140 × 210 SPINE: 3 FLAPS: 80
H Παρασκευή Β. Μόλαρη είναι πτυχιούχος Αγγλικής και Ελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών καθώς και πτυχιούχος του Τμήματος Ξένων Γλωσσών Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου με ειδίκευση Νομική Οικονομική Τεχνική και Λογοτεχνική Μετάφραση. Το 2013 της απονεμήθηκε Τίτλος Μεταπτυχιακού Διπλώματος MASTER II στη Νεότερη Ελληνική Ιστορία του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Paul Valery Montpellier III. Επίσης είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Μεθοδολογίας Διδασκαλίας της Αγγλικής ως Ξένης Γλώσσας του Πανεπιστημίου Cambridge. Έχει παρουσιάσει και μεταφράσει από τα ελληνικά στα γαλλικά πλήθος ποιημάτων σύγχρονων ποιητών τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως διδακτικό υλικό στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο από τον Καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης Δημήτρη Φίλια καθώς και μελέτες σχετικά με την Ιστορία της Εκπαίδευσης. Ως συνεργάτης του επιστημονικού περιοδικού και της επιστημονικής ένωσης ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ έχει δημοσιεύσει μεταφραστικές της εργασίες τόσο στο προαναφερθέν περιοδικό όσο και στο Πανεπιστημιακό Δίκτυο Πολιτικής Ανωτάτης Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πατρών HEPNET. Έχει συνεργαστεί με εξειδικευμένα επιστημονικά έντυπα και πολυεθνικές εταιρείες ως μεταφράστρια και επιμελήτρια κειμένων από το 2001 μέχρι και σήμερα.
Ο Μιχαήλ Παπαδάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1966, με καταγωγή από τη Χερσόνησο Ηρακλείου Κρήτης. Είναι παντρεμένος και έχει μία κόρη κι έναν γιο. Σπούδασε Παιδαγωγικά στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και αργότερα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Διδάσκει τριάντα χρόνια σε δημοτικά σχολεία. Ανέκαθεν του άρεσαν τα εικαστικά, η ποίηση, η λογοτεχνία και το θέατρο, με το οποίο έχει ασχοληθεί ερασιτεχνικά… Άρχισε να γράφει πριν από τρεις δεκαετίες, αλλά συστηματικά τα τελευταία επτά χρόνια. Έχει διασκευάσει μύθους, παραμύθια, πεζά, και έχει σκηνοθετήσει πλήθος μαθητικών θεατρικών παραστάσεων. Έχει αρθρογραφήσει σε περιοδικά κι εφημερίδες, ενώ έχει εικονογραφήσει το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο Γιατί κλαίει η Μαργαρίτα; της Βασιλικής Μπούκλα-Χαμαλέλη. Έχει εκδώσει την ποιητική συλλογή με τίτλο «Άτυχοι τοίχοι», από την οποία έξι ποιήματα έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά από την Παρασκευή Μόλαρη και διδάχτηκαν στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Κέρκυρας από τον καθηγητή Φίλια Δημήτρη.
ISBN 978-960-564-903-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
email: m.66papadakis@gmail.com
ΤΙΤΛΟΣ
Παυσώδυνο δάκρυ ΣΥΓΓΡΑΦEΑΣ
Μιχαήλ Παπαδάκης METΑΦΡΑΣΗ ΔΕΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΩΝ ΣΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ
Παρασκευή Μόλαρη ΣΕΙΡΑ
Ποίηση [2358] 0220/04 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Όλγα Παλαμήδη ΕΞΩΦΥΛΛΟ Μεταξοτυπία του Σαράντη Καραβούζη LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2020 Μιχαήλ Παπαδάκης ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Μάρτιος 2020 ISBN 978-960-564-903-6
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:
Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ.: 210 6431108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
Στη μνήμη του πατέρα μου
«Υπάρχει μια ιερότης στα δάκρυα. Μιλούν ευγλωττότερα παρά δέκα χιλιάδες γλώσσες. Είναι αγγελιοφόροι στις δυσβάσταχτες θλίψεις, στη συντριβή της καρδιάς, στην ανέκφραστη αγάπη». Ο. Ίρβιγκ Il y a une dimension sacrée dans les larmes. Elles sont plus éloquentes que dix milles langues. Elles sont des porteurs de messages dans les tristesses insupportables, dans l’écrasement du coeur, dans l’amour non exprimé. O. Irving
5
Από τη μεριά της μεταφράστριας Όταν πριν από λίγα χρόνια γνώρισα την ποιητική γραφή του Μιχάλη Παπαδάκη, είχα ήδη διανύσει μια σημαντική διαδρομή στον ερευνητικό και μεταφραστικό τομέα, έχοντας μεταφράσει στη γαλλική έναν σημαντικό αριθμό Ελλήνων ποιητών που ζουν, δημιουργούν και εξακολουθούν να συγγράφουν συγκροτώντας μια λογοτεχνική γενιά που ο μελλοντικός ερευνητής θα μπορούσε να ονομάσει «γενιά της δύσης του εικοστού και ανατολής του εικοστού πρώτου αιώνα». Η ποίηση του Παπαδάκη κέντρισε από την αρχή το ενδιαφέρον μου όχι μόνο με τη βαθύτητα του στοχασμού, αλλά και με τη γλωσσική ποικιλότητα, τον λυρισμό, την αισιόδοξα δημιουργική της ματιά, το ανθρωποκεντρικό της στίγμα. Από την πρώτη του ποιητική συλλογή «ΑΤΥΧΟΙ ΤΟΙΧΟΙ» (Γρηγόρης Αθήνα, 2018) αισθάνθηκα την αύρα μιας ιδιαίτερης φωνής που συνδύαζε στοιχεία λυρισμού και ερωτισμού, αλλά και προβληματισμού για πανανθρώπινα θέματα. Η ποιητική γραφή του επιβεβαιώνει τον ρόλο της ποίησης έτσι όπως τον ορίζει ο Ελύτης, δηλαδή να σηκώνει το παραπέτασμα, ν’ ανοίγει τις θύρες που οδηγούν σε μιαν άλλη πραγματικότητα. H ποιητική πορεία συνεχίζεται αφού ο δρόμος της δημιουργίας είναι πια ανοιχτός μετά την αναμενόμενη, θα έλεγα, απελευθέρωση αισθημάτων και λέξεων που για πολλά χρόνια φώλιαζαν στην πλούσια ποιητική παρακαταθήκη του ανήσυχου δημιουργού. Η μαγιά βέβαια παραμένει πάντα η ίδια: αυτή που προσφέρει τον ζωντανό άρτο της καθαρής ποίησης. Όταν μάλιστα μια ποιητική συλλογή έρχεται σε χρόνους οικονομικής και ηθικής κρίσης, ο ρόλος της είναι ρόλος ευθύνης, είναι στάση ζωής, αφού ο δημιουργός καλείται να αναχθεί από το ατομικό στο συλλογικό, περνώντας από τη γλωσσική παρακαταθήκη στη γλωσσική σύνθεση. Η αίσθηση και η 7
εικόνα αυτή παρέμειναν και στην ανάγνωση των ποιημάτων της νέας ποιητικής συλλογής του Μιχάλη Παπαδάκη «Παυσώδυνο Δάκρυ», η οποία είναι δίγλωσση και περιλαμβάνει ένα σώμα δέκα ποιητικών μεταφρασμάτων σε δική μου απόδοση στη γαλλική. Πέρα από όποιες επιφυλάξεις έχουν ενίοτε διατυπωθεί σχετικά με τη μεταφρασιμότητα του ποιητικού είδους, υπερίσχυσε η επιθυμία μας με την έκδοση αυτή να προσφέρουμε στο ευρύτερο γαλλόφωνο κοινό τη δυνατότητα να απολαύσει μια ξεχωριστή νεοελληνική ποιητική φωνή, η οποία συνεχίζει μέχρι τώρα τη διαδρομή της. Η δημιουργική αυτή συνύπαρξή μου με τον Μιχάλη Παπαδάκη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία, αφού αποτελεί τη συνέχεια μιας εποικοδομητικής προηγούμενης ποιητικής-μεταφραστικής συμπόρευσης, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η χρήση των ποιημάτων και μεταφρασμάτων τους στη γαλλική ως διδακτικού υλικού από τον Καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης κύριο Δημήτρη Φίλια, στο πλαίσιο του μαθήματός του «Λογοτεχνική Μετάφραση – Ποίηση» στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας, Σχολή