140 × 210
9 786182 057018
Η διπλή καταγωγή του Ανθρώπου
ISBN 978-618-205-701-8
Νικόλαος Φραγκιαδάκης
Ο
ι περισσότερες ευχές των ανθρώπων περιστρέφονται γύρω από ένα αγαθό σε ανεπάρκεια, την ευτυχία. Μερικοί θα ήθελαν να συμπεριλάβουν την πνευματικότητα (μια ιδιότητα με οντολογικές ρίζες), αλλά δεν ξέρουν πώς να την προσεγγίσουν. Θα έμοιαζε με την ελπίδα που παρέμεινε στο κουτί της Πανδώρας, σε έναν κόσμο που αρκετοί θεωρούν ότι δεν αποκρίνεται στις «θεραπείες» που προτείνονται και παραπαίει. Σε παλαιότερες εποχές, οι άνθρωποι κατανοούσαν την πνευματικότητα από τις θρησκείες και τις μυήσεις, οι οποίες στη σημερινή εποχή επιδρούν υποτονικά (ή και καθόλου) στους περισσότερους ανθρώπους. Το παρόν βιβλίο μοιάζει με ψηφιδωτό για το οποίο έχουν χρησιμοποιηθεί και συναρμολογηθεί ψηφίδες από την κοινή ενδοσκοπική εμπειρία, τις μυήσεις/θρησκείες και τις επιστήμες. Προκαλώντας κάποια απορία, θαυμασμό ή περιέργεια (τα προαιώνια κίνητρα της διερευνητικής στάσης προς τη ζωή), το βιβλίο ευελπιστεί να υποκινήσει τους αναγνώστες του να ανοίξουν ένα παράθυρο στη συνείδησή τους, οι οποία συνήθως δεσμεύεται από την καθημερινότητα και τα κοινωνικά ρεύματα, και να αντιληφθούν έναν περισσότερο ελκυστικό και ευρύχωρο κόσμο.
SPINE: 28 FLAPS: 80
Νικόλαος Φραγκιαδάκης
Η διπλή καταγωγή του Ανθρώπου Ένας οντολογικός γρίφος, ανησυχητικός και βαθιά εξελικτικός
Η εικόνα του εξωφύλλου έχει φιλοτεχνηθεί από τον Νικόλαο Φραγκιαδάκη και τη Σμαράγδα Πετράτου-Φραγκιαδάκη. Ο Οιδίπους και η Σφίγγα εκπροσωπούν το ετερογενές «σκηνικό», όπου εκτυλίσσεται η ανθρώπινη περιπέτεια της εξέλιξης, με τη Σφίγγα σε ρόλο άυλου όντος (όπως το «Δαιμόνιο» του Σωκράτη) και τον Οιδίποδα σε ρόλο νοήμονος ανεξάρτητου όντος. Ανάμεσά τους παρεμβάλλεται ο εγκέφαλος, ως εκπρόσωπος του φυσικού κόσμου, αναπαριστώμενος (υπερρεαλιστικά) με έναν νευρώνα.
Νικόλαος Φραγκιαδάκης
Η διπλή καταγωγή του Ανθρώπου Ένας οντολογικός γρίφος, ανησυχητικός και βαθιά εξελικτικός
Τιτλος
Η διπλή καταγωγή του Ανθρώπου Συγγραφέας
Νικόλαος Φραγκιαδάκης Σειρα
Φιλοσοφία [4358] 0125/02 Επιmελεια - Διορθωση
Μαρίνα Σταμέλου Layout - Design Myrtilo, Λένα Παντοπούλου Copyright© 2025 Νικόλαος Φραγκιαδάκης Πρώτη Εκδοση
Αθήνα, Φεβρουάριος 2025 ISBN 978-618-205-701-8
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | Τηλ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
Στη μνήμη του Κωνσταντίνου Χ. Στα παιδιά μου Εμμανουήλ και Στελλίνα, που με ενέπνευσαν χωρίς να το γνωρίζουν.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στη σύζυγό μου Σμαράγδα Φραγκιαδάκη για την πολλαπλή συνεισφορά της. Μου υπενθύμισε ότι οι ιδέες, που μάζεψα σε μια περιπλάνηση χωρίς ταξίδι, δεν πρέπει να πάνε χαμένες. Αφαίρεσε πολλές αδεξιότητες του λόγου, όπου τις έβρισκε, ώστε η ανάγνωση του κειμένου να γίνει περισσότερο στρωτή. Οι συζητήσεις μας ήταν συχνά γόνιμες στον δρόμο της αναζήτησης σε αχαρτογράφητα νερά.
