160 × 230 SPINE: 10 FLAPS: 90
Άλλα βιβλία της Φωτεινής-Χλόης Αττιτή
ΦΩΤΕΙΝΗ-ΧΛΟΗ ΑΤΤΙΤΗ Γευστικές
Τ
Συμιακές Αναδρομές
αξίδι αναμνήσεων και κατάθεση ψυχής το ταπεινό βιβλίο, που κρατάτε στα χέρια σας. Αφιερωμένο στις ακάματες Συμιακές επώνυμες κι ανώνυμες, σπουδαίες ή απλοϊκές, που έκαναν την αγκαλιά τους βάλσαμο για τον άντρα κι άφησαν το δάκρυ του μισεμού, της σφουγγαροδουλειάς και της θάλασσας να κυλήσει πάνω από μια κατσαρόλα! Στις γυναίκες που κάτω από αντίξοες συνθήκες ανάστησαν παιδιά, κράτησαν νοικοκυριά και αυλές ασβεστωμένες και που μέσα από το μαειριό τους μας έστειλαν και στέλνουν ένα μήνυμα: Όλα στη ζωή ακόμη και το πιο απλό πιάτο, το ψωμί βρεγμένο με την ζάχαρη, αν το κάνεις με αγάπη, καλή διάθεση και χαμόγελο γίνεται θεϊκό στα μάτια αυτών που σ’ αγαπάνε και αγαπάς.
Χαντήστε στη γ-κουτζίνα
ISBN 978-960-564-573-1 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα Τηλ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
0_cover_mageiriki.indd 1
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ
Η Φωτεινή-Χλόη Αττιτή γεννήθηκε μια Πρωτοχρονιά στην Ρόδο. Τα πρώτα της παιδικά χρόνια τα έζησε στον Πειραιά και από την ηλικία των 10 ετών ζει μόνιμα στην Σύμη. Το 1999 εκδίδει το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «Παράδοση στην γεύση», με χορηγία του Δήμου Σύμης και τα έσοδα διετέθησαν για το σχολείο για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Το 2000 εκδίδει λυρικά πεζογραφήματα με τίτλο «Γαλάζια ερωμένη» και το 2006 την μελέτη «Αι της γαστρός ηδοναί» με αρχαίες συνταγές (εκδόσεις Εκάτη). Το 2009 εκδίδει το «Γευστικό Καλαντάρι» ένα μικρό χρηστικό βιβλίο, σε στυλ ημερολογίου με συνταγές Συμιακές, χωρισμένες ανά μήνα. Επίσης έχει γράψει τέσσερα θεατρικά έργα, σε συμιακιά διάλεκτο «Ησαΐα Δήμαρχε», «Ο άγιος Αβυσσινέτζος», η «Φτονιάρα» κι ο «Κουμνενής ο Σκρούτζος». Το 2006 ιδρύει τον γυναικείο συνεταιρισμό «Αιγιαλίς», με σκοπό την διάσωση και διάδοση των συμιακών χειροτεχνημάτων, προϊόντων και γλυκών. Η ενεργή συμμετοχή της στην Ένωση Γυναικών Σύμης σκοπό έχει την διαφύλαξη τής παράδοσης και ειδικά του τομέα τής γαστρονομίας της παλαιάς Σύμης. Μέρος από τα έσοδα του βιβλίου θα διατεθούν για παιδιά που έχουν κτυπηθεί από καρκίνο. fotenakia@yahoo.com
9 789605 645731 16/7/2018 5:08:33 μμ
Φωτεινή-Χλόη Αττιτή
Γευστικές Συμιακές Αναδρομές ΒΙΒΛΙΟ Ι
Χαντήστε στη γ-κουτζίνα (Πάμε στην κουζίνα)
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ
0_soma_mageiriki.indd 1
16/7/2018 4:58:16 μμ
Τιτλος
Γευστικές Συμιακές Αναδρομές, Βιβλίο Ι Χαντήστε στη γ-κουζίνα (Πάμε στην κουζίνα) Συγγραφέας
Φωτεινή-Χλόη Αττιτή Σειρα
Μαγειρική Layout - Design Myrtilo, Λένα Παντοπούλου Copyright© 2017 Φωτεινή-Χλόη Αττιτή Πρώτη Εκδοση
Αθήνα, Δεκέμβριος 2017 δευτερη Εκδοση
Αθήνα, Ιούλιος 2018 ISBN 978-960-564-573-1
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα. ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:
Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα Τηλ.: 210 6431108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
0_soma_mageiriki.indd 2
16/7/2018 4:58:19 μμ
Μ ία οκ ά γ ά μ ώ ν , τα π ουλλαά- γ2ακ ου τι ά ρ ιζ ά λ ευ ρο τω ν 5 (εν κ α ι τω ν 1 0 δρ χ) ν ε τό τε σ ε χά ρ τι ν ο κ ου τά κ ν οε ί δρα χ μ ια ζ ά χα ρη- 1 /2-1 0 α υ γ ά ( το υ ς κ ρό κ ου ς) ι τω ν 5 δρ χ -3 0 0 δράοκ ά φύ λ λ ο κ α ι 1 0 0 δράμ ια βού τυ ρο
μ ισ ή ο κτ αάιρ ύ ε λ α Μ ισ ή ο ηκ ά- 1 75 δρ άμ ια/ 2 π οζ ά χ α ρ π ο τ ή ρ ι ν ε ρ ό -1 κ ο υ τ αχ ίν ι-1 α λ υ σ ίφ α- 1 λ α κ α ι τ ή ρ ι ς σ ο ύ π ας κ αν έ τ ο κ ά ρλ ιά τ η ο υ τ α λ ά κ ι μ ισ υ τ α λ ιά μ ισ ό κ ρ ύ φ α λ ο) - 1 κ ο ό λ ε μ ό φ ι( γ α ιω μ έ ν η σ ε μ ισ ια-1 0 0 σ ό δα λ δρ άμ ια κ α ρ ύδ ρ η-ξ ύ ν ι- 50 ια σ τ α φ ίδα μ α ύ μ ο ν ιο ύ δρ άμ ο ρ τ ο κ α λ ιο ύ , λ ε σ μ α π γ ο κ ο ν ιά κ και λ ί
0_soma_mageiriki.indd 3
16/7/2018 4:58:23 μμ
Κομμάτι της παλαιάς Σύμης!
4
ΓΕΥΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΙΑΚΕΣ ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ
0_soma_mageiriki.indd 4
16/7/2018 4:58:23 μμ
Αντί προλόγου
Τ
αξίδι αναμνήσεων και κατάθεση ψυχής το ταπεινό βιβλίο, που κρατάτε στα χέρια σας. Αφιερωμένο στις ακάματες Συμιακές επώνυμες κι ανώνυμες, σπουδαίες ή απλοϊκές, που έκαναν την αγκαλιά τους βάλσαμο για τον άντρα κι άφησαν το δάκρυ του μισεμού, της σφουγγαροδουλειάς και της θάλασσας να κυλήσει πάνω από μια κατσαρόλα! Στις γυναίκες που κάτω από αντίξοες συνθήκες ανάστησαν παιδιά, κράτησαν νοικοκυριά και αυλές ασβεστωμένες και που μέσα από το μαειριό τους μας έστειλαν και στέλνουν ένα μήνυμα: Όλα στη ζωή ακόμη και το πιο απλό πιάτο, το ψωμί βρεγμένο με την ζάχαρη, αν το κάνεις με αγάπη, καλή διάθεση και χαμόγελο γίνεται θεϊκό στα μάτια αυτών που σ’ αγαπάνε και αγαπάς.
ΧΑΝΤΗΣΤΕ ΣΤΗ Γ-ΚΟΥΖΙΝΑ
0_soma_mageiriki.indd 5
5
16/7/2018 4:58:24 μμ
Σ
ύμη! Η γνωριμία μας έγινε όταν ήρθα να μείνω κοντά σου σε ηλικία δέκα χρονών κι από τότε σ’ έκλεισα βαθιά στην καρδιά μου! Περπάτησα τα μικρά καλντερίμια σου, ανεβοκατέβηκα τρέχοντας τα σκαλιά σου και γεύτηκα όλες σου τις νοστιμιές! Στα παιδικά μου ρουθούνια έκλεισα όλες τις μυρουδιές από τα φαγητά, τα κουλούρια, τα γλυκά! Όλα χαράχτηκαν στη μνήμη μου και τα ξαναζώ με την σκέψη, λες και ήταν χθες. Η μυρουδιά του ασβέστη όταν ασβέστωνε τους «αρμούς» της αυλής η γιαγιά, η μυρουδιά από τα αμμωνιακένα (κουλουράκια αμμωνίας) και τις τούρτες (τυρόπιτες), η ξεροτηάνιση (σύμβραση-ξερομίχηση) του φακόρυτζου, όλα είναι μυρουδιές χαραγμένες στη μνήμη, λες κι ήταν χθες! Για όλες αυτές τις μνήμες, σου χρωστώ ένα μεγάλο ευχαριστώ και θέλω να τις κλείσω μέσα σ’ ένα βιβλίο, μόνο που εκτός από τις θύμησες και τα χρώματα δεν μπορώ να κλείσω τα αρώματα! Χρόνια τώρα, ανοίγω ντουλάπια και συρτάρια από γιαγιάδες και συλλέγω χειρόγραφα, κιτρινισμένα τετράδια και σημειώσεις, με σκοπό να καταγράψω, να διασώσω και να διαδώσω τον γαστρονομικό πλούτο του πανέμορφου αυτού νησιού. Δεν είναι απλές συνταγές, είναι μια περιήγηση στον ιερό χώρο του συμιακού μαειριού (μαγειρείου-κουζίνας) και μια απάντηση στην ταχυ-
6
ΓΕΥΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΙΑΚΕΣ ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ
0_soma_mageiriki.indd 6
16/7/2018 4:58:24 μμ
φάγο εποχή μας, με τα άπειρα συντηρητικά και τα επικίνδυνα για την υγεία μας πιάτα. Κάθε συνταγή συνοδεύεται από εισαγωγικό σημείωμα, αναφέρονται τα λαογραφικά στοιχεία, που εμπλουτίζουν και εξηγούν τα εδέσματα. Αποκλειστικός σκοπός μου, η συλλογή, τεκμηρίωση, ανάδειξη, διάδοση και διάσωση του γαστρονομικού μας πλούτου. Στη Σύμη υπήρχαν εφτασφράγιστα χειρόγραφα, κιτρινισμένα βιβλία συνταγών που έμειναν σε αρμάρια, μπαούλα και πετάχτηκαν στα σκουπίδια από άγνοια ή αδιαφορία. Δεν έγινε καμία καταγραφή ώστε να μείνει στις επόμενες γενιές ο τρόπος διατροφής των προγόνων μας. Δύο μόνο συγγραφείς αναφέρονται στα συμιακά γλυκά, εδέσματα και σκευάσματα: ο Κωνσταντίνος Συμωνίδης (Συμαΐς εν έτει 1849) και ο Κωστής Ζαχαρίου που αναφέρει τα πασχαλινά κουλούρια, τα ακούμια, τα λατζαράκια και τις τούρτες στο βιβλίο του Aναπολήσεις από την παλαιά Σύμη. Η διατροφή των Συμιακών, στηριζόταν στα ψάρια, τα μαλάκια και τα φρούτα της θάλασσας, τα όσπρια, τα χόρτα, τα φρέσκα λαχανικά, το κυνήγι και λιγότερο στο κρέας. Το κρέας έμπαινε στο τραπέζι τις ημέρες των Χριστουγέννων και του Πάσχα, τη γιορτή της Παναγιάς τον Δεκαπενταύγουστο και τις Απόκρεω. Όλο τον άλλο χρόνο έμπαινε στο τραπέζι την Κυριακή ή κάθε δεύτερη Κυριακή. Από φρούτα έτρωγαν άφθονα σταφύλια, φραγκόσυκα και σύκα, αππίδια (αχλάδια), ρόδια, μούσμουλα, όλα αγνά και κατευθείαν από την φύση. Οι ελιές, το παξιμάδι, το τυρί της μάντρας (κατευθείαν από τους βοσκούς), μετζήθρα (μυζήθρα), η ρίγανη στη άρμη, η κάππαρη, τα ξερά σύκα και φραγκόσυκα, ήταν σε καθημερινή βάση στο τραπέζι. Χαρακτηριστική ήταν η μεγάλη κατανάλωση «αρμυρού» (παστής σαρδέλας, μαρίδας, σκάρων και γόπας) πράγμα που έδωσε το παρατσούκλι στους συμιακούς «τσαρδελλοτζούμια» Με τα κιλά έκαναν τις σμαρίδες οι Συμιακοί για να έχουν την κουμπάνια τους. Αν μάλιστα είχαν γάμο ή βάπτιση έκαναν γκαζοτενεκέδες! Έβαζαν στον πάτο του ντενεκέ χοντρό θαλασσινό αλάτι κι έστρωναν τις σμαρίδες αφού πίεζαν με τα δάκτυλα την περιοχή των ματιών, να σπάσουν. Από πάνω τα πλάκωναν με καθαρό μεγάλο χαλίκι (χόχλακα). Τα σκαριά τα τύλιγαν σε τσουβάλι καθαρό και τα πλάκωναν με καθαρή πλατιά πέτρα!
ΧΑΝΤΗΣΤΕ ΣΤΗ Γ-ΚΟΥΖΙΝΑ
0_soma_mageiriki.indd 7
7
16/7/2018 4:58:24 μμ
Χειρόγραφο Κατίνας Τσαβαρή
Bιβλίο συνταγών Αννίκας Ε. Μόσχου 1934
Συνταγή Μαρίας Χατζηφώτη-Τσοτάρας, 1913.
8
ΓΕΥΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΙΑΚΕΣ ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ
0_soma_mageiriki.indd 8
16/7/2018 4:58:31 μμ
Τα παστά σκαριά, η παλαμίδα κι οι σμαρίδες ήταν συνοδευτικά της φασουλάδας, του φακόρυτζου, της φάβας, ήταν δίπλα στα χόρτα, την ντοματοσαλάτα, δίπλα στο παξιμάδι το μουσκεμένο με λάδι, ήταν στο τραπέζι του γάμου, μεζές στα καφενεία με το ούζο και την ρετσίνα. Την αθερίνα την έκαναν στο βάζο με λάδι και φίρφια. Ήτανε πιο γλυκό και πιο ραφινάτο αλμυρό. Τραβάμε το κεφάλι να βγει μαζί με το μεσαίο κόκκαλο. Πλένουμε καλά και ραντίζουμε με χοντρό αλάτι για 6 ώρες. Τινάζουμε το αλάτι και το βάζουμε σε ξίδι ή λεμόνι για άλλες 6 ώρες και μετά στο λάδι με ένα φύλλο δάφνης και φίρφι (καυτερή πιπεριά). Το λιαστό χταπόδι, η παλαμίδα, οι μελίχλωρες (λιαστές) σμαρίδες και γόπες, ο σπιννάλος, ήταν τα καλύτερα «μετζεκλίκια» (μεζέδες). Ακόμη και την καπνιστή ρέγκα την έκαναν πιο νόστιμη ρίχνοντάς την στο μαγκάλι ή στην τσιμιά (τζάκι), ενώ τα αυγά της τα έκαναν ένα είδος σαλάτας με κρεμμύδι, μπαγιάτικο ψωμί και λάδι κοπανισμένα στο πέτρινο γουδί! Η συμιακιά κουζίνα παρόλο που είναι προέκταση των απέναντι παραλίων (Ιωνική κουζίνα), παρόλες τις επιρροές από τα παράλια της Λιβύης και γενικά της Αφρικής (λόγω σπογγαλιείας), παρόλη την μακροχρόνια Τουρκοκρατία, διατήρησε μια αυτόνομη γεύση. Τα υλικά απλά, σωστά μοιρασμένα, διατηρούν το καθένα την δικιά του προσωπική γεύση, την δική του ταυτότητα και συνυπάρχουν αρμονικά. Το ένα δεν επικαλύπτει το άλλο κι όλα μαζί μιλούν στον ουρανίσκο! Άνθρωποι ελεύθεροι οι Συμιακοί, ανήσυχοι και ασυμβίβαστοι, ήρθαν σε επαφή με άλλους γαστρονο-
ΧΑΝΤΗΣΤΕ ΣΤΗ Γ-ΚΟΥΖΙΝΑ
0_soma_mageiriki.indd 9
9
16/7/2018 4:58:35 μμ
μικούς πολιτισμούς λόγω του εμπορίου, της σπογγαλιείας και της ναυτιλίας. Ήταν εκλεκτικοί και είχαν το προνόμιο να διαλέγουν τα αγαθά που αγόραζαν. Η ικανότητα και το γούστο αυτό φαίνεται από τα «προικιά» που έφερναν από την Μασσαλία, την Σμύρνη, την Βεγγάζη, την Αλεξάνδρεια για τις κόρες τους. Ξένα αγαθά και ξένες ιδέες τα έφερναν στα δικά τους μέτρα. Ο συνδυασμός των γεύσεων της γείτονας Ανατολής και των δυτικών κατακτητών, δημιούργησαν γευστικά αριστουργήματα παρόλο ότι τα στήριζαν σε απλά υλικά που υπήρχαν στο νησί, το περβόλι και την απέραντη θάλασσα. Η συμιακιά κουζίνα έβγαλε τις βαριές σάλτσες της Ανατολής, τα πιπέρια και τα πολλά μπαχαρικά των παραλίων της Αφρικής και διατήρησε τα κοκκινιστά κρέατα στο μέτρο του εφικτού, το ιμάμ πολύ ελαφρύτερο, ενώ ταυτόχρονα δέχεται επιρροές από τη Γαλλία και τη Βενετία λόγω εμπορίου και σπουδών! Οι περισσότεροι γιατροί και μηχανικοί σπούδασαν στην Γαλλία, οπότε δοκιμάζοντας φαγητά εκεί, τα περιέγραφαν και τα δοκίμαζαν κι εδώ. Η Συμιακιά ήξερε από πολύ παλαιά την γαλλική μπεσαμέλ, μόνο που την έλεγε κρέμα για φαγητό ή «κρούστα» ή «σάλτσα άσπρη με γάλα».
Τετράδιο Καρδαλίνου Σ. αναφέρονται δράμια άρα είναι πριν το 1953. Υπάρχει όμως και το παλαιότερον της Αννίκας Μόσχου από το 1934.
10
ΓΕΥΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΙΑΚΕΣ ΑΝΑΔΡΟΜΕΣ
0_soma_mageiriki.indd 10
16/7/2018 4:58:37 μμ
Η Συμιακιά ήξερε τις «κοτολέτες» και τις «κροκέτες», όταν της έμεναν ρύζι, ρεβίθια, φασολάδα, έριχνε μέσα λίγο αλεύρι, λίγο κρεμμύδι και δυόσμο κι έκανε «πιτταρίδια» αυτά που σήμερα αποκαλούμε κροκέτες ρυζιού κ.λπ., ενώ έβγαζε από την κουζίνα, ό,τι της ήταν βαρύ και δεν ήταν κοντά στις δικές της προτιμήσεις. Από τα γιαπράκια π.χ. με φάβα –που ήρθαν απ’ την Πικάτζα (Βεγγάζη)- έβγαλε το μακροπίπερο και το κάρδαμο και κράτησε τη φλούδα πορτοκαλιού, που ήδη χρησιμοποιούσε στην φασολάδα. Στο βιβλίο αυτό θα προσπαθήσω να κλείσω όλες τις νοστιμιές, όλα τα εδέσματα, ακόμη και τα πιο μικρά, γιατί όλα τα μικρά μικρά κρύβουν μυστικά, νοστιμιά και δίνουν την δική τους πινελιά στον πίνακα που έχει τον τίτλο «Συμιακιά κουζίνα» του χθες. Το «προτινό» (μπαγιάτικο) ψωμί π.χ. όταν το πότιζε η γιαγιά με καλό λάδι κι έριχνε από πάνω αλάτι και ρίγανη, γινόταν θεϊκό! Κράταγε ενεργούς μικρούς και μεγάλους, ειδικά τα παιδιά. Για όσους ήθελαν γλυκιά γεύση, αντικαθιστούσαν την ρίγανη και το αλάτι, με ζάχαρη! Αυτό το υπέροχο γλυκό ψωμί ήταν το κέρασμα της μητέρας της Ελένης της συμμαθήτριάς μου, κάθε φορά που πήγαινα σπίτι της κι αν ήμουν τυχερή με κερνούσε κι ένα κομμάτι ξερή μισοκοφτή (μουσταλευριά) από σταφύλια ή φραγκόσυκα. Η μάνα της Ελένης ζύμωνε κάθε Σάββατο το ψωμί της φαμίλιας με μαύρο αλεύρι. Το έκλεινε σε καβανούς1 και γκαζοτενεκέδες για να κρατηθεί μαλακό, αλλά μετά την Πέμπτη δεν τρωγόταν. Είχαμε βρει την λύση 1 Ιταλική λέξη προερχόμενη από το kava = χώρος αποθήκευσης. Μεταλλικά δοχεία που κλείνουν αεροστεγώς.
ΧΑΝΤΗΣΤΕ ΣΤΗ Γ-ΚΟΥΖΙΝΑ
0_soma_mageiriki.indd 11
11
16/7/2018 4:58:39 μμ
160 × 230 SPINE: 10 FLAPS: 90
Άλλα βιβλία της Φωτεινής-Χλόης Αττιτή
ΦΩΤΕΙΝΗ-ΧΛΟΗ ΑΤΤΙΤΗ Γευστικές
Τ
Συμιακές Αναδρομές
αξίδι αναμνήσεων και κατάθεση ψυχής το ταπεινό βιβλίο, που κρατάτε στα χέρια σας. Αφιερωμένο στις ακάματες Συμιακές επώνυμες κι ανώνυμες, σπουδαίες ή απλοϊκές, που έκαναν την αγκαλιά τους βάλσαμο για τον άντρα κι άφησαν το δάκρυ του μισεμού, της σφουγγαροδουλειάς και της θάλασσας να κυλήσει πάνω από μια κατσαρόλα! Στις γυναίκες που κάτω από αντίξοες συνθήκες ανάστησαν παιδιά, κράτησαν νοικοκυριά και αυλές ασβεστωμένες και που μέσα από το μαειριό τους μας έστειλαν και στέλνουν ένα μήνυμα: Όλα στη ζωή ακόμη και το πιο απλό πιάτο, το ψωμί βρεγμένο με την ζάχαρη, αν το κάνεις με αγάπη, καλή διάθεση και χαμόγελο γίνεται θεϊκό στα μάτια αυτών που σ’ αγαπάνε και αγαπάς.
Χαντήστε στη γ-κουτζίνα
ISBN 978-960-564-573-1 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα Τηλ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
0_cover_mageiriki.indd 1
ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ
Η Φωτεινή-Χλόη Αττιτή γεννήθηκε μια Πρωτοχρονιά στην Ρόδο. Τα πρώτα της παιδικά χρόνια τα έζησε στον Πειραιά και από την ηλικία των 10 ετών ζει μόνιμα στην Σύμη. Το 1999 εκδίδει το πρώτο της βιβλίο με τίτλο «Παράδοση στην γεύση», με χορηγία του Δήμου Σύμης και τα έσοδα διετέθησαν για το σχολείο για παιδιά με ειδικές ανάγκες. Το 2000 εκδίδει λυρικά πεζογραφήματα με τίτλο «Γαλάζια ερωμένη» και το 2006 την μελέτη «Αι της γαστρός ηδοναί» με αρχαίες συνταγές (εκδόσεις Εκάτη). Το 2009 εκδίδει το «Γευστικό Καλαντάρι» ένα μικρό χρηστικό βιβλίο, σε στυλ ημερολογίου με συνταγές Συμιακές, χωρισμένες ανά μήνα. Επίσης έχει γράψει τέσσερα θεατρικά έργα, σε συμιακιά διάλεκτο «Ησαΐα Δήμαρχε», «Ο άγιος Αβυσσινέτζος», η «Φτονιάρα» κι ο «Κουμνενής ο Σκρούτζος». Το 2006 ιδρύει τον γυναικείο συνεταιρισμό «Αιγιαλίς», με σκοπό την διάσωση και διάδοση των συμιακών χειροτεχνημάτων, προϊόντων και γλυκών. Η ενεργή συμμετοχή της στην Ένωση Γυναικών Σύμης σκοπό έχει την διαφύλαξη τής παράδοσης και ειδικά του τομέα τής γαστρονομίας της παλαιάς Σύμης. Μέρος από τα έσοδα του βιβλίου θα διατεθούν για παιδιά που έχουν κτυπηθεί από καρκίνο. fotenakia@yahoo.com
9 789605 645731 16/7/2018 5:08:33 μμ