Άστρικας

140 × 210  SPINE: 6.3  FLAPS: 0

ISBN 978-960-564-837-4

Άστρικας Άνθρωποι, Ιστορία, Αναμνήσεις

Άστρικας Άνθρωποι, Ιστορία, Αναμνήσεις ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΚΟΥΛΕΤΑΚΗΣ Δακτυλογράφηση - Επιμέλεια ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΟΥΛΕΤΑΚΗ Σχεδιασμός εξωφύλλου-Σελιδοποίηση ΑΛΙΝΑ ΔΑΡΑΒΑΛΗ, ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΚΟΥΛΕΤΑΚΗ Copyright © 2019 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΚΟΥΛΕΤΑΚΗΣ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΟΥΛΕΤΑΚΗ Copyright © φωτογραφιών ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΚΟΥΛΕΤΑΚΗΣ & ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΚΟΥΛΕΤΑΚΗ Copyright © Αρχαιολογία Χανίων ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ Αθήνα, Οκτώβριος 2019 ISBN 978-960-564-837-4

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα. ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:

Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ. : 210 6431108 E-MAIL: ekdoseis.ocelotos@gmail.com www. ocelotos. gr

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Ν. ΚΟΥΛΕΤΑΚΗΣ

Άστρικας Άνθρωποι, Ιστορία, Αναμνήσεις

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...................................................................11 Ιστορική αναδρομή της Κρήτης...............................13 Ξενάγηση στον Άστρικα.......................................... 15 Ο Άστρικας: Μορφολογία εδάφους - Άνθρωποι................................................19 Το πνευματικό κέντρο της ενορίας Άστρικα............21 Το δημοτικό σχολείο Άστρικα.................................. 23 Ο ξενώνας Άστρικας.................................................24 Ο αγροτικός δρόμος Μπαλουβάρδου-Άστρικα.. 25 Η βρύση στα Μουριζιανά του Άστρικα.................. 27 Η βρύση, ο νερόμυλος και η ξυνοσυκιά................. 29 Η μηχανή μου.............................................................31 Η παλιά και η νέα γενιά............................................. 32 Ο Κρητικός βρακοφόρος........................................ 34 Η μάχη του Άστρικα.................................................. 36 Η ελιά της εκτέλεσης................................................. 40 Τον Ιούνιο του 1945................................................... 42 Τελευταίες μέρες της Γερμανικής κατοχής............... 44 Αναμνήσεις από τα παλιά δύσκολα χρόνια.......... 46 Ο Άστρικας επί Τουρκοκρατίας............................... 50 Ο Άστρικας επί Ενετοκρατίας...................................52 Ο Ιερός Ναός της Παναγίας Ζωοδόχου Πηγής......52 Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου................................. 56 Ο Ιερός Ναός Αγίου Αντωνίου................................ 58 Οι δυο λαξευτοί καμαρωτοί τάφοι στον Άστρικα............................................................ 60 Η υποψήφια μνημειακή ελιά του Άστρικα...............62 Ο ασύλητος θαλαμωτός τάφος του 8ου π.X. αιώνα................................................... 64 Η Μινωίτισσα..............................................................67 7

Ο συλημένος θαλαμωτός τάφος του 8ου π.Χ. αιώνα................................................... 68 Η δωρική Κρήτη 1100 π.X.-69 π.X..............................70 Ο Άστρικας τα μινωικά χρόνια.................................74 Λάξευμα Βούβας - Ιερό κορυφής Βούβας..............76 Ιερά κορυφής στην Κρήτη....................................... 82 Ο Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου................................ 85 Το Αγιόνερο................................................................87 Η πηγή Αγίου Νικολάου........................................... 89 Του Αδάμ το βρυσάλι................................................91 Η πηγή Αγίου Γεωργίου............................................ 92 Η Κρήτη και ο Άστρικας από το 7000 π.Χ. έως το 2000 π.Χ......................................................... 93 Επίλογος.....................................................................97 Βιβλιογραφία............................................................. 99

9

10

ΠΡΟΛΟΓΟΣ Φίλες και φίλοι μας, αγαπητοί αναγνώστες, Μετά από πολύχρονη προσπάθεια, σας παρουσιάζουμε αυτό το βιβλίο. Aναφέρεται στο χωριό μας τον Άστρικα Χανίων, στα μνημεία, στον πολιτισμό, στην ιστορία και στους κατοίκους του. Σε διάφορα σημεία αυτού του βιβλίου παρατηρούμε ότι για το ίδιο μνημείο υπάρχουν δύο επιστημονικές απόψεις, της Αρχαιολογίας και της Φυσικής-Αστροφυσικής. Καταγράφονται και οι δύο, γιατί τις αποδεχόμαστε και τις δύο. Η μια επιστήμη συμπληρώνει την άλλη. Και οι δυο επιστήμες, η κάθε μια με τη δική της άποψη, οδηγούν στο ίδιο συμπέρασμα. Ότι δηλαδή το κάθε μνημείο έχει μεγάλη ιστορική αξία και ακουμπά τη γνώση, τη σοφία και το σπουδαίο πολιτισμό που αναπτύχθηκε στην περιοχή μας, στον τόπο μας, στο Δήμο Πλατανιά, στην Κρήτη. Στην προσπάθειά μας είχαμε τη συμπαράσταση και τη βοήθεια φίλων, ειδικών και των Υπηρεσιών, που φαίνονται ποιοι είναι στα κεφάλαια του βιβλίου μας και τους ευχαριστούμε θερμά. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Αλίνα μας, για τον επαγγελματισμό της και την ποιότητα της δουλειάς της. Κι όλα έγιναν με την καθοδήγηση της Κατερίνας μας. Το βιβλίο αυτό το γράψαμε μαζί με τη σύζυγό μου Παναγιώτα και το αφιερώνουμε στα παιδιά μας Κατερίνα και Mickaël και σε όσους μας προσέχουν και μας αγαπούν. Εμμανουήλ Ν. Κουλετάκης & Παναγιώτα Κουλετάκη 11

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Τους νεώτερους αιώνες της 7ης π.Χ. χιλιετίας (κοντά στην 6η χιλιετία), ήρθε από την Ασία και κατοίκησε σε σπηλιές της Κρήτης ο πρώτος άνθρωπος, σύμφωνα με τους Ιστορικούς (υπάρχουν και άλλες απόψεις). Το 3500 π.Χ. περίπου ο άνθρωπος κατοίκησε σε μικρούς οικισμούς, σε σπιτάκια με ακατέργαστους λίθους πάνω σε λαξεύματα των βράχων. • Τα προ του 2000 π.Χ. χρόνια τα ονομάζουμε προϊστορικά χρόνια. • Τα από το 2000 π.Χ. χρόνια μέχρι σήμερα τα ονομάζουμε ιστορικά χρόνια. • Mινωική Εποχή Κρήτης: - Προανακτορική περίοδος: 2600-1900 π.Χ. - Παλαιοανακτορική περίοδος: 1900-1700 π.Χ., η ακμή στο αποκορύφωμα. - Μεσοανακτορική περίοδος: 1700-1380 π.Χ., η ακμή στο αποκορύφωμα. - Υστεροανακτορική περίοδος 1380-1100 π.Χ. - Δωρική περίοδος της Κρήτης: από το 1100-69 π.Χ. • Ρωμαϊκή περίοδος: 69 π.Χ.-330 μ.Χ. • Α’ Βυζαντινή περίοδος: 330-824 μ.Χ. • Αραβική Κατάκτηση: 824-961 μ.Χ. • Β’ Βυζαντινή περίοδος: 961-1204 μ.Χ. • Ενετοκρατία: 1212-1669 μ.Χ. • Τουρκοκρατία: 1669-1898 μ.Χ. • Κρητική πολιτεία: 1898-1912 μ.Χ. • Ένωση με την Ελλάδα 1913 μ.Χ. • Γερμανική Κατοχή: 1941-1945 μ.Χ. 13

• Η μετά την Γερμανική Κατοχή περίοδος: 1945 μ.Χ. μέχρι σήμερα. Η σελίδα γράφτηκε για να γίνουν καλύτερα κατανοητά τα κείμενα, να τοποθετηθούν σε μια σειρά τα γεγονότα και τα ιστορικά μνημεία του χωριού, όπου αυτό ήταν δυνατό.

14

ΞΕΝΑΓΗΣΗ ΣΤΟΝ ΑΣΤΡΙΚΑ Τριάντα χιλιόμετρα δυτικά της πόλης των Χανίων, ακολουθώντας την Εθνική οδό από τον κόμβο Κολυμβαρίου ή Καλυδωνίας, στρίβεις αριστερά και σε λίγα λεπτά φτάνεις στην περιοχή Χαλέπια, πριν το χωριό Άστρικας. Το ιστορικό όνομα του χωριού είναι Άστρικος, όπως θα δούμε σε άλλη σελίδα αυτού του βιβλίου, από τις έρευνες του αστρικού χώρου που γίνονταν στην Βούβα. Με βάση και τις έρευνες που έχω κάνει, πιστεύω θεμελιωμένες επιστημονικά στο βιβλίο μου, το χωριό πρωτοκατοικήθηκε πριν από 5500 χρόνια, στο τέλος της τελευταίας Λίθινης Εποχής. Από τα Χαλέπια θα δείς στο βάθος, πάνω στο λόφο, μια οικοδομή. Αυτή είναι η ΒΙΟΛΕΑ, εκεί είναι το τέλος του χωριού Άστρικας. Σταμάτησε δεξιά του δρόμου το αμάξι σου. Κατέβα. Προχώρησε καμιά εκατοστή βήματα δεξιά, κοντά στην άκρη του γκρεμού. Ρίξε τη ματιά σου στην όμορφη ποταμιά και απόλαυσε το τοπίο. Κοιτάζοντας αριστερά σου θα δεις κάποια σπίτια του χωριού και αρκετές περιοχές του. Ένας αγροτικός δρόμος είναι μπροστά σου. Κοιτάζοντας δεξιά σου, πάνω στον δρόμο, είναι του Αδάμ το Βρυσάλι και το Αγιόνερο. Φαίνεται ο κόλπος Κισσάμου, τα ακρωτήρια Σπάθα και Γραμβούσα, το Καστέλι και ο κάμπος του. Η παραλία από τον Άστρικα απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα και η Κίσσαμος 12. Για το Καστέλι, για προσωπικούς και συναισθηματικούς λόγους, θέλω να πω πως στην επανάσταση του 1866, στην πολιορκία του Καστελιού από τους επαναστάτες, μεταξύ των άλλων, τραυματίστηκε θανάσιμα ο 15

προπάππος της οικογενείας μας Ιωάννης Κουλετάκης. Κοιτάζοντας απέναντι, βλέπεις στο βάθος την περιοχή της Βούβας με το Ιερό Κορυφής Βούβας. Πριν τη Βούβα, δεξιά του δρόμου, είναι ο ιστορικός Ναός Αγίου Νικολάου και Αγίου Μύρωνα. Κάτω από το Ναό, στην ομώνυμη ρεματιά, είναι η Πηγή του Αγίου Νικολάου. Ξαναγύρισε στο αμάξι σου και σε ένα λεπτό είσαι στα πρώτα σπίτια του χωριού. Δεξιά σου, στον ελαιώνα μέσα στην γη, είναι το τούρκικο νεκροταφείο. Έφτασες στη γειτονιά Πλευριανά. Αν ακούσεις μυρωδιά ψωμιού είσαι μπροστά στον παραδοσιακό φούρνο του χωριού. Αγόρασε ένα ψωμί ζεστό, κι αν μου μοιάζεις, μόλις το πιάσεις στα χέρια σου ξεκίνα και τρώγε το. Λίγα μέτρα πιο πέρα, ο δρόμος αριστερά σου σε οδηγεί στο συλημένο τάφο του 8ου π.Χ. αιώνα στον Άι-Λιά. Και ο δρόμος δεξιά σου σε οδηγεί στον Ιερό Ναό της Παναγίας. Πάνω σ’ αυτήν την διασταύρωση ήταν τοποθετημένος επί τουρκοκρατίας ο ογκόλιθος της τιμωρίας. Προχώρησε, και κοντά σου αριστερά του δρόμου, θα συναντήσεις την υποψήφια Μνημειακή Ελιά Άστρικα, δίπλα στην αυλή και στην αίθουσα του παραδοσιακού καφενείου. Ελπίζω πως θα παρατηρήσεις από κοντά την ελιά και θα βγάλεις αναμνηστικές φωτογραφίες. Αν επιθυμείς και την περιποίηση του καφενείου, πρόθυμα θα την έχεις. Μάθε ακόμη πως δίπλα στην ελιά στον ευρύτερο χώρο είναι, μέσα στην γη, το νεκροταφείο της Ενετοκρατίας. Νότια του καφενείου αρχίζει ο δρόμος Άστρικα-Κολένι. Σταμάτα στην αρχή του δρόμου, δεξιά σου στα εκατό μέτρα, είναι ο ασύλητος τάφος του 8ου π.Χ. αιώνα. Ακολούθησε με τη φαντασία σου το δρόμο. 16

Μετά από 500 περίπου μέτρα, πριν τον ποταμό δεξιά, είναι οι δυο λαξευτοί καμαρωτοί τάφοι και πάνω από τον γκρεμνό βρίσκεται ο Ιερός Ναός της Παναγίας. Απέναντί σου λίγο δεξιά είναι η γειτονιά Κουλετιανά. Πριν το πρώτο σπίτι, που ήταν το πατρικό μου (τώρα δεν ανήκει σε μένα), βλέπεις ένα περήφανο πανύψηλο κυπαρίσσι. Το καμαρώνω ιδιαίτερα, γιατί το φύτεψα εγώ, πριν πενήντα χρόνια. Από εκεί αρχίζουν οι πολλές σπηλιές του χωριού. Έχω μπει τουλάχιστον σε δέκα από αυτές. Εγώ δεν ψάχνω αν σ’ αυτές έζησαν άνθρωποι των σπηλαίων. Θεωρώ πως αυτό αφορά ειδικούς επιστήμονες. Συνέχισε με το αμάξι την πορεία σου και πάλι θα βρεθείς μπροστά σε ιστορικό καφενείο με όμορφη αυλή. Και εκεί αν κατέβεις θα σε περιποιηθούν. Λίγα μέτρα παρακάτω, αριστερά σου, σε μια από τις ελιές του ελαιώνα, εκτέλεσαν δυο άμαχους νεαρούς χωριανούς το 1945 οι Γερμανοί. Φτάνεις στην καμαρωτή γέφυρα του ποταμού, προχωράς ως τη στροφή. Απέναντι είναι ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, κοιμητήριο του χωριού και η γειτονιά Μετόχι. Προχωρώντας αριστερά είναι το Σχολείο, το Πνευματικό Κέντρο της Ενορίας, και η γειτονιά μας. Στον ευρύτερο χώρο που περιγράφουμε άρχισε η τελευταία μάχη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου το 1945. Αριστερά σου παραπάνω, λειτουργούν μαζί στο ίδιο κτίριο δυο υπερσύγχρονες μονάδες έκθλιψης ελαιοκάρπου, των δραστήριων ΜΙΧΕΛΑΚΗ-ΜΑΥΡΟΜΙΧΕΛΑΚΗ. Η μια από αυτές παράγει βιολογικό και η άλλη extra παρθένο ελαιόλαδο ΠΟΠ. Αν λειτουργεί η μονάδα, μπες και ενημερώσου για την λειτουργία της. H Εταιρεία ΜΙΧΕΛΑΚΗ FAMILY τυποποιεί και τροφο17

140 × 210  SPINE: 6.3  FLAPS: 0

ISBN 978-960-564-837-4