaag. Van 3 oktober 2026 tot 17 januari 2027. Meer info: www.kmska.be

EXPO

Identita in Design Museum Brussel Vanaf 16 oktober loopt in Design Museum Brussel de tentoonstelling ‘Identita – The Story of Czech Graphic Design’. Je ziet er hoe Tsjechisch grafisch ontwerp zich de voorbije honderd jaar ontwikkelde, en dat in een regio van CentraalEuropa die sociaal, politiek en visueel turbulente periodes kende. De expo toont originele werken, herdrukken en panelen met extra uitleg. Van 16 oktober 2026 tot 7 maart 2027. Meer info: www.designmuseum.brussels

NIET TE MISSEN

UITSTAP

Nacht van de Duisternis

UITSTAP

Week van het Bos Van 4 tot en met 11 oktober 2026 is het naar goede gewoonte de Week van het Bos. Dit jaar wordt er extra aandacht besteed aan de bosbodem en de verborgen wereld vol leven die daaronder schuilt. Het perfecte excuus om een frisse neus te halen tijdens een zalige boswandeling. Alvast drie wandeltips: • Muziekboswandeling (7,9 km) in Ronse • Groenendaalwandeling (6,6 km) in Hoeilaart • Brugeskeswandeling (10 km) in Ravels

Op zaterdag 10 oktober 2026 doven tal van gemeenten en overheidsinstanties de lichten. Dat maakt het een uitgelezen kans om onze sterrenhemel te observeren. Dat kan tijdens een nachtelijke natuurwandeling of andere activiteiten die verspreid over Vlaanderen georganiseerd worden. Of loop binnen bij een van de erkende sterrenwachten in Ieper, Brugge, Grimbergen, Gent, Antwerpen of Genk. Meer info: levendenacht.be

KUNST

Artonov In 2026 vieren België en Japan het 160-jarig bestaan van hun culturele en diplomatieke betrekkingen. Naar aanleiding daarvan nodigt ARTONOV kunstenaars uit beide landen uit om nieuwe dialogen te verkennen tussen erfgoed en hedendaagse creatie. Deze editie in Brussel onderzoekt hoe oude vormen, rituelen en collectieve herinneringen ook vandaag nog transformerende ervaringen kunnen voortbrengen. Van 4 tot 23 oktober. Meer info: www.festival-artonov.eu

CULINAIR

Whisky Festival Gent Liefhebbers van whisky moeten het eerste weekend van oktober in de Vismijn in Gent zijn. Daar wordt namelijk het Whisky Festival Gent georganiseerd. Je vindt er van klassieke Schotse mouten tot zeldzame parels, van de rokerige Islay-mouten tot de zoete bourbontonen. Daardoor valt er voor iedereen iets te ontdekken, van beginner tot kenner. Tijdens dit weekend kun je niet alleen proeven, maar ook bijleren tijdens de masterclasses. Van 2 tot 4 oktober. Meer info: www.whiskyfestival.be

Kleine dromen vragen grote steun.

Doe een gift

Organiseer een actie

Steun een actie

Kinderkanker heeft een grote impact op heel wat facetten van het gezinsleven. Met onze projecten proberen we de levenskwaliteit van het kind en het gezin te verbeteren, tijdens én na de behandeling. Ontdek meer op onze website www.kinderkankerfonds.be of scan de QR-code! Steun ons in de strijd tegen kinderkanker.

