Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα

140 × 205  SPINE: 21.5  FLAPS: 70

ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΠΑΡΚΟΥΖΟΥ- Σαμψούντα, ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΥ χαμένη πατρίδα

Η οικογένεια Φαστρίγκα ζούσε στη Σαμψούντα του Πόντου στις αρχές του 20ου αιώνα. Με κόπο και θυσίες ετών κατάφεραν να αποκτήσουν ό,τι ονειρεύτηκαν, δικό τους σπίτι, χτήματα και ζωντανά. Όμως το κίνημα των Νεότουρκων και τα γεγονότα που ακολούθησαν ανέτρεψαν τα πάντα. Ο Χαράλαμπος Φαστρίγκας είδε τον κόσμο του να χάνεται, να διαλύεται. Ο ένας του γιος έγινε αντάρτης στα βουνά, αφήνοντας πίσω του γυναίκα και μωρό. Ο άλλος φυγαδεύτηκε στην Οδησσό. Η κόρη του, η δεκαεξάχρονη Μαρία, βρέθηκε κυνηγημένη στα δάση του Πόντου, προσπαθώντας να σωθεί από τους Τούρκους. Ανέλαβε ευθύνες που δεν της αναλογούσαν αλλά έπρεπε να μείνει δυνατή, να αντέξει, έπρεπε να επιβιώσει. Αυτή είναι η ιστορία τους.

Η

Δήμητρα Χαραλαμποπούλου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πρέβεζα. Από μικρή έδειξε το ενδιαφέρον της για τη λογοτεχνία, ελληνική και ξένη, και γενικά την αγάπη της για το διάβασμα. Εργάστηκε στον ΟΤΕ επί 17 χρόνια και αφού παντρεύτηκε εγκαταστάθηκε στο Αίγιο, όπου ασχολήθηκε με πολιτιστικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Είναι μέλος της Χορωδίας Αιγίου 1933 και της Φιλαρμονικής Αιγίου Ευτέρπη. Με τα σωματεία αυτά ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη δίνοντας συναυλίες. Από το 2000 ασχολείται και με τη συγγραφή μυθιστορημάτων. Το «Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα» είναι το δεύτερο από τα πέντε βιβλία που έχει γράψει έως τώρα και το πρώτο που εκδόθηκε.

ISBN 978-618-205-201-3

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ο σ ε λ ότ ο ς

Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα

ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΠΑΡΚΟΥΖΟΥ-ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΥ

Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα

Η ιστορία της Μαρίας Φαστρίγκα, όπως την αφηγήθηκε στα παιδιά και στα εγγόνια της.

— ΑΘΗΝΑ 2021 —

ΤΙΤΛΟΣ

Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ

Δήμητρα Μπαρκούζου-Χαραλαμποπούλου ΕΠΙMΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ

Μαρία Πολυχρονοπούλου, Χρυσανθέμη Μιχάλη, Νικολέτα Κολοβού, Πόπη Ματσούκα ΣΎΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΎΛΛΟΥ

Μαρίνα Βλάχου, Πόπη Ματσούκα LAYOUT - DESIGN Μαρίνα Βλάχου COPYRIGHT© 2021 Δήμητρα Μπαρκούζου-Χαραλαμποπούλου ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αθήνα, Δεκέμβριος 2021 ISBN 978-618-205-201-3

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108

ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.

Για τη γιαγιά μου, που δεν άφησε να τη νικήσουν οι κακουχίες.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω την αδερφή μου, Αγγελική Ματσούκα, και την ανηψιά μου, Πόπη Ματσούκα, που με ενθάρρυναν και με στήριξαν ώστε να εκδώσω αυτό το βιβλίο και, πάνω από όλα, τη γιαγιά μου για τη δύναμή της. Η ιστορία της είναι η ιστορία μας.

Μάης 1904 ΣΑΜΨΟΥΝΤΑ ΠΟΝΤΟΥ

Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα

1

Ό

ταν έμαθε ο Χαράλαμπος Φαστρίγκας ότι η Μαρία, η γυναίκα του, ήταν έγκυος, έμεινε να την κοιτάει με γουρλωμένα μάτια. Είχαν καθίσει στο τραπέζι για βραδινό φαγητό και πάνω που κόντευαν να τελειώσουν του το ξεφούρνισε τόσο απλά, τόσο φυσικά, που του στάθηκε η μπουκιά στον λαιμό. Τα δυο αγόρια τους, ο Γιάννης 14 χρονών και ο Κυριάκος 12, κοίταξαν κατάπληκτα πρώτα τη μάνα τους κι ύστερα τα μάτια τους καρφώθηκαν στον Χαράλαμπο. Αυτός, πήρε την πετσέτα με τις μπλε ρίγες που ήταν δίπλα στο πιάτο του και σκούπισε το στόμα και τα μουστάκια του. «Έγκυος η Μαρία;» σκεφτόταν! «Τώρα, πίσω πίσω, έγκυος;» Ξερόβηξε για να κρύψει την αμηχανία του κι ανακάθισε στην καρέκλα προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο. «Ξαφνιάστηκα κι εγώ όπως εσείς», ομολόγησε τελικά, «τι με κοιτάτε έτσι;» Ήπιε βιαστικά μια γουλιά κρασί από το ποτήρι του και στράφηκε στη γυναίκα του: «Άντε, με το καλό», είπε χαμογελώντας πλατιά, «και μακάρι νά ’ναι κορίτσι. Κάλλιο αργά, παρά ποτέ, έτσι δεν λένε;» «Μπράβο, πατέρα», φώναξε ενθουσιασμένος ο Γιάννης, «κι εμείς κορίτσι θέλουμε.» Αλλά κι η Μαρία καημό το είχε να κάνει μια κόρη. Εί-

—9—

ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΠΑΡΚΟΥΖΟΥ-ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΥ

χαν περάσει όμως δώδεκα ολόκληρα χρόνια από την τελευταία εγκυμοσύνη της κι είχε ξεχάσει ολότελα αυτό το όνειρο. Από τον περασμένο μήνα είχε αρχίσει να υποψιάζεται κάτι, όμως περίμενε να σιγουρευτεί πρώτα. Τώρα τα σημάδια ήταν πλέον εμφανή, η κοιλιά τεντώθηκε, άρχισε να στρογγυλεύει. Έκανε τους υπολογισμούς της και σιγουρεύτηκε. Ήταν στον τέταρτο μήνα! Προχθές ένιωσε το μωρό να κουνιέται στα σπλάχνα της. Έτσι, αποφάσισε απόψε να τους το ανακοινώσει. Χάρηκαν όλοι, παρ’ όλες τις επιφυλάξεις που είχε. Ο Χαράλαμπος σηκώθηκε από το τραπέζι, πήρε το τσιγάρο που μόλις είχε στρίψει και βγήκε έξω. «Έγκυος», σκεφτόταν, «θα κάνουμε τρίτο παιδί! Κανονικά θά ’πρεπε να χαίρομαι, να πετάω απ’ τη χαρά μου! Λες και δεν έχουμε να το θρέψουμε; Τα παιδιά είναι ευλογία Θεού, ευτυχία για την οικογένεια. Τι μ’ έπιασε όμως απόψε και νιώθω λες και μου δάγκωσε φίδι την καρδιά;» Δεν ήταν που είχαν ξεμάθει από τα κλαψουρίσματα, τους κοιλόπονους, τις παιδικές αρρώστιες, τα ξενύχτια… Δεν ήταν τα χρόνια που είχαν περάσει κι η διαφορά ηλικίας με το πρώτο τους παιδί. Αυτός άλλο σκεφτόταν, την υγεία της Μαρίας που τον τελευταίο καιρό έδειχνε να μην είναι και τόσο καλή. Σαν χλωμή τού φαινόταν, σαν ανόρεχτη, σαν αδυνατισμένη… «Αχ, απόστασα», του έλεγε κάθε τόσο και σωριαζόταν όπου έβρισκε. Αυτή, που δεν ήξερε τι θα πει κούραση, που δούλευε σαν άντρας, που άντεχε σαν σκυλί! Τράβηξε μια βαθιά ρουφηξιά από το τσιγάρο του και κάθισε στο

