Ο μακρινός πλανήτης

160 × 230 SPINE: 5.3 FLAPS: 75

Η

Ο Λέων Παπασωτηρίου ασχολείται ερασιτεχνικά με την Αστρονομία τα τελευταία 30 έτη. Είναι μέλος της Αστρονομικής Ένωσης Σπάρτης και ιδρυτικό μέλος του Συλλόγου Αστρονομίας Λέσβου. ανακάλυψη πλανητών σε άλλα αστέρια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της επιστήμης. Πλέον γνωρίζουμε ότι τα αστέρια έχουν κατά κανόνα πλανήτες, ο ήλιος μας δεν αποτελεί μια λαμπρή εξαίρεση στον Γαλαξία μας.

Το βιβλίο επιχειρεί να συνδυάσει την αγάπη για την Αστρονομία μιας φανταστικής ομάδας παιδιών γυμνασίου σε μια ακριτική νησιωτική πόλη με την ανακάλυψη πλανητών σε άλλα αστέρια, και μάλιστα που να μοιάζουν με τη Γη μας. Μία τόσο σημαντική ανακάλυψη θα αλλάξει τη ζωή αυτών των παιδιών. Τα παιδικά τους όνειρα εκπληρώνονται μέσα από την Αστρονομία.

Λέων Παπασωτηρίου

Επίσης, γίνεται μια παρουσίαση της ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Ελλάδα, που στις μέρες μας έχει πολύ μεγάλη εξέλιξη, παρουσιάζει ιδιαίτερη δυναμική και αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην προσπάθεια εκλαΐκευσης της Αστρονομίας.

Ο ΜΑΚΡΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

Η ανακάλυψη αυτών των μακρινών πλανητών απαιτεί μια συγκεκριμένη μεθοδολογία. Ακόμα και μη ειδικοί μπορούν να συμμετέχουν σε αυτό αναλύοντας δεδομένα από τον υπολογιστή τους. Ήδη αρκετοί εξωπλανήτες έχουν ανακαλυφθεί από εθελοντές προγραμμάτων επιστήμης των πολιτών (citizen science).

Ως ερασιτέχνης αστρονόμος μελετάει, μέσα από δημοσιεύσεις ερευνητών και εξειδικευμένα βιβλία, τις σύγχρονες ανακαλύψεις της Αστρονομίας. Έχει παρουσιάσει εργασίες σε συνέδρια ερασιτεχνικής Αστρονομίας. Η βασική του αστρονομική ενασχόληση είναι η εκλαΐκευση αυτής της επιστήμης, σε σχολεία, σε βραδιές παρατήρησης νυχτερινού ουρανού αλλά και σε όποια ανάλογη δραστηριότητα. Μέσα από το τηλεσκόπιό του χιλιάδες άνθρωποι είχαν την ευκαιρία να θαυμάσουν τα αντικείμενα του σύμπαντος, αλλά και να ενημερωθούν για το θεωρητικό υπόβαθρο της Αστρονομίας. Επίσης, είναι φανατικός κυνηγός ολικών εκλείψεων ηλίου από το 2006 (μέχρι το 2024 έχει παρατηρήσει 10 ολικές εκλείψεις ηλίου). Διατηρεί την εκλαϊκευτική ιστοσελίδα Αστρονομίας www.astrotheory.gr, με ικανοποιητική επισκεψιμότητα. Κυκλοφορεί επίσης το βιβλίο του Το ταξίδι του Ήλιου, εκδ. Οσελότος, 2024

ISBN 978-618-205-746-9

9 786182 057469

Εξώφυλλο: Το γιγάντιο «Χέρι της Ερήμου» (Mano de Desierto). Βρίσκεται στην έρημο Ατακάμα στη Χιλή, 75 χιλιόμετρα νότια της πόλης Αντοφαγάστα. Ένα χέρι που προσπαθεί να πιάσει τα αστέρια.

Ο ΜΑΚΡΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

Τιτλος

Ο μακρινός πλανήτης Συγγραφέας

Λέων Παπασωτηρίου Σειρα

Επιστημονικά [5358] 0425/04 Επιmελεια - Διορθωση

Αθήνα, Απρίλιος 2025 ISBN 978-618-205-746-9

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | Τηλ.: 210 64 31 108

ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr

Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.

Λέων Παπασωτηρίου

Ο ΜΑΚΡΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

Περιεχόμενα Ο μακρινός πλανήτης ��7 Εισαγωγή ��8 Μια ξεχωριστή παρέα παιδιών �� 10 Πανελλήνια συνάντηση ερασιτεχνών αστρονόμων �� 12 — Φτάνοντας στο βουνό �� 13 — Το πρωινό σερβίρεται �� 18 — Μια μέρα στον Πάρνωνα �� 22 — Τι βλέπουμε στον νυχτερινό ουρανό �� 25 — Οι συναναστροφές στο βουνό με τους ειδικούς �� 35 Επιστροφή στην καθημερινότητα �� 40 — Μαθαίνοντας για τα αστέρια �� 41 — Αρχίζοντας την έρευνα �� 45 — Πίσω στη Γη – μια σημαντική συνεργασία �� 47 Οι μέθοδοι ανακάλυψης εξωπλανητών �� 50 Η μεγάλη ανακάλυψη �� 55 — Η πιο σημαντική καμπύλη στη ζωή τους �� 56 — Το επόμενο βήμα �� 57 — Να γνωρίσουμε το αστέρι μας �� 61 — Η φαντασία των παιδιών συναντάει την επιστήμη �� 63 — Η πρώτη παρουσίαση στο πανεπιστήμιο �� 66 Η ώρα του πλανήτη �� 69 — Μετά τη δημοσίευση �� 70 Το συνέδριο ερασιτεχνών αστρονόμων �� 74 — Οι «δεινόσαυροι» στο νησί �� 76 — Μας «έφεξε»! �� 80 Τα παιδιά μεγάλωσαν �� 82

Ο μακρινός πλανήτης

Η

ιστορία του βιβλίου βασίζεται στη μεγάλη αγάπη μιας φανταστικής ομάδας παιδιών για την Αστρονομία. Τα ονόματά τους, για τον σκοπό του βιβλίου, προέρχονται από τον χώρο αυτής της επιστήμης. Το ίδιο συμβαίνει και με τα ονόματα των υπόλοιπων πρωταγωνιστών της ιστορίας μας, που όμως είναι υπαρκτά πρόσωπα. Το αρχικό γράμμα στα αστρονομικά ονόματά τους είναι το ίδιο με το πραγματικό μικρό τους όνομα. Οι πρωταγωνιστές στην ανάπτυξη της ερασιτεχνικής Αστρονομίας είναι πολύ περισσότεροι από αυτούς τους λίγους τους οποίους αναφέρουμε στο βιβλίο. Τα παιδιά της αστρονομικής παρέας μας είναι ο Πήγασος, η Απόγεια, ο Βέγκα, η Αστρομετρία, ο Στέμμας και η Γανυμηδία. Ο Πήγασος είναι ένας μεγάλος σε έκταση αστερισμός, η Απόγεια παίρνει το όνομά της από το απόγειο, το σημείο όπου το φεγγάρι βρίσκεται στη μεγαλύτερη απόσταση από τη Γη στην τροχιά του γύρω από αυτήν. Ο Βέγκα είναι ένα λαμπρό αστέρι, το λαμπρότερο στον καλοκαιρινό νυχτερινό ουρανό, και η Αστρομετρία αποτελεί τον κλάδο προσδιορισμού των θέσεων και κινήσεων των αστεριών στην Αστρονομία. Το Στέμμα είναι η καυτή εξωτερική περιοχή του ήλιου και των άλλων αστεριών και ο Γανυμήδης είναι ο μεγαλύτερος δορυφόρος του Δία και του ηλιακού μας συστήματος. Για τα υπόλοιπα πρόσωπα της ιστορίας μας αναγράφεται σε παρένθεση από πού προέρχεται το αστρονομικό τους όνομα. Η ιστορία εξελίσσεται σε μια ακριτική νησιωτική πόλη της Ελλάδας. Η αγάπη αυτών των παιδιών για την Αστρονομία τα έφερε μπροστά σε μια μεγάλη ανακάλυψη. Μέσα από την περιπέτεια των μικρών μας φίλων, ο αναγνώστης θα έχει την ευκαιρία να γνωρίσει την ερασιτεχνική αστρονομική κοινότητα στην Ελλάδα και τις δραστηριότητές της. Επίσης, θα έρθει σε επαφή με τον μαγικό κόσμο της αστροπαρατήρησης. Να σημειώσουμε ότι οι εικόνες εξωπλανητών στο βιβλίο δεν είναι πραγματικές φωτογραφίες, αλλά καλλιτεχνικές απεικονίσεις.

