Τα ανολοκλήρωτα απομνημονεύματα by Εκδόσεις Οσελότος

160 × 230 SPINE: 19 FLAPS: 70

«Ο Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν κατάφερε να κάνει πραγματικότητα το όνειρο χιλίων ετών των Μπενγκάλι για ελευθερία» ΣΕΪΚ ΧΑΣΙΝΑ Πρωθυπουργός του Μπαγκλαντές

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΤΑ ΑΝΟΛΟΚΛΉΡΩΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΎΜΑΤΑ

ISBN 978-960-564-891-6

ΣΕΪΚ ΜΟΥΤΖΙΜΠΟΥΡ ΡΑΧΜΑΝ

που ακολούθησαν την ανακήρυξη της γλώσσας Ουρντού ως επίσημης γλώσσας του Πακιστάν. Στις 21 Φεβρουαρίου 1952, η αστυνομία άνοιξε πυρ εναντίον ειρηνικής φοιτητικής πορείας, σκοτώνοντας πολλούς. Αυτή η βίαιη δράση επέφερε την έκρηξη του ισχυρού κινήματος που κορυφώθηκε με τη γέννηση του νέου έθνους του Μπαγκλαντές το 1971. Αυτό το εξαιρετικό έγγραφο δεν είναι μόνο το πορτρέτο ενός έθνους στο στάδιο της δημιουργίας του, αλλά είναι γραμμένο από τον άνθρωπο που άλλαξε την πορεία της ιστορίας και οδήγησε τον λαό του στην ελευθερία. Ο Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν γεννήθηκε το 1920 και απέκτησε πτυχίο Bachelor of Arts από το Πανεπιστήμιο της Καλκούτας και πτυχίο Νομικής από το Πανεπιστήμιο της Ντάκα. Εκ των ιδρυτών του Συνδέσμου «Αουάμι» το 1949, οδήγησε το κόμμα του σε μία δραματική νίκη στις εκλογές του 1970, που αποτέλεσε σημείο-σταθμό στην ανάδυση του Μπαγκλαντές emergence o Bangladesh. Ορκίστηκε Πρωθυπουργός του νέου έθνους το 1972 και από τον Ιανουάριο του 1975, διετέλεσε Πρόεδρος του Μπαγκλαντές. Ο Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν δολοφονήθηκε στις 15 Αυγούστου 1975 στη Ντάκα από ομάδα στρατιωτικών.

ΣΕΪΚ ΜΟΥΤΖΙΜΠΟΥΡ ΡΑΧΜΑΝ

ΤΑ ΑΝΟΛΟΚΛΉΡΩΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΎΜΑΤΑ

ταν τα ημερολόγια του Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν ήρθαν στο φως το 2004, ήταν ένα αναμφισβήτητα ιστορικό γεγονός. Η κόρη του, Πρωθυπουργός του Μπανγκλαντές, Σέικ Χάσινα, είχε αντιγράψει με προσοχή τα σημειωματάρια - οι σελίδες τους ήταν τότε εύθραυστες και αποχρωματισμένες - και στη συνέχεια τα μετέφρασε από τη γλώσσα Μπενγκάλι στην Αγγλική γλώσσα. Γραμμένα κατά τη διάρκεια της κράτησης του Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν στη φυλακή από το 1967 έως το 1969, ξεκινούν με τις αναμνήσεις του από τις μέρες του ως ακτιβιστής φοιτητής στην πορεία προς το κίνημα για το Πακιστάν στις αρχές της δεκαετίας του 1940. Καλύπτουν το κίνημα για τη γλώσσα Μπενγκάλι, τις πρώτες εξεγέρσεις του κινήματος για ανεξαρτησία και αυτοδιάθεση του Μπανγκλαντές και μεταδίδουν έντονα τις μεγάλες αβεβαιότητες καθώς και τις μεγάλες ελπίδες που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή. Το τελευταίο σημειωματάριο τελειώνει με τα γεγονότα που συνοδεύουν τον αγώνα για δημοκρατικά δικαιώματα το 1955. Όπως ο ίδιος ο Σέικ Μουτζίμπ είπε – η γλώσσα αλλάζει αποκλειστικά και μόνο για λόγους απαραίτητης σαφήνειας. Αυτό που εξηγεί η αφήγηση με αμεσότητα και πάθος είναι το πνευματικό και πολιτικό του ταξίδι από νεαρός ακτιβιστής στον ηγέτη ενός αγώνα για την απελευθέρωση ενός έθνους. Ο Σέικ Μουτζίμπ περιγράφει γλαφυρά πώς - παρά το ότι ήταν φυλακισμένος - βρισκόταν στην πρώτη γραμμή της διοργάνωσης των διαμαρτυριών