Περιεχόμενα Αντί προλόγου..............................................................................7 1. Εισαγωγή..............................................................................15 2. Μερικές γενικότητες για το νευρικό σύστημα και τον νου............................................................................24 3. Περί πραγματικοτήτων και παρατηρητών........................32 3. 1. Μετά την «πραγματικότητα».....................................45 4. Ο ανθρώπινος γρίφος. Το διπλό «παράδειγμα»...............49 5. Οι προεκτάσεις (και προκλήσεις) του διπλού παραδείγματος.....................................................................65 6. Το μη φυσικό πεδίο..............................................................76 7. Η μεικτή (ή συγκεκριμένη) πραγματικότητα. Μια ιδιάζουσα συνθήκη......................................................85 8. Ο δυαδικός άνθρωπος (φυσικός και μη φυσικός)............96 9. Πραγματικότητα και προσαρμογή...................................105 10. Εσωτερικές ή άδηλες προσαρμογές.................................112 11. Εξέλιξη.................................................................................118 12. Η αυτοπαθής τροπή της εξέλιξης – εσωτερικεύσεις......127 13. Η ειδική θέση του ανθρώπου στην εξέλιξη.....................134 14. Όψεις και παραδοξότητες της ιδέας του «εαυτού»........138 15. Εγώ (το άπιαστο πουλί).....................................................152 16. Ενεργητική και παθητική πλευρά των ανθρώπων.........164 17. Πώς φαίνεται η παθητική ιδιότητα στην εμπειρία των ανθρώπων....................................................................176 18. Θελήσεις του εγώ – το σύστημα υποκίνησης.................191 19. Μερικές εσωτερικές πτυχές της υποκίνησης..................205 20. Μετασχηματισμοί, μεταβιβάσεις και διαπλοκές των εκφράσεων του πάθους.............................................213 21. Η ανάμειξη του πάθους στις εξελικτικές διεργασίες.....224 22. Η εξέλιξη μέσα από το πρίσμα των θελήσεων................243 23. Η παθητική πλευρά του εαυτού.......................................252 24. Ο άδηλος χαρακτήρας του παθητικού εαυτού...............260
—5—
25. Αποκρίσεις του παθητικού εαυτού...................................269 26. Ενεργητική και παθητική στάση στον εξελικτικό δρόμο...................................................................................281 27. Εξελικτικές τάσεις..............................................................290 28. Η εξελικτική τάση εκφραζόμενη ως ενόχληση ή ανεκπλήρωτη ανάγκη.....................................................299 29. Η εξελικτική τάση ως έλξη ή ώθηση προς κάποιο ιδεώδες ή αξία.....................................................................310 30. Νους και η εμφάνιση της συνείδησης στον κόσμο των ανθρώπων....................................................................320 31. Μετασχηματισμοί της συνείδησης κατά τα στάδια της ανθρώπινης εξέλιξης...................................................328 32. Τα δώρα της συνείδησης...................................................336 33. Μετατόπιση της γνωστικής «στήριξης» αλλά και του ενδιαφέροντος προς τα νοητά..................................344 34. Διάβρωση της οικείας πεποίθησης περί πραγματικού ή υπαρκτού..........................................................................356 35. Η φαντασία