ο μακρινοσ πλανητησ

7

Εισαγωγή

Ό

λοι μας γνωρίζουμε ότι τη νύχτα ο ουρανός είναι γεμάτος αστέρια. Αν βρεθούμε μακριά από τα φώτα της πόλης, σε ένα βράδυ χωρίς φεγγάρι, τα άστρα κυριαρχούν στον ουρανό. Όταν, όμως, η Σελήνη βρίσκεται σε φάση που να έχει γεμίσει αρκετά, είναι πολύ φωτεινή και δεν μας αφήνει να δούμε πολλά από τα αστέρια του νυχτερινού ουρανού. Το ίδιο κάνουν και τα τεχνητά επίγεια φώτα. Στην πόλη τη νύχτα μπορούμε να δούμε λίγες δεκάδες αστέρια, ενώ ο σκοτεινός ουρανός, εκτός πόλης, σε μια βραδιά χωρίς φεγγάρι, είναι γεμάτος με χιλιάδες άστρα και τη ζώνη του Γαλαξία να εκτείνεται από άκρη σε άκρη. Αντίθετα με τα περισσότερα αστέρια, οι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος είναι αρκετά λαμπροί (εκτός από τους μακρινούς Ουρανό και Ποσειδώνα) και συνήθως φαίνονται με γυμνό μάτι και μέσα από την πόλη. Μας είναι λίγο δύσκολο να φανταστούμε ότι και τα άλλα αστέρια έχουν πλανήτες και, μάλιστα, μερικά έχουν πλανήτες που μπορούν να συγκριθούν με τη Γη μας. Ακόμα και με τα καλύτερα τηλεσκόπια δεν μπορούμε να δούμε άμεσα αυτούς τους πλανήτες. Ένα αστέρι είναι εκατοντάδες, ακόμα και χιλιάδες, φορές πιο μεγάλο από έναν πλανήτη και σχεδόν όλη η μάζα ενός πλανητικού συστήματος σαν το δικό μας βρίσκεται στο αστέρι του. Ο ήλιος περιέχει πάνω από το 99% της μάζας του ηλιακού μας συστήματος. Επιπλέον, τα αστέρια είναι χιλιάδες φορές πιο φωτεινά από τους πλανήτες. Είναι σαν να συγκρίνουμε τη λαμπρότητα από τους προβολείς ενός αυτοκινήτου με αυτήν από ένα αναμμένο κερί. Έτσι αυτοί οι πλανήτες παραμένουν «αόρατοι» στο φως των αστεριών τους. Οι άνθρωποι στη Γη, από τότε που δημιουργήθηκε ο πολιτισμός, μελετούν τους πλανήτες του ηλιακού συστήματός μας και τα αστέρια του νυχτερινού ουρανού. Ωστόσο, τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ τα τελευταία, ας πούμε, 100 χρόνια. Η Αστρονομία, δηλαδή η φυσική για τα πράγματα έξω από τη Γη μας, αποτελεί σήμερα μια πολύ εξελιγμένη θετική επιστήμη. Έχουμε πλέον σύγχρονα τηλεσκόπια, στη Γη αλλά και στο διάστημα, με μεγάλες δυνατότητες, που παρατηρούν σε όλα τα μήκη κύματος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Επιπροσθέτως, διαθέτουμε πολύ ισχυρούς υπολογιστές, που μας βοηθούν να αναλύσουμε τον τεράστιο όγκο δεδομένων που συλλέγουν τα τηλεσκόπια. 8 λεων παπασωτηριου

Ο ήλιος μας είναι ο κυρίαρχος του πλανητικού του συστήματος. (Πηγή: Wikipedia)

Έτσι, μπορούμε και «βλέπουμε» από τα ραδιοκύματα ως τις ακτίνες γ. Οι ανιχνευτές κοσμικής ακτινοβολίας, νετρίνων και βαρυτικών κυμάτων συμπληρώνουν την εικόνα πολλών ουράνιων αντικειμένων. Μεταξύ άλλων σημαντικών ανακαλύψεων, οι αστρονόμοι στις ημέρες μας επιβεβαίωσαν την ύπαρξη περίπου 7.500 πλανητών σε άλλα αστέρια, χρησιμοποιώντας ειδικές τεχνικές παρατήρησης, που τους ονομάζουμε «εξωπλανήτες». Προτού ξεκινήσει η περιπέτεια των μικρών μας φίλων, ας δώσουμε μια περιγραφή για το τι είναι πλανήτης. Ως πλανήτη ορίζουμε ένα σώμα που περιφέρεται γύρω από ένα αστέρι (αν και υπάρχουν «ορφανοί» πλανήτες) και δεν έχει αρκετή μάζα ώστε να αποκτήσει σημαντικό μέρος της λαμπρότητάς του μέσω θερμοπυρηνικής σύντηξης – αλλιώς, μιλάμε για διπλό σύστημα αστέρων. Το ανώτερο όριο μάζας ενός πλανήτη είναι 13 φορές η μάζα του Δία. Τα αντικείμενα με λίγο μεγαλύτερη μάζα αποτελούν τους καφέ νάνους. Το κατώτατο όριο μάζας για τους πλανήτες είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Ένα κριτήριο για να ονομάζουμε ένα σώμα «πλανήτη» είναι να έχει αποκτήσει σφαιρικό σχήμα λόγω αυτοβαρύτητας. Ένα άλλο κριτήριο είναι να παρουσιάζει τη δομή πυρήνας- μανδύας-φλοιός. Τέλος, πρέπει να έχει καθαρίσει την τροχιά του γύρω από το αστέρι από άλλα αντικείμενα σημαντικής μάζας.

ο μακρινοσ πλανητησ

9

160 × 230 SPINE: 5.3 FLAPS: 75

Η

Ο Λέων Παπασωτηρίου ασχολείται ερασιτεχνικά με την Αστρονομία τα τελευταία 30 έτη. Είναι μέλος της Αστρονομικής Ένωσης Σπάρτης και ιδρυτικό μέλος του Συλλόγου Αστρονομίας Λέσβου. ανακάλυψη πλανητών σε άλλα αστέρια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της επιστήμης. Πλέον γνωρίζουμε ότι τα αστέρια έχουν κατά κανόνα πλανήτες, ο ήλιος μας δεν αποτελεί μια λαμπρή εξαίρεση στον Γαλαξία μας.

Το βιβλίο επιχειρεί να συνδυάσει την αγάπη για την Αστρονομία μιας φανταστικής ομάδας παιδιών γυμνασίου σε μια ακριτική νησιωτική πόλη με την ανακάλυψη πλανητών σε άλλα αστέρια, και μάλιστα που να μοιάζουν με τη Γη μας. Μία τόσο σημαντική ανακάλυψη θα αλλάξει τη ζωή αυτών των παιδιών. Τα παιδικά τους όνειρα εκπληρώνονται μέσα από την Αστρονομία.

Λέων Παπασωτηρίου

Επίσης, γίνεται μια παρουσίαση της ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Ελλάδα, που στις μέρες μας έχει πολύ μεγάλη εξέλιξη, παρουσιάζει ιδιαίτερη δυναμική και αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην προσπάθεια εκλαΐκευσης της Αστρονομίας.

Ο ΜΑΚΡΙΝΟΣ ΠΛΑΝΗΤΗΣ

Η ανακάλυψη αυτών των μακρινών πλανητών απαιτεί μια συγκεκριμένη μεθοδολογία. Ακόμα και μη ειδικοί μπορούν να συμμετέχουν σε αυτό αναλύοντας δεδομένα από τον υπολογιστή τους. Ήδη αρκετοί εξωπλανήτες έχουν ανακαλυφθεί από εθελοντές προγραμμάτων επιστήμης των πολιτών (citizen science).

Ως ερασιτέχνης αστρονόμος μελετάει, μέσα από δημοσιεύσεις ερευνητών και εξειδικευμένα βιβλία, τις σύγχρονες ανακαλύψεις της Αστρονομίας. Έχει παρουσιάσει εργασίες σε συνέδρια ερασιτεχνικής Αστρονομίας. Η βασική του αστρονομική ενασχόληση είναι η εκλαΐκευση αυτής της επιστήμης, σε σχολεία, σε βραδιές παρατήρησης νυχτερινού ουρανού αλλά και σε όποια ανάλογη δραστηριότητα. Μέσα από το τηλεσκόπιό του χιλιάδες άνθρωποι είχαν την ευκαιρία να θαυμάσουν τα αντικείμενα του σύμπαντος, αλλά και να ενημερωθούν για το θεωρητικό υπόβαθρο της Αστρονομίας. Επίσης, είναι φανατικός κυνηγός ολικών εκλείψεων ηλίου από το 2006 (μέχρι το 2024 έχει παρατηρήσει 10 ολικές εκλείψεις ηλίου). Διατηρεί την εκλαϊκευτική ιστοσελίδα Αστρονομίας www.astrotheory.gr, με ικανοποιητική επισκεψιμότητα. Κυκλοφορεί επίσης το βιβλίο του Το ταξίδι του Ήλιου, εκδ. Οσελότος, 2024

ISBN 978-618-205-746-9

9 786182 057469

Εξώφυλλο: Το γιγάντιο «Χέρι της Ερήμου» (Mano de Desierto). Βρίσκεται στην έρημο Ατακάμα στη Χιλή, 75 χιλιόμετρα νότια της πόλης Αντοφαγάστα. Ένα χέρι που προσπαθεί να πιάσει τα αστέρια.

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook

Ο μακρινός πλανήτης

Published on May 6, 2025

Εκδόσεις Οσελότος

Η ανακάλυψη πλανητών σε άλλα αστέρια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες επιτυχίες της επιστήμης. Πλέον γνωρίζουμε ότι τα αστέρια έχουν κατά κανόνα πλανήτες, ο ήλιος μας δεν αποτελεί μια λαμπρή εξαίρεση στον Γαλαξία μας. Η ανακάλυψη αυτών των μακρινών πλανητών απαιτεί μια συγκεκριμένη μεθοδολογία. Ακόμα και μη ειδικοί μπορούν να συμμετέχουν σε αυτό αναλύοντας δεδομένα από τον υπολογιστή τους. Ήδη αρκετοί εξωπλανήτες έχουν ανακαλυφθεί από εθελοντές προγραμμάτων επιστήμης των πολιτών (citizen science). Το βιβλίο επιχειρεί να συνδυάσει την αγάπη για την Αστρονομία μιας φανταστικής ομάδας παιδιών γυμνασίου σε μια ακριτική νησιωτική πόλη με την ανακάλυψη πλανητών σε άλλα αστέρια, και μάλιστα που να μοιάζουν με τη Γη μας. Μία τόσο σημαντική ανακάλυψη θα αλλάξει τη ζωή αυτών των παιδιών. Τα παιδικά τους όνειρα εκπληρώνονται μέσα από την Αστρονομία. Επίσης, γίνεται μια παρουσίαση της ερασιτεχνικής Αστρονομίας στην Ελλάδα, που στις μέρες μας έχει πολύ μεγάλη εξέλιξη, παρουσιάζει ιδιαίτερη δυναμική και αποτελεί σημαντ