0_cover_unfinished memories.indd 1

1/22/2020 10:14:27 AM

The University Press Limited Red Crescent House, Level 6 61 Motijheel C/A Ντάκα 1000, Μπανγκλαντές Τηλέφωνα: (+8802) 9565441, 9852189, 9852190 E-mail: info@uplbooks.com.bd Website: www.uplbooks.com.bd Δεύτερη εκτύπωση στο Μπαγκλαντές 2016 Διορθωμένη Εκτύπωση στο Μπαγκλαντές 2013 Πρώτη έκδοση: Mohiuddin Ahmed, The University Press Limited, Ντάκα Πρώτη έκδοση στα Ελληνικά Εκδόσεις Οσελότος Πρώτη έκδοση στο Μπαγκλαντές στην πρωτότυπη γλώσσα Μπάνγκλα από τον Εκδοτικό Οίκο The University Press Limited 2012 Πρώτη έκδοση στο Μπαγκλαντές στην Αγγλική γλώσσα από τον Εκδοτικό Οίκο The University Press Limited 2012 Πρώτη έκδοση στην Ινδία στη γλώσσα Βίκινγκ από τον Εκδοτικό Οίκο Penguin Books India 2012 Πρώτη έκδοση στο Πακιστάν στην Αγγλική γλώσσα από τον Εκδοτικό Οίκο Oxford University Press Pakistan 2012 Πρώτη έκδοση στο Πακιστάν στην γλώσσα Ουρντού από τον Εκδοτικό Οίκο Oxford University Press Pakistan 2012 Μετάφραση από το πρωτότυπο που γράφτηκε στη γλώσσα Μπενγκάλι: Δρ. Φακρούλ Άλαμ

Greek edition published by: Muhammed Kamrul Hasan Athens, Greece.

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.

Ο συγγραφέας φέρει την αποκλειστική ευθύνη για τις γνώμες και περιγραφές που διατυπώνονται σε αυτό το βιβλίο. Οι εκδόσεις “Οσελότος” δεν φέρουν αρμοδιότητα για την επιβεβαίωση ή την άρνηση του περιεχομένου ούτε παρέχουν εγγύηση για την αλήθεια των δηλώσεων του συγγραφέα. Εναπόκειται στον αναγνώστη να κρίνει ανεξάρτητα για το αν γίνεται δέκτης ψευδών δηλώσεων ή όχι. Οι εκδόσεις “Οσελότος” δεν φέρουν καμία ευθύνη προς οποιοδήποτε πρόσωπο ή οντότητα θίγεται ή υφίσταται απώλεια ή ζημία προερχόμενη από τις πληροφορίες που περιέχονται στο παρόν βιβλίο ή τη χρήση αυτών ή την πίστη σε αυτές.

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:

Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ. : 210 6431108 E-MAIL: ekdoseis.ocelotos@gmail.com www. ocelotos. gr

ΣΕΪΚ ΜΟΥΤΖΙΜΠΟΥΡ ΡΑΧΜΑΝ

ΤΑ ΑΝΟΛΟΚΛΗΡΩΤΑ

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος ix Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν (1920-1975): Πολιτικό Προφίλ xv Τα Ανολοκλήρωτα Απομνημονεύματα 1. Σημειώσεις 295 Βιογραφικά Σημειώματα 299 Κατάλογος 315

—5—

Ως άνθρωπο, με απασχολεί ο,τιδήποτε απασχολεί την Ανθρωπότητα. Ως μέλος του έθνους των Μπενγκάλι, συμμετέχω ενεργά σε ότι αφορά το έθνος μου. Αυτή η διαρκής συμμετοχή γεννήθηκε και ανατράφηκε από την αγάπη, τη διαρκή αγάπη, η οποία δίνει νόημα στην πολιτική μου και στην ίδια μου την ύπαρξη. Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν 03.05.1973

—6—

Απόσπασμα από το προσωπικό ημερολόγιο του Μπανγκαμπαντού Σέικ Μουτζιμπούρ Ραχμάν, Πρωθυπουργού της Δημοκρατίας του Μπαγκλαντές.

—7—

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

πατέρας μου, Μπανγκαμπαντού Σέικ Μουτζιμπούρ Ραχμάν, αναγκάστηκε να περάσει τα πολυτιμότερα χρόνια της ζωής του στη φυλακή. Δεδομένου ότι συμμετείχε σε διάφορα κινήματα με σκοπό την αποκατάσταση των δικαιωμάτων του λαού του από εκείνους που τους είχαν στερήσει, έπρεπε να υπομείνει ξανά και ξανά την κράτησή του στην απομόνωση. Αλλά ποτέ δεν θα παρέβαινε τις αρχές του. Δεν αισθανόταν φόβο ακόμη και μπροστά στην αγχόνη. Σε όλη τη ζωή του, ο σκοπός για τον οποίον αγωνιζόταν ο λαός του ήταν το σημαντικότερο για αυτόν. Τα βάσανα του λαού του τον στενοχωρούν. Ο μόνος όρκος που πήρε ποτέ ήταν να φέρει χαμόγελα στα πρόσωπα του φτωχού λαού της Βεγγάλης και να χτίσει μια χρυσή Βεγγάλη. Πίστευε ότι, απολαμβάνοντας τα θεμελιώδη δικαιώματά τους σε τρόφιμα, ρουχισμό, στέγαση, εκπαίδευση και υγεία, θα ήταν σε θέση να διάγουν μια αξιοπρεπή ζωή. Η μόνη σταθερή σκέψη του ήταν η απελευθέρωσή τους από τα δεσμά της φτώχειας. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο εγκατέλειψε όλες τις ανέσεις και την ευτυχία και αγωνίστηκε αδιάκοπα και ανιδιοτελώς για να επαναφέρει τα δικαιώματα του λαού του μέσα από μια συνεχή εκστρατεία μέχρι να μπορέσει να φέρει την ελευθερία στο έθνος των Μπενγκάλι. Κατάφερε να καθιερώσει τους Μπενγκάλι ως ηρωική φυλή στα μάτια του κόσμου και να δημιουργήσει μια ανεξάρτητη και κυρίαρχη χώρα. Ήταν σε θέση να κάνει πραγματικότητα το όνειρο της ελευθερίας που οι Μπενγκάλι ονειρεύονταν εδώ και χίλια χρόνια. Μόλις κατάφερε να επιτύχει την οικονομική χειραφέτησή τους, οι σφαίρες των δολοφόνων τον στέρησαν από τον λαό του. Πλέον αναπαύεται για πάντα στο πράσινο χορτάρι της Βεγγάλης που έχει ποτιστεί με το αίμα του. Έτσι, οι δολοφόνοι κατάφεραν να σφραγίσουν ανεξίτηλα το μέτωπο του έθνους των Μπενγκάλι με το σημάδι της ατιμίας. Είκοσι εννέα χρόνια μετά τον θάνατό του, η αυτοβιογραφία που έγραψε αυτός ο μεγάλος ηγέτης ήρθε στα χέρια μου. Από αυτά που μπόρεσε να γράψει, έχουμε την ευκαιρία να μάθουμε για πολλά περιστατικά του περάσματός του από την παιδική ηλικία στην ενήλικη ζωή, την οικογένειά του και τα κινήματα στα οποία έλαβε μέρος ήδη από τα φοιτητικά του χρόνια, τους αγώνες του και πολλά γεγονότα της ζωής του, άγνωστα μέχρι σήμερα. Μαθαίνουμε για τα διαφορετικά βιώματα της αξιοθαύμαστης ζωής του στις σελίδες που είχε γράψει. Περιγράφει με απλό και ρέοντα λόγο όσα είχε δει, αισθανθεί και παρατηρήσει στην πολιτική. Τα γεγονότα που αποκαλύπτονται από την αφήγησή του για τους αγώνες του, την αντοχή του και τις θυσίες του θα εμπνεύσουν τις μελλοντικές γενιές. Εκείνοι που έχουν παραπλανηθεί από τα ψεύδη όσων παραμορφώνουν την ιστορία θα έχουν τώρα την ευκαιρία να ανακαλύψουν την αλήθεια. Αυτό το έργο θα προσφέρει ανεκτίμητες πληροφορίες και μία αυθεντική αφήγηση της ιστορίας σε ερευνητές και ιστορικούς. Αυτή η αυτοβιογραφία γράφτηκε από τον ίδιο τον πατέρα μου. Πώς βρήκα τα σημειωματάρια στα οποία γράφτηκε αυτή η αυτοβιογραφία είναι μεγάλη ιστορία. Κάποιο διάστημα, είχα εγκαταλείψει εντελώς την ελπίδα να δημοσιεύσω αυτό το βιβλίο και να το παρουσιάσω σε όλους εσάς.

