160 × 230 SPINE: 15.2 FLAPS: 70
ISBN 978-618-205-744-5
9 786182 057445
ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ
Καθηγητής Ξεν. Παπαρρηγόπουλος, LL.M. (Harvard), S.J.D. (id.)
Νικόλαος Π. Κυρτάτος
Ένα απροσδόκητα συναρπαστικό βιβλίο. Όποιος δίδαξε, σπούδασε ή εργάστηκε σε Ελληνικό Πανεπιστήμιο τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια οφείλει να το διαβάσει. Αλλά και όποιος ενδιαφέρεται να μάθει πώς έζησε και τι αφήνει πίσω του (εξού και ο πολύσημος τίτλος «Παραδόσεις») το φιλοπρόοδο εκείνο τμήμα της μεταπολεμικής μεσοαστικής τάξης που σπούδασε στα καλύτερα Πανεπιστήμια του εξωτερικού και επέστρεψε στην πατρίδα για να διδάξει και να προωθήσει την επιστήμη και την έρευνα. Ο Κυρτάτος ιστορεί τη διαδρομή ενός ακάματου και ταλαντούχου ερευνητή και πανεπιστημιακού δασκάλου που παλεύει και καταφέρνει τελικά να στήσει ένα διεθνούς επιπέδου Εργαστήριο πειραμάτων στο ΕΜΠ ξεπερνώντας μύριες δυσκολίες. Η διαδρομή περιγράφεται με τους καταιγιστικούς ρυθμούς αστυνομικού μυθιστορήματος, όπου η τύχη της αποστολής κρέμεται ανά πάσα στιγμή από μια κλωστή, ενώ δεν λείπουν τα ξεκαρδιστικά επεισόδια και οι απίθανες καταστάσεις. Ευρύτερα σημαντικά είναι τα συμπεράσματα του βιβλίου για την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, την έρευνα, τη συνεργασία Πανεπιστημίου και αγοράς, τη δημιουργία τεχνοβλαστών μέσα από τα Πανεπιστήμια. Υποχρεωτικό ανάγνωσμα για όποιον ενδιαφέρεται για το μέλλον της παιδείας στην Ελλάδα, και όχι μόνο.
Ο Νικόλαος Π. Κυρτάτος ήταν Καθηγητής Ναυτικής Μηχανολογίας ΕΜΠ έως το 2021.
Παραδόσεις
Τιτλος
Παραδόσεις Συγγραφέας
Νικόλαος Π. Κυρτάτος Επιmελεια - Διορθωση
Όλγα Παλαμήδη Layout - Design Myrtilo, Λένα Παντοπούλου Copyright© 2025 Νικόλαος Π. Κυρτάτος Πρώτη Εκδοση
Αθήνα, Απρίλιος 2025 ISBN 978-618-205-744-5
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | Τηλ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
Νικόλαος Π. Κυρτάτος
Παραδόσεις
— ΑΘΗΝΑ 2025 —
ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ...................................9 ΣΤΗ ΒΟΥΛΑ (1954-1972)................................................................................9 ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΜΟΥ............................................................................................15 UNIVERSITY OF NEWCASTLE (1972-1975)...........................................19 IMPERIAL COLLEGE LONDON (1975-1979)..........................................28 Εξωσχολικά................................................................................................35 Sports..........................................................................................................43 ΑΠΟ ΤΟ IMPERIAL ΣΤΟ McGILL UNIVERSITY...................................48 McGILL UNIVERSITY (1980-1982)............................................................52 ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΘΗΤΕΙΑ (1982-1984)........................................................61 ΕΚΛΟΓΗ ΣΤΟ ΕΜΠ.......................................................................................65 ΓΕΦΥΡΕΣ..........................................................................................................67 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΠΡΟΣΠΑΘΩΝΤΑΣ ΝΑ ΦΤΙΑΞΩ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ...................70 ΕΜΠ ΠΑΤΗΣΙΩΝ (1984-1990).....................................................................70 Διοίκηση.....................................................................................................77 Καθηγητές..................................................................................................79 Αρχικά αντικείμενα έρευνας και projects..............................................81 ΕΜΠ ΖΩΓΡΑΦΟΥ (1990-2021).....................................................................88 Χρηματοδοτούμενα ερευνητικά έργα....................................................88 Κτίριο Λ ΕΜΠ Ζωγράφου – Εργαστήριο Ναυτικής Μηχανολογίας (ΕΝΜ).............................................................................92 Nur beton.................................................................................................103 Εξοπλισμός...............................................................................................106 Ασφάλιση και κλοπές.............................................................................111 Graffiti......................................................................................................113 Πρόεδρος Τμήματος Ναυπηγών 1997.................................................115 Η τριλογία ιστορικών μηχανών στο ΕΝΜ..........................................117 ΤΑΞΙΔΙΑ ΓΙΑ ΔΟΥΛΕΙΑ...............................................................................123 CIMAC – CONSEIL INTERNATIONAL DES MACHINES À COMBUSTION..........................................................................................132 ΠΕΡΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ...................................................................................138 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
7
Καθηγητές ...............................................................................................144 Μάθημα ΛΣΠΣ – Λειτουργία και συντήρηση πλοίων και στολών....146 Διπλωματικές και Διδακτορικά.............................................................149 Αξιολόγηση εκπαίδευσης.......................................................................151 ΚΑΤΑΛΗΨΕΙΣ...............................................................................................154 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ........................................161 ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ-ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ.........................................................................................................162 ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΕΝΟΠΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ...........................................166 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΚΑΙ ΕΜΠ ..........................................................168 CONSULTING ..............................................................................................171 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ PROJECTS .........................................................................174 ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΕΩΝ ΡΥΠΩΝ ..........................................................177 HERCULES.....................................................................................................180 ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ HI-TECH..................................................................................190 Technisystems..........................................................................................192 Mother......................................................................................................194 Propulsion Analytics..............................................................................196 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4: ΜΕ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ.......................................................................199 ΤΑΞΙΔΙΑ ΑΝΑΨΥΧΗΣ.................................................................................202 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: ΤΙ ΣΧΟΛΗ ΠΑΡΑΔΙΔΟΥΜΕ;...................................................216
8
Παραδόσεις
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ
ΣΤΗ ΒΟΥΛΑ (1954-1972)
Π
έρασα ωραία παιδικά χρόνια. Ο πατέρας μου ήταν αεροπόρος και μεγάλωσα μέσα κυριολεκτικά στα αεροπλάνα. Όταν ήμουν τεσσάρων πέντε χρονών μ’ έπαιρνε στο αεροπλάνο μαζί στα ταξίδια για να ελαφρύνει τη μάνα μου που μόλις είχε γεννήσει τον αδελφό μου. Έχω κάνει πολλές ώρες στο Douglas DC3-Dacota και DC4 διαβάζοντας Mίκυ Μάους ενώ το αεροπλάνο κλυδωνιζόταν στα σύννεφα. Αν το δρομολόγιο ήταν μικρό, ο πατέρας μου με άφηνε, μέχρι να γυρίσει, στο Αεροδρόμιο Ελληνικού, στην αίθουσα του Link Trainer, ενός προσομοιωτή πτήσεως για εκπαίδευση πιλότων, το τέλειο λούνα παρκ. Μέναμε για μεγάλο διάστημα του χρόνου στη Βούλα, κοντά στο Αεροδρόμιο, όπου δούλευε ο πατέρας μου. Μέχρι αρχές Νοεμβρίου πηγαίναμε για μπάνιο. Το καταχείμωνο μετακομίζαμε στην Αθήνα, αρχικά στον Κεραμεικό, στον πάνω όροφο ενός διώροφου νεοκλασικού με πλημμελή θέρμανση, μετά στην Πλατεία Αμερικής σε πολυκατοικία. Η Βούλα ήταν το σημείο αναφοράς, χωματόδρομοι τότε, τη χρονιά που ανοίχτηκαν τάφροι για άσφαλτο και πεζοδρόμια – ήταν μοναδική ευκαιρία να έχουμε έτοιμα χαρακώματα με ανάχωμα και 5-6 μ. απόσταση για πετροπόλεμο εκατέρωθεν. Η πρόσβαση στη θάλασσα πέντε λεπτά με τα ποδήλατα, διασχίζοντας έναν δρόμο με ελάχιστα αυτοκίνητα. Παρέες με ποδήλατα Philips ΣΤΗ ΒΟΥΛΑ (1954-1972)
9
και Hercules εγγλέζικα, κάναμε αγώνες άλματος μήκους από την άκρη του προβλήτα στη θάλασσα μαζί με το ποδήλατο και αγώνες ταχύτητας στην κατηφόρα του Κρεμαστού Λαγού, ενίοτε με ατυχήματα. Θυμάμαι την έξοδο από τον δρόμο και την τραυματική προσγείωση στα αγκάθια φραγκοσυκιάς. Στις ζέστες του καλοκαιριού κοιμόμασταν με ανοιχτές πόρτες και παράθυρα, δεν υπήρχε έγνοια κλοπής.
Στη Βούλα, 1958
Για το σχολείο έπαιρνα το λεωφορείο της γραμμής από τη Βούλα μέχρι το Φάληρο, μετά το σχολικό για τη Σχολή Μωραΐτη στο Ψυχικό, μιάμιση ώρα δρόμο σύνολο. Για ένα παιδάκι έξι χρονών να κάνει μόνο του αυτό το δρομολόγιο είναι ανήκουστο σήμερα, τότε όμως όλος ο κόσμος ήταν φιλικός. Αν είχα χάσει τα 10
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΠΕΡΙ ΑΤΟΜΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ
ναύλα μου, στην επιστροφή έλεγα στον εισπράκτορα να τα πάρει από τον κυρ Αριστείδη στο περίπτερο της αφετηρίας Βούλας. (Με έκπληξη διαπίστωσα ότι το 2024 ο εγγονός μου Νίκολας, πέντε χρονών, περπατάει μόνος του από το σπίτι δύο τετράγωνα παρακάτω, στο νηπιαγωγείο στη Ζυρίχη, όπως και όλοι οι συμμαθητές του!) Τελείωσα τη Σχολή Μωραΐτη το 1972. Πέρασα ευχάριστα στο σχολείο. Στο Δημοτικό είχα την τύχη να έχω πολύ καλούς δασκάλους, Σοφία Κούση, Λιακόπουλο. Στο Γυμνάσιο, επίσης, είχα εξαιρετικούς καθηγητές, Δημαρά, Κυνηγό, Μουντέ, Λιγνάδη, Γεωργουσόπουλο, Γιανναρά, Χουρμουζιάδη, Κρεμμυδά. Πολλοί έγιναν καθηγητές Πανεπιστημίου κατόπιν. Ήμουν Πρόεδρος της Μαθητικής Κοινότητας Σχολείου στην 6η Γυμνασίου. Εκφώνησα τον λόγο στην αποφοίτηση, μου φαίνεται κάπως γλυκερός τώρα. Ίσως υποσυνείδητα απέκρουα τη ρητορική ερώτηση στην τάξη του φιλόλογου Μερακλή, κατόπιν καθηγητή Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων: «Τι μπορεί να καταλάβει ένας Κυρτάτος από ένα ηλιοβασίλεμα;» Μεγαλώνοντας σαν παιδί στη Βούλα είχα άμεση σχέση με τη θάλασσα. Είχαμε μια βάρκα, μετά κάναμε προπόνηση ιστιοπλοΐα και κολύμβηση. Στο λιμάνι περνάγαμε πολλή ώρα, λύσε δέσε μηχανές, αξονικά, προπέλες, επισκευές στα πολυεστερικά, αλλά και βόλτες, ψαρέματα στα Μερμήγκια. Ο πατέρας μου και ο θείος μου ήταν πιλότοι, αρχικά στην Πολεμική Αεροπορία, μετά στην ΤΑΕ και στην Ολυμπιακή. Το 1957 έφεραν από τη Γαλλία ψαροντούφεκα, ψάρευαν έξω από τη Βούλα και στα νησιά – είχε ψάρι τότε.
ΣΤΗ ΒΟΥΛΑ (1954-1972)
11
160 × 230 SPINE: 15.2 FLAPS: 70
ISBN 978-618-205-744-5
9 786182 057445
ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ
Καθηγητής Ξεν. Παπαρρηγόπουλος, LL.M. (Harvard), S.J.D. (id.)
Νικόλαος Π. Κυρτάτος
Ένα απροσδόκητα συναρπαστικό βιβλίο. Όποιος δίδαξε, σπούδασε ή εργάστηκε σε Ελληνικό Πανεπιστήμιο τα τελευταία τριάντα πέντε χρόνια οφείλει να το διαβάσει. Αλλά και όποιος ενδιαφέρεται να μάθει πώς έζησε και τι αφήνει πίσω του (εξού και ο πολύσημος τίτλος «Παραδόσεις») το φιλοπρόοδο εκείνο τμήμα της μεταπολεμικής μεσοαστικής τάξης που σπούδασε στα καλύτερα Πανεπιστήμια του εξωτερικού και επέστρεψε στην πατρίδα για να διδάξει και να προωθήσει την επιστήμη και την έρευνα. Ο Κυρτάτος ιστορεί τη διαδρομή ενός ακάματου και ταλαντούχου ερευνητή και πανεπιστημιακού δασκάλου που παλεύει και καταφέρνει τελικά να στήσει ένα διεθνούς επιπέδου Εργαστήριο πειραμάτων στο ΕΜΠ ξεπερνώντας μύριες δυσκολίες. Η διαδρομή περιγράφεται με τους καταιγιστικούς ρυθμούς αστυνομικού μυθιστορήματος, όπου η τύχη της αποστολής κρέμεται ανά πάσα στιγμή από μια κλωστή, ενώ δεν λείπουν τα ξεκαρδιστικά επεισόδια και οι απίθανες καταστάσεις. Ευρύτερα σημαντικά είναι τα συμπεράσματα του βιβλίου για την πανεπιστημιακή εκπαίδευση, την έρευνα, τη συνεργασία Πανεπιστημίου και αγοράς, τη δημιουργία τεχνοβλαστών μέσα από τα Πανεπιστήμια. Υποχρεωτικό ανάγνωσμα για όποιον ενδιαφέρεται για το μέλλον της παιδείας στην Ελλάδα, και όχι μόνο.
Ο Νικόλαος Π. Κυρτάτος ήταν Καθηγητής Ναυτικής Μηχανολογίας ΕΜΠ έως το 2021.