Gram december 2016

JAARGANG 107 | NUMMER

GRAM VAKBLAD VAN DE

10

December 2016

Composteren en milieubelasting

Nieuwe traditie: samen vegen op Nieuwjaarsdag

Diftar houdt de gemoederen bezig Gemeentehuis als grondstoffendepot

Weet wat je strooit

Zout tot nadenken!

Gladheidbestrijding speelt het hele jaar door.

Weer of geen weer. De tijd buiten de winter om gebruiken we om ervoor te zorgen dat we er straks helemaal klaar voor zijn. Want de veiligheid van de weggebruiker staat voorop. Alle aspecten nemen we onder de loep. Van inzet van mens en materieel tot en met voldoende zoutvoorraad. Hoewel alle? Weet u wel precies wat u op uw wegen strooit? Of is zout gewoon zout? Ons vacuümzout bevat nauwelijks tot geen zware metalen en sulfaten en wordt voor 50% zonder CO2-belasting gewonnen. Een zuiver product dat met overwegend zuivere energie het licht ziet en ook nog eens van bekende herkomst. Een geruststellende gedachte. Kortom: “Weet wat je strooit”.

Ed de Jong Account Manager Gladheidbestrijding

Meer weten? www.wegenzout.nl of mail naar wegenzout@akzonobel.nl.

AN_202557_030716

AkzoNobel. Zuiver zout.

inhoudsopgave

Vakblad van de NVRD

5

10

18

Hoe doen zij dat? Deze maand: voorkomen van vuurwerkoverlast Welke maatregelen worden er genomen om vuurwerkoverlast tegen te gaan?

En in hoeverre zijn de containers in Nederland hufterproof?

Beslommeringen rond diftar Twintig jaar na de uitvinding van het diftar-instrument functioneert het in veel gemeenten. In plaatsen waar het gemeentebestuur invoering overweegt, leidt de prijsprikkel tot felle discussies in de gemeenteraad. Hoe gaan bestuurders in Zwolle, Deventer en Gouda daarmee om?

Een gemeentehuis als grondstoffendepot Met scherpe duurzaamheidsdoelen in het vooruitzicht zoeken lokale overheden naar manieren om de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te maken. In Brummen en Venlo hebben ze al flinke stappen gemaakt. Daar staan de eerste circulaire gemeentehuizen van het land.

20

Afvalscheiding als uitgangspunt voor verandering In het project MIJNwijk fungeert het reorganiseren van het afvalsysteem als vliegwiel voor het bevorderen van sociale cohesiein een Arnhemse wijk.

23

Toekomst van huishoudelijk en soortgelijk afval Opiniestuk over een doelmatig toekomstig inzamelsysteem; naar een slimme combi van bron- en nascheiding.

04 Bezem 08 Afvalinzameling by night 12 Interview met Yvonne Leenaars, bedrijfsleider van Eureco 14 Ghanese afvalmanagers op werkbezoek in Amsterdam 26 Benchmarkanalyse: opnieuw meer afvalscheiding in 2015 28 Gemeente Schoon gaat door in Foto voorplaat: Herman Engbers, Hollandse Hoogte

landelijke organisatie voor zwerfafval 29 NVRD nieuws 29 Column Olaf Prinsen 30 Lunchbox voor opscheppers 31 Branchenieuws 32 Index: overzicht hoofdartikelen 2016 34 Agenda en colofon

Lees verder op pag. 28

GRAM | december 2016

3

BEZEM (on)zichtbaar ‘Zien en gezien worden, dat is de vraag’. Vrij vertaald naar Shakespeare’s Hamlet. Alhoewel het origineel ook wel klopt in de dagen aan het einde van het jaar: ‘To be or no to be’. Ja, als je maar een goed en zichtbaar veiligheidshesje aan hebt. Je wordt als Bezem soms zo maar over het hoofd gezien en voor je het weet, lig je onder een brommer of tegenwoordig een elektrische fiets. Het is een dilemma waar we al jaren mee worstelen.

Moet je als reiniger wel of niet zichtbaar zijn, moeten prullenbakken wel of niet opvallen in het straatbeeld. Geeft een zichtbare schoonmaakactiviteit een schoner gevoel en zorgen groene, blauwe of knalgele bakken voor minder zwerfafval? Een ‘clash of professies’ dreigt weer eens. Stedenbouwers gruwen bij de aanblik van alles wat in zichtlijnen staat of niet past in het beeld dat zij in hun hoofd hebben. Dat er dan van alles op de grond wordt gegooid is niet hun zorg. Als het plaatje maar deugt. Hun kijk op de buitenwereld.

Zichtbaar reinigen lijkt absoluut wel te werken en ik maak ook graag een praatje met een bewoner. Maar nu het donker is geworden en het aantal uren van zichtbaarheid minder is, gaat die vlieger niet meer op. Opletten dus. Voor iedereen. Ook als het glad wordt natuurlijk. We kunnen

4

GRAM | december 2016

strooien wat we willen, nat of droog, maar iedereen moet natuurlijk vooral zelf opletten. Mijn kleding is goed zichtbaar en ook gereed voor de kou, mocht die komen.

Handschoenen liggen klaar.

Onze branche is onzichtbaar zichtbaar. Al heel lang. We zijn pas zichtbaar als we er niet zijn. Het wrange van ons vak. Maar een mooi vak en echt ook wel een dankbaar vak. Of je nu op kantoor het grondstoffenbeleid maakt, in een vuilniswagen rijdt of op straat de bezem er door haalt, we weten allemaal dat we in ons vak toch redelijk onmisbaar zijn. Gelukkig dringt dat belang ook steeds meer door bij de hogere echelons. Circulair Nederland 2025, voor mij als Bezem best ingewikkeld maar ik zie mooie voorbeelden. Voorbeelden met veel energie om mooie dingen te doen en te maken. Zaken die gezien mogen worden. Concrete zaken. Wij kunnen en zullen daar ons steentje aan bijdragen. Zichtbaar of onzichtbaar. Ook in het nieuwe jaar. Die handschoen past ons allemaal.

Hoe doen zij dat?

Tekst: Hetty Dekkers

Deze maand:

vuurwerkoverlast voorkomen Welke maatregelen worden er geno-

Gebruikt u vuurwerkvrije zones

men?

en/of hufterproofcontainers, zo ja

Tegen het afval voeren we al een aantal

met succes?

jaren actie. Met posters en flyers roepen

Zoals wij het nu doen met de contai-

we bewoners op zelf hun straat schoon

ners loopt het best goed. Sommige

te vegen op Nieuwjaarsochtend. We heb-

vuurwerkvandalen hebben een sleutel

ben alle verkopers van vuurwerk bereid

van dat dekseltje, maar als je de bin-

gevonden zo’n flyer mee te geven aan

nenbak eruit haalt is dat probleem op-

hun klanten, dat heeft echt resultaat. Te-

gelost. Ik heb nog geen nieuwe afval-

gen de andere soorten overlast hebben

bakken voorbij zien komen die volgens

we een heel pakket aan maatregelen ge-

mij echt hufterproof zijn.

nomen. We zorgen dat alle ondergrondse

Met vuurwerkvrije zones doen we wel-

containers leeg zijn rond de jaarwis-

eens proeven. Dit jaar gaan we het

seling. Dat geeft een droge knal en is

weer proberen, op verzoek van bewo-

minder aantrekkelijk. De meeste prul-

ners, bij een recreatiegebied met ma-

lenbakken op straat sluiten we tijdens de

neges. Maar je hikt toch altijd tegen

laatste leging af met een dekseltje. Op de

de handhaving aan, hoe doe je dat?

ergste plekken halen we de binnenbak

We hebben wel een speciaal boa-vuur-

gebiedsmanager openbare ruimte

eruit. Dan valt het vuurwerk gewoon op

werkteam. Zij werken nauw samen met

gemeente Utrecht.

de grond en krijg je dus geen explosie.

de politie en proberen zo veel mogelijk

Contact: f.nuwenhuis@utrecht.nl.

Verder vragen we bewoners hun contai-

op te treden waar nodig.

Fred Nuwenhuis

ner binnen te zetten en maken we een Is er sprake van vuurwerkoverlast

grote ronde door de stad om te zien of

Tips voor andere gemeenten?

en zo ja, in welke vorm?

er nergens een berg rommel of afval ligt

Blijf inventief en probeer steeds nieuwe

Zoals in alle steden wordt ook hier te

die gemakkelijk in brand te steken is.

maatregelen uit. Je merkt vanzelf wat

vroeg en te hard geknald natuurlijk.

We ruimen eventueel alles op en sluiten

werkt en wat niet. Wij gaan nu iets

Maar het vuurwerk veroorzaakt ook

ook bouwterreinen af. We overleggen

proberen met ‘nudging’, verleiden. Op

veel materiële schade. Vooral aan speel-

daarnaast elk jaar met andere steden als

plekken waar veel schade is geweest,

toestellen,

containers,

Amsterdam, Rotterdam en Den Haag om

hangen we borden op met spiedende

afvalbakken op straat, verkeersborden

te zien wat ze daar voor slimme oplos-

ogen en teksten als ‘zoveel kost een

en parkeermeters. Er is meer illegaal,

singen hebben bedacht. De toepasselijke

opgeblazen container’. Kijken of het

zwaar vuurwerk in omloop, waarmee je

dingen nemen we van elkaar over.

helpt.

ondergrondse

al die dingen kunt opblazen. Het schadebedrag schommelt zo rond de 100.000 euro per jaarwisseling. Prullenbakken en parkeermeters worden het vaakst opgeblazen, ieder zo'n 100 stuks per jaar.

Incidenteel raakt ook een ondergrondse container beschadigd, dan praat je meteen over een flink schadebedrag. Het afval dat op straat achterblijft, wordt ieder jaar minder. Mensen ruimen steeds meer zelf op. En ik heb het idee dat het moderne, dure vuurwerk ook minder ver-

>

pakkingen heeft.

GRAM | december 2016

5

Welke maatregelen worden er geno-

we al jaren en toch blijft het gebeuren.

men?

Als vandalen echt zo’n bak op willen bla-

We zijn vorig jaar een campagne gestart

zen, dan lukt ze dat toch. Het vuurwerk

om bewoners te bewegen zelf hun vuur-

wordt ook steeds zwaarder. We hebben

werkafval op te ruimen. Op onze website

er eigenlijk geen afdoende antwoord op.

hadden we een filmpje staan en mensen

Jilles Annema

konden gratis zakken afhalen om de res-

Gebruikt u vuurwerkvrije zones en/

ten in te doen. Voor de eerste keer was

of hufterproof containers, zo ja met

dat een redelijk succes. Er zijn toch en-

succes?

kele tientallen zakken opgehaald. We blij-

Van hufterproof containers heb ik nog

ven natuurlijk met veegwagens rijden,

nooit gehoord. Vuurwerkvrije zones heb-

maar we vinden het niet meer dan nor-

ben wij niet in ons verzorgingsgebied,

maal dat iedereen zich verantwoordelijk

zover ik weet.

voelt voor zijn eigen buurt. Zo’n actie is teamleider Reiniging Meerlanden.

goed voor de bewustwording en het ei-

Tips voor andere gemeenten?

Contact: jannema@meerlanden.nl.

gen verantwoordelijkheidsgevoel.

Zo’n opruimactie is leuk en wakkert de

Is er sprake van vuurwerkoverlast

Tegen het opblazen van de containers

gen op nieuwjaarsdag, een bakje koffie

en zo ja, in welke vorm?

sluiten we vooral de bakken op risicolo-

doen erna. Bewoners kunnen er iets ge-

Er blijft enorm veel liggen op straat, aan

caties twee dagen af, op 30 en 31 decem-

zelligs van maken.

vuurwerkresten. En af en toe wordt er

ber. Dat gebeurt met een opzetklepje.

een container of afvalbak opgeblazen.

Vooral de bakken en brengparkjes waar

Dat varieert van een paar tot tientallen

veel jongeren rondhangen, of die vaker

bakken per jaar.

doelwit zijn, sluiten we af. Maar dat doen

gemeenschapszin aan. Met zijn allen ve-

Nederlandse containers hufterproof?

“Wij houden er standaard rekening mee dat onze containers

Ook de containers van BWaste blaas je zomaar niet op, al-

in de openbare ruimte staan en dus hufterproof moeten

dus marketingmedewerker Paul Maatman. “Ze zijn gemaakt

zijn”, zegt adjunct-directeur Quirijn van Loon van VConsyst.

van stevig materiaal en de zuilen van de containers met toe-

“Je moet er tegenaan kunnen trappen en slaan, zonder dat

gangscontrole zijn op afstand af te sluiten. Sinds twee jaar

hij beschadigd raakt. Daarom gebruiken wij bijvoorbeeld 3

leveren we bovendien speciale vuurwerkafsluitsets.” Maar

mm dik plaatmateriaal, in plaats van 2 mm zoals de norm

het kan altijd verkeerd gaan, geeft hij toe. “Laatst zag ik in

voorschrijft. We zorgen ook voor strakke naden en omge-

een of ander blad een foto van een opgeblazen container

vouwen hoeken aan de deuren, zodat je er niets tussen kunt

die met onderlijf en al uit de put was geslagen. Dan schrik

steken.” Om vuurwerkschade te voorkomen, is de hoeveel-

je wel, dat dat überhaupt mogelijk is. Je vraagt je af of daar

heid zuurstof belangrijk, aldus Van Loon. “Wij letten erop

nu sprake was van vuurwerk of van echte explosieven. De

dat onze containers goed afgesloten zijn en dus zo min

meeste containers kunnen best tegen een rotje, maar als

mogelijk zuurstof aantrekken. Gooi je iets brandends naar

je dynamiet gaat gebruiken, tja, dan wordt het een ander

binnen, dan zal de inhoud hooguit gaan smeulen of vanzelf

verhaal.”

doven. We willen voorkomen dat het tocht in de container, want dat wakkert vuur aan.”

Tegen zwaar vuurwerk dat moedwillig in een ondergrondse container wordt gegooid, is weinig te doen, meent ook Van

Containerproducent Kliko krijgt ook zelden tot nooit klach-

Loon van VConsyst. “Helemaal voorkomen kun je dat nooit.

ten over vuurwerkschade aan ondergrondse containers.

Maar in Nederland gebruiken we gelukkig hoofdzakelijk

Volgens directeur Willem-Jan Achterberg zijn alle Kliko-con-

containers van metaal. In het buitenland zijn ondergrondse

tainers goed af te sluiten met speciale beveiligingssloten.

containers van plastic populairder, die smelten natuurlijk

“Bij sommige containers kan dat elektronisch op afstand, bij

kapot. Bij stalen containers heb je hooguit een vieze roet-

andere moet dat met de hand gebeuren. Negentig procent

aanslag. De half bovengrondse containers, die je veel aan

van de containers die wij leveren hebben een klepdeksel dat

de snelweg ziet staan, zijn wel van kunststof. Die zijn veel

geborgd is. De vergrendeling blijft intact, ook na een even-

kwetsbaarder.”

tuele inwendige explosie.” De standalone zonlichtpanelen die op sommige containers zijn gemonteerd, zijn opvallend hufterproof. “Daar kun je met een honkbalknuppel op slaan, zonder dat er iets gebeurt”, aldus Achterberg.

6

GRAM | december 2016

seling zijn er weer een kleine tachtig

begin januari kerstbomen in komen

prullenbakken opgeblazen, enkele bak-

leveren, mogen ook volle zakken vuur-

ken voor hondenpoepzakjes en één

werkresten inleveren. Daar krijgen ze

zoutkist. Die laatste is van plastic, dus

vijftig cent per zak voor. Die actie loopt

die was eigenlijk niet opgeblazen maar

nu drie jaar en slaat geweldig goed aan.

gesmolten. Het nieuwste wat ze ontdekt

Het wordt elk jaar meer, vorig jaar zamel-

hebben, zijn putdeksels. Vorig jaar zijn

den we op deze manier honderden zak-

er in totaal zestig opgeblazen, waarvan

ken vuurwerkafval in.

er dertig kapot waren. Van vijf putten was de hele kolk ontzet. De totale vuur-

Gebruikt u vuurwerkvrije zones en/

werkschade bedroeg zo’n 70.000 euro,

of hufterproof containers, zo ja met

waarvan de putten het duurst waren.

succes?

Nee, eigenlijk niet. We hebben alleen

Ton de Jong

Welke maatregelen worden er geno-

een vuurwerkvrije zone bij het nieuwe

men?

ziekenhuis ingesteld. Maar daar wonen

Prullenbakken sluiten we deels af of we

weinig mensen, dus daar werd toch al

ontdoen ze van hun binnenbak. We heb-

weinig afgestoken.

ben een voorraad bakken liggen, zodat we de beschadigde exemplaren snel

Tips voor andere gemeenten?

adviseur leefomgeving gemeente Amersfoort.

kunnen vervangen na nieuwjaar. Tegen

Overweeg ook eens zo’n inzamelactie,

Contact: t.dejong@amersfoort.nl.

de putdeksels kun je moeilijk iets doen.

bij ons is het echt een succes. Je moet

Die liggen nu eenmaal los, we hebben er

er wel kosten voor maken, denk aan de

Is er sprake van vuurwerkoverlast

nog geen oplossing voor.

bemande inzamelpunten, maar het resul-

en zo ja, in welke vorm?

Voor de vuurwerkresten op straat heb-

taat groeit ieder jaar explosief. Wij zijn er

Om een idee te geven: vorige jaarwis-

ben we een opruimactie. Kinderen die

tevreden over.

VDK Nederland volgt een nieuwe route.

Sales Manager Engel Ames en Service Manager Sander Geurts van VDK Nederland, hebben de handen ineengeslagen en een nieuwe route bepaald. De nieuwe website is slechts het begin.

De ambitieuze mannen willen met het merk VDK de nieuwe standaard zetten op de afvalinzamelingsbranche.

‘VDK is een Belgisch product, welke door fabrikant Mol Cy volledig in eigen beheer wordt geproduceerd. De vakkundige werkwijze resulteert in een robuust en betrouwbaar product’.

Sander Geurts, Operations Manager.

Met behulp van weer een nieuw demovoertuig worden potentiële klanten overtuigd. Sander en Engel weten hiermee een krachtig wapen in handen te hebben. Bedrijven krijgen het voertuig één week tot hun beschikking en kunnen het gebruik van een VDK zelf ervaren.

Voorheen verkocht Engel trucks, nu verkoopt hij kraakperssystemen, waarbij de klant bepaald op welk merk chassis dit wordt geleverd.

Engel: ‘Men zegt weleens: een foto zegt meer dan duizend woorden, maar na inzet van onze VDK demo hoeft niks meer gezegd te worden. Elke klant die een VDK heeft ervaren is om. Mocht het zo zijn dat het voertuig niet helemaal naar wens is, dan gaan we met die klant in gesprek voor een stukje maatwerk. Het liefst heb ik dan ook de gebruikers aan tafel, want dan komen we altijd tot een passende oplossing.’

‘In deze branche voel ik me thuis, de relatie die ik met afvalinzamelaars kan opbouwen is puur en direct. Deze werkwijze bevalt erg goed’.

Engel Ames, Sales Manager.

Bent u na het lezen van dit artikel nieuwsgierig naar de producten, diensten, werkwijze of het demovoertuig van VDK Nederland? Bezoek dan snel de website: www.vdknederland.nl

Engel Ames

Sales Manager

Sander Geurts

Operations manager

www.vdknederland.nl

GRAM | december 2016

7

NOG VOLOP DISCUSSIE OVER ALTERNATIEVE INZAMELTIJDEN

Afvalinzameling by night Het gaat sneller, efficiënter en is beter voor het milieu. In sommige delen van Nederland is de inzameling van afval in de avonduren en ’s nachts al goed ingeburgerd. Op andere plekken in het land heersen nog twijfels. In de compacte stad kan de nachtinzameling voor overlast zorgen. De voors en tegens in beeld.

De krappe historische binnenstad van Gouda biedt weinig ruimte

aanmerking. Sommige bedrijven sluiten hun bedrijf-

voor ondergrondse containers of perscontainers. De bewoners,

sterrein na acht uur ‘s avonds af. Maar voor onder

die vaak geen tuin hebben, kunnen evenmin een eigen afvalcon-

meer overslag-, transport- en (petro-)chemische be-

tainer herbergen. Het aanbieden van restafval vindt dan ook al

drijven met een 24-uurs ritme is de nachtinzameling

decennialang voor een deel in huisvuilzakken plaats. Minstens zo

uitermate geschikt. Zowel medewerkers als klanten

traditioneel is de inzameling in de avonduren. Inwoners kunnen

staan zes jaar later nog altijd positief tegenover het

hun afval wekelijks in de namiddag tussen vijf en zes uur aan

nachtrijden, weet director fleet & logistics Roger Ver-

de straat zetten. Tot negen uur rijden de perswagens van Cyclus

sluis van SUEZ Nederland. “We kunnen de inzameling

langs om het afval op te halen. Het verzoek, weet manager uit-

heel snel en efficiënt uitvoeren. We zijn een interna-

voering Kees Schrauwen, kwam indertijd van de winkeliersver-

tionaal bedrijf. Ook in het industriegebied rond Gent

eniging, die vond dat de aanblik van de afvalzakken voor een

zamelen we ’s nachts in.”

rommelig straatbeeld overdag zorgden. Sindsdien is het business as usual. “Ons personeel is eraan gewend. De werkschema’s zijn

Weerstand

erop afgestemd. Het tijdstip vinden onze medewerkers beslist

De logische vraag dringt zich dan ook op waarom we

niet erg, want het geeft ruimte om overdag andere dingen te

niet op meer plekken in ons land op deze snelle, ef-

doen, voor ze ’s avonds naar hun werk gaan. Ze kennen de routes

ficiënte en duurzame wijze van inzamelen overgaan.

en weten exact welk straatje ze als eerste moeten hebben en waar

Het stedelijk gebied verschilt echter aanzienlijk van

ze moeten wachten, omdat bewoners daar pas later van hun werk

de 24-uurs economie in het Europoort/Botlekgebied,

thuiskomen. Doorgaans werkt de burger keurig mee.”

geeft Versluis aan. “In de meeste stadscentra is het niet toegestaan na zeven uur ’s avonds in te zamelen.

In vijf van de acht deelnemende gemeenten in de regio Gouda

Dat is begrijpelijk. In onze stedelijke infrastructuur

zamelt Cyclus ook ’s avonds het oud papier in, samen met vereni-

met zijn integratie van winkels en woningen heb je

gingen. Dat gebeurt tweewekelijks tot eenmaal per maand. Als

snel te maken met geluidsoverlast voor omwonenden.

het doordeweeks niet uitkomt, omdat er te weinig vrijwilligers be-

Daarom is er nog veel weerstand bij gemeenten om ‘s

schikbaar zijn, verschuift de papierinzameling naar de zaterdag.

nachts het afval in te zamelen. Andere Europese ste-

“In een aantal gemeenten doen we dat bij wijze van spreken al

den zijn daar veel flexibeler in. En waarom niet? Nu

honderd jaar zo. In andere gemeenten is de avondinzameling van

slibben de wegen dicht en staan wij ’s ochtends in

recenter datum”, vertelt Schrauwen. Gouda gaat begin 2018 over

de rij achter de wagens van Blokker en Heineken en

op diftar. Minicontainers met een chip liggen dan voor de hand.

andere afvaltransporteurs. Optimalisatie is geboden.

Of dat gevolgen heeft voor de avondinzameling in de binnenstad,

Niet voor niets hebben we in Green Deal 6 afgespro-

kan Schrauwen niet zeggen. “In 2017 gaan we daar eens goed

ken om steden in 2025 zoveel mogelijk emissievrij

naar kijken, om alles ook logistiek op orde te krijgen.”

te beleveren.” Volgens Versluis zijn vrachtwagens aanzienlijk schoner en stiller geworden, doordat ze

Bedrijfsafval

op LNG rijden. Door het omgekeerde inzamelen hoeft

SUEZ is al sinds 2010 actief met de nachtelijke inzameling van

restafval niet meer aan huis maar kan het bij het klei-

bedrijfsafval in het Botlekgebied. Bij de start sprak het bedrijf

nere aantal ondergrondse containers in de wijk wor-

(toen nog SITA) van een ‘primeur in de afvalbranche, die mobiliteit

den opgehaald. “Dat dit ’s avonds of ’s nachts gebeurt

bevordert en bijdraagt aan minder CO2-uitstoot’. Groot voordeel

is toch de toekomst”, stelt Versluis die dan ook ver-

van het ’s nachts ledigen van de containers op bedrijventerrei-

wacht dat gemeenten deze mogelijkheid verder zullen

nen in het gebied is de ontlasting van de drukke snelweg A15

onderzoeken.

overdag. De inzamelaars hebben ’s nachts alle ruimte en zitten

8

overdag niemand meer in de weg, niet op de snelweg en niet in en

Proef

rond de bedrijventerreinen waar wordt ingezameld. Dat scheelt in

In Amsterdam heeft Afval Service West (ASW) deze

brandstofverbruik en dus in CO2-emissies. Conclusie van SUEZ:

exercitie al voltooid. ASW is de stichting die in stads-

nachtinzameling levert een prima bijdrage aan duurzaam afval-

deel Amsterdam-West de afvalinzameling onder haar

management. Niet alle bedrijvigheid komt er overigens voor in

hoede heeft. Aanleiding was een motie in de gemeen-

GRAM | december 2016

teraad van oktober 2014 om een proef met nachtinzameling in de hoofdstad te doen. Het idee achter de motie was dat nachtelijk inzamelen voor een betere doorstroming van het verkeer overdag zou zorgen en de verkeersveiligheid zou vergroten. “Tot een proef is het nooit gekomen”, vertelt directeur-bestuurder Edwin Ringeling van ASW. “We hadden op voorhand al twijfels over nachtelijk inzamelen. ‘s Nachts inzamelen is ontzettend kostbaar. Er zijn extra toeslagen

Roger Versluis, SUEZ Nederland: “Er is nog veel weerstand bij gemeenten om ‘s nachts het afval in te zamelen.

Andere Europese steden zijn daar veel flexibeler in.”

voor het personeel mee gemoeid. Overdag kunnen we ons materieel efficiënter inzetten dankzij een operationele bezetting van zestien uur. s’ Nachts

Niet dat ASW de motie niet ter harte nam. Afgelopen voorjaar werd een

zouden we de materieelinzet moeten verkorten naar

proef uitgevoerd met camera’s achterop de ophaalwagens, om te moni-

acht uur, maar wel een zelfde volume moeten opha-

toren hoeveel oponthoud er tijdens de inzameling wordt veroorzaakt.

len. Om dat te realiseren, hebben we meer wagens

“We hebben onderzocht of tijdens de reguliere werkwijze de doorstro-

nodig. Het inzamelmaterieel is nou juist een grote

ming werd beperkt. Uit de camerabeelden blijkt dat dit niet het geval

kostenpost.” ’s Nachts inzamelen is niet per definitie

is. Wat we hebben aangetroffen is hooguit één auto achter de wagen.”

veiliger, stelt Ringeling. In Amsterdam is het immers

Ringeling verwacht duidelijk te hebben gemaakt dat ’s nachts inzamelen

in de nachtelijke uren ook flink druk op straat. In

voor Amsterdam geen geschikte optie is. “Verder houden we al rekening

de compacte binnenstad en direct omliggende wij-

met de verkeersspits die ’s middags op de hoofdontsluitingswegen op

ken zijn bovendien veel woningen met slaapkamers

gang komt. We zamelen daar vóór of na de spits in. En verkeersveilig-

op de begane grond. “Vanwege de beperkte ruimte

heid staat helemaal bovenaan bij ons. Daar treffen we tal van maatre-

op straat door onder meer de stroomleidingen van

gelen voor. Zo zamelen we tijdens openingstijden niet in de buurt van

de trams bevinden de afvalcontainers zich dicht bij

basisscholen in. Onze chauffeurs krijgen geschikte trainingen en onze

de huizen. Anders kunnen we er met onze kranen

wagens zijn voorzien van Europese markeringen voor dode hoeken.

niet bij. We voorzagen al dat we veel overlast zouden

Ook doen we op dit moment een proef met 360-graden camera’s. Dus

veroorzaken, als we die om drie uur ’s nachts gaan

veiligheid zie ik niet als reden om ’s nachts in te gaan zamelen.”

legen. Dat waren zo onze overwegingen om de proef niet te doen.”

Tekst: Pieter van den Brand

In Amsterdam staan afvalcontainers vaak dicht bij woningen, waardoor nachtinzameling veel overlast zou geven.

GRAM | december 2016

9

Wethouders uit Zwolle, Deventer en Gouda over diftar Twintig jaar na de uitvinding van het diftar-instrument functioneert het in veel gemeenten. In plaatsen waar het gemeentebestuur invoering overweegt, leidt de prijsprikkel tot felle discussies in de gemeenteraad. Hoe gaan bestuurders daarmee om? ‘Diftar klinkt als een akelig medicijn.’

In Zwolle is de SP eind september een petitie begonnen tegen het

ruimte en wellicht een professionalisering van de mi-

voornemen van wethouder Filip van As (ChristenUnie) om inwoners

lieustraat op decentraal niveau. “Als we in de buurt

van Zwolle te laten betalen per keer dat zij restafval aanbieden. De

komen van de 100 kilogram per persoon per jaar, ben

gemeente overweegt dergelijk gedifferentieerde tarieven (diftar) in te

ik ervan overtuigd dat de afvalkosten dalen. De se-

voeren om de burgers aan te zetten tot betere afvalscheiding. Diftar

cundaire grondstoffen gaan steeds meer opleveren,

is een prijsprikkel die in veel gemeenten is ingevoerd in plaats van de

de gemeentekosten voor verbranding van restafval

generieke afvalstoffenheffing waarbij bewoners een vast bedrag beta-

dalen en het zal helpen als het kabinet op nationaal

len. Daarbij wordt vaak alleen een onderscheid in het bedrag gemaakt

niveau de circulaire economie steunt met een hogere

tussen alleenstaanden en gezinnen. De SP in Zwolle vreest echter ‘een

verbrandingstax”, aldus Van As. Door te zoeken naar

forse lastenverzwaring’ voor huishoudens die door omstandigheden

‘een brede gemeenschappelijke noemer’ en niet koste

veel restafval hebben, zoals gezinnen met jonge kinderen. Ook huis-

wat het kost een besluit over diftar te nemen, kunnen

houdens in hoogbouw of de binnenstad die geen gf(t) kunnen aanbie-

bestuurders hun halsstarrige collega’s en gemeente-

den, zijn de klos, denkt de SP. Ten slotte is diftar ‘onrechtvaardig’ voor

raadsleden overtuigen, zo heeft Van As geleerd. “Voor-

mensen die veel medisch afval, zoals incontinentiemateriaal, produ-

dat we het doen, moeten we alles op orde hebben. Er

ceren, aldus de SP.

zijn, ook landelijk, nog onderwerpen op te lossen.” De wethouder wacht de petitie van de SP met een gerust

Ook de VVD is geen voorstander van diftar, want het tegengaan van

hart af.

lastenverhoging is nu eenmaal een stokpaardje van de liberalen. In Zwolle is dat een extra moeilijk punt voor de wethouder. Want de

De petitie van de SP in Zwolle is in lijn met het lan-

VVD is coalitiegenoot in het college, net als D66 en PvdA. Volgens

delijk beleid van de SP. Zo is op meerdere plaatsen

sommige beleidsambtenaren ligt de kwestie dermate gevoelig dat

de VVD om redenen van vermeende lastenverhoging

het D-woord niet mag worden uitgesproken. Liever spreekt men ‘een

tegen diftar. Doorgaans zijn GroenLinks, PvdA en D66

prijsprikkel’ voor de reductie van het restafval. Toch maakt wethou-

voorstander. De SGP en het CDA zijn vaak tegen om-

der Filip van As geen gespannen indruk vanwege alle commotie. “Ik

dat zij zich sterk maken voor het (grote) gezin en dus

benader de situatie meer vanuit de gedachte van wat ons bindt”, zegt

ook op kwestie van de luiers stuiten. “Goh, dat wist ik

de ChristenUnie-wethouder. “We hebben in ons lokale Grondstoffen-

niet”, zegt wethouder Frits Rorink van het CDA in De-

plan afgesproken om in 2020 van 190 kilogram nu naar 100 kilogram

venter. “Ik sta daar eigenlijk wat a-politiek in. Ik rede-

restafval per inwoner per jaar te gaan, en daar is een of andere vorm

neer vanuit wat goed is voor de gemeente, en daarom

van prijsprikkel voor nodig. We moeten als overheid eerst zorgen

ben ik zowel in Deventer, als in mijn vorige wethou-

voor voldoende plekken waar burgers hun afval gescheiden kunnen

derschap in Oldenzaal, voorstander van diftar, vooral

aanbieden. Daarbij moeten we creatieve oplossingen verzinnen voor

in de vorm van betalen voor de frequentie waarmee

gf-afval in hoogbouw en het centrum. Ook gaan we meer voorlichting

burgers de restafvalcontainer aan straat zetten.”

geven en afvalcoaches inzetten om mensen te stimuleren.”

Bijplaatsing Weerbarstige materie

In Deventer kwam Rorink naar eigen zeggen in een

GFT in hoogbouw, kattenbakgrit, luiers, krappe ruimte in het centrum,

gespreid bedje. “De beslissing tot het invoeren van

Van As kent de problematiek. “Het is weerbarstige materie die overal

diftar was al in 2012 genomen, na veel politieke dis-

in het land speelt. Het zijn terechte zorgen voor de mensen. We begin-

cussie.” In Oldenzaal ondervond hij die commotie zelf

nen daarom in 2017 met een proef in één wijk. Het uitgangspunt is

aan den lijve. “Veel partijen drijven er wat goedkope

dat de lasten door de afvalproef niet stijgen”, zo heeft Van As coalitie-

politiek mee”, vindt hij. “Ze menen op voorhand al dat

genoot VVD weten te overtuigen.

‘de bevolking in deze stad er niet aan toe is.’ Wat ook

Volgens Van As kunnen de afvaltarieven voor de burgers gelijk blijven

mee speelt is dat onbekend onbemind maakt.” Zo zijn

door betere afvalscheiding. In het begin zijn extra investeringen no-

volgens Rorink vooral lokale partijen vaak tegen dif-

dig zoals betere containers, ondergrondse containers in de openbare

tar omdat onder meer de oude vertrouwde duo-bak

10

GRAM | december 2016

moest wijken, zoals in Oldenzaal. “Daar gaat men

het verhaal vertellen door de wethouder of beleidsmensen van die ge-

trouwens 1 januari aanstaande van start.”

meente.” Politiek gesproken is het van belang dat een zwaar dossier als diftar op ‘een natuurlijk moment’ wordt gebracht, aldus Rorink.

Natuurlijk zijn er randverschijnselen als ‘afvaltoeris-

“Het beste is om het bij de start van een nieuw college af te spreken.

me’ doordat mensen afval bij andere mensen in de

Doe je het halverwege, kunnen er politieke problemen komen, ook

container stoppen of bij de ondergrondse containers

binnen de coalitie.”

plaatsen. Ook de luiers zijn een serieus probleem dat bestuurders niet moeten ontkennen, aldus Rorink, die

Gesprek op inhoud voeren

in Deventer daar een vervelend voorbeeld van noemt.

Ook Gouda ondernam een excursie naar een succesnummer. “Wij gin-

“Wij hebben circa dertig speciale luiercontainers ge-

gen naar Deventer”, zegt wethouder Hilde Niezen (GroenLinks). “Die

plaatst, meest in de omgeving van kinderdagver-

stad lijkt op Gouda, met een monumentale binnenstad en de nodige

blijven. We hebben binnen één jaar de helft moeten

hoogbouw.” Ook een excursie met de raad naar het plastic-sorteersta-

weghalen omdat burgers er grijze zakken restafval in

tion van SITA in Rotterdam droeg volgens haar bij aan vermindering

gooiden en baldadige jeugd de luiers eruit haalden en

van de weerstand tegen diftar. Het is geen fijn woord, diftar, vindt

op straat smeten. Omwonenden balen daar natuurlijk

ze. “We gebruiken liever ‘afval scheiden loont’. Diftar klinkt toch een

van.”

beetje als een akelig medicijn. Net als ‘rekeningrijden’ is de eerste associatie van veel mensen dat ze denken dat ze meer moeten gaan be-