Neem ons op in je testament

Speel & win HORIZONTAAL 1 netelige toestand 6 haarwasmiddel 12 adellijk 13 brandstof 14 mistletoe 17 voel spriet 19 als boven 20 manchet 22 Oude Verbond 23 ingebeeld meisje 24 Europeaan 25 gesloten 26 dit is 28 Olympische Spelen 29 nummer 31 modern 32 snelle loop 35 periode voor Kerstmis 38 ingeschakeld 39 Spaanse uitroep 40 pl. in Spanje 43 deel v.e. breuk 46 pers. vnw. 47 langspeelplaat 48 wereldrecord 49 in orde 51 woonboot 52 danig 54 vurig 55 kunstmatige intelligentie 57 strijdgewoel 59 domina 60 van dezelfde soort 63 klein kind 66 ontschorsen 67 na die tijd 68 strafschop 69 Europese vrouw. VERTICAAL 1 onbepaald vnw. 2 via 3 levenslucht 4 filmdecor 5 peulvrucht 7 telwoord 8 zangstem 9 insect 10 breinaald 11 niet deelbaar door twee 15 vergissing 16 rustig 17 strijdperk 18 nimmer 21 vanwege 27 fabeldier 30 strijkinstrument 33 deel v.e. geweer 34 riv. in Oostenrijk 36 geheel gevuld 37 ontkenning 40 vrouwelijk roofdier 41 bestanddeel 42 sierdeken 43 Engelse wollen stof 44 aanstoot geven 45 gordijnrail 46 gezichts verzorgende artikelen 50 rang 53 deciliter 56 zwaardwalvis 58 herkenningsmelodie 61 getal 62 oplawaai 64 hevig 65 pasvorm.

Oplossing september 2026 Je hebt nog tot 25 oktober 2026 om deel te nemen aan de wedstrijd van OKRA-magazine september 2026. In het novembernummer van OKRA-magazine 2026 vind je de oplossing.

12 14

24 23 27 32

40 41

51 52

56 61

55 60 62

6 10

17 21

27 33

34 35

47 53

56 61

52 57 62 63

4445

50 54

59 63 65

64 67

39 41 44

3537

Schiftingsvraag: Hoeveel afleveringen van De Fabeltjeskrant werden tussen 1968 en 1989 uitgezonden? Bezorg ons de oplossing van het kruiswoordraadsel via wedstrijd@okra.be voor 25 oktober 2026. Vermeld je naam, adres, voorkeurprijs en het antwoord op de schiftingsvraag. De winnaars worden persoonlijk verwittigd. Insturen via post kan ook: OKRA vzw, wedstrijd oktober 2026, PB 40, 1030 Brussel.

8 11 9

7 13

66 68

Tip: Je vindt het

antwoord op de schiftingsvraag elders in dit OKRA- magazine.

Frankeer je brief zelf, maar een ongebruikte postzegel toevoegen om deel te nemen is niet langer nodig.

DOE MEE & WIN

Los het kruiswoordraadsel op en win één van onderstaande Los het prijzen. kruiswoordraadsel op en win één van onderstaande prijzen.

Medewerkers OKRA-magazine oktober 2026 Ankie Beerten, Michiel Bronckaerts, An Candaele, Dominique Coopman, Karlijn De Haes, Jurgen D’Ours, Marc Hollanders, Nona Heremans, Els Hoebrechts, Eric Hulsmans, Marijn Loozen, Ellen Ophalvens, Steven Reynders, Ingrid Samson, Kaat Soetermans, Mira Sissau, Eric Sohl, Kristof Vadino, Eddy Van Acker, Arno Vande Velde (Arnoleon), Katrijn Van Giel, Ellen Van Reybrouck, Lucie Van Hemelrijk, Karin Vanhoven, Hilde Van Malderen, Matthias Van Milders en Tom Van Welkenhuyzen.

• 5 exemplaren van ‘De man die niet alleen viel’ • 5 exemplaren van ‘Na de val’ van Rudy Morren • 5 exemplaren van ‘Het einde van het kerngezin’ van Kim Nelis • 5 exemplaren van ‘Hotel oma en opa’ van Lynn Geerinck • 5 exemplaren van ‘Het was mijn verdomde plicht. ‘Memoires en perspectieven van een chirurg zonder grenzen.’ van Reginald Moreels • 5 exemplaren van ‘Peter at home’ van Peter Goossens • Een weekend (drie nachten) met een motorhome van Dicar

Coördinatie en eindredactie Jurgen D’Ours Vormgeving Ankie Beerten en Tom Van Welkenhuyzen Reclameregie Trevi plus bvba, Katrien Lannoo, Meerlaan 9, 9620 Zottegem, 09 360 48 54, Katrien@treviplus.be Druk Dessain Printing, Mechelen Coverfoto Katrijn Van Giel Oplage 163 620 exemplaren

SUDOKU Sudoku-puzzels Sudoku-puzzels

Verantwoordelijke uitgever Sonja Vertriest, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel

Vul de sudoku in door in elk blokje een cijfer van 1 tot en met 9 te schrijven. Let op: in elke rij, kolom en 3x3-blok mag elk cijfer maar één keer voorkomen!