— 10 —

Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα

κατώφλι. Κόντευε να μεσιάσει ο Μάης κι ακόμα έκανε ψύχρα τα βράδια. «Καλώς εχόντων των πραγμάτων, θα γεννήσει στα μέσα του Οκτώβρη», συνέχισε τις σκέψεις του ο Χαράλαμπος. Θεοσκότεινα ήταν απόψε, ούτε φεγγάρι, ούτε αστέρια φαίνονταν στον ουρανό. Κι αυτή η τεράστια μουριά έξω από την πόρτα τους έριχνε τόσο ίσκιο πάνω στο σπίτι που κάτι νύχτες σαν την αποψινή αγρίευες. Ζούσαν στη Σαμψούντα του Πόντου, στο Κατήκιοϊ, την Άνω Πόλη δηλαδή, ακριβώς εκεί που τα σπίτια άρχιζαν να αραιώνουν κι οι κήποι να μεγαλώνουν και να γίνονται μπαξέδες. Οι πιο κοντινοί τους γείτονες ήταν μια οικογένεια Τούρκων με τέσσερα παιδιά που έμεναν πενήντα μέτρα πιο πέρα από το σπίτι τους. Ήσυχοι άνθρωποι, άκακοι, φιλότιμοι μα θεόφτωχοι· ο Χαράλαμπος τους λυπόταν. Έβλεπε τη Φατιμά, τη γυναίκα του Ρουφάτ, να κουβαλάει το νερό με τους τενεκέδες από τη δημόσια βρύση, τουλάχιστον πεντακόσια μέτρα μακριά. Μαραμένο αλλά γαλήνιο πρόσωπο, ροζιασμένα χέρια, ξεγοφιασμένο από τις γέννες κορμί… και δεν θα ήταν ακόμα ούτε σαράντα χρονών. «Άει σιχτίρ, παλιοζωή», είπε μια μέρα ο Χαράλαμπος «ψυχικό θα κάνω. Εξάλλου το νερό είναι δώρο του Θεού κι εμάς δεν πρόκειται να μας λείψει. Φτάνει και περισσεύει για όλους μας.» Έτσι τους άφησε να παίρνουν νερό από το πηγάδι του για τις ανάγκες του νοικοκυριού τους. Από τότε η αυλόπορτα δεν ξανακλείδωσε. Έμπαιναν κι έβγαιναν για νερό ό,τι ώρα ήθελαν. Μόνο τα πόδια που δεν του φίλη-

— 11 —

140 × 205  SPINE: 21.5  FLAPS: 70

ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΠΑΡΚΟΥΖΟΥ- Σαμψούντα, ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΥ χαμένη πατρίδα

Η οικογένεια Φαστρίγκα ζούσε στη Σαμψούντα του Πόντου στις αρχές του 20ου αιώνα. Με κόπο και θυσίες ετών κατάφεραν να αποκτήσουν ό,τι ονειρεύτηκαν, δικό τους σπίτι, χτήματα και ζωντανά. Όμως το κίνημα των Νεότουρκων και τα γεγονότα που ακολούθησαν ανέτρεψαν τα πάντα. Ο Χαράλαμπος Φαστρίγκας είδε τον κόσμο του να χάνεται, να διαλύεται. Ο ένας του γιος έγινε αντάρτης στα βουνά, αφήνοντας πίσω του γυναίκα και μωρό. Ο άλλος φυγαδεύτηκε στην Οδησσό. Η κόρη του, η δεκαεξάχρονη Μαρία, βρέθηκε κυνηγημένη στα δάση του Πόντου, προσπαθώντας να σωθεί από τους Τούρκους. Ανέλαβε ευθύνες που δεν της αναλογούσαν αλλά έπρεπε να μείνει δυνατή, να αντέξει, έπρεπε να επιβιώσει. Αυτή είναι η ιστορία τους.

Η

Δήμητρα Χαραλαμποπούλου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Πρέβεζα. Από μικρή έδειξε το ενδιαφέρον της για τη λογοτεχνία, ελληνική και ξένη, και γενικά την αγάπη της για το διάβασμα. Εργάστηκε στον ΟΤΕ επί 17 χρόνια και αφού παντρεύτηκε εγκαταστάθηκε στο Αίγιο, όπου ασχολήθηκε με πολιτιστικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Είναι μέλος της Χορωδίας Αιγίου 1933 και της Φιλαρμονικής Αιγίου Ευτέρπη. Με τα σωματεία αυτά ταξίδεψε σε όλη την Ευρώπη δίνοντας συναυλίες. Από το 2000 ασχολείται και με τη συγγραφή μυθιστορημάτων. Το «Σαμψούντα, χαμένη πατρίδα» είναι το δεύτερο από τα πέντε βιβλία που έχει γράψει έως τώρα και το πρώτο που εκδόθηκε.

ISBN 978-618-205-201-3

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ο σ ε λ ότ ο ς