163 × 230 SPINE: 10.2 FLAPS: 70
Γ
Από το αφήγημα «Στα ψιλά»
Η Γιώτα Μάρκου γεννήθηκε στα Σπάτα, όπου έζησε τις περισσότερες μέρες του βίου της, κυρίως Χειμώνες. Τα Καλοκαίρια τα περνούσε στην Λούτσα! Αγάπησε τις δύο πόλεις για διαφορετικούς λόγους την καθεμιά· την πρώτη γιατί εκεί είναι οι ρίζες της, και την δεύτερη για την αίσθηση ελευθερίας που της δίνει! Τώρα ζει μόνιμα στην Αρτέμιδα Αττικής. Της αρέσει να παρατηρεί τους ανθρώπους και να τους βάζει μέσα σε διάφορες ιστορίες που γράφει. Επίσης της αρέσει να δίνει «φωνή» στους «εκτός των τειχών», όπως η ίδια χαρακτηρίζει αρκετούς ήρωές της, σ’ αυτούς που πολλές φορές οι άλλοι δεν τους βλέπουν, σαν να μην υπάρχουν, μόνο και μόνο γιατί είναι διαφορετικοί! Έχει δημοσιεύσει σε περιοδικά και εφημερίδες του τοπικού καθώς και του Αθηναϊκού Τύπου. Δίδαξε Αγγλικά και Γαλλικά αρκετά χρόνια. Τα αφηγήματα «Χρόνος ελάσσων» από τις Εκδόσεις Οσελότος είναι το τέταρτο βιβλίο της.
Γ ΙΩΤΑ Μ Α ΡΚΟΥ
νωστοί και φίλοι απέστρεφαν το βλέμμα από πάνω της όταν τους έβλεπαν οι άλλοι, όμως δεν χόρταιναν να την κοιτάζουν όταν την συναντούσαν μόνη της! Είχε μιαν άγρια, ατίθαση ομορφιά, καθώς η ψυχή της ήταν ανήμερη, κι αυτό καθρεφτιζόταν στο πρόσωπό της. Λεπτή, μαύρα μαλλιά και μάτια, και δυο φιλήδονα χείλη, έτοιμα να σαρκάσουν ή να ρουφήξουν με πάθος το τσιγάρο ή την ζωή. Δεν είχε πολλές παρέες, από την γειτονιά την αποφεύγαν όλοι, οι περισσότεροι δεν της έλεγαν ούτε «καλημέρα», μην τυχόν τους κολλήσει αλητεία και περιθώριο!
Χρόνος ελάσσων
ISBN 978-960-564-845-9
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
ΤΙΤΛΟΣ
Χρόνος ελάσσων ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Γιώτα Μάρκου ΣΕΙΡΑ
Λογοτεχνία [1358]1119/24 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Όλγα Παλαμήδη LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2019
Γιώτα Μάρκου
ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Νοέμβριος 2019 ISBN 978-960-564-845-9
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:
Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ.: 210 6431108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
ΓΙΩΤΑ ΜΑΡΚΟΥ
Χρόνος ελάσσων Μεγάλα και μικρά αφηγήματα, σε πρώτο και τρίτο πρόσωπο
Στην μνήμη των γονιών μου, Σπύρου και Μαρίας Μάρκου. Για όλα!
Της ίδιας Χορός σαλτιμπάγκων, Νοέμβριος 2016, εκδ. Οσελότος Κλεπταποδόχος δειλινού, Νοέμβριος 2017, εκδ. Οσελότος Στης ρίμας το φτερό, στου λόγου την ανέμη, Ιανουάριος 2019, εκδ. Οσελότος
Σαν παραμύθι και σαν πρόλογος
Έ
νας στρατηγός βάζει την καλή του στολή και αποφασίζει πόλεμο. Ένα παιδί κλαίει και ζητά την μητέρα του γιατί την έχει χάσει. Ένας συγγραφέας γράφει και είναι ευτυχισμένος. Ο πόλεμος κάποτε τελείωσε, το παιδί βρήκε την μητέρα του και ο συγγραφέας έκδωσε το βιβλίο του. Χρόνια αργότερα, ρώτησαν τον στρατηγό: «Τι κάνει ευτυχισμένους τους ανθρώπους;» Απάντησε: «Η ειρήνη!» Το παιδί, που είχε μεγαλώσει, απάντησε: «Η αγκαλιά της μητέρας τους». Ο συγγραφέας, που είχε γίνει πια σοφός, απάντησε: «Το διάβασμα!»