—9—

Λίγο μετά την κήρυξη ανεξαρτησίας τα μεσάνυχτα της 25ης Μαρτίου 1971, ο στρατός του Πακιστάν επιτέθηκε στην οικία της 32ας Οδού (πλέον οικία Νο. 10 της 11ης Οδού) του Πατέρας του Έθνους, Μπανγκαμπαντού Σέικ Μουτζιμπούρ Ραχμάν, τον συνέλαβε και τον απομάκρυναν από την οικία. Μετά τη σύλληψη του πατέρα μου, η μητέρα μου, ο Ράσελ, ο Τζαμάλ και όλοι όσοι ήταν στο σπίτι, κατέφυγαν στο διπλανό σπίτι. Εισέβαλαν ξανά την επόμενη μέρα στο σπίτι μας και το λεηλάτησαν. Οι εισβολείς πήραν ό, τι μπορούσαν, έσπασαν τα υπόλοιπα πράγματα και έθεσαν το σπίτι υπό την κατοχή τους. Η μητέρα μου είχε κρύψει τα σημειωματάρια, περιλαμβανομένης της αυτοβιογραφίας, των ημερολογίων και των ταξιδιωτικών ημερολόγιων μαζί με τα βιβλία της, με μεγάλη προσοχή σε ένα ντουλάπι στα αποδυτήρια, δίπλα στην κρεβατοκάμαρα του πατέρα μου. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι καθώς υπήρχε ένας μεγάλος αριθμός σημειωματάριων, τα οποία μέχρι τότε μπορεί να είχαν ξεθωριάσει με την πάροδο του χρόνου, οι εισβολείς να θεώρησαν ότι δεν αξίζουν και να τα άφησαν ανέπαφα. Έτσι, κατάφερα λοιπόν να αποκτήσω αυτά τα σημειωματάρια. Λίγο αργότερα, και αφού δολοφονήθηκαν όλα τα μέλη της οικογένειάς μας που βρίσκονταν στο σπίτι την 15η Αυγούστου 1975, η Κυβέρνηση σφράγισε το σπίτι. Εγώ ο ίδιος επέστρεψα από την εξορία στη χώρα μας την 17η Μαΐου 1981. Η κυβέρνηση Ζία κρατούσε κλειστό το σπίτι ακόμα και τότε. Δεν μου επέτρεψαν να εισέλθω. Την 12η Ιουνίου, η κυβέρνηση Σάταρ μου παρέδωσε το σπίτι. Τότε βρήκα τα απομνημονεύματα του πατέρα μου, τα ημερολόγια και τα σημειωματάρια από τα ταξίδια του στην Κίνα. Ωστόσο, δεν βρήκα τα σημειωματάρια που περιείχαν την αυτοβιογραφία του. Βρήκα επίσης μερικές δακτυλογραφημένες σελίδες που είχαν καταστραφεί από τερμίτες. Μόνο το πάνω μέρος αυτών των σελίδων παρέμενε άθικτο. Από όσα κατόρθωσα να διαβάσω εκεί, μάλλον ήταν μέρος της αυτοβιογραφίας του, αλλά καθώς έλειπε τόσο μεγάλο μέρος, αποφάσισα πως ό,τι απέμεινε δεν έχει μεγάλη αξία. Μεταγενέστερα, διεξήγαγα μια εκτεταμένη αναζήτηση για τα σημειωματάρια, αλλά δεν βρήκα τίποτα. Έψαξα για τα πρωτότυπα σημειωματάρια, τη γραφομηχανή και ό, τι απέμεινε σε όποιον τα πήρε, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Κάποια στιγμή, έχασα κάθε ελπίδα να τα βρω. Ωστόσο, το 2000 αποφασίσαμε να προετοιμάσουμε τη δημοσίευση των απομνημονευμάτων, των ημερολογίων και των ταξιδιωτικών ημερολογίων για την Κίνα του Μπανγκαμπαντού. Ο καθηγητής Εναγιετούρ Ραχίμ του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Τζωρτζτάουν είχε έρθει στο Πανεπιστήμιο της Ντάκα για να κάνει σχετικές έρευνες. Ο κύριος τομέας έρευνας του καθηγητή Ραχίμ ήταν η υπόθεση της Συνομωσίας Αγκάρταλα. Είχε έρθει στη Ντάκα για να καταλάβει την έδρα στο όνομα του Μπανγκαμπαντού Σέικ Μουτζιμπούρ Ραχμάν, που είχε ιδρύσει το Ίδρυμα Μαμπουμπούλα-Ζεμπουνέσα. Παράλληλα με την εργασία του πάνω στην υπόθεση της Συνωμοσίας Αγκάρταλα, άρχισε επίσης να εργάζεται πάνω στη ζωή, τα απομνημονεύματα και τα ημερολόγια του Μπανγκαμπαντού. Ο δημοσιογράφος Μπάμπι Μουντούντ και εγώ βοηθούσαμε τον καθηγητή Ραχίμ εκείνη την περίοδο. Άρχισε να τα μεταφράζει από τα Μπενγκάλι στα Αγγλικά. Αλλά ο αιφνίδιος θάνατός του αποτέλεσε μια τεράστια απώλεια σε σχέση με αυτό το γιγαντιαίο έργο. Δεν πίστευα καν ότι θα μας αφήσει τόσο ξαφνικά. Άρχισα να απογοητεύομαι με την εξέλιξη των γεγονότων. Ο Καθηγητής A.Φ. Σαλαχουντίν Άχμεντ, ο Καθηγητής Σαμούλ Ούντα Χαρούν και ο κ. Σαμσουζαμάν Χαν μας έδωσαν πολύτιμες συμβουλές και μας βοηθούσαν σε αυτή τη συγκυρία. Στη συνέχεια, οι Καθηγητές Σαλαχουντίν Άχμεντ και Χαρούν ανέλαβαν την ευθύνη της μετάφρασης. Ο Μπάμπι

