160 × 230 SPINE: 6 FLAPS: 70
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Ο ρόλος των Bιβλιοθηκών στο Προσφυγικό Ζήτημα
ISBN 978-618-205-168-9
ΒΑΣΊΛΗΣ ΧΕΙΜΑΡΙΌΣ
Η
ένταξη των μεταναστευτικών μειονοτήτων στις κοινωνίες οπού ζουν, αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα με σημαντικές επιπτώσεις στην ευημερία των πληγέντων, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική και κοινωνική πρόοδο. Μέσα στη συνεχιζόμενη διεθνή κρίση μετανάστευσης, οι βιβλιοθήκες βρίσκουν τρόπους να υποστηρίξουν τους πρόσφυγες, προσφέροντας τόσο παραδοσιακές όσο και καινοτόμες υπηρεσίες για να προσεγγίσουν και να συνδεθούν με αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς. Το θέμα του μικρού αυτού έργου, είναι να προσεγγίσει τα μέσα που η βιβλιοθηκονομία θα χρειαστεί να ακολουθήσει για να προσφέρει ένα περιβάλλον, όχι μόνο μαθησιακό, αλλά και επικοινωνιακό με στόχο την ευκολότερη ένταξη των προσφύγων στη νέα τους κοινωνία.
Ο Βασίλης Χειμαριός γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1994. Είναι πτυχιούχος του τμήματος Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας από το 2018. Το παρόν βιβλίο αποτελεί την πρώτη του συγγραφική απόπειρα.
Ο ρόλος των
Bιβλιοθηκών στο
Προσφυγικό Ζήτημα
Βασίλης Χειμαριός
Ο ρόλος των
Βιβλιοθηκών στο
Προσφυγικό Ζήτημα
ΤΙΤΛΟΣ
Ο ρόλος των βιβλιοθηκών στο προσφυγικό ζήτημα ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ
Βασίλης Χειμαριός ΣΕΙΡΑ
Επιστημονικά [5658] 0921/17 LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2021 Βασίλης Χειμαριός ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Οκτώβριος 2021 ISBN 978-618-205-168-9
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
Περιεχόμενα
Εισαγωγή �����������������������������������������������������������������������������������������7 1. Παροχή εκπαίδευσης στις βιβλιοθήκες ���������������������������������12 2. Παροχή υγείας στις βιβλιοθήκες ��������������������������������������������29 3. Η ανάγκη της πληροφορίας και της γλωσσομάθειας ���������44 4. Το ζήτημα της ιθαγένειας ��������������������������������������������������������57 5. Οι βιβλιοθήκες σε καιρό πανδημίας ���������������������������������������62 Συμπέρασμα ����������������������������������������������������������������������������������77 Βιβλιογραφία ���������������������������������������������������������������������������������80
Εισαγωγή Η ένταξη των μεταναστευτικών μειονοτήτων στις κοινωνίες οπού ζουν, αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα με σημαντικές επιπτώσεις στην ευημερία των πληγέντων, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική και κοινωνική πρόοδο. Μέσα στη συνεχιζόμενη διεθνή κρίση μετανάστευσης, οι βιβλιοθήκες βρίσκουν τρόπους να υποστηρίξουν τους πρόσφυγες, προσφέροντας τόσο παραδοσιακές όσο και καινοτόμες υπηρεσίες για να προσεγγίσουν και να συνδεθούν με αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς1. Το θέμα του μικρού αυτού έργου, είναι να προσεγγίσει τα μέσα που η βιβλιοθηκονομία θα χρειαστεί να ακολουθήσει για να προσφέρει ένα περιβάλλον, όχι μόνο μαθησιακό, αλλά και επικοινωνιακό με στόχο την ευκολότερη ένταξη των προσφύγων στη νέα τους κοινωνία. Οι βιβλιοθήκες έχουν αποδείξει μέσα στον χρόνο πως μπορούν να λειτουργήσουν ως φάρος που συνδέει τους πολιτισμούς μεταξύ τους. Αποτελεί πρόκληση των καιρών καθώς και ανάγκη, το θέμα αυτό να γνωστοποιηθεί και να αναγνωριστεί από τις κυβερνήσεις, τους αρμόδιους φορείς και τις οργανώσεις που καθημερινά μάχονται για την αποκατάσταση των προσφύγων σε κάθε χώρα. Οι πληροφορίες είναι κρίσιμος πόρος για επανεγκατάσταση, αλλά η πρόσβαση σε πληροφορίες και η εμπιστοσύνη στην ποιότητά τους, θέτουν προκλήσεις στη μετάβαση από την οριακή ζώνη της περιθωριοποίησης προς την κοινωνική ένταξη. Οι δράσεις που αναφέρονται εδώ μπορούν να εφαρμοστούν σε παγκόσμια κλίμακα. Οι βιβλιοθήκες συνεισφέρουν στην εξάλειψη των φυλετικών διακρίσεων και της ξενοφοβίας, ενισχύοντας την παραγωγικότητα, συνεισφέρουν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας των ανθρώπων. Ο στόχος είναι η διευκόλυνση της αποδοχής της διαφορετικότητας απέναντι σε παρόμοιες κοινωνικές ομάδες2. Η Ευρώπη υπήρξε ένας από τους κορυφαίους προορισμούς για τη μετανάστευση, με αυξημένη μεταναστευτική ροή κατά την τελευταία δεκαετία. Περίπου 1.900.000 πρόσφυγες και μετανάστες έχουν φτάσει στην Ευρώπη δια1 Βλ. https://www. goethe. de/. 2015. Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για Πρόσφυγες και Αιτούντες Άσυλο. Διαθέσιμο στο: https://www. goethe. de/ins/gr/el/m/kul/mag/20622325. html. 2 Βλ. Lloyd, A., 2017. Researching fractured (information) landscapes. Journal of Documentation, 73(1), σελ. 35-47. Διαθέσιμο στο: http://www. informationr. net/ir/22-3/paper764. html. Ο ΡΌΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΏΝ ΣΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΌ ΖΉΤΗΜΑ
7
σχίζοντας τη Μεσόγειο θάλασσα από τον Ιανουάριο του 20153. Περισσότεροι από 1,6 εκατομμύρια εκτοπισμένοι μετανάστες και πρόσφυγες εισήλθαν στην Ευρώπη το 2015 στο αποκορύφωμα της λεγόμενης προσφυγικής κρίσης4. To 2017, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρείχαν αξιοσημείωτη προστασία σε 295.800 αιτούντες άσυλο (σε σύγκριση με 333.400 το 2018), αριθμός χαμηλότερος σχεδόν κατά 40% σε σχέση με το 2017 (533.000). Σχεδόν ένας στους τρεις (27%) αιτούντες προερχόταν από τη Συρία, ενώ το Αφγανιστάν (14%) και η Βενεζουέλα (13%) βρίσκονται στην πρώτη τριάδα. Ο αριθμός των αιτούντων άσυλο από την Βενεζουέλα αυξήθηκε σχεδόν 40 φορές το 2019 σε σύγκριση με το 2018. Από τους 78.600 πολίτες της Συρίας που έλαβαν διεθνή προστασία στην Ευρωπαϊκή ένωση, σχεδόν το 71% την έλαβε στη Γερμανία. Συνολικά 2.235 άνθρωποι έχουν μετεγκατασταθεί από την Ελλάδα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες από τον Απρίλιο του 2020 έως τον Ιανουάριο του 2021, (σύμφωνα με τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (ΔΟΜ). Ανάμεσά τους τα 584 ήταν ασυνόδευτα παιδιά. Οι υπόλοιποι ήταν παιδιά με ιατρικές παθήσεις και μέλη της οικογένειάς τους, ευάλωτοι αιτούντες άσυλο και αναγνωρισμένοι πρόσφυγες5. Η αναγκαστική μετανάστευση είναι μια συνεχής πρόκληση για τις κοινωνίες σε πολλές περιοχές του κόσμου. Σύμφωνα με τον Ύπατο Αρμοστή των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, «79,5 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή περίπου το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού, εκτοπίστηκαν βίαια στο τέλος του 2019»6. Το να γίνεις πρόσφυγας υποκινεί πολλά ψυχολογικά προβλήματα, καθώς η αναγκαστική μετανάστευση είναι κυρίως μια διαδικασία απώλειας7. Οι περισσότεροι από τους πρόσφυγες, έχουν βιώσει βία και άλλα τραυματικά γεγονότα στις χώρες 3 Βλ. Karl Puchner, Evika Karamagioli, Anastasia Pikouli, Costas Tsiamis, Athanasios Kalogeropoulos, Eleni Kakalou, Elena Pavlidou, and Emmanouil Pikoulis. 2018. Time to Rethink Refugee and Migrant Health in Europe: Moving from Emergency Response to Integrated and Individualized Health Care Provision for Migrants and Refugees. Σελ. 2: Int J Environ Res Public Health, 2018. 4 Βλ. Nasar Meer, Claudio Dimaio, Emma Hill, Maria Angeli, Klara Oberg & Henrik Emilsson. 2021. Governing displaced migration in Europe: housing and the role of the “local”. Comparative Migration Studies. Annual Journal Metrics 2, 1. 5 Βλ. Προσφυγική κρίση και ΕΕ: στοιχεία και αριθμοί’, Προσβάσιμο στο: https://www. europarl.europa.eu/ news/el/headlines/society/20170629STO78630/prosfugiki-krisi-kai-ee-stoicheia-kai-arithmoi. 6 Βλ. UNHCR Flagship Reports. 2021. - Global Trends 2019: Forced Displacement in 2019. Διαθέσιμο στο https://www. unhcr. org/flagship-reports/globaltrends/globaltrends2019/. 7 Βλ. Βέικου, Μ. and Λαλαγιάννη, Β., 2015. Μετανάστευση Κοινωνικές και Πολιτισμικές Εκφάνσεις. [ebook] Αθήνα: Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, σελ. 37. Διαθέσιμο στο: http://file:///C:/Users/Win7/ Downloads/Metanasteysi%20PDF-KOY_FINAL. pdf.
8
ΒΑΣΊΛΗΣ ΧΕΙΜΑΡΙΌΣ
καταγωγής τους ή κατά μήκος των μεταναστευτικών οδών8. Κατά συνέπεια, έχουν υψηλό φορτίο άγχους, εξαιτίας της δύσκολης αυτής μετάβασης9. Σύμφωνα με τις περιπτωσιολογικές μελέτες, η Ευρωπαϊκή κρίση για τους αιτούντες άσυλο του 2015 τόνισε την ενίσχυση των εθνικών νόμων για το άσυλο και των τοπικών πρακτικών όσον αφορά (αλλά δεν περιορίζονται σε) καταλύματα που καλύπτουν μεγαλύτερες χρονικές περιόδους υποχρεωτικής διαμονής στα στρατόπεδα (τουλάχιστον κατά τη αίτηση ασύλου, τη διεύρυνση και τη νομική εξασφάλιση μαζικής στέγασης, τις δυνατότητες εισαγωγής απομακρυσμένων τοποθεσιών για κέντρα φιλοξενίας και τις πρακτικές κράτησης κατά τη διαδικασία υποβολής αιτήσεων10). Η αύξηση του αριθμού των προσφύγων και η εισαγωγή ενός κύματος νέων νόμων για το άσυλο συνδέονται με τις συνθήκες υποδοχής και τη δημιουργία κοινωνικών-χωρικών δομών στέγασης11. Οι δυσκολίες που αντιμετώπισε η Ευρωπαϊκή Ένωση στην αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης του 2015, οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στο πρωτοφανές μέγεθος των ανθρώπινων ροών και στην πολιτική αστάθεια των τόπων από όπου αυτοί οι άνθρωποι προέρχονται και όπου διέρχονται12. Ωστόσο, παρά τις εξαιρετικές συνθήκες υπό τις οποίες προέκυψε η κρίση, οι παρατηρητές έχουν επίσης αναδείξει ως επιβαρυντικό παράγοντα την προβληματική σχέση της ΕΕ με την έννοια και την πρακτική της ηγεσίας και την φερόμενη σχετική αδυναμία της να ανταποκριθεί στα δικά της πρότυπα παγκόσμιας δικαιοσύνης13. Περισσότερο από το 60% όλων των προσφύγων και το 80% όλων των εσωτερικά εκτοπισμένων ανθρώπων ζουν σε αστικές περιοχές14. 8 9 10 11 12 13 14
Βλ. Berry, M., Garcia-Blanco, I. and Moore, K., 2016. Press Coverage of the Refugee and Migrant Crisis in the EU: A Content Analysis of Five European Countries. [ebook] Cardiff School of Journalism, σελ. 60. Διαθέσιμο στο: https://www. unhcr. org/56bb369c9. pdf. Βλ. Refugeehealthta. org. 2021. Traumatic Experiences of Refugees | Refugee Health TA. [online] Διαθέσιμο στο: https://refugeehealthta. org/physical-mental-health/mental-health/adult-mentalhealth/traumatic-experiences-of-refugees/. Βλ. Guild, E., Costello, C., Garlick, M. and Moreno-Lax, V., 2015. The 2015 Refugee Crisis in the European Union. Ceps. eu. Διαθέσιμο στο: https://www. ceps. eu/wp-co. Kreichauf, R. From forced migration to forced arrival: the campization of refugee accommodation in European cities. CMS 6.7 (2018). Σελ. 5-6 https://doi. org/10.1186/s40878-017-0069-8 Βλ. Heath, A. and Schneider, S., 2021. Dimensions of Migrant Integration in Western Europe. Frontiers in Sociology, σελ 6. Διαθέσιμο στο: https://www. frontiersin. org/articles/10.3389/fsoc. 2021.510987/full. Βλ. 2019. ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΗΡΙΑ: [ebook] Αθήνα: Εθνική Συνομοσπονδία Ατόμων με Αναπηρία, σελ. 9. Διαθέσιμο στο: https://www. paratiritirioanapirias. gr/storage/app/uploads/ public/5f8/6b2/ae1/5f86b2ae11831932290769. pdf. Βλ. D'Orsi, C., 2019. Refugee camps versus urban refugees: what's been said and done. [online] The Conversation. Διαθέσιμο στο: https://theconversation. com/refugee-camps-versus-urban-refugees-whatsΟ ΡΌΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΏΝ ΣΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΌ ΖΉΤΗΜΑ
9
Μόνο το 30% όλων των προσφύγων ζουν σε αγροτικά στρατόπεδα15. Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι πολλές πόλεις σε όλο τον κόσμο κατακλύζονται από ξαφνικές μαζικές εισροές αναγκαστικών μεταναστών και αντιμετωπίζουν σημαντική πίεση στην παροχή δημοτικών υπηρεσιών16. Πέρα από τον δημοτικό της χαρακτήρα, η βιβλιοθήκη έχει αποδείξει τον ενεργό της ρόλο στην φιλοξενία και την προσαρμογή των προσφύγων και μεταναστών, σε αγροτικές και σε αστικές περιοχές17. Σε οποιαδήποτε απομακρυσμένη περιοχή, οι βιβλιοθήκες ακόμα και στην κινητή τους μορφή, μπορούν να ανταπεξέλθουν ως φορείς πληροφόρησης και όχι μόνο18. Ανεξάρτητα από τον λόγο απομάκρυνσης, από την πατρίδα τους, οι ανάγκες της πληροφόρησης είναι σημαντικές και κοινές. Δύο κοινωνικές ομάδες οι οποίες αγωνίζονται να προσαρμοστούν στο νέο τους περιβάλλον εγκατάστασης και η βιβλιοθήκη λειτουργεί ως καταλύτης ακόμα και ως φορέας κοινωνικοποίησης μεταξύ των μελών της. Η βιβλιοθήκη μπορεί να έχει βαθειά επίδραση στις κοινωνικές αυτές ομάδες και πολλαπλά οφέλη στην εκπαίδευση, στην υγεία και στην πληροφορία. Πολλές μεταβλητές επηρεάζουν την δημόσια βιβλιοθήκη. Η χρηματοδότηση, το κόστος κατασκευής και συντήρησης μιας ψηφιακής τηλεπικοινωνιακής υποδομής, ο αυξανόμενος αριθμός και η ποικιλία της παροχής πληροφοριών εντός των κοινοτήτων, η ταχέως μεταβαλλόμενη φύση της ίδιας της τεχνολογίας και η ανάγκη εκπαίδευσης του προσωπικού της βιβλιοθήκης είναι μερικές από αυτές19. Επιπρόσθετα, διερευνάται και ο νέος ρόλος των βιβλιοθηκονόμων στην προώθηση της ερευνητικής διαδικασίας, αλλά και η ευελιξία που πρέπει πλέον να διαθέτουν στα νέα τεχνολογικά δεδομένα, προκειμένου να είναι σε θέση να αλληλεπιδρούν με την κοινωνία μέσω αποτελεbeen-said-and-done-126069. 