140 × 210 SPINE: 9.2 FLAPS: 80
ΤΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Ό
λα ξεκινούν στις βαθύσκιωτες κοιλάδες της Αλβανίας, όπου ένας κόσμος ζει και πεθαίνει στα σκληροτράχηλα βουνά της Τομορίτσας. Το χρονικό μιας νύχτας στ’ ανεμοδαρμένα βουνά του Πόγραδετς. Ένα νυχτερινό συναπάντημα με φόντο τη φλογάτη στράτα του Μοράβα. Ένα πόδι κι ένα χέρι που βολεύονται σ’ ένα άρβυλο και σ’ ένα άδειο μανίκι σκιάχτρου. Το μεγάλο σαλπάρισμα του καπετάν Κωνσταντή που γίνεται στερνό ταξίδι στο συναπάντημα με την ατσάλινη τραχηλιά ενός υποβρυχίου. Ένα ζευγάρι τρύπια άρβυλα κολλημένα στα παραχωμένα πόδια ενός σκοτωμένου αλλάζουν ιδιοκτήτη. Το ηρωικό και θλιμμένο παραμύθι πέντε φαντάρων κι ενός δεκανέα που περπατώντας στα χιονισμένα βουνά, ανάμεσα σε ρεματιές, βραχοτόπια και χαράδρες, αναζητώντας να επισημάνουν τα ιταλικά πολυβολεία που είχαν καθηλώσει το τάγμα τους. Το αντάμωμα του πεθαμένου ίλαρχου Βλαδιμήροβιτς με την πνιγμένη Βέρα Κατερίνα Αλεξάνδροβνα, στα έλη του Πριπέτ.
ISBN 978-618-205-044-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το βουνό των ανέμων
Ο Τάκης Αθανασίου γνωστός από τα αξιόλογα πολεμικά διηγήματά του σαν ο πιο αληθινός και πιστός τραγουδιστής του χαρούμενου πολέμου του 1940-41, εμφανίζεται λίγο λυρικός, με μια λιτή, ιδιωματική γραφή, αποτυπώνοντας την τραγικότητα εκείνων των χρόνων του αλβανικού μετώπου. Πάντοτε πηγαίος και εκφραστικός με συναισθήματα που ξεπροβάλλουν ανάγλυφα φροντίζει να προσφέρει δροσιά κάτω από τον καφτερό ήλιο του υλισμού. Επιδίωξή του η γνήσια περιγραφή ενός κόσμου που έμεινε στο σκοτάδι της κατοχής περιμένοντας την αυγή ο καθένας με τον δικό του τρόπο, με τη δική του ελπίδα.
ΤΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
λογοτέχνη κύριο Γεώργιο Δέλιο, με ραδιοφωνικές διασκευές κλασικών έργων. Την εποχή εκείνη τα πολεμικά διηγήματά του έκαναν πολύ καλή εντύπωση. Η βράβευση των διηγημάτων του γίνεται από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών και από το λογοτεχνικό περιοδικό Ελληνικά Γράμματα που διευθύνει ο γνωστός λογοτέχνης κύριος Άλκης Γιαννόπουλος. Το 1965 εκδίδεται ιδίοις αναλώμασι το πρώτο του βιβλίο, το μυθιστόρημα Νύχτα σε χρώμα μωβ, το οποίο δεν πέρασε απαρατήρητο από την κριτική και τον Τύπο. Χρονογραφήματά του δημοσιεύ τη καν στο λογοτεχνικό περιοδι κό Ενημέρωση, την περίοδο 1966-1969. Έφυγε από τη ζωή στη Θεσσαλονίκη στις 2 Φεβρουαρίου του 1990.
Το βουνό των ανέμων
Διηγήματα
της φωτιάς και του ρόδου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
Ο Τάκης Αθανασίου (1910-1990) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Εργά στηκε ως ξενοδόχος στο ξενοδοχείο «Μοντέρν» επί της Συγγρού ως το 1966. Από τον Απρίλιο του 1968 ως το 1985 διετέλεσε γενικός διευθυντής στα ξενοδοχεία «Εγνατία» και «Mandrino hotel». Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1947 με διηγήματα στα λογοτεχνικά περιοδικά Μακεδονικά γράμματα, Μακεδονικό Ημερολόγιο του Νίκου Σφενδόνη, Μορφές, Ενημέρωση, Ελληνική Δημιουργία του Σπύρου Μελά. Η πρώτη εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα προκαλεί αίσθηση στους πνευματικούς κύκλους της μακεδονικής πρωτεύουσας. Ο αείμνηστος κριτικός Πέτρος Ωρολογάς, αξιόλογη πνευματική μορφή του τόπου, έγραφε στον απολογισμό του έτους 1947: «Από τους νέους συγγραφείς ξεχωρίζουμε φέτος τον νέο συγγραφέα Τάκη Αθανασίου…» Ακολουθεί η συνεργασία του στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Θεσσαλονίκης με τον τότε διευθυντή και εκλεκτό
Το βουνό των ανέμων
ΤΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Το βουνό των ανέμων Διηγήματα της φωτιάς και του ρόδου
ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ Νύχτα σε χρώμα μωβ, Μυθιστόρημα, 1965 (Ιδιωτική έκδοση ιδίοις αναλώμασι)
ΤΙΤΛΟΣ
Το βουνό των ανέμων ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ
Τάκης Αθανασίου ΣΕΙΡΑ
Ελληνική λογοτεχνία [1358] 0121/02 ΕΠΙMΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Όλγα Παλαμήδη LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2021
Τάκης Αθανασίου ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Ιανουάριος 2021 ISBN 978-618-205-044-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
Στη μνήμη του πατέρα μου, που τα πέτρινα χρόνια δεν τον άφησαν να στεγάσει τούτα τα διηγήματα του Αλβανικού Μετώπου σ’ έναν τόμο δικό του.
Περιεχόμενα
Αντί προλόγου........................................................... 9 Σημείωμα του συγγραφέα ................................... 13 Στην κοιλάδα με τις δάκρυνες χάντρες.............. 19 Νυχτερινό συναπάντημα ......................................28 Στο πρώτο αστέρι της αυγής ..............................39 Ξένη γη...................................................................... 52 Ηρωικό παραμύθι...................................................66 Στην πολιτεία που δεν νυχτώνει ......................... 79 Το χρονικό μιας νύχτας .........................................93 Το μεγάλο σαλπάρισμα....................................... 104 Το βουνό των ανέμων........................................... 116 Νυχτερινή περίπολος............................................126 Το μεγάλο σύννεφο............................................... 135 Κριτικές και δημοσιεύματα (Σχόλια συγγραφέων για τα πολεμικά διηγήματα).............................. 150
7
Αντί προλόγου
Α
νασκαλεύοντας τα συρτάρια της παλιάς σερβάντας στο πατρικό μου, ανέσυρα παλαιότερες συγγραφικές δημιουργίες του πατέρα μου που αφορούσαν δημοσιεύσεις διηγημάτων του με συνεργασίες στα περιοδικά Νέα Πορεία, Μακεδονικά γράμματα, Μορφές, Μακεδονικό Ημερολόγιο του Νίκου Σφενδόνη, Ενημέρωση και Τέχνες και γράμματα. Ήταν ως επί το πλείστον πολεμικά διηγήματα από το Αλβανικό Μέτωπο. Ήταν ένας πόλεμος που τον σημάδεψε βαθιά κι άφησε τα ίχνη του στην ψυχή του. Από εκεί λοιπόν ο Τάκης Αθανασίου άντλησε τα θέματά του, όντας κι ο ίδιος μαχητής σ’ εκείνον τον πόλεμο του ’40-41, που του άφησε ένα συρίγγιο στο πόδι, περιστατικό που δάνεισε σε ήρωα των διηγημάτων του. Θεωρώ χρέος μου να συγκεντρώσω τα διηγήματα αυτά σ’ ένα βιβλίο που αποτελεί πνευματική παρακαταθήκη για την ιστορία του τόπου μας και τις μεταγενέστερες γενιές· με γλωσσικό ύφος γεμάτο ποιητικές μεταφορές και παρομοιώσεις, με λιτή, ιδιωματική γραφή κατορθώνει να απελευθερώσει τον αβάσταχτα γοερό τρόπο που έχει ο Έλ9
ληνας να ζει τις συμφορές του και αποκαλύπτει αυτό που συνιστά την ουσιαστική υφή της λογοτεχνίας, αλλά και της εθνικής μας συγκίνησης: την τραγικότητα εκείνων των χρόνων του Αλβανικού Μετώπου. Χωρίς υπερβολή κρύβεται ένας μικρός θησαυρός πίσω από αυτά τα διηγήματα, που σκιαγραφούν σκηνές πολέμου, αλλά με μεταφυσικά στοιχεία που δίνουν μια άλλη διάσταση σ’ όλο το έργο. Ήταν τιμή για εμένα να επιμεληθώ και να εκδώσω τούτο το βιβλίο, καθώς οι συγκυρίες της ζωής, δυστυχώς, δεν τον άφησαν να το εκδώσει ο ίδιος σ’ έναν τόμο δικό του. Με τα διηγήματά του ο Τάκης Αθανασίου, δοσμένα με απαράμιλλη αμεσότητα, με γλώσσα κοφτή, ρωμαλέα, και με περιγραφή που δεν καταναλώνεται σε άσκοπες λεπτομέρειες αλλά γνωρίζει να αφήνει στον αναγνώστη τα περιθώρια να νιώθει και να συμπληρώνει τη δική του ιστορία, κατορθώνει να κρατήσει χαμηλά τους συγκινησιακούς τόνους, να αποφύγει το μελό – τα συναισθήματα ακούγονται υπόκωφα, βαριά, ξεπροβάλλουν ανάγλυφα. Κυριαρχεί στο γλωσσικό υλικό του, ενώ υποδύεται πειστικά τους ήρωές του στη θεματική ενότητα που επέλεξε. Πρόκειται για έναν γλωσσικό θησαυρό σπάνιο και συνταρακτικό στην αποκαλυπτικότητά του. Πρόκειται για μια σωματική, απτή, θερμή και ταυτόχρονα ακριβή γλώσσα, χωρίς «λογοτεχνισμούς» και συναισθηματικές «φορτίσεις». Ο πόνος της απώλειας, το σκοτάδι και τα λίγα του ξέφωτα, ο έρωτας και η απουσία του, η συμπόνια για τον συνάνθρωπο, η σκληρότητα. Τα γηρατειά, η αναπη-
10
ρία, η τρέλα του πολέμου. Η ξενιτιά, ο αποχωρισμός, η μοναξιά. Ο θάνατος. Η δυνατή γραφή του εμπιστεύεται φρόνιμα τα όρια της ιστορίας που αναλαμβάνει να εκθέσει και δεν τη ζορίζει ούτε τη χαλαρώνει με λογοτεχνίζουσες παρεκβάσεις για να της δώσει κάποιον επιδερμικό συμβολικό χαρακτήρα. Τα πιο ρωμαλέα διηγήματά του κατορθώνουν μέσα σε μικρότατο χώρο να ανασκάψουν δυσπρόσιτα και δυσερμήνευτα ψυχικά πεδία και να αποκαλύψουν, με λόγο που επιλέγει να μείνει ήρεμος, σχεδόν εξωτερικός, ώστε να αποδώσει ευθύτερα το δράμα και με πειστική ζωηρότητα. Οι ιστορίες του, οι χαρακτήρες του, όλα δίνουν την εντύπωση ενός αφηγηματικού υλικού που δίνεται ακατέργαστο. Υπάρχει μια αμεσότητα, μια καίρια οριακή λιτότητα που δίνει αυτό ακριβώς που ζητάει η συγκεκριμένη ιστορία. Παντελής Αθανασίου
11
140 × 210 SPINE: 9.2 FLAPS: 80
ΤΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
Ό
λα ξεκινούν στις βαθύσκιωτες κοιλάδες της Αλβανίας, όπου ένας κόσμος ζει και πεθαίνει στα σκληροτράχηλα βουνά της Τομορίτσας. Το χρονικό μιας νύχτας στ’ ανεμοδαρμένα βουνά του Πόγραδετς. Ένα νυχτερινό συναπάντημα με φόντο τη φλογάτη στράτα του Μοράβα. Ένα πόδι κι ένα χέρι που βολεύονται σ’ ένα άρβυλο και σ’ ένα άδειο μανίκι σκιάχτρου. Το μεγάλο σαλπάρισμα του καπετάν Κωνσταντή που γίνεται στερνό ταξίδι στο συναπάντημα με την ατσάλινη τραχηλιά ενός υποβρυχίου. Ένα ζευγάρι τρύπια άρβυλα κολλημένα στα παραχωμένα πόδια ενός σκοτωμένου αλλάζουν ιδιοκτήτη. Το ηρωικό και θλιμμένο παραμύθι πέντε φαντάρων κι ενός δεκανέα που περπατώντας στα χιονισμένα βουνά, ανάμεσα σε ρεματιές, βραχοτόπια και χαράδρες, αναζητώντας να επισημάνουν τα ιταλικά πολυβολεία που είχαν καθηλώσει το τάγμα τους. Το αντάμωμα του πεθαμένου ίλαρχου Βλαδιμήροβιτς με την πνιγμένη Βέρα Κατερίνα Αλεξάνδροβνα, στα έλη του Πριπέτ.