Μετάφρασης και Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου κατά το ακαδημαϊκό έτος 2016-2017. Ο ποιητής λοιπόν, όπως είχε πει ο Samuel Taylor Coleridge, «δημιουργεί τις ομορφότερες εντυπώσεις, ενώ ταυτόχρονα διασώζει τις πιο βέβαιες και τις πιο αποδεκτές αλήθειες από την αδυναμία, η οποία οφείλεται στην οικουμενική τους αναγνώριση». Η ποιητική όμως πράξη, λειτουργία και αποστολή, αναδεικνύονται και καταγράφονται στην εν λόγω συλλογή με μία δυναμική λεξηματική πανδαισία την οποία διαθέτει ο συγγραφέας και αποτελεί πάντρεμα λυρισμού, δημιουργικότητας και αγωνιστικότητας. Παρασκευή Μόλαρη Αθήνα 2020 8
Στον γιο μου Στυλιανό Ηλία και στους γονείς μου Βασίλειο και Νίκη Les traductions des poèmes sont dediées à mon fils Stylianos Ilias et à mes parents Vasilios et Nikie
Εισαγωγή — Άφησέ με να φύγω, μη με κρατάς, αμείλικτε εγωιστή. Είναι σίγουρο ότι θα νιώσεις καλύτερα, θα ανακουφιστείς. Από εμπειρία σού μιλάω… Όποιος με απελευθέρωσε, απελευθερώθηκε και ο ίδιος από τα δεσμά του πόνου – του δυσβίωτου πόνου που ενισχύει ο εγωισμός, ναι, αυτός ο τύραννος δεσμώτης που ρίχνει αλάτι στις ανοιχτές πληγές της ψυχής. Η αρχή είναι δύσκολη, αν όμως με αφήσεις να στάξω πρώτα εγώ, μετά θα έρθει η λύτρωσή σου. Θυμήσου την αμαρτωλή γυναίκα του Ευαγγελίου που ποδοπάτησε τον εγωισμό της με τα δάκρυά της, έπλυνε τα πόδια του Ιησού και ξέπλυνε τις αμαρτίες της. Σκέψου, μήπως επιμένεις να διακατέχεσαι –όπως οι περισσότεροι από εμάς– από σωματική, ψυχική και πνευματική πορνεία και να αρνείσαι τη λύτρωση, όπως λέει το κοντάκιο της Μεγάλης Τετάρτης, «ανομήσας υπέρ την πόρνην, δακρύων όμβρους ουδαμώς σοι προσήξα», δηλαδή «ενώ αμάρτησα παραπάνω από την πόρνη, ποταμούς δακρύων καθόλου δεν σου πρόσφερα». Φοβάσαι, το καταλαβαίνω… Νομίζεις ότι θα έχει αντίκτυπο στον ανδρισμό σου, ότι θα σε κατηγορήσουν με το γνωστό «οι άνδρες δεν κλαίνε». Έτσι σε μεγάλωσαν, αυτό το γνώρισμα (που δεν είναι γνώρισμα αλλά προνόμιο) το έχουν μόνο οι γυναίκες, λες και οι άνδρες δεν έχουν δακρυϊκούς αδένες όπως όλοι οι άνθρωποι! Ο Πέτρος πονούσε πολύ για την προδοσία προς τον Διδάσκαλό του… Τι έκανε; Καταπάτησε τον εγωισμό του και νίκησε τον πόνο. Πώς; Πρώτα άφησε εμένα να κυλήσω, έκλαψε γοερά και μετάνιωσε για την πράξη του. Εκδηλώσου επιτέλους, για να λυτρωθείς. Μην είσαι εγωπαθής, μην παραμένεις αδιόρθωτος. Άσε με να κυλήσω στην άκρη του ματιού σου, μην κάνεις καμιά κίνηση με τα χέρια σου για να με αποκρύψεις και θα διαπιστώσεις τις άμυνες του εγω11
ισμού να υποχωρούν και την ψυχή να αγαλλιάζει. Πλήθος συναισθημάτων θα βρουν νηνεμία εντός σου, όπως η φύση μετά τη νεροποντή. Γιατί είμαι το τελεσφόρο ίαμα για κάθε ψυχική ένταση. Παντοτινά αυτός ήταν ο προορισμός μου… Έρχομαι να απαλύνω την οδύνη των ανθρώπων· μια οδύνη που μπορεί να προέρχεται από λάθη, από απώλεια, από αγχωτικές καταστάσεις, από εμμονές, από πείσμα. Αν με αφήσουν να βγω από μέσα τους, θα τους αλαφρύνω. Κάτι που εσύ αρνείσαι πεισματικά! Προσπάθησε, καλέ μου, προσπάθησε κι άλλο, ναι, είσαι σε σωστό δρόμο, το νιώθω, διακρίνεται αμυδρά η γυαλάδα στα μάτια, το κοκκίνισμα γύρω από αυτά είναι η αρχή. Έρχεται η στιγμή που επιτέλους θα με απελευθερώσεις, θα μου δώσεις ζωή και νέα ζωή στη δική σου. Ω, σ’ ευχαριστώ, αντίο, φίλε μου, μόλις λυτρώθηκες… Δεν θα με χρειαστείς πια γιατί εγώ, ως πρώτο ΔΑΚΡΥ, είμαι παυσώδυνο!
12
Παυσώδυνο δάκρυ Η ολέθρια απώλεια της αθωότητας από την αδυσώπητη επιδρομή των παθών η βεβήλωση της Ιερής Τράπεζας της ψυχής από την ανελέητη λαίλαπα των λαθών απαραίτητα για το ανήκεστο απόσταγμα της ζωής με χιλιάκριβο ίαμα το παυσώδυνο δάκρυ.
Larme apaisant la douleur La perte désastreuse de l’innocence Conséquence de l’irruption implacable des passions La profanation de La Table Sacrée de l’âme Conséquence de l’impitoyable ouragan des erreurs Indispensable pou rle distillat irrémédiable de la vie Avec la larme apaisant la douleur Pour précieuse thérapie.
13
140 × 210 SPINE: 3 FLAPS: 80
H Παρασκευή Β. Μόλαρη είναι πτυχιούχος Αγγλικής και Ελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών καθώς και πτυχιούχος του Τμήματος Ξένων Γλωσσών Μετάφρασης και Διερμηνείας του Ιονίου Πανεπιστημίου με ειδίκευση Νομική Οικονομική Τεχνική και Λογοτεχνική Μετάφραση. Το 2013 της απονεμήθηκε Τίτλος Μεταπτυχιακού Διπλώματος MASTER II στη Νεότερη Ελληνική Ιστορία του Τμήματος Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Paul Valery Montpellier III. Επίσης είναι κάτοχος Μεταπτυχιακού Τίτλου Μεθοδολογίας Διδασκαλίας της Αγγλικής ως Ξένης Γλώσσας του Πανεπιστημίου Cambridge. Έχει παρουσιάσει και μεταφράσει από τα ελληνικά στα γαλλικά πλήθος ποιημάτων σύγχρονων ποιητών τα οποία χρησιμοποιήθηκαν ως διδακτικό υλικό στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο από τον Καθηγητή Λογοτεχνικής Μετάφρασης Δημήτρη Φίλια καθώς και μελέτες σχετικά με την Ιστορία της Εκπαίδευσης. Ως συνεργάτης του επιστημονικού περιοδικού και της επιστημονικής ένωσης ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ έχει δημοσιεύσει μεταφραστικές της εργασίες τόσο στο προαναφερθέν περιοδικό όσο και στο Πανεπιστημιακό Δίκτυο Πολιτικής Ανωτάτης Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πατρών HEPNET. Έχει συνεργαστεί με εξειδικευμένα επιστημονικά έντυπα και πολυεθνικές εταιρείες ως μεταφράστρια και επιμελήτρια κειμένων από το 2001 μέχρι και σήμερα.
Ο Μιχαήλ Παπαδάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1966, με καταγωγή από τη Χερσόνησο Ηρακλείου Κρήτης. Είναι παντρεμένος και έχει μία κόρη κι έναν γιο. Σπούδασε Παιδαγωγικά στην Παιδαγωγική Ακαδημία Ηρακλείου και αργότερα στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Διδάσκει τριάντα χρόνια σε δημοτικά σχολεία. Ανέκαθεν του άρεσαν τα εικαστικά, η ποίηση, η λογοτεχνία και το θέατρο, με το οποίο έχει ασχοληθεί ερασιτεχνικά… Άρχισε να γράφει πριν από τρεις δεκαετίες, αλλά συστηματικά τα τελευταία επτά χρόνια. Έχει διασκευάσει μύθους, παραμύθια, πεζά, και έχει σκηνοθετήσει πλήθος μαθητικών θεατρικών παραστάσεων. Έχει αρθρογραφήσει σε περιοδικά κι εφημερίδες, ενώ έχει εικονογραφήσει το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο Γιατί κλαίει η Μαργαρίτα; της Βασιλικής Μπούκλα-Χαμαλέλη. Έχει εκδώσει την ποιητική συλλογή με τίτλο «Άτυχοι τοίχοι», από την οποία έξι ποιήματα έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά από την Παρασκευή Μόλαρη και διδάχτηκαν στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο Κέρκυρας από τον καθηγητή Φίλια Δημήτρη.
ISBN 978-960-564-903-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
email: m.66papadakis@gmail.com