15 Βλ. Muggah, R. and Erthal Abdenur, A., 2018. Refugees and the City The Twenty-first-century Front Line. 2nd ed. World Refugee Council Research Paper, σελ. 1. 16 Βλ. UNHCR Flagship Reports. 2021., όπου παραπάνω. 17 Βλ. Gauci, J., 2020. Integration of migrants in middle and small cities and in rural areas in Europe. [ebook] European Union, σελ. 1. Διαθέσιμο στο: https://cor. europa. eu/en/engage/studies/Documents/Integration%20of%20Migrants. pdf. 18 Κολοβού, Ζ., 2016. Κινητές Βιβλιοθήκες: διευρύνοντας τον ορίζοντα των συνεργασιών στις λαϊκές βιβλιοθήκες. [ebook] σελ. 2. Διαθέσιμο στο: https://lekythos. library. ucy. ac. cy/bitstream/handle/10797/10866/silabi015a. pdf?sequence=1&isAllowed=y. 19 CLIR. 2021. Twelve Case Studies: Analysis • CLIR. Διαθέσιμο στο: https://www. clir. org/pubs/reports/ case/analysis/.
10
ΒΑΣΊΛΗΣ ΧΕΙΜΑΡΙΌΣ
σματικών μεθόδων διάχυσης της γνώσης20. Ο βιβλιοθηκονόμος αλληλεπιδρά ως συντονιστής με αυτές τις κοινωνικές ομάδες, φροντίζοντας για την εξασφάλιση της πληροφορίας και διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον με καλή υποδομή και τεχνολογικές επεκτάσεις, προκειμένου να έρθουν σε επαφή με αυτή. Στην εργασία αυτή, πέρα από την αναφορά που γίνεται στον τρόπο με τον οποίο οι νέες τεχνολογίες καθορίζουν τον τρόπο μετάδοσης, απόκτησης και επεξεργασίας της πληροφορίας του 21ου αιώνα, εστιάζουμε και στον κοινωνικό ρόλο της βιβλιοθήκης. Ως εκ τούτου, αναφερόμαστε και στην προσφορά της βιβλιοθήκης στην ένταξη των προσφύγων. Συγκεκριμένα, γίνεται παράθεση ενδεικτικών παραδειγμάτων από προγράμματα βιβλιοθηκών που στοχεύουν στην ζεστή υποδοχή και φιλοξενία των προσφύγων και στην ομαλή ένταξη τους στην νέα τους πραγματικότητά. Η εργασία ολοκληρώνεται με την παράθεση των αποτελεσμάτων της έρευνας.
20 Ειδήσεις - νέα - Το Βήμα Online. 2019. Στην Αθήνα το 85ο Διεθνές Συνέδριο της IFLA - Το Βήμα Online. [online] Διαθέσιμο στο: https://www. tovima. gr/2019/08/09/culture/stin-athina-to-85o-diethnes-synedrio-tis-ifla/. Ο ΡΌΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΏΝ ΣΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΌ ΖΉΤΗΜΑ
11
1. Παροχή εκπαίδευσης στις βιβλιοθήκες Οι δημόσιες βιβλιοθήκες είναι ένας σημαντικός πόρος της κοινότητας για πολλά μέλη της – είναι πηγή ανάγνωσης και προβολής υλικού, πληροφορίας και ενημέρωσης καθώς και ένας χώρος κοινωνικών εκδηλώσεων. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι νεοεισερχόμενοι μετανάστες είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιήσουν βιβλιοθήκες, με στόχο να καλύψουν ένα φάσμα αναγκών, συμπεριλαμβανομένης και της ανάγκης τους για κοινωνική αλληλεπίδραση21. Σε πολλά κράτη όλο και περισσότερες δημόσιες βιβλιοθήκες προσφέρουν ειδικές υπηρεσίες σε πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο θέλοντας να διευκολύνουν την εγκατάστασή τους στη χώρα. Στο πλαίσιο αυτό, οι βιβλιοθήκες συνεργάζονται συνήθως με ομάδες δράσης πολιτών. Οι βιβλιοθήκες προσφέρουν κατά κύριο λόγο εμπειρογνωμοσύνη και οπτικοακουστικό υλικό, ωστόσο η γνωριμία και η επαφή των προσφύγων με ντόπιους τούς διευκολύνουν παράλληλα να γνωρίσουν το νέο τους περιβάλλον22. Οι Nicolai και Triplehorn23 σημείωσαν ότι η διαδικασία μεταφοράς εσωτερικών εκτοπισμένων μικρών παιδιών μέσω της εκπαίδευσης στην τάξη χρησιμεύει ως μια σταθερή πλατφόρμα για κοινωνικοποίηση, αναψυχή και προστασία24. Αυτό συμβαίνει επειδή οι σχολικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες μπορούν να φέρουν ορισμένα στοιχεία φυσικής προστασίας στην πλειονότητα των παιδιών, παρέχοντας έναν άνετο χώρο παιχνιδιού, πρόσβαση σε διατροφικά γεύματα, φωτισμό του νου και συνεχή επίβλεψη ενηλίκων. Σε μια κοινωνία διά βίου μάθησης, οι δημόσιες βιβλιοθήκες θα είναι κόμβοι που θα συνδέουν το τοπικό περιβάλλον μάθησης –είτε πρόκειται για τυπική είτε άτυπη εκπαίδευση25– με τους παγκόσμιους πόρους πλη21 Βλ. Admunson, R. et al (2011). Public libraries: A meeting place for immigrant women? Library & Information Science Research 33(3), 220.227. 22 Culturepartnershiσελ. eu. 2021. LIBRARIES FOR REFUGEES AND ASYLUM SEEKERS. Διαθέσιμο στο:https://www. culturepartnershiσελ. eu/en/article/biblioteki-dlya-bejentsev-i-iskateley-ubejischa. 23 Βλ. Nicolai, S. ; Triplehorn, C. (2003). The role of education in protecting children in conflict (Humanitarian Practice Network Paper 42). London: Overseas Development Institute. 24 Nicolai, S. ; Triplehorn, C. 2003 25 Τυπική ονομάζεται η εκπαίδευση που παρέχεται στο πλαίσιο του τυπικού εκπαιδευτικού συστήματος και οδηγεί στην απόκτηση πιστοποιητικών αναγνωρισμένων σε εθνικό επίπεδο από τις δημόσιες αρχές και αποτελεί μέρος της διαβαθμισμένης εκπαιδευτικής κλίμακας. Μη τυπική είναι η εκπαίδευση που παρέχεται σε οργανωμένο εκπαιδευτικό πλαίσιο εκτός του τυπικού εκπαιδευτικού συστήματος και μπορεί να οδηγήσει στην απόκτηση πιστοποιητικών αναγνωρισμένων σε εθνικό επίπεδο. Βλ. https://www. diaviou. auth. gr/. 2020. Ορολογία. Δισθέσιμο στο:https://www. diaviou. auth. gr/orologia/.
12
ΒΑΣΊΛΗΣ ΧΕΙΜΑΡΙΌΣ
ροφοριών και γνώσεων. Οι δημόσιες βιβλιοθήκες μπορούν επομένως να διαδραματίσουν ρόλο θεμελιώδους σημασίας στην ανάπτυξη μελλοντικών συστημάτων διά βίου μάθησης. Η ανάπτυξη της τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών (ICT) έχει ήδη θέσει τις βάσεις για τη δημιουργία δικτύων πληροφορίας, παρέχοντας στους χρήστες ακόμη και μικρές τοπικές δημόσιες βιβλιοθήκες με πρόσβαση στις παγκόσμιες πηγές πληροφορίας26. Οι δημόσιες βιβλιοθήκες προσφέρουν καθοδήγηση και εκπαίδευση σχετικά με τον τρόπο αναζήτησης και χρήσης αυτών των πληροφοριών και την αξιολόγηση της ποιότητας των πηγών πληροφόρησης. Έτσι, oι δημόσιες βιβλιοθήκες μπορούν να θεωρηθούν ως σημαντικές προϋποθέσεις για μια ενημερωμένη δημοκρατική κοινωνία γνώσης. Σε αυτήν την περίπτωση, οι δημόσιες βιβλιοθήκες και οι επαγγελματίες βιβλιοθηκονόμοι θα πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες απαιτήσεις και σε νέα