•
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Ο Γιώργος Αμυραλής γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1959. Είναι απόφοιτος Λυκείου και έχει εργασθεί ως αξιωματικός τού εμπορικού ναυτικού από το 1977 έως το 2016. Ασχολήθηκε με την αρχαία ελληνική γραμματολογία και γλώσσα, καθώς και με τους αρχαίους πολιτισμούς τής Κεντρικής και Λατινικής Αμερικής. Είναι παντρεμένος με την Κατερίνα Μαρτίνες. Μιλάει αγγλικά και ισπανικά.
Μάτια τής θάλασσας
ISBN 978-960-564-913-5
ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΜΥΡΑΛΗΣ
Θ
άλασσα… Απέραντη, απρόβλεπτη, απαιτητική! Τη μια στιγμή σε μαγεύει και την άλλη μετατρέπεται ξαφνικά σε άγριο θηρίο, ανήμερο και πεινασμένο… Ο Έλληνας ναυτικός, ο ικανότερος παγκοσμίως, αιώνες τώρα διατηρεί μια σχέση αγάπης με το υγρό στοιχείο, μια μοναδική σχέση που απαιτεί αμοιβαίο σεβασμό και πολλές θυσίες… Οι δεκαετίες τού ’70 και του ’80 πρόσθεσαν μεγαλύτερη γοητεία στο επάγγελμα του ναυτικού. Οι νουβέλες τού βιβλίου περιγράφουν χαρακτηριστικά γεγονότα εκείνης της ιδιαίτερης εποχής. Το γέλιο εναλλάσσεται με το δάκρυ, σαν την ίδια τη θάλασσα: τρικυμία και γαλήνη…
140 × 210 SPINE: 21 FLAPS: 70
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΜΥΡΑΛΗΣ
Μάτια τής θάλασσας
— ΑΘΗΝΑ 2020 —
ΤΙΤΛΟΣ
Μάτια τής θάλασσας ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ
Γιώργος Αμυραλής g.amyralis@gmail.com ΣΕΙΡΑ
Ελληνική λογοτεχνία [1358]0320/05 ΕΠΙMΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Γιώργος Αμυραλής LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2020 Γιώργος Αμυραλής ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Μάρτιος 2020 ISBN 978-960-564-913-5
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
Α
ν πάμε αρκετά πίσω στο χρόνο, σ’ ένα μοναδικό ταξίδι γεμάτο εκπλήξεις και γοητεία, θα διαπιστώσουμε πως η σχέση τούτου του λαού με το υγρό στοιχείο ήταν πάντα μαγική, σχεδόν ερωτική. Από εκείνη τη μακρινή εποχή ακόμα, εκεί που μπλέκεται η ιστορία με τη μυθολογία, μια δύναμη μεγάλη, υπερφυσική σχεδόν, τραβούσε τον Έλληνα στη θάλασσα. Εκείνη πάντα τον καλούσε με λόγια ερωτικά στην αγκαλιά της κι εκείνος δεν αρνήθηκε ποτέ το κάλεσμα. Ήταν μια όμορφη σχέση με αμοιβαία τα αισθήματα. Με τον καιρό έμαθαν να σέβονται ο ένας τον άλλο: εκείνη τού υπενθύμιζε πως δεν ήταν εύκολη υπόθεση κι εκείνος με τη σειρά του αναγνώριζε τις υπερφυσικές της δυνάμεις. Σε τούτη τη σχέση η αλαζονεία τιμωρείται, η απιστία σκοτώνει! Η πραγματική αγάπη θέλει θυσίες... Κι έτσι περνούσανε τα χρόνια κι οι αιώνες. Τα βαπόρια μεγαλώσανε, γίνανε δυνατά, γρήγορα, ασφαλή. Στα πιο πολλά απ’ αυτά κυμάτιζε περήφανη στην πρύμη η γαλανόλευκη. Κι ήταν σαν να ’λεγε, καθώς λικνιζόταν φιλάρεσκα σ’ όλα τα πλάτη και μήκη τής Γης: «για δείτε τι μπορεί να καταφέρει τούτος εδώ ο μικρός κι ατίθασος λαός, άμα το θέλει! Δεν έχω δίκιο να καμαρώνω και να χορεύω τούτο τον παράξενο χορό σε τόσες χιλιάδες πρύμες;» —3—
ΓΙΏΡΓΟΣ ΑΜΥΡΑΛΉΣ
Πιστεύω πως η γοητεία δεν χάθηκε ποτέ, μα κορυφώθηκε τις δεκαετίες τού ’70 και του ’80 μέχρι τα μέσα τής δεκαετίας τού ’90. Ήταν κάτι σαν μεταβατική περίοδος: περνούσαμε από το παλιό στο νέο, καθώς η τεχνολογία - ορκισμένος εχθρός τής γοητείας αυτή - γιγαντώθηκε πολύ γρήγορα (ανεξήγητα γρήγορα, λένε κάποιοι...) και σιγά σιγά, αργά αλλά σταθερά, άρχισε να σκοτώνει με τα ύπουλα όπλα της ό,τι ωραίο και παραδοσιακό έκανε τη ζωή τού Έλληνα ναυτικού ευχάριστη, γεμάτη, μοναδική. Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να περιγράψει κάποιες χαρακτηριστικές στιγμές που σημάδεψαν εκείνη τη μοναδική περίοδο της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας, έτσι όπως τις έζησε ο συγγραφέας. Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι, όπως λένε... Σήμερα θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να ζήσει κανείς παρόμοιες καταστάσεις, αφού τα πάντα ελέγχονται ανά πάσα στιγμή. Αυτό που σήμερα φαίνεται να είναι υπερβολικό και να περνά στο χώρο τής φαντασίας, εκείνη την εποχή ήταν ρεαλιστικό, εφικτό. Παρ’ όλα αυτά, ο συγγραφέας αποφάσισε να μην συμπεριλάβει τα γεγονότα εκείνα που σήμερα θα φαίνονταν πραγματικά αδιανόητα και έξω από κάθε λογική. Θα ήταν παράλειψη να μην αναφέρουμε ότι το βιβλίο αυτό σαν ιδέα υπήρχε από παλιά και τελικά γίνεται πράξη χάρη στο ενδιαφέρον και την επιμονή εξαιρετικών φίλων με τους οποίους συνεργάστηκε κατά καιρούς επαγγελματικά ο συγγραφέας. Σαν την ίδια τη θάλασσα λοιπόν, που τη μια στιγμή σε μαγεύει και την άλλη μετατρέπεται ξαφνικά σε άγριο θηρίο, ανήμερο και πεινασμένο, τούτο το βιβλίο γίνεται γέλιο και δάκρυ μαζί. Η απόσταση ανάμεσα στα δύο, έτσι όπως η ίδια η ζωή διδάσκει, δεν είναι δα και τόσο μεγάλη... Από τη μία, η δραματική νουβέλα,- εκείνο το υπέροχο λογοτεχνικό είδος που κινδυνεύει να πνιγεί στα κύματα του
—4—
χρόνου - και από την άλλη το κωμικό στοιχείο το οποίο εκφράζεται με όσο το δυνατό λιγότερες υπερβολές, δημιουργούν τις αντιθέσεις και τις εναλλαγές συναισθημάτων που θα κρατήσουν αμείωτο το ενδιαφέρον τού αναγνώστη. Κάτι τελευταίο: η συγγραφή τού βιβλίου που βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα, απαιτεί πολλές φορές, όπως είναι φυσικό, αλλαγές σε ονόματα προσώπων, πλοίων και εταιρειών, χωρίς βέβαια αυτό να επηρεάζει στο ελάχιστο τα δρώμενα. Όλα τα λογοτεχνικά είδη έχουν τη δική τους χάρη και γοητεία, εκείνα όμως που βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα, με την πολύτιμη συνδρομή τής φαντασίας και της έμπνευσης φυσικά, αποκτούν μια ξεχωριστή ζωντάνια που συναρπάζει τον αναγνώστη. Επίσης το παιγνίδι με τον χρόνο βοηθά πολλές φορές την περιγραφή των γεγονότων κι έτσι μερικά από αυτά - όχι πολλά - που συνέβησαν τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, ανάγονται σ’ εκείνη την καλή εποχή τής ναυτιλίας. Παρότι η αναφορά σε ναυτικούς όρους είναι αναγκαία και φυσιολογική, στο συγκεκριμένο βιβλίο έγινε προσπάθεια ώστε η ανάγνωση να είναι ευχάριστη ακόμη και από τους φίλους αναγνώστες εκείνους που δεν είναι εξοικειωμένοι με το ναυτικό επάγγελμα. Ο συγγραφέας
—5—
ΜΈΡΟΣ ΠΡΏΤΟ
Κόκκινο Τριαντάφυλλο
ΓΙΏΡΓΟΣ ΑΜΥΡΑΛΉΣ
1
Τ
ο Γκόλντεν Αουρόρα τής εταιρείας Γκρέσιαν είχε ήδη συμπληρώσει μια δεκαετία στα νερά τής Καραϊβικής και του κόλπου τού Μεξικού. Πασίγνωστη, χαρακτηριστική φιγούρα τής περιοχής, είχε οριοθετήσει τα βόρεια σύνορά του, σκάβοντας με την προπέλα τα θολά νερά τού Μισισιπή, εκεί που φόρτωνε σιτηρά - γύρω στους είκοσι χιλιάδες τόνους κάθε φορά - με προορισμό τη Βερακρούς τού Μεξικού και καμιά φορά πιο μακριά, στα λιμάνια τής Κολομβίας και της Βενεζουέλας που αποτελούσαν τα νότια σύνορά του. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός το πλοίο και μάλιστα μερικές φορές, ειδικά αν τύχει να έχεις πιει λίγο παραπάνω, του μιλάς και νομίζεις πως σου απαντά. Κάποιες άλλες φορές, καθώς πέφτουν στη θάλασσα σκουριασμένα κομμάτια μπογιάς από τα μάτια τής άγκυρας, δεξιά κι αριστερά, νομίζεις πως είναι τα δάκρυά του... ένας τρόπος διαμαρτυρίας μάλλον, επειδή νιώθει παραμελημένο από το πλήρωμά του και κακοσυντηρημένο! Το συγκεκριμένο πλοίο, σήμα κατατεθέν τής Νέας Ορλεάνης και της Καραϊβικής, κανονικά δεν θα έπρεπε να βρίσκεται σ’ αυτή την κατάσταση. Κι όμως! Είχε ξεχάσει πότε πήγε για δεξαμενισμό και επισκευή για τελευταία φορά! Πέρασε καιρός από τότε... Καταλάβαινα πως ένιωθε κάπως άβολα, σαν κι εμένα δηλαδή που δούλεψα πολλές φορές σε τούτο το πλοίο! Αυτή τη φορά καραδοκούσε μια έκπληξη: αφού πέρασε το κανάλι τού Παναμά, ξεφόρτωσε στη Μπουεναβεντούρα κι ενώ ετοιμαζόταν να επιστρέψει στα γνωστά λημέρια, για πρώτη φορά θα κατευθυνόταν πολύ πιο νότια, έξω από τα όριά του, στο Σαν Αντόνιο της Χιλής. Η χώρα μόλις είχε αποκαταστήσει τις σχέσεις της με το Μεξικό, εμπορικές σχέσεις —8—
Κόκκινο Τριαντάφυλλο
που είχαν διακοπεί για πολλά χρόνια λόγω τού δικτάτορα Πινοσέτ. Βέβαια, για άλλα πλοία θα ήταν ένα ταξίδι όπως όλα τ’ άλλα, όχι όμως για το Αουρόρα. Πού ξανακούστηκε, τόσες μέρες ταξίδι; Και μάλιστα σε λιμάνι που θα πήγαινε για πρώτη φορά... Το πλήρωμα ήταν αναστατωμένο! Στα καπνιστήρια του πλοίου αυτό το αναπάντεχο ταξίδι αποτελούσε για μέρες το μόνο θέμα συζήτησης. Κάποιοι μάλιστα, πάνω στην αγανάκτησή τους, προχώρησαν πάρα πέρα και δήλωσαν παραίτηση, αλλά δεν έφυγε κανείς, αφού δεν υπήρχε χρόνος για την εταιρεία να βρει και να στείλει αντικαταστάτες. Η εταιρεία λοιπόν καθησύχαζε το πλήρωμα λέγοντας ότι το πλοίο ήταν αρκετά ικανό για να φέρει σε πέρας μια τέτοια αποστολή κι έπειτα θα έμενε πάνω από ένα μήνα στο λιμάνι για να φορτώσει φασόλια σε σακιά, με προορισμό το λιμάνι τού Λάσαρο Κάρδενας στο Μεξικό. Εντάξει, μπορεί να μην σαβούρωνε ποτέ - αφού τα τάγκια του (οι δεξαμενές έρματος δηλαδή) μοιάζανε με τεράστια σουρωτήρια από τις τρύπες - αλλά θα τα κατάφερνε! Ήταν περήφανο πλοίο, είχε την εμπειρία, πλησίαζε τα τριάντα του χρόνια, ήξερε πώς ν’ ανταπεξέλθει στις δυσκολίες! Μέσα σ’ όλο τούτο τον παραλογισμό κάποιος χαιρόταν στα κρυφά, χωρίς να μιλάει πολύ, σεβόμενος την απελπισία των άλλων. Από μικρός κουβαλούσε μέσα του μια φλόγα που τον έκαιγε: να γνωρίσει όσο το δυνατό περισσότερα μέρη, άλλες χώρες, άλλους κόσμους, διαφορετικές νοοτροπίες, άλλα ήθη και έθιμα... Ουρουγουάη, Χιλή και Αργεντινή ήταν πάντα στο πρόγραμμα και τώρα... να η ευκαιρία! Εκείνος λοιπόν... ήμουν εγώ. Η ζωή είναι γεμάτη εκπλήξεις. Άλλα σχεδιάζεις, άλλα βρίσκεις. Αλλού ξεκινάς να πας, αλλού βρίσκεσαι! Πολλές φορές ακούς μια παράξενη φωνή σε τόνο ειρωνικό να σου
—9—
ΓΙΏΡΓΟΣ ΑΜΥΡΑΛΉΣ
λέει: «εσύ μπορεί να επιθυμείς αυτό, αλλά εγώ (αλήθεια, πώς ακούγεται αυτό το «εγώ»...) σου έχω ετοιμάσει κάτι άλλο, πολύ διαφορετικό!». Είναι ωραίο να ξέρεις να επικοινωνείς, να κάνεις καινούργιους φίλους σε ξένες, μακρινές χώρες και η αλήθεια είναι πως τούτο το επάγγελμα βοηθά σ’ αυτό. Κι ακόμα η ισπανική γλώσσα που λάτρεψα από παιδί, μού άνοιγε νέους ορίζοντες σε συνδυασμό με τα ταξίδια. Ήμουν νέος και ήθελα πολλά! Κι όμως! Η ιστορία που ακολουθεί, αγαπητέ αναγνώστη, έχει σαν ήρωα κάποιον από το ίδιο μου το νησί... Ναι, εκεί κάτω, τόσο μακριά... στο Σαν Αντόνιο! Τι σου είναι η ζωή... Όλο εκπλήξεις, όπως λέγαμε. Το πλοίο παρέμενε ήδη δυο μέρες στο λιμάνι τού Σαν Αντόνιο και η φόρτωση δεν είχε ξεκινήσει ακόμα. Ήταν Παρασκευή κι από ό,τι φαινόταν η φόρτωση θα ξεκινούσε από Δευτέρα. Βρισκόμουν στη σκάλα και περίμενα τον πράκτορα τού πλοίου για περισσότερες πληροφορίες. — Καπετάν Γιώργη, ήρθε ο σιψάντης. Ήταν ο Αποστόλης, το τζόβενο, που πρόσφατα τον κάνανε ναύτη και τώρα βαρούσε ματσακόνι κάπου στην πρύμη. — Εντάξει, έρχομαι. Καλημέρισα τον τροφοδότη. — Μπουένος ντίας, σενιόρ. — Καλημέρα! μού λέει εκείνος. Καλύτερα στα ελληνικά. — Έλληνας είστε; — Έλληνας, από την Κεφαλονιά. Έχετε πάει στην Κεφαλονιά; — Βέβαια, από ’κεί είμαι κι εγώ. Κοίτα σύμπτωση! Δυο Κεφαλονίτες συναντιούνται στο Σαν Αντόνιο της Χιλής... — Μπα, μην το λες. Έχει κι άλλους εδώ! Ξέρω τουλάχιστον δέκα από δαύτους που ζουν εδώ. Μυστήριος άνθρωπος
— 10 —
Κόκκινο Τριαντάφυλλο
ο Κεφαλονίτης, φίλε μου. Αγαπάει το νησί τόσο πολύ που σηκώνεται και φεύγει για να πάει όσο το δυνατό πιο μακριά! — Πες το ψέματα! Είναι στιγμές που πιστεύω πως είμαστε για τα σίδερα! Αλλά εσείς... πώς βρεθήκατε εδώ; — Μίλα μου στον ενικό. Μάκη με λένε. Αν θέλεις, καλύτερα... καπετάν Μάκη. — Έγινε, καπετάν Μάκη. Γιώργος λέγομαι. Δώσαμε τα χέρια. Διάβασα τη χαρά στα μάτια του που γνώρισε έναν ακόμα Κεφαλονίτη, μα συνάμα μπόρεσα να διακρίνω και κάποια σκιά θλίψης και παράπονου. Πήγαμε στον καπετάνιο, τον καπετάν Πασχάλη. Χιώτης αυτός, παραδοσιακός ναυτικός, χιουμορίστας, κουβαρντάς, αγαπητός στους πάντες. — Ό,τι χρειαστούμε θα τα φέρεις εσύ, λέει στον Μάκη, τονίζοντας το «εσύ» με τη βαριά και κάπως αστεία προφορά του. Σιγά μην πάρω σιψάντη Χιλιάνο, αφού βρήκαμε εσένα! Τα καλύτερα, ό,τι πιο ακριβό και πιο φρέσκο να μου φέρεις. Βρες τον μάγερα να σου δώσει τη λίστα. — Έγινε κάπτεν. Θα έχετε ό,τι καλύτερο υπάρχει στην αγορά, στις καλύτερες τιμές. Ξέρω από βαπόρια, πάνω από δέκα χρόνια ταξίδευα, υποπλοίαρχος ήμουνα κι εγώ, όταν τα παράτησα. — Α, μάλιστα! Αν χρειαστώ γραμματικό λοιπόν, θα σ’ έχω στα υπ’ όψη, του λέει ο καπετάνιος. — Μπα, κάπτεν, όχι! Δεν μπαρκάρω πια. Η ζωή μου είναι εδώ. Πάνε τρία χρόνια που ζω εδώ. Φεύγοντας ο Μάκης μού λέει: — Κανόνισε γι’ αύριο, με τις βάρδιες εννοώ. Σάββατο είναι αύριο και τούτοι ’δώ δεν πρόκειται να δουλέψουν το Σαββατοκύριακο. Θα ’ρθω κατά το μεσημεράκι να σε πάρω, να πάμε σπίτι, να γνωριστούμε καλύτερα, βρε αδερφέ! Ο Χουάν θα χαρεί να σε γνωρίσει. Φοβερό παιδί ο Χουάν... συνεργαζόμαστε χρόνια.
— 11 —
•
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Ο Γιώργος Αμυραλής γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1959. Είναι απόφοιτος Λυκείου και έχει εργασθεί ως αξιωματικός τού εμπορικού ναυτικού από το 1977 έως το 2016. Ασχολήθηκε με την αρχαία ελληνική γραμματολογία και γλώσσα, καθώς και με τους αρχαίους πολιτισμούς τής Κεντρικής και Λατινικής Αμερικής. Είναι παντρεμένος με την Κατερίνα Μαρτίνες. Μιλάει αγγλικά και ισπανικά.
Μάτια τής θάλασσας
ISBN 978-960-564-913-5
ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΜΥΡΑΛΗΣ
Θ
άλασσα… Απέραντη, απρόβλεπτη, απαιτητική! Τη μια στιγμή σε μαγεύει και την άλλη μετατρέπεται ξαφνικά σε άγριο θηρίο, ανήμερο και πεινασμένο… Ο Έλληνας ναυτικός, ο ικανότερος παγκοσμίως, αιώνες τώρα διατηρεί μια σχέση αγάπης με το υγρό στοιχείο, μια μοναδική σχέση που απαιτεί αμοιβαίο σεβασμό και πολλές θυσίες… Οι δεκαετίες τού ’70 και του ’80 πρόσθεσαν μεγαλύτερη γοητεία στο επάγγελμα του ναυτικού. Οι νουβέλες τού βιβλίου περιγράφουν χαρακτηριστικά γεγονότα εκείνης της ιδιαίτερης εποχής. Το γέλιο εναλλάσσεται με το δάκρυ, σαν την ίδια τη θάλασσα: τρικυμία και γαλήνη…
140 × 210 SPINE: 21 FLAPS: 70
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς