160 × 230 SPINE: 14.4 FLAPS: 70
Μια σαφή, απλή και λογική πρόταση για την ίδια την ουσία της πραγματικότητας. Έναν τρόπο να ξαναδούμε γνωστά πράγματα με νέα μάτια, πιο διαυγή και πιο κατανοητά.
Η Μη Τελειότητα προσφέρει ένα νέο, ισχυρό, και ταυτόχρονα απλό, ερμηνευτικό πλαίσιο που μπορεί να στηρίξει κάποιον τη στιγμή που το παλιό πλαίσιο δεν είναι πλέον επαρκές. Είναι ένα βιβλίο το οποίο ίσως στην αρχή μοιάζει απαιτητικό, αλλά στην πραγματικότητα γίνεται «καταφύγιο», όταν οι συμβατικές απαντήσεις αρχίζουν να καταρρέουν. Η αμφισβήτηση, αν και αρχικά ίσως είναι άβολη, αποτελεί στην πραγματικότητα μια βαθιά και υγιή διαδικασία που οδηγεί σε προσωπική ανάπτυξη.
ISBN 978-618-205-797-1
9 786182 057971
Στιγμές, Σημεία και Στίγματα...
Οι περισσότεροι άνθρωποι κάποια στιγμή θα αντιμετωπίσουν ερωτήματα τα οποία δεν καλύπτονται από τις συμβατικές, «βολικές» εξηγήσεις.
Δημήτρης Μπούρας
Α
κόμα και ο πιο «βολεμένος» –ιδεολογικά και εννοιολογικά– άνθρωπος έχει μέσα του την εγγενή ανάγκη να καταλάβει τον κόσμο που τον περιβάλλει, να εξηγήσει τις βαθύτερες αιτίες της ύπαρξης και να δώσει νόημα στη ζωή του. Το βιβλίο παρέχει ακριβώς αυτό:
Ο Δημήτρης Μπούρας ταξίδευε με κάποιο πλοίο για περισσότερο από τρεις δεκαετίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό τον βοήθησε να αναπτύξει –αν δεν του το επέβαλε– μια ιδιαίτερη σχέση με τις έννοιες Χώρος και Χρόνος. Το αυτοδίδακτος θα μπορούσε να είναι μια δήλωση, ένα ερώτημα ή ίσως μια καταγγελία.
Στιγμέ� ς, Σημεί�α και Στί�γματα...
Τιτλος
Στιγμές, Σημεία και Στίγματα... Συγγραφέας
Δημήτρης Μπούρας Σειρα
Επιστημονικά [5358] 0725/10 Επιmελεια - Διορθωση
Μαρίνα Σταμέλου Layout - Design Myrtilo, Λένα Παντοπούλου Copyright© 2025 Δημήτρης Μπούρας Πρώτη Εκδοση
Αθήνα, Ιούλιος 2025 ISBN 978-618-205-797-1
ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΔΙΑΘΕΣΗ Βατάτζη 55, 114 73 Αθήνα | Τηλ.: 210 64 31 108
ocelotos@ocelotos.gr | www.ocelotos.gr
Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας, (Ν. 2121/1993, όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) καθώς και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται η καθ’ οιονδήποτε τρόπο ή μέσο (ηλεκτρονικό, μηχανικό ή άλλο) αντιγραφή, φωτοανατύπωση και γενικώς αναπαραγωγή, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου χωρίς τη γραπτή άδεια του δικαιούχου συγγραφέα.
ΔημήτρHς Μπούρας
Στιγμέ� ς, Σημεί�α και Στί�γματα...
— Αθήνα 2025 —
Η στιγμή…
Σ
τα ταξίδια μου ως ναυτικός, μου άρεσε τα απογεύματα, όταν βέβαια οι καιρικές συνθήκες το επιτρέπουν, να περπατώ στο κατάστρωμα και να απολαμβάνω το δειλινό στην απεραντοσύνη του ωκεανού. Σήμερα, όμως, βρισκόμουν στη γέφυρα του πλοίου έχοντας έτσι μια πιο πανοραμική θέα. Ωστόσο, δεν ήταν η υψομετρική μου θέση που έκανε εκείνο το δειλινό διαφορετικό. Ούτε, βέβαια, το αρυτίδωτο της επιφάνειας του ωκεανού. Ήταν τόσο αψεγάδιαστη, που μπορούσα να διακρίνω το είδωλό μου σε αυτή σαν σε καθρέφτη. Τα παχουλά κύματα, που δημιουργούσε η πλώρη του πλοίου καθώς αυλάκωνε τον ωκεανό –νωχελικά όπως σέρνονταν προς την πρύμνη–, εύκολα παγιδεύονταν στις δίνες της προπέλας βοηθώντας τη να μορφοποιήσει την υδάτινη πλεξούδα που το πλοίο άφηνε πίσω του. Εφήμερο ίχνος στον χώρο και τον χρόνο. Τα τεμπέλικα αυτά κύματα δεν ήταν ικανά να αλλοιώσουν το είδωλό μου στην επιφάνεια του ωκεανού. Το περιβάλλον είχε μια απόκοσμη παραξενιά, μια υπερβατικότητα, θα έλεγα, που η νόησή μου αδυνατούσε να διαυγάσει. Ο ήλιος, ακριβώς στην ευθεία της πλώρης, άγγιζε εκείνη τη στιγμή τον ορίζοντα χαρίζοντας στα λίγα ασθενικά συννεφάκια, που προέτρεξαν εκεί να τον αποχαιρετήσουν, αλλά και σε μένα, που τα παρατηρούσα όλα αυτά, μοναδικούς συνδυασμούς χρωμάτων. Η φύση επιδείκνυε την ομορφιά της χωρίς φειδώ προκαλώντας τόσο τον κορεσμό των αισθήσεων όσο και την αδρανοποίηση της σκέψης. Καθώς ο ήλιος αφηνόταν στο άπειρο του χώρου, ο ορίζοντας, μαγεμένος από το μυστήριο της στιγμής και την ομορφιά του τοπίου, τον ακολουθούσε αδιαφορώντας για τη δική μου μοναξιά και υπαρξιακή ανασφάλεια που η απώλεια αυτού του μη αντικειμενικού ορίου μού προξενούσε.
Στιγμές, Σημεία και Στίγματα...
5
Ο ορίζοντας για κάθε ταξιδιώτη, ειδικά για τους ναυτικούς, όπως και γενικά για κάθε άνθρωπο, δεν αποτελεί μόνο ένα σημείο αναφοράς, ένα όριο, αλλά κατά κάποιον τρόπο είναι μια πηγή από την οποία αναδύονται όνειρα, προσδοκίες και ελπίδες. Πάντα περιβαλλόμαστε από κάποιο όριο, από κάποιον ορίζοντα –όχι κατ’ ανάγκη γεωγραφικό– που ποτέ δεν φτάνουμε, όσο κι αν προχωρήσουμε, και που πάντα ξέρουμε ότι κάτι υπάρχει πέρα από αυτόν. Τα αστέρια, ξεθαρρεμένα από την απουσία της Σελήνης, έκαναν δειλά δειλά την εμφάνισή τους αποκτώντας ταυτόχρονα ένα δίδυμο αδερφάκι στην επιφάνεια του ωκεανού, εκεί που το δικό μου είδωλο ξεθώριαζε εντείνοντας τους υπαρξιακούς μου προβληματισμούς. Η λάμψη των άπειρων αστεριών, πραγματικών και μη, πλημμύριζε τον χώρο, έναν χώρο που ήταν μόνο φως. Όπου κι αν έριχνα το βλέμμα μου, το ίδιο αινιγματικό, παράξενο φως αντίκριζα. Αδυνατούσα να διακρίνω κάτι το συγκεκριμένο, κάτι που να ταυτίζεται ή να προσομοιάζει με τα εμπειρικά μου βιώματα. Ένιωσα ότι μαζί με τη νόησή μου, που παρέμενε αδρανής και δεν μπορούσε να παράγει σκέψη, πάγωνε και ο χρόνος. Τίποτα δεν άλλαζε γύρω μου και οι οντότητες έχασαν την υπόστασή τους, ο ουρανός, ο ωκεανός και τα αστέρια είχαν κατά κάποιον τρόπο εξαϋλωθεί. Τα πάντα έγιναν «Ένα», μια καθολική οντότητα που ισοδυναμούσε με το απόλυτο τίποτα, ή το σχεδόν τίποτα, γιατί υπήρχα κι εγώ, ο παρατηρητής τού σχεδόν τίποτα. Όλα είχαν γίνει χώρος. Το παράξενο φως, που διαχεόταν από κάθε σημείο προς κάθε σημείο, δεν ήταν παρά χώρος. Τίποτα άλλο εκτός από φως, καμία μεταβολή δεν συνέβαινε. Ο χρόνος είχε όντως σταματήσει μαζί με τη σκέψη μου και τα αισθήματά μου. Ήμουν ένα σημείο ή ένα στίγμα στο άπειρο, στο σχεδόν τίποτα. Ήταν σαν να εγκλωβίστηκα στο εσωτερικό ενός τεράστιου σφαιρικού καθρέφτη, που με βομβάρδιζε με φως, ή στο εσωτερικό μιας κοσμικής μαύρης τρύπας και το σώμα μου, όπως και οι άλλες οντότητες γύρω μου, έχασε την υλική του υπόσταση. Το περιβάλλον γινόταν τόσο παράξενο κι απόκοσμο που, αν δεν ήταν το κλαψιάρικο μουρμουρητό της μηχανής του πλοίου, που αρνούνταν να
6
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΟΥΡΑΣ
δεχτεί την καταδίκη της να εργάζεται ασταμάτητα έως το επόμενο λιμάνι, θα έχανα κάθε επαφή με την αντικειμενική πραγματικότητα. Εκείνη τη στιγμή, αισθάνθηκα ότι η δική μου παρουσία, η δική μου διαφορετικότητα κηλίδωνε την υπαρξιακή καθαρότητα που απλωνόταν γύρω μου, και μου γεννήθηκε η παρόρμηση να ανέβω πιο ψηλά, στην κόντρα γέφυρα και από εκεί στο άλμπουρο, το ψηλότερο σημείο του πλοίου, και να αφεθώ στον χώρο, να γίνω χώρος και ο ίδιος. Ύπαρξη στην αγνότερη μορφή της. Για μια στιγμή, πίστεψα ότι μπορούσα να γίνω ένα με τον χώρο, να απαλλαγώ από τη διαφορετικότητά μου, να εξαλείψω το «Εγώ» μου, ό,τι κι αν είναι αυτό το «Εγώ».
Στιγμές, Σημεία και Στίγματα...
7
Το σημείο…
Ξ
ύπνησα από τους ανατριχιαστικούς θορύβους του πλοίου, που έμοιαζε να υποφέρει από τις ανελέητες επιθέσεις των κυμάτων. Αντικείμενα έπεφταν με κρότο στα τοιχώματα της καμπίνας μου αλλά και στις διπλανές. Ως ναυτικός, έπειτα από δεκαετίες στη θάλασσα, το καράβι δεν είναι πια απλώς μια κατασκευή, ένα αντικείμενο για μένα. Είναι προέκταση και κομμάτι του εαυτού μου και αισθάνομαι κάθε του ανάγκη ή αντίδραση, όταν βρίσκομαι πάνω σε αυτό. Έτσι, εκείνη τη στιγμή, ένιωθα τα ραπίσματα των κυμάτων στο δικό μου σώμα. Καταλάβαινα ότι είχαμε πέσει σε πολύ άσχημο καιρό και απορούσα πώς, παρά τα σύγχρονα μέσα που διαθέτει το πλοίο, δεν είχαμε κάποια πρόβλεψη για τα ακραία καιρικά φαινόμενα ούτε καν λίγες ώρες πριν αυτά εκδηλωθούν. Ήμουν ο πρώτος μηχανικός του πλοίου και ήξερα ότι ήταν επιτακτική ανάγκη να κατέβω στο μηχανοστάσιο και να επικοινωνήσω με τον αξιωματικό φυλακής στη γέφυρα και τον καπετάνιο. Αναρωτιόμουν, μάλιστα, πώς δεν με είχε αναζητήσει κανείς. Ούτε από τη γέφυρα ούτε ο υφιστάμενος μηχανικός, που ήταν επιφορτισμένος με τη νυχτερινή επιφυλακή του μηχανοστασίου. Προσπάθησα να χρησιμοποιήσω το τηλέφωνο ανάγκης, αλλά ήταν άφαντο. Τα πάντα γύρω μου, όπως φαντάζομαι και το τηλέφωνο, αιωρούνταν και κατρακυλούσαν. Ήταν σαν κάποιος γίγαντας να είχε τοποθετήσει το πλοίο σε ένα τεράστιο μίξερ και να το έθεσε σε λειτουργία, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Αναρωτιόμουν, αν ζούσα έναν εφιάλτη, αν όλο αυτό που συνέβαινε ήταν αληθινό. Παρέμεινα πάνω στο κρεβάτι μου, χωρίς, η αλήθεια είναι, κάποια ιδιαίτερη προσπάθεια, παρόλο που όλα γύρω μου στροβιλίζονταν ανεξέλεγκτα. Τίποτα από όσα ένιωθα ή ζούσα δεν φαινόταν να βγάζει νόημα. Τελικά, ύστερα από δεν ξέρω πόση ώρα, κατέβηκα από το κρε-
8
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΟΥΡΑΣ
βάτι και κατευθύνθηκα προς το μηχανοστάσιο. Προχωρούσα, βαδίζοντας πότε στο δάπεδο των διαδρόμων και πότε στα τοιχώματά τους, εξαιτίας των κλίσεων που έπαιρνε το πλοίο, ενώ ταυτόχρονα προσπαθούσα να αποφεύγω και τα μετακινούμενα αντικείμενα. Στη διαδρομή μου μέχρι την είσοδο του θαλάμου ελέγχου του μηχανοστασίου, δεν συνάντησα κανένα άλλο μέλος του πληρώματος. Για μια στιγμή, σκέφτηκα ότι είχαν εγκαταλείψει το πλοίο, αδυνατώντας να πιστέψω ότι κοιμόνταν με όλον αυτό τον χαλασμό που γινόταν. Έχοντας αυτές τις σκέψεις, έφτασα στην είσοδο του θαλάμου ελέγχου στο μηχανοστάσιο. Η είσοδος βρισκόταν σε μια σχετικά μικρή πλατφόρμα στο μέσον περίπου του ύψους του μηχανοστασίου, το οποίο περιβαλλόταν από κάγκελα. Στηριζόμενος σε αυτά, προσπάθησα να ανοίξω την πόρτα, αλλά τότε έγινε αυτό που από την αρχή φοβόμουν ότι θα συμβεί. Το πλοίο πήρε μια τόσο μεγάλη κλίση, από την οποία δεν μπόρεσε να επανέλθει, και το αισθάνθηκα να ανατρέπεται. Μαζί με τους θορύβους που έκαναν τα διάφορα αντικείμενα καθώς έπεφταν, διέκρινα τον επιθανάτιο βρυχηθμό τόσο της κύριας μηχανής όσο και της ηλεκτρομηχανής του πλοίου. Στις συνθήκες που διαμορφώνονταν αδυνατούσαν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους. Οι μπαταρίες φωτισμού έκτακτης ανάγκης προσπάθησαν να στείλουν μια τελευταία ελπίδα, φωτίζοντας για λίγο τον χώρο, αλλά σύντομα εγκατέλειψαν και αυτές. Θυμάμαι ότι προσπαθούσα να κρατηθώ από τα κάγκελα της πλατφόρμας πάνω στην οποία βρισκόμουν και να μην αφεθώ στο κενό όταν, μαζί με το σκοτάδι που απλωνόταν στον χώρο του μηχανοστασίου, επικράτησε και απόλυτη ησυχία. Τα πάντα ξαφνικά γαλήνεψαν. Λες κι εκείνος ο γίγαντας, που είχε θέσει σε λειτουργία το μίξερ τώρα, έχοντας ολοκληρώσει το καπρίτσιο του, γύρισε τον διακόπτη και το σταμάτησε. Μόνο που εγώ βρέθηκα εγκλωβισμένος στο μηχανοστάσιο του πλοίου μου, το οποίο είχε πλέον ανατραπεί και κατευθυνόταν προς τον πυθμένα του ωκεανού, και που, σύμφωνα με όσα είχε πει ο υποπλοίαρχος το προηγούμενο απόγευμα, βρισκόμασταν πάνω από το βαθύτερο σημείο
Στιγμές, Σημεία και Στίγματα...
9
160 × 230 SPINE: 14.4 FLAPS: 70
Μια σαφή, απλή και λογική πρόταση για την ίδια την ουσία της πραγματικότητας. Έναν τρόπο να ξαναδούμε γνωστά πράγματα με νέα μάτια, πιο διαυγή και πιο κατανοητά.
Η Μη Τελειότητα προσφέρει ένα νέο, ισχυρό, και ταυτόχρονα απλό, ερμηνευτικό πλαίσιο που μπορεί να στηρίξει κάποιον τη στιγμή που το παλιό πλαίσιο δεν είναι πλέον επαρκές. Είναι ένα βιβλίο το οποίο ίσως στην αρχή μοιάζει απαιτητικό, αλλά στην πραγματικότητα γίνεται «καταφύγιο», όταν οι συμβατικές απαντήσεις αρχίζουν να καταρρέουν. Η αμφισβήτηση, αν και αρχικά ίσως είναι άβολη, αποτελεί στην πραγματικότητα μια βαθιά και υγιή διαδικασία που οδηγεί σε προσωπική ανάπτυξη.
ISBN 978-618-205-797-1
9 786182 057971
Στιγμές, Σημεία και Στίγματα...
Οι περισσότεροι άνθρωποι κάποια στιγμή θα αντιμετωπίσουν ερωτήματα τα οποία δεν καλύπτονται από τις συμβατικές, «βολικές» εξηγήσεις.
Δημήτρης Μπούρας
Α
κόμα και ο πιο «βολεμένος» –ιδεολογικά και εννοιολογικά– άνθρωπος έχει μέσα του την εγγενή ανάγκη να καταλάβει τον κόσμο που τον περιβάλλει, να εξηγήσει τις βαθύτερες αιτίες της ύπαρξης και να δώσει νόημα στη ζωή του. Το βιβλίο παρέχει ακριβώς αυτό:
Ο Δημήτρης Μπούρας ταξίδευε με κάποιο πλοίο για περισσότερο από τρεις δεκαετίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό τον βοήθησε να αναπτύξει –αν δεν του το επέβαλε– μια ιδιαίτερη σχέση με τις έννοιες Χώρος και Χρόνος. Το αυτοδίδακτος θα μπορούσε να είναι μια δήλωση, ένα ερώτημα ή ίσως μια καταγγελία.