9
Χρόνος ελάσσων
Ε
ίχε ακούσει να μιλούν για εκείνους κυρίως στις επισκέψεις, από τις απλές για να περνούσε η ώρα του, έως τις επίσημες των ονομαστικών εορτών και γενεθλίων. Άλλες φορές αναφέρονταν στα πρόσωπά τους με ειρωνεία που άγγιζε την χλεύη, άλλες με σαρκασμό, όμως ποτέ μα ποτέ με σεβασμό! Μόνο κάποιες φιλάνθρωπες κυρίες έδειχναν διαφορετικά συναισθήματα, μα μέχρι εκεί που δεν πείραζε, που δεν ενοχλούσε προσωπικά, μέχρι εκεί που δεν προκαλούσε προβλήματα, γιατί μετά άντε να πέσεις στο στόμα του κόσμου και να πρέπει να αποδείξεις ότι δεν έχεις κάποια σχέση μαζί τους! Ήταν πολλοί τελικά, τους ήξερε με τα μικρά τους ονόματα και τους συμπαθούσε – από μικρό παιδί είχε μιαν ευαισθησία για τους αδύναμους της ζωής, τους «εκτός των τειχών», όπως τους έλεγε όταν αναφερόταν σε εκείνους. Περπατούσαν στους δρόμους, στις πλατείες της πολιτείας, τους έλεγαν «καλημέρα» ή «καλησπέρα» και στην μεγάλη τους φλυαρία «τι κάνεις»! Όταν δεν τους έβλεπαν οι άλλοι, αργά την νύχτα ή το μεσημέρι, τους παρακολουθούσαν, δεν τους άφηναν απ’ τα μάτια τους, μα όταν τους συναντούσαν σε σπίτια γνωστών, απόφευγαν να τους ρίξουν έστω και μία ματιά, ή τους άρεσε να τους πληγώνουν γελώντας μαζί τους, νιώθοντας καλύτερα με τον εαυτό τους ύστερα απ’ αυτό, σαν να γίνονταν ξαφνικά πιο έξυπνοι, πιο δυνατοί! Έμεναν με τους δικούς τους –μια και δεν μπορούσαν να αυτοσυντηρηθούν–, μέχρι που πέθαιναν οι γονείς και αν είχαν αδέρφια, αναλάμβαναν εκείνα με την σειρά τους την φροντίδα τους, διαφορετικά ίσως κάποιος συγγενής που είχαν ορίσει οι γονείς, με την προϋπόθεση φυσικά της διάθεσης της περιουσίας τους στον ανάδοχο. Ζωές σε ρόλο δεύτερο, χωρίς ποτέ να γίνουν πρωταγωνιστές, γεννήθηκαν και μεγάλωσαν ερήμην τους, κοιτώντας τους οι άλλοι πίσω 10
από τις κουρτίνες, κρυμμένοι, αθέατοι, ενώ εκείνοι πάσχιζαν να ζήσουν, να αναπνεύσουν στον χρόνο που τους πίεζε για να τους συντρίψει. Χρόνος ελάσσων, σαν τους ήρωές μας κι αυτός, λιγοστός, περιορισμένος και ανεπαρκής!