— 10 —

Μουντούντ και εγώ συνεργαστήκαμε με τον κ. Χαν στην επιμέλεια και τη στοιχειοθέτηση και επίσης κάναμε τις απαραίτητες διορθώσεις Συγκρίναμε ξανά και ξανά το στοιχειοθετημένο κείμενο με το πρωτότυπο χειρόγραφο. Το έργο προχώρησε σταδιακά, ξεπερνώντας κάθε είδους εμπόδια στην πορεία. Πλέον, καθορίστηκε προθεσμία για τη δημοσίευση. Περίπου με την ολοκλήρωση του έργου πάνω στα «Απομνημονεύματα» και τα «Ημερολόγια», βρήκα τέσσερα νέα σημειωματάρια στα οποία ήταν γραμμένη η αυτοβιογραφία. Την 21η Αυγούστου 2004, μια πολιτική συγκέντρωση που οργάνωσε ο Σύνδεσμος (Κόμμα) Αουάμι του Μπανγκλαντές έγινε στόχος μιας τρομακτικής επίθεσης με χειροβομβίδες. Στόχος ήταν να με σκοτώσει. Είκοσι τέσσερα άτομα, μεταξύ αυτών η κ. Άιβι Ραχμάν, Πρόεδρος των Γυναικών του Συνδέσμου Αουάμι, σκοτώθηκαν στο περιστατικό. Από θαύμα, επέζησα αυτής της απόπειρας δολοφονίας. Αλλά ήμουν συγκλονισμένος από τη θλίψη, τον πόνο και την κατάθλιψη. Και τότε ήταν που τα ανεκτίμητα σημειωματάρια του πατέρα μου που περιείχαν την αυτοβιογραφία του ήρθαν στην κατοχή μου. Τι απίστευτη εξέλιξη! Ήταν σαν να έλαμψε ξαφνικά ένα φως μέσα στο σκοτάδι. Επανήλθα στη ζωή από του Χάρου τα δόντια. Ήταν σαν να είχα πάρει παράταση ζωής. Ένας από τους εξαδέλφους μου, μου παρέδωσε αυτά τα σημειωματάρια. Τα βρήκε σε ένα συρτάρι γραφείου ενός άλλου εξαδέλφου, του Σέικ Φαζλούλ Χακ Μονί. Ο Μονί ήταν ο συντάκτης της εφημερίδας Banglar Bam. Κατά πάσα πιθανότητα, ο πατέρας μου είχε παραδώσει τα σημειωματάρια στον εξάδελφό μου, ώστε να τα δακτυλογραφήσει. Ίσως σκέφτηκε να τα δημοσιεύσει. Επειδή ο Σέικ Φαζλούλ Χακ Μονί επίσης μαρτύρησε (δολοφονήθηκε) την 15η Αυγούστου 1975, δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει αυτό το έργο, το οποίο απέμεινε ημιτελές. Όταν πήρα τα σημειωματάρια στα χέρια μου, έμεινα άφωνος.. Ο γραφικός χαρακτήρας μου ήταν πολύ οικείος. Κάλεσα την νεότερη αδελφή μου, Σέικ Ράχανα. Τα μάτια σύντομα γέμισαν δάκρυα. Περάσαμε τις σειρές που είχε γράψει ο πατέρας μας με το χέρι μας, ώστε να τον αγγίξουμε ξανά. Ήταν σαν να μας ευλογούσε ο πατέρας μας μέσα από τα σημειωματάρια αμέσως μετά την επιστροφή μου από τον Άδη. Έπρεπε να δουλέψω ακόμα για τους φτωχούς της χώρας μας - τους ίδιους τους ανθρώπους που ο πατέρας μου περιγράφει πάντα ως «τους φτωχούς που υποφέρουν στη Βεγγάλη». Ήταν σαν να μου έλεγαν τα σημειωματάρια ότι η χρυσή Βεγγάλη που ονειρευόταν, δεν είχε χτιστεί ακόμα. Καθώς γύριζα τις σελίδες των σημειωματάριων και χάιδευα τις χειρόγραφες σειρές του, μου φάνηκε πως ο πατέρας μου μου είπε: «Μη φοβάσαι, παιδί μου. Είμαι μαζί σου, προχώρα και να είσαι αποφασισμένος.» Μου φάνηκε ότι ο Θεός μου έστειλε με θαυμαστό τρόπο το μήνυμα να είμαι αμείλικτος. Μέσα από όλη τη θλίψη, τον πόνο και την κατάθλιψη, βρήκα μία ηλιαχτίδα.

Τέσσερα ιδιόχειρα σημειωματάρια του πατέρα μου! Τα σημειωματάρια έπρεπε να αντιμετωπίζονται με μεγάλη προσοχή. Οι σελίδες τους έγιναν κίτρινες, εύθραυστες και φθαρμένες. Σε πολλά μέρη το χειρόγραφο είχε γίνει τόσο αδιόρατο που ήταν δύσκολο να καταλάβεις τις λέξεις. Ορισμένες σελίδες μέσα σε ένα σημειωματάριο ήταν δυσανάγνωστες και η αποκρυπτογράφηση των σειρών σε αυτές τις περιπτώσεις αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη. Την επόμενη μέρα ο Μπάμπι Μουντούντ, η Σέικ Ράχανα και εγώ ξεκινήσαμε να δουλεύουμε με τα σημειωματάρια. Η Ράχανα λύγιζε κάθε φορά που προσπαθούσαμε να τα διαβάσουμε. Δεν σταματούσε το κλάμα με τίποτε Όταν άρχισα να δουλεύω με τα απομνημονεύματα και τα ημερολόγια, συχνά ξεσπούσα και εγώ σε δάκρυα, ειδικά τους πρώ-

