120 × 210 SPINE: 12.3 FLAPS: 80
ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΧΝΙΩΤΗΣ
Ο Χρίστος Αχνιώτης είναι εκπαιδευτικός με σπουδές στη Νέα Υόρκη και τη Βαρκελώνη.
•
Τ
Προηγούμενα βιβλία του είναι: • Οι γαλάζιες νύχτες της Μαδρίτης • Οι δειλοί • Ερέν και Κωμοδρόμου (1) Μια διαφορετική Κυριακή
Ερέν και Κωμοδρόμου (2) Οι Φυγάδες
α γεγονότα εξελίσσονται πριν από το άνοιγμα των οδοφραγμάτων στην Κύπρο το 2003 και αφορούν την ερωτική ιστορία της Τουρκοκύπριας δασκάλας Φιγιέν Ερέν και του Ελληνοκύπριου δασκάλου Στέλιου Κωμοδρόμου. Η πληροφορία αναφορικά με τη σχέση τους διεισδύει μέσα στην κυπριακή κοινωνία κι αναστατώνει ανθρώπους και στις δύο πλευρές των οδοφραγμάτων. Τα ΜΜΕ σε νότο και βορρά παραπληροφορούν, καθώς κατευθύνουν τους δύο πληθυσμούς προς την είδηση μιας απαγωγής κι ενός εθνικού δράματος. Το κάνουν σε μια προσπάθεια αναβίωσης των παλιών «καλών» ημερών, όταν η εθνική αντιπαλότητα αποτελούσε το κυρίαρχο εργαλείο ιδεολογικής επικράτησης. Η θέση των δύο ερωτευμένων στα δύο «αντίπαλα» εκπαιδευτικά συστήματα τονώνει την ιδεολογική διαμάχη.
ISBN 978-960-564-750-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
0_cover_eren.indd 1
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
3/20/2019 10:43:34 AM
ΤΙΤΛΟΣ
Ερέν και Κωμοδρόμου (2) Οι Φυγάδες ΣΥΓΓΡΑΦΈΑΣ
Χρίστος Αχνιώτης ΣΕΙΡΑ
Λογοτεχνία [1358] 0319/06 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Δέσποινα Αγγελοπούλου LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου ΖΩΓΡΑΦΙΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ
Χρίστος Αχνιώτης COPYRIGHT© 2019 Χρίστος Αχνιώτης ΠΡΏΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Μάρτιος 2019 ISBN 978-960-564-750-6
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα. Το παρόν έργο είναι προϊόν μυθοπλασίας.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:
Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ.: 210 6431108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
Χρίστος Αχνιώτης
Ερέν και Κωμοδρόμου (2)
Οι Φυγάδες
Στα αδέλφια μου Σταύρο και Κωστή, που έφυγαν
Κεφάλαιο 1
Χ
ρόνια πριν από την κατάληψη της Νεκρής Ζώνης, έξω από την Ανθούσα, η Τουρκοκύπρια Φιγιέν Ερέν κι ο Ελληνοκύπριος Στέλιος Κωμοδρόμου αλληλοκοιτάζονταν καθώς στέκονταν έξω από το ασανσέρ στο ξενοδοχείο Σεράι. Η γυναίκα τον συνόδευσε μέχρι εκεί για να τον αποχαιρετήσει, αφού προηγουμένως είχαν περπατήσει με αργό βήμα. Σε μια στιγμή, η κίνηση των δύο άρχισε ν’ αποκτά πιο πολλή βραδύτητα κι έμοιαζε σαν να ήταν έτοιμη να σταματήσει στα μισά της διαδρομής. Μέσα σ’ εκείνη την αργύτητα παρέμεινε μια δυνατή αίσθηση δυο στάσιμων σωμάτων δίπλα από τις στιγμές που άρχισαν να τρέχουν με μια απρόσμενη ταχύτητα. Στα πρόσωπά τους μπορούσες να παρατηρήσεις μια φιλότιμη προσπάθεια προσωρινής διακοπής του χρόνου. Μετά, όμως, αυτός ξανάρχισε να τρέχει πιο γρήγορα, θέλοντας επίμονα να τελειώσει μια για πάντα μαζί τους. Το κάθε δευτερόλεπτο που περνούσε έφερνε πιο κοντά το τέλος της συνάντησής τους, που κάτω από εκείνες τις συνθήκες θα ήταν η τελευταία.
—7—
ΕΡΕΝ ΚΑΙ ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΥ (2)
Εκείνοι οι δύο άνθρωποι «αντιπροσώπευαν» «εχθρικά έθνη» που αλληλοσκοτώθηκαν στο παρελθόν. «Το μόνο που πρέπει να κάνουν μεταξύ τους Τούρκοι και Έλληνες είναι να πολεμούν» έλεγαν διάφοροι τότε, καθώς τα μάτια τους γυάλιζαν από μίσος και κάτι σαν δηλητήριο κυλούσε στο βλέμμα τους. «Το εθνικιστικό μίσος δημιουργεί ένα αήττητο πάθος ενάντια στον έρωτα» μου είπε αργότερα ένας φίλος μου στην προσπάθειά του να ορίσει όλη εκείνη την εχθρότητα ενάντια στη διακοινοτική αγάπη. Αγαπητέ αναγνώστη, αν νομίζεις ότι είναι δύσκολο για σένα να διαβάσεις για τον έρωτα ενός άντρα και μιας γυναίκας οι οποίοι πέταξαν στα σκουπίδια την προσωπική τους έχθρα ενάντια στην άλλη κοινότητα, δεν θα πρέπει να παρατήσεις το διάβασμα˙ αντίθετα, θα πρέπει να συνεχίσεις, για να ξαναδοκιμάσεις τον εαυτό σου σ’ ένα ζήτημα που άλλες κοινωνίες έλυσαν πριν από αιώνες. Μπορείς κιόλας να το κάνεις στη δεύτερη ή την τρίτη ανάγνωση αυτού του κειμένου. Τι απολαυστικό θα ήταν αν μπορούσαμε να το γράψουμε οι δυο μας εξ υπαρχής, καθώς θα εισχωρούσαμε στα κατάβαθα της ψυχής μας, για ν’ αγγίξουμε απαγορευμένες γωνιές του εαυτού μας! Ίσως η αφαίρεση κάποιων βαριδιών από το παρελθόν θα μπορούσε να ελαφρύνει την επιρροή της εξουσίας πάνω στην ήδη δύσκολη ύπαρξή μας. Και μην ξεχνάς ότι ένα καθεστώς δεν στέκει ιδεολογικά από μόνο του, παρά μόνο με τη συμμετοχή ανύποπτων —8—
ΟΙ ΦΥΓΑΔΕΣ
πολιτών και εξαγορασμένων πολιτικών που ζουν ανάμεσά μας. Δες κιόλας ένα παράλογο στοιχείο αυτής της συγκυρίας: ο Ελληνοκύπριος έπρεπε να παρουσιαστεί στον Αχμέτ Μπέη του τουρκοκυπριακού Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών για να τον συνοδεύσει στο οδόφραγμα του Λήδρα Πάλας, απ’ όπου θα επέστρεφε στα εδάφη που κατοικούνταν από την ελληνοκυπριακή κοινότητα. Η βίζα που είχε στα χέρια του ίσχυε για μερικές ώρες και σε λίγο έπρεπε να εγκαταλείψει την τουρκοκυπριακή ζώνη. Αυτό ήταν απαράβατο και καθιστούσε σχεδόν αδύνατο το να μείνει εκεί περισσότερο για να συνεχίσει τη συζήτηση μαζί της. Φάνηκε κιόλας ότι η γυναίκα τού είχε περονιάσει την ψυχή, καθώς η στάση της εξέπεμπε μια ανυπακοή προς την εξουσία και τα μάτια της λαμπύριζαν σαν φως μέσα στο σκοτάδι. Έγραψε η Ντιλέκ Οσμάν την επόμενη μέρα: «Εκείνο το αργό βήμα των δύο έδινε την αίσθηση κίνησης κι ακινησίας, χωρίς να είσαι σίγουρη αν το ένα διέφερε από το άλλο. Η στιγμή για την οποία μιλούμε έδωσε την ευκαιρία σε αρκετούς από τους παρευρισκόμενους να σκεφτούν διάφορα που ήθελαν να εκφράσουν, αλλά δεν ήξεραν πώς. Ταυτόχρονα, δινόταν η εντύπωση ότι μέσα σε όλο αυτό που έβλεπα έτρεχαν γεγονότα που δεν μπορούσαν να σταματήσουν. Σε κάποιες στιγμές ένιωσα ότι εκείνοι οι δύο βρίσκονταν στο επίκεντρο του κόσμου κι όλοι —9—
ΕΡΕΝ ΚΑΙ ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΥ (2)
εμείς που τους κοιτάζαμε μείναμε προσηλωμένοι σ’ ένα θέαμα που κάποιοι το θέλουν να είναι απαγορευμένο διά νόμου. Κι όπως η γυναίκα γύρισε και τον κοίταξε στα μάτια, παρατήρησα ότι από τα βάθη της ψυχής της ξεχείλισε εκείνο το κάτι που σε κάνει να πιστεύεις ότι η ζωή μόνο από εκεί μπορούσε να περάσει. Έτσι, αγαπητό ημερολόγιο, μπορούμε να ξεκινήσουμε τη διήγηση εκείνης της μέρας στο ξενοδοχείο Σεράι». Η Φιγιέν Ερέν ήταν η διερμηνέας που έκανε στον Ελληνοκύπριο αυτόματη μετάφραση των παρουσιάσεων από τα τουρκικά στα ελληνικά. Του τις ψιθύριζε απαλά στο αυτί χωρίς να ακούγεται οτιδήποτε γύρω τους. Ταυτόχρονα, πολλά άτομα εκεί ήθελαν να διαβάσουν το πρόσωπο του Ελληνοκύπριου δασκάλου που είχε έρθει από τον νότο της Κύπρου. Εξ αντικειμένου, ο κύριος αυτός αντιπροσώπευε τον νότο, δηλαδή το μέρος της χώρας που ήταν βαθιά μέσα στις αναμνήσεις των Τουρκοκυπρίων προσφύγων. Αυτοί είχαν μεταβεί στον βορρά μετά από τον διαχωρισμό που είχε επιβληθεί το 1974 κι από τότε οι Κύπριοι ζούσαν ξεχωριστά. Οι πλείστοι βίωναν βορρά και νότο ως διαφορετικά κράτη λόγω εκείνης της διαχωριστικής γραμμής που οι κάτοικοι της μίας πλευράς δεν μπορούσαν να διαβούν και να περάσουν στην άλλη. Πάνω απ’ όλα, όμως, ήταν η διαίρεση που δημιουργήθηκε στην ψυχή και διαχώριζε τους ανθρώπους όπως ένα μαχαίρι που κόβει στα δύο. Χρόνια πριν, οι δύο μεγάλες κυπριακές κοινότητες βρέθηκαν — 10 —
ΟΙ ΦΥΓΑΔΕΣ
σε πολεμική σύρραξη με πολλά θύματα. Αρκετά από αυτά αγνοούνταν για πολλά χρόνια, μέχρι που απεβίωσαν και τυπικά όταν τα λείψανά τους βρέθηκαν κάπου πεταμένα και ταυτοποιήθηκαν. Ώσπου ν’ ανευρεθούν οι σκελετοί, οι δικοί τους έζησαν με το μαρτύριο νεκροζώντανων θυμάτων. Τα φαντάσματα τους επισκέπτονταν λες και ζούσαν δίπλα τους, ενώ τις νύχτες κυκλοφορούσαν μέσα στα όνειρά τους. Όταν, όμως, συνειδητοποιούσαν ότι αυτό ήταν μια πλάνη, έπεφταν ξανά μέσα στην απόγνωση της αμφιβολίας και, ακόμα χειρότερα, μέσα στην αμφιβολία της ίδιας της ζωής. Οι εθνικόφρονες, που ήταν οι υπεύθυνοι για τις συγκρούσεις και στις δύο πλευρές, καλλιέργησαν έχθρα και μίσος ενάντια στην άλλη κοινότητα. Αλλιώς, πώς θα μπορούσαν να χτίσουν έναν τοίχο ενάντια στους «εχθρούς» και να εμποδίσουν τη Δικαιοσύνη να διαχειριστεί τα εγκλήματά τους; Πώς αλλιώς θα έπειθαν ανύποπτους πολίτες να κλείσουν τα μάτια τους μπροστά στις δολοφονίες που διέπραξαν οι ένοπλες ομάδες; Καλλιέργησαν και ενδυνάμωσαν αυτό το μίσος από παλιά, με μια ακλόνητη θέληση, κυρίως μέσω της σχολικής εκπαίδευσης. Ξεκινώντας από τις μικρές ηλικίες, δασκάλεψαν ολόκληρες γενιές μαθητών μετατρέποντάς τους σε φανατικούς έφηβους κι αργότερα σε φοβικούς ενήλικες. Οι ηγεσίες των δύο κοινοτήτων κατέστησαν το εθνικό ζήτημα ως το κυρίαρχο στοιχείο αποπροσανατολισμού της — 11 —
ΕΡΕΝ ΚΑΙ ΚΩΜΟΔΡΟΜΟΥ (2)
κοινής γνώμης, σε σημείο που η ελληνικότητα και η τουρκικότητα ήταν στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας και της προσωπικής ζωής σε όλη την Κύπρο. Ταυτόχρονα, οι δύο ελίτ προσπάθησαν να διατηρήσουν χαμηλό προφίλ σε σχέση με το κύριο ενδιαφέρον τους, δηλαδή τη συσσώρευση πλούτου. «Θέλουν και οι δύο τον πληθυσμό τους να δακτυλοδείχνει το άτομο της άλλης κοινότητας ως εχθρό. Βάζουν τους φτωχούς να τσακώνονται μεταξύ τους για να πλουτίζουν με την άνεσή τους» έλεγαν αρκετοί Κύπριοι αριστεροί, με αποτέλεσμα κάποιοι από αυτούς να χάσουν τη ζωή τους από ένοπλες ομάδες εθνικοφρόνων. Οι συγκρούσεις των δεκαετιών του 1950 και του 1960 μαζί με τον πόλεμο του 1974 επαναλαμβάνονταν μέσα στην καθημερινότητα ως τρόπος ζωής και ύπαρξης. «Υπάρχω για να μισώ τους Τούρκους» μου είπε μια φορά ένας μαθητής μου τον οποίο ενοχλούσαν οι διηγήσεις που αναφέρονταν στην ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Όταν τον ρώτησα γιατί νιώθει έτσι, μου απάντησε απλά: «Κύριε, είμαι μισάνθρωπος». «Το ίδιο νιώθει κι ένας δικός μου μαθητής για τους Έλληνες» μου είπε ένας Τουρκοκύπριος δάσκαλος λυκείου που συνάντησα σε μια διαδήλωση υπέρ της επανένωσης της Κύπρου. «Με όλα αυτά που βίωσαν οι άνθρωποι των δύο κοινοτήτων και με το μίσος που καλλιερ— 12 —
ΟΙ ΦΥΓΑΔΕΣ
γήθηκε, πώς να μη σε τρώει η αγωνία όταν έχεις κοντά σου έναν συμπατριώτη της “αντίπαλης” πλευράς στο εκπαιδευτικό σου συνέδριο!» σκέφτηκε η Ντιλέκ Οσμάν σε μια στιγμή που μιλούσε ο Κωμοδρόμου στο ακροατήριο. Βέβαια, ο συγκεκριμένος εκπαιδευτικός δεν άφησε το εθνικιστικό μίσος να τον δηλητηριάσει. Αντίθετα, είχε αντιληφθεί έγκαιρα ότι το όχημα της ελληνοκυπριακής κοινότητας προς την κυπριακή ανεξαρτησία ήταν η συνεργασία με την αντίστοιχη τουρκοκυπριακή. Εξάλλου, αυτός ήταν ο λόγος που βρισκόταν στο συνέδριο των Τουρκοκυπρίων εκπαιδευτικών! Γνώριζε ότι η συνεργασία των δύο κοινοτήτων ήταν σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τα εκπαιδευτικά τους συστήματα λόγω του τρόπου με τον οποίο παρουσίαζαν στους μαθητές και στις μαθήτριες τα άτομα της άλλης κοινότητας. Ο συγκεκριμένος Ελληνοκύπριος ήταν από τα λίγα άτομα που συναντιόνταν με Τουρκοκύπριους στην Πύλα με σκοπό να δημιουργήσουν πολιτικές σχέσεις, στοχεύοντας σε μια επανενωμένη Κύπρο. «Ήταν μόνο αυτός και δυο-τρεις άλλοι Ελληνοκύπριοι, και μάλιστα λίγο μετά τον πόλεμο του 1974» είπε ο Τουρκοκύπριος εκπαιδευτικός Σ.Ε. πολλά χρόνια αργότερα. «Αυτά που είπε ο Κωμοδρόμου με έκαναν να θέλω να μιλήσω μαζί του αμέσως μετά το συνέδριο. Όμως όταν τον είδα να μιλά με τη συνάδελφό μου Φιγιέν Ερέν, άφησα το ζήτημα της πολιτικής στην πάντα και παρακολούθησα — 13 —
120 × 210 SPINE: 12.3 FLAPS: 80
ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΧΝΙΩΤΗΣ
Ο Χρίστος Αχνιώτης είναι εκπαιδευτικός με σπουδές στη Νέα Υόρκη και τη Βαρκελώνη.
•
Τ
Προηγούμενα βιβλία του είναι: • Οι γαλάζιες νύχτες της Μαδρίτης • Οι δειλοί • Ερέν και Κωμοδρόμου (1) Μια διαφορετική Κυριακή
Ερέν και Κωμοδρόμου (2) Οι Φυγάδες
α γεγονότα εξελίσσονται πριν από το άνοιγμα των οδοφραγμάτων στην Κύπρο το 2003 και αφορούν την ερωτική ιστορία της Τουρκοκύπριας δασκάλας Φιγιέν Ερέν και του Ελληνοκύπριου δασκάλου Στέλιου Κωμοδρόμου. Η πληροφορία αναφορικά με τη σχέση τους διεισδύει μέσα στην κυπριακή κοινωνία κι αναστατώνει ανθρώπους και στις δύο πλευρές των οδοφραγμάτων. Τα ΜΜΕ σε νότο και βορρά παραπληροφορούν, καθώς κατευθύνουν τους δύο πληθυσμούς προς την είδηση μιας απαγωγής κι ενός εθνικού δράματος. Το κάνουν σε μια προσπάθεια αναβίωσης των παλιών «καλών» ημερών, όταν η εθνική αντιπαλότητα αποτελούσε το κυρίαρχο εργαλείο ιδεολογικής επικράτησης. Η θέση των δύο ερωτευμένων στα δύο «αντίπαλα» εκπαιδευτικά συστήματα τονώνει την ιδεολογική διαμάχη.
ISBN 978-960-564-750-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
0_cover_eren.indd 1
ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
3/20/2019 10:43:34 AM