ISBN 978-618-205-044-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το βουνό των ανέμων
Ο Τάκης Αθανασίου γνωστός από τα αξιόλογα πολεμικά διηγήματά του σαν ο πιο αληθινός και πιστός τραγουδιστής του χαρούμενου πολέμου του 1940-41, εμφανίζεται λίγο λυρικός, με μια λιτή, ιδιωματική γραφή, αποτυπώνοντας την τραγικότητα εκείνων των χρόνων του αλβανικού μετώπου. Πάντοτε πηγαίος και εκφραστικός με συναισθήματα που ξεπροβάλλουν ανάγλυφα φροντίζει να προσφέρει δροσιά κάτω από τον καφτερό ήλιο του υλισμού. Επιδίωξή του η γνήσια περιγραφή ενός κόσμου που έμεινε στο σκοτάδι της κατοχής περιμένοντας την αυγή ο καθένας με τον δικό του τρόπο, με τη δική του ελπίδα.
ΤΑΚΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
λογοτέχνη κύριο Γεώργιο Δέλιο, με ραδιοφωνικές διασκευές κλασικών έργων. Την εποχή εκείνη τα πολεμικά διηγήματά του έκαναν πολύ καλή εντύπωση. Η βράβευση των διηγημάτων του γίνεται από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών και από το λογοτεχνικό περιοδικό Ελληνικά Γράμματα που διευθύνει ο γνωστός λογοτέχνης κύριος Άλκης Γιαννόπουλος. Το 1965 εκδίδεται ιδίοις αναλώμασι το πρώτο του βιβλίο, το μυθιστόρημα Νύχτα σε χρώμα μωβ, το οποίο δεν πέρασε απαρατήρητο από την κριτική και τον Τύπο. Χρονογραφήματά του δημοσιεύ τη καν στο λογοτεχνικό περιοδι κό Ενημέρωση, την περίοδο 1966-1969. Έφυγε από τη ζωή στη Θεσσαλονίκη στις 2 Φεβρουαρίου του 1990.
Το βουνό των ανέμων
Διηγήματα
της φωτιάς και του ρόδου
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
Ο Τάκης Αθανασίου (1910-1990) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Εργά στηκε ως ξενοδόχος στο ξενοδοχείο «Μοντέρν» επί της Συγγρού ως το 1966. Από τον Απρίλιο του 1968 ως το 1985 διετέλεσε γενικός διευθυντής στα ξενοδοχεία «Εγνατία» και «Mandrino hotel». Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1947 με διηγήματα στα λογοτεχνικά περιοδικά Μακεδονικά γράμματα, Μακεδονικό Ημερολόγιο του Νίκου Σφενδόνη, Μορφές, Ενημέρωση, Ελληνική Δημιουργία του Σπύρου Μελά. Η πρώτη εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα προκαλεί αίσθηση στους πνευματικούς κύκλους της μακεδονικής πρωτεύουσας. Ο αείμνηστος κριτικός Πέτρος Ωρολογάς, αξιόλογη πνευματική μορφή του τόπου, έγραφε στον απολογισμό του έτους 1947: «Από τους νέους συγγραφείς ξεχωρίζουμε φέτος τον νέο συγγραφέα Τάκη Αθανασίου…» Ακολουθεί η συνεργασία του στον Ραδιοφωνικό Σταθμό Θεσσαλονίκης με τον τότε διευθυντή και εκλεκτό