— 11 —

τους μήνες. Ωστόσο, σταδιακά αποφάσισα να αφοσιωθώ στο έργο. Το πρώτο πράγμα που κάναμε ήταν να φωτοτυπήσουμε τα σημειωματάρια. Ο Αμπντούρ Ράχμαν (στη Ρώμη) μας βοήθησε να το κάνουμε αυτό. Έπρεπε να είμαστε πολύ προσεκτικοί κατά την παραγωγή των αντιγράφων, καθώς αν μετακινούσαμε τις σελίδες πάρα πολύ συχνά θα σχίζονταν. Τότε ο Μπάμπι και εγώ διαβάσαμε όλες τις σελίδες των σημειωματάριων, ενώ ο Μούνιρουν Νέσα Νίνου τις στοιχειοθέτησε στον υπολογιστή. Αυτό μας έδωσε τη δυνατότητα να δουλεύουμε γρήγορα, αφού απαιτείται πολύ περισσότερος χρόνος για στοιχειοθέτηση απευθείας από χειρόγραφο κείμενο. Επιλέξαμε αυτή τη στρατηγική για να εξοικονομήσουμε χρόνο. Το γραπτό είχε ξεθωριάσει τόσο πολύ σε κάποια σημεία που η ανάγνωση συχνά ήταν ένα πολύ δύσκολο έργο. Σε ορισμένα σημεία, αντιμετωπίσαμε σκισμένες σελίδες και δυσανάγνωστη γραφή. Σε τέτοιες περιπτώσεις χρησιμοποιούσαμε ένα μεγεθυντικό φακό για να προσπαθήσουμε να αποκρυπτογραφήσουμε τις λέξεις. Ό,τι είχε γραφτεί στα τέσσερα σημειωματάρια, τελικά καταχωρίστηκε σε έναν υπολογιστή. Ολόκληρα τα σημειωματάρια είχαν υπογραφεί από τον δεσμοφύλακα, που είχε σημειώσει τον αριθμό των σελίδων σε αυτά. Η υπογραφή του μας επέτρεψε επίσης να ανακαλύψουμε τις ημερομηνίες που γράφτηκαν. Μετά, ο Μπάμπι Μουντούντ και εγώ συγκρίναμε όσα καταχωρίστηκαν στον υπολογιστή με τα περιεχόμενα των σημειωματάριων. Με αυτόν τον τρόπο ολοκληρώσαμε το πρώτο στάδιο της επεξεργασίας και της διόρθωσης των γραπτών. Κατόπιν, ο κ. Χαν συνεργάστηκε με τους δυο μας για να τα επεξεργαστούμε ξανά, να τα διορθώσουμε, να προετοιμάσουμε τις σημειώσεις, να σαρώσουμε το έργο και να επιλέξουμε τις εικονογραφήσεις. Η Σέικ Ράχανα συμμετείχε σε ό,τι κάναμε και ανέλαβε τη συνολική ευθύνη για το έργο. Ακόμη και αφού τα διαβάσεις ξανά και ξανά, αισθάνεσαι ότι θες να διαβάσεις αυτά τα σημειωματάρια άλλη μια φορά. Μας αποκαλύπτουν πως για χάρη της χώρας και του λαού της, ένας άνθρωπος μπορεί να θυσιάσει τα πάντα, να διακινδυνεύσει την ίδια του τη ζωή και να υπομείνει ατελείωτα βασανιστήρια στη φυλακή. Ανακαλύπτουμε μια προσωπικότητα που εγκατέλειψε τις προοπτικές της ευτυχίας, της άνεσης, της χαλάρωσης, του πλούτου - των πάντων. Ο τρόπος με τον οποίο τα εγκατάλειψε όλα για χάρη των απλών ανθρώπων, μπορεί να ανακαλυφθεί από μια ανάλυση της αυτοβιογραφίας. Ακολουθώντας τα ίχνη που περιέχονται σε αυτές τις σελίδες θα μας επιτρέψει να συλλέξουμε πληροφορίες για πολλά που μένουν ακόμη να ανακαλύψουμε για το παρελθόν μας. Πολλές άγνωστες ιστορίες θα έρθουν στο φως. Αυτή η αφήγηση πραγματικών περιστατικών θα μας επιτρέψει να μάθουμε πολύ περισσότερα για το κίνημα για το Πακιστάν, το γλωσσικό κίνημα, το κίνημα για την ανεξαρτησία και την αυτονομία, τον αγώνα για δημοκρατικά δικαιώματα και τις διάφορες συνωμοσίες που εξύφανε η Πακιστανική κυβέρνηση. Θα έχουμε την ευκαιρία να μάθουμε για πολλά άλλα περιστατικά και ιστορικά γεγονότα. Επιπλέον, θα μάθουμε πώς η εμπειρία του Μπανγκαμπαντού τον οδήγησε να εντοπίσει τις μηχανορραφίες των συμφεροντολόγων και την προσπάθεια να εκμεταλλευτούν τη χώρα εκείνοι που υποκρίνονται ότι τη διοικούν. Ο λαός του Μπαγκλαντές εξακολουθεί να υφίσταται πολλές δυσκολίες. Ελπίζω ότι οι μελλοντικές γενιές θα εμπνευστούν για να υπηρετήσουν τη χώρα και θα αποφασίσουν να το κάνουν διαβάζοντας αυτή την αυτοβιογραφία. Σε αυτό το βιβλίο, ο ίδιος ο Μπανγκαμπαντού μας εξιστορεί τη ζωή του μέχρι το 1955. Το έγραψε ο ίδιος ενώ ήταν πολιτικός κρατούμενος στην κεντρική φυλακή από το 1966 ως το 1969. Δεν χρειάστηκε ιδιαίτερη επιμέλεια των γραπτών του. Μόνο λίγες λέξεις και