Sudoku Sudoku Puzzel Puzzel #2 #1

4 4 1 6 2 2 6 3

Sudoku Sudoku Puzzel Puzzel #3 #2

9 7 8 5 4 7 1

4 2 6 3

2 5 3 1 8 9 6

5 2 3

5 7 9

5 5

3 7

6 7

4 6

7 9 7 5 1 2 8 2

2 1

2 2

6 5

3 6 1

8 6 7 1 3 8

Sudoku Sudoku Puzzel Puzzel #5 #4

8 4

2 6 9 7 5 9 5 3

9 8

3 5 7 8

5 9 6

9 4

3 7

5 6 2 2 5 4 8

Sudoku Puzzel #3

8 9 4 7 3 2 1

2 7 1 3 5 8 8

3 1

6 1 4

Zonder schriftelijke toestemming van de uitgever mag geen enkele tekst of illustratie geheel of gedeeltelijk worden gereproduceerd. Advertenties vallen niet onder de verantwoordelijkheid van de uitgever.

8 6 3

6 8

Sudoku Sudoku Puzzel Puzzel #6 #5

oktobernummer 3 Het 5 verschijnt 1 uiterlijk op 27 oktober 2026. Je kunt OKRA-magazine ook lezen via www.okra.be.

3 6 1 2

9 6 1 9 4

2 5

Contacteer magazine@okra.be over OKRA-magazine of secretariaat@okra.be voor een andere vraag. Via post: OKRA vzw, Haachtsesteenweg 579, 1030 Brussel.

4 3

5 8 4 3

7 9

6 5 1 4 9 2 3 3

Sudoku Puzzel #6

Men & Women

HEREN: Floris Van Bommel Dr Martens Antony Morato Karl Lagerfeld Hoff Timberland Ambiorix Lloyd Ara Ecco Rockport Clarks Geox Mephisto Greve Ea7 Armani Sebago Xsensible Solidus

SNEAKERSHOP: Nike Adidas Karhu KarlLagerfeld Hoff SteveMadden UGG Buffalo Diadora Skechers Pantofola d’oro Vans Palladium AntonyMorato All-Star Asics Guess LaCoste Saucony Ea7 Armani NewBalance Sun68 Puma Reebok

DAMES: Guess Shoes & Bags Valentino Floris Van Bommel UGG Buffalo Hoff Diadora Ilse Jacobsen Gabor Mephisto Ecco Ara Geox Semler Solidus Think! Liu Jo Mexx Sun68 Kahru Karl Lagerfeld

nr.1 in

COMFORT

MEER DAN 2.000 MODELLEN VOOR STEUNZOLEN! Mephisto-Mobils Allrounder Piesanto Berkemann Ara Solidus Gabor Birkenstock HotPatatoes CHROOM VRIJ: Think! Veja Mephisto Nature Vital Stuppy FinnComfort Wolky Oofos Crocs FitFlop DIABEET: Durea Varomed Xsensible Solicare

SPECIALIST IN WANDEL- LOOP- & BALANCE-SCHOENEN Mbt Kybun Joya Sano Xsensible Rollingsoft Skechers TOPDEALER VAN: Mephisto Lowa Meindl Grisport Allrounder Asics Teva NewBalance Dachstein Deuter

E-mail .............................................................................. Datum ..... / ..... / .....

SKECHERS Grootste keuze bij ons: 3000 paar!

EURIKA-SHOE BV - Handelsstraat 141 - 1840 Londerzeel (Malderen-station) Tel. (052) 33 30 01 - e-mail: eurika@telenet.be Open: alle dagen van 10 tot 18u - Gesloten: zondag, maandag en Feestdagen

BON €13

sperperiode.

...................................................................................................................

e ns d ijde

Adres ...................................................................................................................

t ig

Naam ...................................................................................................................

Nie t

eld

€ 13 KORTING BIJ AANKOOP VAN EEN PAAR SCHOENEN VANAF € 99,00 EN NIET CUMULEERBAAR MET ANDERE KORTINGEN

✁