ως ουσιώδης πλευρά της ζωής....................367 36. Ο άνθρωπος ως «φανταστική» μονάδα...........................377 37. Συσχετισμοί γεφύρωσης, συζεύξεις.................................386 38. Επιδράσεις και επαγωγές...................................................393 39. Έλλειψη και συμπλήρωση.................................................399 40. Όψεις της ανελευθερίας....................................................410 41. Ελευθερία και εξέλιξη........................................................419 42. Αξία και νόημα (της ζωής).................................................428 Περί εννοιών.............................................................................434 Επίλογος....................................................................................449 Βιβλιογραφία.............................................................................452
—6—
Αντί προλόγου Αρκετοί άνθρωποι, οι περισσότεροι από τους οποί-
ους φέρουν τις επιδράσεις της νεωτερικής εποχής, αισθάνονται ανικανοποίητοι στον σύγχρονο κόσμο, σε ποικίλους βαθμούς. Όταν αυτό τους ωθεί σε διερευνητική διάθεση, βρίσκονται σε κάποια αμηχανία, καθώς οι βασικές ιδεολογίες μοιάζουν παγιωμένες και δεν φαίνεται να μπορεί να προστεθεί κάτι ουσιώδες. Οι θρησκείες από τη μια μεριά, οι επιστήμες από την άλλη και ενδιάμεσα ηθικοί και κοινωνικοί προβληματισμοί συνήθως προκαλούν χλιαρό ενδιαφέρον (στο ίδιο «αλώνι» βρίσκονται και πολλές ψυχολογικές διερευνήσεις). Παρουσιάζονται όμως σποραδικά κάποιοι άνθρωποι που τους απασχολούν τα θεμέλια της ζωής. Μοιάζουν με ανήσυχους ποντικούς. Ψάχνουν στο χωράφι, ζητούν σπόρους, ανοίγουν λαγούμια και γενικά αναμοχλεύουν το έδαφος της «πραγματικότητας», χωρίς να έχουν κάποια συγκεκριμένη επιδίωξη. Εν κατακλείδι, η «πραγματικότητα», παρομοιαζόμενη με αγρό όπου σπέρνονται οι σπόροι των ιδεών, γίνεται χωράφι περισσότερο κατάλληλο ώστε να καλλιεργηθεί από οποιονδήποτε ενδιαφερθεί. Η Φυσική, επεκτεινόμενη σε πεδία όλο και περισσότερο αφηρημένα, «αραιώνει» και αυτήν τη συμπαγή εικόνα της πραγματικότητας, του υπαρκτού. Π.χ. βιβλία γραμμένα από διαπρεπείς φυσικούς έχουν τους χαρακτηριστικούς τίτλους «Η ελαφρότητα του Είναι», «Ένα Σύμπαν από το τίποτα».
—7—
Παράλληλα, κάτι ανάλογο μπορεί να συμβεί, όταν η προσοχή στρέφεται στην άλλη όψη της πραγματικότητας, στον παρατηρητή ή στον νου, ο οποίος δεν παρατηρεί απλώς, αλλά και τοποθετεί τα παρατηρούμενα στη «θέση» τους, με βασικότερες κατηγορίες τα υλικά και τα άυλα, τα άψυχα και τα έμψυχα, τα προσδιορισμένα και τα απροσδιόριστα. Οι άνθρωποι, με τα ουσιώδη χαρακτηριστικά τους (ότι δηλαδή είναι έμβια, νοήμονα και αισθανόμενα όντα), αποτελούν και αυτοί μέρος της πραγματικότητας. Ωστόσο, τα όντα αυτά μπορούν να αλλάξουν κατηγορία ανάλογα με τον τρόπο με τον οποίο παρατηρούνται. Η αποδοχή ή μη μιας μη φυσικής «ψυχής» τούς κατατάσσει είτε στην κατηγορία των όντων είτε στην κατηγορία των πραγμάτων (έστω και κάπως ιδιαίτερων). Η χρησιμοποίηση στοιχείων από τους πολιτισμούς (κυρίως Παραδόσεις και Επιστήμες) μπορεί να είναι επωφελής σ’ αυτούς που αναζητούν νόημα, έστω και αν πολλές φορές είναι εμφανείς οι αδυναμίες της επικοινωνίας. Παράλληλα, διαφαίνεται μεγαλύτερη ανάμειξη του προσωπικού στοιχείου (σε σχέση με άλλες εποχές). [...] ο διδάσκαλός μου δεν είχε κάποια ιδιαίτερη διδασκαλία για να μου παραδώσει. Επέμενε απλώς εις την ανάγκη του βλέμματος στη φύση μας, στη θέα εντός αυτής, με τις δικές μας δυνάμεις... (μαρτυρία μοναχού ανατολικής παράδοσης) Η προσέγγιση αυτή προσθέτει μια πινελιά
—8—
πραγματισμού ή ρεαλισμού στις διδασκαλίες των συμβολικών παραδόσεων. Οι ουσιώδεις ιδέες των τελευταίων –ή οι ενοράσεις τους– έφθαναν στους ανθρώπους μέσα σε συμφραζόμενα ή δόγματα, που δεν καταλάβαιναν ή δεν ήταν δυνατόν να χωνέψουν – τουλάχιστον αρκετοί από όσους θα μπορούσαν να ενδιαφερθούν. Ένας άλλος τρόπος παρουσίασης των ιδεών αυτών είναι με έναν φωτισμό μέσα από την προσωπική εμπειρία. Όταν ένας άνθρωπος επιδιώκει να διαφύγει σε πεδία όπου τα αισθητά βρίσκονται σε δεύτερη μοίρα, μετατοπίζει το ενδιαφέρον του από την πληροφορία στην εμπειρία. Εάν όμως την επιζητεί, ερχόμενος σε επαφή με πολυάριθμες ιδέες, ισχυρισμούς και περιγραφές, μπορεί να κουραστεί ή να «μπουχτίσει» χωρίς να ικανοποιηθεί ή να εξελιχθεί. Η εμπειρία εφάπτεται με τις σκέψεις, τις φαντασίες, τις έννοιες, τις πληροφορίες, τις εντυπώσεις, τα συναισθήματα, αλλά και διαφεύγει από αυτά, καθώς έχει και μια υποσυνείδητη και προσωπική χροιά. Η εμπειρία έχει αρκετές όψεις, καθεμία με τα γνωρίσματά της και την αξία της. Διακρίνεται σε στιγμιαία (εμπειρία πρώτου προσώπου) και μακροχρόνια, σαν καταστάλαγμα. Άλλοτε ως εμπειρία υπονοείται κάτι που διαφεύγει από τη συνηθισμένη ροή της αντίληψης. Παρουσιάζεται όμως και μια παραπλανητική πρόσληψη, ότι ο όρος «εμπειρίες» αναφέρεται σε ισχυρά και ασυνήθιστα βιώματα, ενώ έχει και πολύ πιο ταπεινές αλλά αξιόλογες, ως προς την εξέλιξη, όψεις.
—9—
140 × 210
9 786182 057018
Η διπλή καταγωγή του Ανθρώπου
ISBN 978-618-205-701-8
Νικόλαος Φραγκιαδάκης
Ο
ι περισσότερες ευχές των ανθρώπων περιστρέφονται γύρω από ένα αγαθό σε ανεπάρκεια, την ευτυχία. Μερικοί θα ήθελαν να συμπεριλάβουν την πνευματικότητα (μια ιδιότητα με οντολογικές ρίζες), αλλά δεν ξέρουν πώς να την προσεγγίσουν. Θα έμοιαζε με την ελπίδα που παρέμεινε στο κουτί της Πανδώρας, σε έναν κόσμο που αρκετοί θεωρούν ότι δεν αποκρίνεται στις «θεραπείες» που προτείνονται και παραπαίει. Σε παλαιότερες εποχές, οι άνθρωποι κατανοούσαν την πνευματικότητα από τις θρησκείες και τις μυήσεις, οι οποίες στη σημερινή εποχή επιδρούν υποτονικά (ή και καθόλου) στους περισσότερους ανθρώπους. Το παρόν βιβλίο μοιάζει με ψηφιδωτό για το οποίο έχουν χρησιμοποιηθεί και συναρμολογηθεί ψηφίδες από την κοινή ενδοσκοπική εμπειρία, τις μυήσεις/θρησκείες και τις επιστήμες. Προκαλώντας κάποια απορία, θαυμασμό ή περιέργεια (τα προαιώνια κίνητρα της διερευνητικής στάσης προς τη ζωή), το βιβλίο ευελπιστεί να υποκινήσει τους αναγνώστες του να ανοίξουν ένα παράθυρο στη συνείδησή τους, οι οποία συνήθως δεσμεύεται από την καθημερινότητα και τα κοινωνικά ρεύματα, και να αντιληφθούν έναν περισσότερο ελκυστικό και ευρύχωρο κόσμο.
SPINE: 28 FLAPS: 80
Νικόλαος Φραγκιαδάκης
Η διπλή καταγωγή του Ανθρώπου Ένας οντολογικός γρίφος, ανησυχητικός και βαθιά εξελικτικός
Η εικόνα του εξωφύλλου έχει φιλοτεχνηθεί από τον Νικόλαο Φραγκιαδάκη και τη Σμαράγδα Πετράτου-Φραγκιαδάκη. Ο Οιδίπους και η Σφίγγα εκπροσωπούν το ετερογενές «σκηνικό», όπου εκτυλίσσεται η ανθρώπινη περιπέτεια της εξέλιξης, με τη Σφίγγα σε ρόλο άυλου όντος (όπως το «Δαιμόνιο» του Σωκράτη) και τον Οιδίποδα σε ρόλο νοήμονος ανεξάρτητου όντος. Ανάμεσά τους παρεμβάλλεται ο εγκέφαλος, ως εκπρόσωπος του φυσικού κόσμου, αναπαριστώμενος (υπερρεαλιστικά) με έναν νευρώνα.