— 12 —

η γλώσσα έχουν αλλάξει περιστασιακά για να καταστήσουν την αφήγηση πιο ευανάγνωστη. Επειδή σκόπευε να δημοσιεύσει την ιστορία της ζωής του, επρόκειτο να το δακτυλογραφήσει. Δεδομένου ότι δεν έχει αφιερώσει την αυτοβιογραφία σε κανέναν, δεν υπάρχει «Αφιέρωση» σε αυτό το βιβλίο. Ο Καθηγητής Σαλαχουντίν Άχμεντ μας πρόσφερε πολύτιμες συμβουλές από τη σύλληψη του έργου. Το έργο της μετάφρασης της αυτοβιογραφίας στα Αγγλικά έγινε από τον καθηγητή Φακρούλ Άλαμ του Αγγλικού τμήματος του Πανεπιστημίου της Ντάκα, ο οποίος κατόρθωσε να ολοκληρώσει γρήγορα τη μετάφραση. Εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου και στους δύο τους. Χωρίς τις πολύτιμες συμβουλές και τη βοήθεια τους, δεν θα ήταν δυνατόν να αναλάβουμε αυτό το σπουδαίο καθήκον. Θα ήθελα να ευχαριστήσω όλους όσοι βοήθησαν στη δημοσίευση του βιβλίου. Σέικ Χάσινα 07.08.2007 Φυλακές Σεριμπάγκλα Ναγκάρ Ντάκα ΥΣ: Έγραψα τον πρόλογο τον καιρό που ήμουν φυλακισμένος. Προχώρησα με τη δημοσίευσή του αφού αποφυλακίστηκα. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Εκδότη του Οίκου UPL, κ. Μοχιουντίν Άχμεντ, και τον Σύμβουλο Επιμέλειας του Οίκου UPL, κ. Μπαντιουντίν Ναζίρ, που ανέλαβαν την ευθύνη της έκδοσης του έργου στη χώρα και το εξωτερικό. Επίσης, τον Ντάνεσβαρ Ντας Τσάμπακ που μας βοήθησε με τα γραφικά υπολογιστή και τη σάρωση. ΣΈΙΚ ΧΆΣΙΝΑ 30.07.2010 Γκαναμπαμπάν Σεριμπάγκλα Ναγκάρ Ντάκα

— 13 —

ΣΕΪΚ ΜΟΥΤΖΙΜΠΟΥΡ ΡΑΧΜΑΝ (1920-1975) ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ 1920 Ο Σέικ Μουτζιμπούρ Ράχμαν γεννήθηκε στις 17 Μαρτίου 1920, στο χωριό Τουντζιπάρα της τότε υποπεριφέρειας (πλέον επαρχίας) Γκόπαλγκαντζ της επαρχίας Φαριντπούρ. Ήταν το τρίτο παιδί ανάμεσα σε τέσσερις κόρες και δύο γιους του Σέικ Λουφάρ Ράχμαν και της Σαΐρα Κάτουν. Οι γονείς του τον αποκαλούσαν Κόκα («Μωρό). Πέρασε την παιδική του ηλικία στο χωριό Τουντζιπάρα. 1927 Σε ηλικία επτά ετών, ο Μουτζίμπ άρχισε την εκπαίδευσή του στο Δημοτικό Σχολείο Τζιμαντάγκα. Στα εννέα, έγινε δεκτός στην 3η τάξη στο Δημόσιο Σχολείο του Γκόπαλγκαντζ . Συνέχισε σε μια τοπική ιεραποστολική σχολή. 1934 Ο Μουτζίμπ αναγκάστηκε να διακόψει για λίγο το σχολείο, σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών, καθώς έπρεπε να χειρουργηθεί το ένα του μάτι. 1937 Ο Μουτζίμπ επέστρεψε στο σχολείο μετά από διακοπή τεσσάρων ετών, λόγω της σοβαρότητας στο μάτι. 1938 Στα δεκαοκτώ, ο Μουτζίμπ νυμφεύθηκε τη Μπέγκαμ Φαζιλατουνέσα. Στη συνέχεια είχαν την ευτυχία να αποκτήσουν δύο κόρες, τη Σέικ Χάσινα και τη Σέικ Ρίνα, και τρεις γιους, τους Σέικ Καμάλ, Σέικ Τζαμάλ και Σέικ Ράσελ. Όλοι οι γιοι δολοφονήθηκαν μαζί με τους γονείς τους στις 15 Αυγούστου 1975. 1939 Η πολιτική σταδιοδρομία του Μουτζίμπ εγκαινιάστηκε ουσιαστικά ενώ ήταν φοιτητής της ιεραποστολικής σχολής στο Γκόπαλγκαντζ όταν προσέλκυσε τη συμπάθεια του Χουσεΐν

— 14 —

Σαΐντ Σουραβάρντι, αργότερα Κυβερνήτη της Βεγγάλης και Πρωθυπουργού του Πακιστάν, κατά την επίσκεψή του στο Γκόπαλγκαντζ μαζί με τον A.K. Φέτσλουλ Χάκι , Κυβερνήτη της αδιαίρετης Βεγγάλης. 1940 Ο Μουτζίμπ πέρασε τις εισαγωγικές εξετάσεις της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Έγινε δεκτός ως φοιτητής στη Σχολή Καλών Τεχνών του Ισλαμικού Κολεγίου της Καλκούτα και διέμενε στον ξενώνα Μπέικερ. Την ίδια χρονιά, άρχισε να συμμετέχει ενεργά στο κίνημα για τη δημιουργία του Πακιστάν. 1943 Η πολιτική σταδιοδρομία του Μουτζίμπ κυριολεκτικά απογειώθηκε με την εκλογή του ως Συμβούλου της Μουσουλμανικής Ένωσης. 1944 Ο Μουτζίμπ έλαβε μέρος στο συνέδριο της Μουσουλμανικής Φοιτητικής Ένωσης Πάσης Βεγγάλης που πραγματοποιήθηκε στην Κούστια, όπου έπαιξε σημαντικό ρόλο. Εκλέχτηκε επίσης γραμματέας του Συλλόγου της Επαρχίας Φαριντπούρ, μιας οργάνωσης των κατοίκων του Φαριντπούρ με έδρα την Καλκούτα. 1946 Ο Μουτζίμπ εκλέχτηκε Γενικός Γραμματέας της Φοιτητικής Ένωσης του Ισλαμικού Κολεγίου. 1947 Ο Μουτζίμπ απέκτησε πτυχίο Bachelor of Arts από το Ισλαμικό Κολέγιο του Πανεπιστημίου της Καλκούτα. Όταν ξέσπασαν κοινωνικές ταραχές μετά την κατάτμηση της Ινδίας και τη γέννηση του Πακιστάν, διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στην προστασία των μουσουλμάνων και τον περιορισμό της βίας. 1948 Ο Μουτζίμπ έγινε δεκτός στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου της Ντάκα. Ίδρυσε την Μουσουλμανικής Φοιτητικής Ένωσης στις 4 Ιανουαρίου. Προέβη σε αυθόρμητη διαμαρτυρία στις 23 Φεβρουαρίου όταν ο Πρωθυπουργός Καβάγια Ναζιμουντίν δήλωσε στη Νομοθετική Συνέλευση: «Ο λαός του Ανατολικού Πακιστάν πρέπει να αποδεχθεί την Ουρντού ως την επίσημη γλώσσα του». Οι δηλώσεις του Καβάγια Ναζιμουντίν οδήγησαν σε έντονες διαμαρτυρίες σε ολόκληρη τη χώρα. Ο Σέικ Μουτζίμπ απορροφήθηκε αμέσως σε εντονότατες δραστηριότητες για να οικοδομήσει ένα ισχυρό κίνημα ενάντια στην κίνηση της Μουσουλμανικής Ένωσης να καταστήσει την Ουρντού ως μόνη επίσημη γλώσσα του Πακιστάν. Ήρθε σε επαφή με φοιτητές και πολιτικούς ηγέτες. Στις 2 Μαρτίου πραγματοποιήθηκε συνάντηση των εργαζομένων των διαφόρων πολιτικών κομμάτων για να προγραμματιστεί η πορεία του κινήματος κατά της Μουσουλμανικής Ένωσης σχετικά με

— 15 —

160 × 230 SPINE: 19 FLAPS: 70

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΤΑ ΑΝΟΛΟΚΛΉΡΩΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΎΜΑΤΑ

ISBN 978-960-564-891-6

ΣΕΪΚ ΜΟΥΤΖΙΜΠΟΥΡ ΡΑΧΜΑΝ

ΤΑ ΑΝΟΛΟΚΛΉΡΩΤΑ ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΎΜΑΤΑ



0_cover_unfinished memories.indd 1

1/22/2020 10:14:27 AM