επαγγελματικά καθήκοντα και συνθήκες εργασίας. Οι βιβλιοθήκες πρέπει πάντα να κατευθύνονται προς την ενδυνάμωση των χρηστών27. Συγκεκριμένα χρειάζεται να γίνει εκτεταμένη πιλοτική δοκιμαστική εφαρμογή συστημάτων διά ζώσης ή ηλεκτρονικής εκπαίδευσης (elearning) με ενιαίο εκπαιδευτικό «υλικό» σε πρόσφυγες ώστε να εξασφαλισθεί η ανάγκη επέκτασης των ηλεκτρονικών υπηρεσιών της βιβλιοθήκης. Επιπρόσθετα, θα είχε μεγάλο ερευνητικό όφελος η συνεργασία της βιβλιοθήκης, με φορέα εκπαιδευτικής έρευνας με σκοπό την υποστήριξη πειραματικών εκπαιδευτικών μεθόδων που θα στηρίζονται ή θα χρησιμοποιούν τεχνολογικά ψηφιακά «εργαλεία» ως διδακτικό υλικό για τους πρόσφυγες28. Σύμφωνα με το άρθρο 19 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (UDHR), «Όλοι έχουν το δικαίωμα στην ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης· αυτό το δικαίωμα περιλαμβάνει την ελευθερία να διατυπώνουμε απόψεις χωρίς παρέμβαση και να αναζητούμε, να λαμβάνουμε και να μεταδίδουμε πληροφορίες και ιδέες μέσω οποιουδήποτε άλλου μέσου ενημέρωσης και ανεξάρτητα από τα σύνορα29». Η πληροφόρηση, αλλά και η ψυχαγωγία, θα πρέπει να παρέχο26 https://archive. ifla. org/. 2004. The Role of Libraries in Lifelong Learning. Διαθέσιμο στο: https://eric. ed. gov/?id=ED510133. 27 Ifla. org. 2016. IFLA -- The role of Public Libraries in lifelong learning - a Project under the section of Public Libraries, IFLA. Διαθέσιμο στο: https://www. ifla. org/node/1025. 28 Δουφεξοπούλου, Μ. Γ. Εκπαίδευση και ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες στον 21ο αιώνα: H τάση ομογενοποίησης., 2000. In 9o Πανελλήνιο Συνέδριο Ακαδημαϊκών Βιβλιοθηκών, Αθήνα (GR), 2000. Σελ 10 29 United Nations. n. d. Universal Declaration of Human Rights | United Nations. Διαθέσιμο στο: https:// www. un. org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights. Ο ΡΌΛΟΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΏΝ ΣΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΌ ΖΉΤΗΜΑ
13
160 × 230 SPINE: 6 FLAPS: 70
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Ο ρόλος των Bιβλιοθηκών στο Προσφυγικό Ζήτημα
ISBN 978-618-205-168-9
ΒΑΣΊΛΗΣ ΧΕΙΜΑΡΙΌΣ
Η
ένταξη των μεταναστευτικών μειονοτήτων στις κοινωνίες οπού ζουν, αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα με σημαντικές επιπτώσεις στην ευημερία των πληγέντων, την κοινωνική συνοχή και την οικονομική και κοινωνική πρόοδο. Μέσα στη συνεχιζόμενη διεθνή κρίση μετανάστευσης, οι βιβλιοθήκες βρίσκουν τρόπους να υποστηρίξουν τους πρόσφυγες, προσφέροντας τόσο παραδοσιακές όσο και καινοτόμες υπηρεσίες για να προσεγγίσουν και να συνδεθούν με αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς. Το θέμα του μικρού αυτού έργου, είναι να προσεγγίσει τα μέσα που η βιβλιοθηκονομία θα χρειαστεί να ακολουθήσει για να προσφέρει ένα περιβάλλον, όχι μόνο μαθησιακό, αλλά και επικοινωνιακό με στόχο την ευκολότερη ένταξη των προσφύγων στη νέα τους κοινωνία.
Ο Βασίλης Χειμαριός γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1994. Είναι πτυχιούχος του τμήματος Αρχειονομίας, Βιβλιοθηκονομίας και Μουσειολογίας από το 2018. Το παρόν βιβλίο αποτελεί την πρώτη του συγγραφική απόπειρα.