11
Υπέρμαχοι και επικριτές
Α
πό την νεαρή της ηλικία αυτή η γυναίκα αντιμετώπιζε τα σχόλια του κόσμου, άλλες φορές σε ήπια μορφή και άλλες πιο έντονα. Χωρίς να το επιδιώκει, τα προκαλούσε· θες γιατί ο χαρακτήρας της ήταν ακραίος, θες γιατί ο τρόπος που ζούσε διέφερε από των άλλων, κάθε τόσο γινόταν στόχος. Μπορεί και να το επεδίωκε άθελά της, γιατί μεταξύ μας, κατά βάθος της άρεσε. Αυτό που δεν μπορούσε με τίποτα, ήταν η ήσυχη ζωή που ζούσαν κάποιοι. Κάθε μέρα τα ίδια· ίδια μέρη όπου κινούνταν, ίδιες κουβέντες που έλεγαν με τους φίλους τους, ίδιες πανομοιότυπες ζωές. Της άρεσε να ξεχωρίζει, να είναι διαφορετική, έτσι ήταν επόμενο να γίνεται το επίκεντρο κάθε φορά για διαφορετικό λόγο. Άλλοι την επαινούσαν και γίνονταν υπέρμαχοι, και άλλοι την κατηγορούσαν και γίνονταν επικριτές της. Δεν της άρεσε πάντοτε να προκαλεί το ενδιαφέρον, μα όσο και να προσπαθούσε, δεν το απόφευγε. Όπου και να πήγαινε, την κύκλωνε μια αύρα, ένας αέρας διαφορετικός, που έκανε τους άλλους να την προσέχουν, να την παρατηρούν. Οι περισσότεροι που την γνώριζαν, δεν την συμπαθούσαν, την έβρισκαν αρκετά αλαζονική και απόμακρη. Αυτοί βέβαια ήταν άτομα που δεν είχε ιδιαίτερες σχέσεις μαζί τους, απλώς κάποιες φορές είχαν ανταλλάξει μερικές κουβέντες. Όσοι την ήξεραν καλά, την αγαπούσαν. Ήταν τίμιος και ειλικρινής άνθρωπος, γι’ αυτό είχε φίλους που μοιραζόταν την ζωή της μαζί τους πολλές δεκαετίες – αυτοί την θεωρούσαν ξεχωριστή και καμάρωναν για εκείνη! Με ό,τι και αν καταπιανόταν, το έκανε καλά, πρόσεχε την κάθε λεπτομέρεια. Πίστευε πως από εκεί κρίνεται το αποτέλεσμα, από τα καθημερινά μέχρι τα πιο σύνθετα. Αυτό είχε ως αντίκτυπο να προκαλεί τον θαυμασμό από την μία πλευρά, και τον φθόνο από την άλλη. 12
Δεν σήκωνε μύγα στο σπαθί της, τόσο ανεξάρτητη φύση ήταν. Είχε μια περηφάνια που πολλές φορές οι φίλοι της της έλεγαν πως την είχαν πρότυπο. Τόσο αδέσμευτη ήταν, και εκείνοι την θαύμαζαν και φρόντιζαν να περνούν μαζί της αρκετές ώρες από την ημέρα τους στα χρόνια της νεότητάς τους. Αυτό ήταν που δεν της συγχώρεσαν ποτέ οι επικριτές της. Πάλεψε για την ζωή της με νύχια και με δόντια, έσκαψε λαγούμια με τα χέρια της, πολέμησε με το θηρίο της αναπηρίας και το νίκησε, κι ο κόσμος, με την έννοια των πολλών, ακόμα δεν ξέρει αν φοβάται ή φθονεί τους μαχητές. Ένα είναι σίγουρο, ο δρόμος που τους περιμένει είναι μοναχικός! Ακόμα, οι επικριτές της πίστευαν τόσο διαφορετικά πράγματα που όταν συναντιόνταν με τους υπέρμαχους, εάν τους άκουγε κάποιος, θα νόμιζε πως μιλούσαν για άλλο πρόσωπο. Έβλεπαν τα πράγματα από μιαν άλλη οπτική γωνία, εντελώς διαφορετική από τους πρώτους. Και εκείνη στην μέση, συνέχιζε την ζωή της χωρίς εκπτώσεις. Ό,τι κι αν έκανε, ήταν απόλυτη, δεν υποχωρούσε εύκολα, παρά μόνο όταν έφτανε στο τέλος, την ενδιέφερε η γνώμη των άλλων, η υστεροφημία, όχι με την μορφή που δίνουν οι πολλοί, μα σύμφωνα με τα πιστεύω της, που ήταν πως αυτό που μένει από έναν άνθρωπο είναι ό,τι αφήνει πίσω του, κι αυτό βέβαια δεν έχει να κάνει με υλικά πράγματα. Αυτά σε λίγο καιρό σε έχουν αντικαταστήσει, τα άλλα είναι τα σπουδαία, τα άυλα και οι επίγονοι! Πάσχισε σε όλη της την ζωή να αφήσει ένα καθαρό όνομα, να την θυμούνται και να χαμογελούν. Αν το καταφέρει ή όχι, δεν μπορεί να το ξέρει με βεβαιότητα, αυτό θα το κρίνουν –όταν εκείνη δεν θα είναι μαζί τους– οι υπέρμαχοι ή οι επικριτές της. «Ένα είναι σίγουρο· όλη μου την ζωή έδωσα “μάχες” με βάση το καλό των άλλων, και όχι το προσωπικό μου συμφέρον», έλεγε και έκλεινε τα μάτια της χαμογελώντας γεμάτη ικανοποίηση.
13
163 × 230 SPINE: 10.2 FLAPS: 70
Γ
Από το αφήγημα «Στα ψιλά»
Η Γιώτα Μάρκου γεννήθηκε στα Σπάτα, όπου έζησε τις περισσότερες μέρες του βίου της, κυρίως Χειμώνες. Τα Καλοκαίρια τα περνούσε στην Λούτσα! Αγάπησε τις δύο πόλεις για διαφορετικούς λόγους την καθεμιά· την πρώτη γιατί εκεί είναι οι ρίζες της, και την δεύτερη για την αίσθηση ελευθερίας που της δίνει! Τώρα ζει μόνιμα στην Αρτέμιδα Αττικής. Της αρέσει να παρατηρεί τους ανθρώπους και να τους βάζει μέσα σε διάφορες ιστορίες που γράφει. Επίσης της αρέσει να δίνει «φωνή» στους «εκτός των τειχών», όπως η ίδια χαρακτηρίζει αρκετούς ήρωές της, σ’ αυτούς που πολλές φορές οι άλλοι δεν τους βλέπουν, σαν να μην υπάρχουν, μόνο και μόνο γιατί είναι διαφορετικοί! Έχει δημοσιεύσει σε περιοδικά και εφημερίδες του τοπικού καθώς και του Αθηναϊκού Τύπου. Δίδαξε Αγγλικά και Γαλλικά αρκετά χρόνια. Τα αφηγήματα «Χρόνος ελάσσων» από τις Εκδόσεις Οσελότος είναι το τέταρτο βιβλίο της.
Γ ΙΩΤΑ Μ Α ΡΚΟΥ
νωστοί και φίλοι απέστρεφαν το βλέμμα από πάνω της όταν τους έβλεπαν οι άλλοι, όμως δεν χόρταιναν να την κοιτάζουν όταν την συναντούσαν μόνη της! Είχε μιαν άγρια, ατίθαση ομορφιά, καθώς η ψυχή της ήταν ανήμερη, κι αυτό καθρεφτιζόταν στο πρόσωπό της. Λεπτή, μαύρα μαλλιά και μάτια, και δυο φιλήδονα χείλη, έτοιμα να σαρκάσουν ή να ρουφήξουν με πάθος το τσιγάρο ή την ζωή. Δεν είχε πολλές παρέες, από την γειτονιά την αποφεύγαν όλοι, οι περισσότεροι δεν της έλεγαν ούτε «καλημέρα», μην τυχόν τους κολλήσει αλητεία και περιθώριο!
Χρόνος ελάσσων
ISBN 978-960-564-845-9
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς