143 × 210 SPINE: 24.2 FLAPS: 80
Τ
ΙSBN 978-960-564-958-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΑΕΝΑΟΣ ΚΥΚΛΟΣ
ο έργο αυτό, με αφορμή μια περιήγηση στο Μουσείο της Ακρόπολης, αφηγείται το συναρπαστικό ταξίδι μιας παρέας και συνάμα αποτελεί ένα εκπαιδευτικό οδοιπορικό στον γοητευτικό Κόσμο της Γνώσης, της Παιδείας και της Φιλοσοφίας. Αυτή η συναισθηματικά φορτισμένη περιήγηση στο πιο σημαντικό μουσείο του κόσμου, γεμάτη από εικόνες, παραστάσεις, μηνύματα, γνώση και ερωτηματικά, πυροδοτεί μια ακατάσχετη επιθυμία γνωριμίας και μελέτης του ιστορικού, κοινωνικού, πολιτιστικού και παιδαγωγικού πλαισίου του Ελληνικού Πολιτισμού. Με καθαρά εικονοπλαστική προσέγγιση ξεδιπλώνεται μπροστά μας η ισχυρή ορμή και η καθοριστική πνευματική δύναμη των μέγιστων Ελλήνων φιλοσόφων, που τροφοδότησαν τον ελληνικό και δημιούργησαν τον οικουμενικό πολιτισμό. Η περιήγηση αυτή στη Χρυσή Εποχή του άφταστου Ελληνικού Πολιτισμού μάς προσφέρει μια γενική εποπτεία του πνευματικού θησαυρού γιγάντιων πνευμάτων, από τις απαρχές του φιλοσοφικού στοχασμού, τη γέννηση της Φιλοσοφίας, της αγωγής και της παιδείας, η οποία ακόμα και σήμερα παραμένει σύγχρονη, χρήσιμη και εξαιρετικά επωφελής. Ένας ζωντανός περίπατος στον γαλαξία της σοφίας, που αρχίζει πάντα από την κοιτίδα του πολιτισμού. Ένας ασφαλής προορισμός για όλους όσοι θέλουν να προσανατολιστούν σ’ ένα ταξίδι στον Κόσμο της Γνώσης και της Φιλοσοφίας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
φή με τα θεμελιώδη ερωτήματα που απασχολούν τον κόσμο από την απαρχή των φιλοσοφικών στοχασμών και με τη φυσική περιέργεια που είναι εφοδιασμένα, θα αγαπήσουν τη Φιλοσοφία, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό ταξίδι, που ξεκινά από τον Όμηρο, με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς, και καταλήγει στον μέγιστο των φιλοσόφων Αριστοτέλη. Βέβαια η φιλοσοφική περιήγηση δεν σταματάει εδώ, καθώς υπάρχουν ακόμα πολλοί και σημαντικοί σταθμοί. Έτσι, συνεχίζεται με την ελληνιστική εποχή, τη Φιλοσοφία του Μεσαίωνα, την Αναγέννηση και τα φιλοσοφικά ρεύματα μέχρι τις μέρες μας.
ΜΙΧ Α Λ ΗΣ ΣΤΑΥ Ρ Ο Π Ο Υ Λ ΟΣ
Ένα συναρπαστικό ταξίδι στον γαλαξία της γνώσης και της σοφίας ΜΥΘΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
Ο Μιχάλης Σταυρόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Έχει σπουδάσει Οικονομικά και Διοίκηση Επιχειρήσεων, με εξειδίκευση στο Marketing και Management. Επίσης, έχει σπουδάσει Ευρωπαϊκό Πολιτισμό στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών. Έχει κάνει εκτενή Ακαδημαϊκή Έρευνα, ενώ έχει συγγράψει επιστημονικά δοκίμια και άρθρα σε περιοδικά, και σε ελληνικά και διεθνή ακαδημαϊκά forum με φιλοσοφικά, ιστορικοκοινωνικά και λογοτεχνικά θέματα. Η αγάπη του για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία και Ιστορία είχε αποτέλεσμα τη συγγραφή του παρόντος έργου, πιστεύοντας ότι Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφική Σκέψη και Γνώση αποτελούν κοινή παρακαταθήκη της ανθρωπότητας, καθώς όλος ο δυτικός κόσμος θα ήταν ανύπαρκτος χωρίς αυτές. Θεωρεί ότι η Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία πρέπει να αποτελεί βασικό συστατικό της εκπαιδευτικής ύλης από το δημοτικό σχολείο. Έτσι, τα παιδιά θα έρθουν σε επα-
ΑΕΝΑΟΣ ΚΥΚΛΟΣ
ΤΙΤΛΟΣ
Αέναος κύκλος ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
Μιχάλης Σταυρόπουλος ΣΕΙΡΑ
Φιλοσοφία [4358] 0720/01 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ
Μπράμη Τριάδα ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ - ΔΙΟΡΘΩΣΗ
Όλγα Παλαμήδη LAYOUT - DESIGN Myrtilo, Λένα Παντοπούλου COPYRIGHT© 2020 Μιχάλης Σταυρόπουλος ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ
Αθήνα, Ιούλιος 2020 ISBN 978-960-564-958-6
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ:
Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα ΤΗΛ.: 210 6431108 ocelotos@ocelotos.gr www.ocelotos.gr
Μιχάλης Σταυ ρό πο υλος
ΑΕΝΑΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Ένα συναρπαστικό ταξίδι στον γαλαξία της γνώσης και της σοφίας
ΜΥΘΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
«αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων, μηδέ γένος πατέρων αισχυνέμεν» (Πάντα να αριστεύεις, να ξεπερνάς τους άλλους, να τιμάς το πατρικό γένος όπου ανήκεις) Ομηρος, Ιλιάδα, Ζ, 208
—5—
Περιεχόμενα
Μια περιήγηση στο Μουσείο της Ακρόπολης............................................ 9 Το παιδαγωγικό χρονικό – Το εκπαιδευτικό σύστημα στην αρχαία Ελλάδα.......................................................................................... 31 Οι δυο βασικές μορφές ελληνικής πόλης........................................... 37 Η αγωγή στη Σπάρτη.............................................................................38 Η αγωγή στην Αθήνα............................................................................. 41 Η γέννηση της Φιλοσοφίας – Προσωκρατική Φιλοσοφία...................49 Θαλής ο Μιλήσιος.......................................................................................57 Αναξίμανδρος...............................................................................................59 Αναξιμένης ....................................................................................................63 Πυθαγόρας ...................................................................................................66 Ηράκλειτος.................................................................................................... 74 Παρμενίδης....................................................................................................79 Εμπεδοκλής – Τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία.............................86 Αναξαγόρας ..................................................................................................98 Λεύκιππος και Δημόκριτος....................................................................103 Κλασική εποχή.................................................................................................. 117 Η Φιλοσοφία στην Αθήνα..............................................................................133 Σοφιστές..............................................................................................................135 Πρωταγόρας...............................................................................................147 Γοργίας...........................................................................................................154 Σωκράτης ...........................................................................................................165 Ο Σωκράτης κατέβασε τη Φιλοσοφία από τους ουρανούς ......169 Η μελέτη και οι πηγές για τον Σωκράτη ........................................... 174 Το σωκρατικό παράδοξο – «Αρετή είναι η γνώση»......................191 Αθήνα, το σύμβολο του πολιτισμού.................................................. 209
—7—
Πλάτων.................................................................................................................216 Η Ακαδημία του Πλάτωνα .................................................................... 228 Ο Κόσμος των Ιδεών................................................................................ 240 Γνωσιολογική θεωρία – Νόησις, διάνοια, πίστις, εικασία........... 244 Ψυχολογία................................................................................................... 254 Ηθική .............................................................................................................263 Πολιτική .......................................................................................................267 Αισθητική ....................................................................................................276 Αριστοτέλης...................................................................................................... 290 Η Σχολή του Αριστοτέλη στη Μίεζα...................................................295 Λογική............................................................................................................ 311 Μεταφυσική ...............................................................................................314 Κοσμολογία..................................................................................................324 Βιολογία........................................................................................................326 Ηθική..............................................................................................................332 Πολιτική ...................................................................................................... 340 Αισθητική ................................................................................................... 345 Η σπουδαιότητα του Αριστοτέλη και η επίδρασή του................347 Οι συμβουλές του Αριστοτέλη για τους νέους................................351
—8—
Μια περιήγηση στο Μουσείο της Ακρόπολης
Το κουδούνι του σχολείου χτύπησε δυνατά και επίμονα. Η όμορφη αναστάτωση μέσα στις τάξεις σήμανε το σχόλασμα. Τα παιδιά μάζεψαν γρήγορα γρήγορα και κάπως άτσαλα τα πράγματά τους –τα βιβλία, τα τετράδια, τα μολύβια τους– και τα στοίβαξαν πρόχειρα και ακατάστατα στα μεγάλα σακίδια. Οι διάδρομοι του σχολείου γέμισαν χαρούμενες φωνές, σπρωξίματα, πειράγματα και πηγαδάκια από τις παρέες των παιδιών με τις ζωηρές συζητήσεις τους για το πού θα συναντιούνταν και τι θα έκαναν το Σαββατοκύριακο. Η Αθηνά μάζεψε κι εκείνη τα πράγματά της και πετάχτηκε γρήγορα, να προλάβει να συναντήσει τις φίλες της, τη Σοφία και την Αρετή, για να φύγουν μαζί για το σπίτι. Το χαμόγελό της αποτύπωνε όχι μόνο τη χαρά του Σαββατοκύριακου που ανοιγόταν μπροστά της –που θα ήταν μια ξένοιαστη ανάπαυλα από τις σχολικές σκοτούρες και τα διαβάσματα–, αλλά σήμαινε και μια ευχάριστη προσμονή για μια όμορφη επίσκεψη. «Σοφία, Σοφία!» φώναζε να την ακούσει η φίλη της, που πνιγμένη σε ένα μαθητικό πηγαδάκι με χαρούμενα παιδιά, μιλούσε ασταμάτητα. Η Σοφία την είδε από μακριά, σήκωσε το χέρι της και της έγνεψε καταφατικά ότι θα τελείωνε τη συζήτηση με τους συμμαθητές της και θα πήγαιναν μαζί προς το σπίτι. —9—
143 × 210 SPINE: 24.2 FLAPS: 80
Τ
ΙSBN 978-960-564-958-6
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | ΤΗΛ.: 210 64 31 108 ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
ΑΕΝΑΟΣ ΚΥΚΛΟΣ
ο έργο αυτό, με αφορμή μια περιήγηση στο Μουσείο της Ακρόπολης, αφηγείται το συναρπαστικό ταξίδι μιας παρέας και συνάμα αποτελεί ένα εκπαιδευτικό οδοιπορικό στον γοητευτικό Κόσμο της Γνώσης, της Παιδείας και της Φιλοσοφίας. Αυτή η συναισθηματικά φορτισμένη περιήγηση στο πιο σημαντικό μουσείο του κόσμου, γεμάτη από εικόνες, παραστάσεις, μηνύματα, γνώση και ερωτηματικά, πυροδοτεί μια ακατάσχετη επιθυμία γνωριμίας και μελέτης του ιστορικού, κοινωνικού, πολιτιστικού και παιδαγωγικού πλαισίου του Ελληνικού Πολιτισμού. Με καθαρά εικονοπλαστική προσέγγιση ξεδιπλώνεται μπροστά μας η ισχυρή ορμή και η καθοριστική πνευματική δύναμη των μέγιστων Ελλήνων φιλοσόφων, που τροφοδότησαν τον ελληνικό και δημιούργησαν τον οικουμενικό πολιτισμό. Η περιήγηση αυτή στη Χρυσή Εποχή του άφταστου Ελληνικού Πολιτισμού μάς προσφέρει μια γενική εποπτεία του πνευματικού θησαυρού γιγάντιων πνευμάτων, από τις απαρχές του φιλοσοφικού στοχασμού, τη γέννηση της Φιλοσοφίας, της αγωγής και της παιδείας, η οποία ακόμα και σήμερα παραμένει σύγχρονη, χρήσιμη και εξαιρετικά επωφελής. Ένας ζωντανός περίπατος στον γαλαξία της σοφίας, που αρχίζει πάντα από την κοιτίδα του πολιτισμού. Ένας ασφαλής προορισμός για όλους όσοι θέλουν να προσανατολιστούν σ’ ένα ταξίδι στον Κόσμο της Γνώσης και της Φιλοσοφίας.
ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
φή με τα θεμελιώδη ερωτήματα που απασχολούν τον κόσμο από την απαρχή των φιλοσοφικών στοχασμών και με τη φυσική περιέργεια που είναι εφοδιασμένα, θα αγαπήσουν τη Φιλοσοφία, τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Πρόκειται για ένα φιλοσοφικό ταξίδι, που ξεκινά από τον Όμηρο, με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς, και καταλήγει στον μέγιστο των φιλοσόφων Αριστοτέλη. Βέβαια η φιλοσοφική περιήγηση δεν σταματάει εδώ, καθώς υπάρχουν ακόμα πολλοί και σημαντικοί σταθμοί. Έτσι, συνεχίζεται με την ελληνιστική εποχή, τη Φιλοσοφία του Μεσαίωνα, την Αναγέννηση και τα φιλοσοφικά ρεύματα μέχρι τις μέρες μας.
ΜΙΧ Α Λ ΗΣ ΣΤΑΥ Ρ Ο Π Ο Υ Λ ΟΣ
Ένα συναρπαστικό ταξίδι στον γαλαξία της γνώσης και της σοφίας ΜΥΘΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ
ο σ ε λ ότ ο ς
Ο Μιχάλης Σταυρόπουλος γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Έχει σπουδάσει Οικονομικά και Διοίκηση Επιχειρήσεων, με εξειδίκευση στο Marketing και Management. Επίσης, έχει σπουδάσει Ευρωπαϊκό Πολιτισμό στη Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πατρών. Έχει κάνει εκτενή Ακαδημαϊκή Έρευνα, ενώ έχει συγγράψει επιστημονικά δοκίμια και άρθρα σε περιοδικά, και σε ελληνικά και διεθνή ακαδημαϊκά forum με φιλοσοφικά, ιστορικοκοινωνικά και λογοτεχνικά θέματα. Η αγάπη του για την Ελληνική και Ευρωπαϊκή Φιλοσοφία και Ιστορία είχε αποτέλεσμα τη συγγραφή του παρόντος έργου, πιστεύοντας ότι Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφική Σκέψη και Γνώση αποτελούν κοινή παρακαταθήκη της ανθρωπότητας, καθώς όλος ο δυτικός κόσμος θα ήταν ανύπαρκτος χωρίς αυτές. Θεωρεί ότι η Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία πρέπει να αποτελεί βασικό συστατικό της εκπαιδευτικής ύλης από το δημοτικό σχολείο. Έτσι, τα παιδιά θα έρθουν σε επα-