Koploper

talen.” Niezen investeerde veel in bewonersavonden, waar overigens

Desalniettemin is Deventer landelijk koploper onder

vooral voorstanders op af kwamen. “Je moet zowel met de bevolking

vergelijkbare steden. Rorink: “Wij zijn in 2013 gestart

als in het politieke proces in de gemeenteraad het gesprek op inhoud

met een tarief waarin de restafvalcontainer gemiddeld

voeren en niet op gevoelens”, zo heeft ze geleerd. “En de inhoud van

15 keer per jaar werd opgehaald. We zitten nu op een

‘afval scheiden loont’ is een dubbele winst. Want je gaat minder beta-

gemiddelde van 6 à 7 keer. Van bijna 240 kilo bij de

len en er is tegelijk een winst voor het milieu.”

start van diftar in 2013 zitten wij nu in 2016 op 100

kilogram restafval per inwoner per jaar. We halen hier

Betaalde afvalzak

in Deventer bijna alles gescheiden aan huis op: rest-

Onderdeel van die inhoud is dat je ook moeilijkheden niet moet ont-

afval, GFT, PMD, glas, papier en ook de BEST-tas (Boe-

kennen. Niezen: “In het centrum is weinig plaats voor ondergrondse

ken, Elektrische apparaten, Speelgoed en Textiel).” De

containers, dus daar gaan we net als in Nijmegen en Maastricht ook

inzameling van de gescheiden fracties geschiedt door

betaalde restafvalzakken invoeren. GFT-inzameling in hoogbouw zal

mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt.

in overleg met VVE’s en woningcorporaties verbeterd moeten worden.

Het is geen rocket-science. Communicatie met heldere beelden zal

De afvalstoffenheffing bestaat uit een vast tarief en

iedereen, ook mensen met een andere migratie-afkomst, leren hoe

een variabel (diftar) deel. Voor mensen die om wat

afval te scheiden. In de eerste helft van 2017 starten we de communi-

voor reden in de luiers zitten, kent de stad een finan-

catie met bewoners. Daarna gaan we in overleg met handhavers men-

ciële compensatie. “Leer van voorbeelden waar het

sen aanspreken op verkeerd aangeboden afval. Per 1 januari 2018 is

goed gaat”, is de les die Rorink geeft geleerd. “Orga-

Gouda klaar voor diftar.”

niseer een excursie met de raad naar een gemeente waar het goed gaat met diftar. En blijf zelf thuis. Laat

Tekst: René Didde

De duobak voor gescheiden inzameling van huishoudelijk afval

Voorbeeld van de betaalde restafvalzakken in Nijmegen

GRAM | december 2016

11

“Omgekeerd inzamelen zorgt voor revolutie” Omgekeerd inzamelen zou weleens voor een revolutie kunnen gaan zorgen in de afvalscheiding. “In het verleden zorgde vooral diftar voor grote veranderingen binnen gemeenten”, zegt Yvonne Leenaars, bedrijfsleider van Eureco. “Nu steeds meer gemeenten overschakelen naar omgekeerd inzamelen, zul je opnieuw grote verschuivingen zien.”

Leenaars houdt als bedrijfsleider van Eureco de trends op het gebied van huishoudelijk afval in de gaten. “Vroeger zag je dat de hoeveelheid restafval sterk afhankelijk was van het Bruto Binnenlands Product. Ging het BBP omhoog, dan steeg ook de hoeveelheid restafval van huishoudens. Sinds 2000 zien we een ontkoppeling. De hoeveelheid restafval reageert nu vooral op het gevoerde gemeentelijke beleid.”

Volgens de cijfers wordt nu ongeveer de helft van het huishoudelijk restafval gescheiden aangeboden. “Dat is inclusief grofvuil en milieustraten”, aldus Leenaars. Maar hoewel er steeds meer stromen gescheiden worden, denk aan PMD, zit er nog altijd heel veel herbruikbaar materiaal in het restafval. “Uit onze sorteeranalyses blijkt dat het gaat om zo’n 70 tot 80 procent. Dat is best veel. Hoewel veel mensen het prima vinden hun afval te scheiden, zijn er kennelijk ook veel mensen die niets met afval scheiden hebben. Papier, voedsel, PMD, hout, puin, kleding, het wordt nog steeds in grote hoeveelheden bij het restafval gedaan.”

Gemeenten hebben volgens Leenaars lange tijd relatief kleine stapjes gezet. Uitzondering is diftar, wat de afvalscheiding een enorme impuls kan geven. Hoewel in heel Nederland maar een kwart van alle mensen in een diftargemeente woont. “Omgekeerd inzamelen kan een tweede revolutie zijn”, verwacht Leenaars. “Met de nieuwe doelstelling van 100 kilo restafval per inwoner per jaar in 2020 wordt er flink aan het vlieg-

“Met de nieuwe doelstelling van

wiel gedraaid. De doelstelling ‘100 kilo’ is veel concreter en helderder dan de oude doelstelling van 75 procent afvalscheiding. Het was best

100 kilo restafval per inwoner

complex om sturing te geven aan dat percentage en daardoor bleef het een beetje abstract. Met de doelstelling ‘100 kilo’ kunnen zowel

per jaar in 2020 wordt er flink

gemeenten als bewoners beter uit de voeten. Veel gemeenten koersen erop af door te kiezen voor omgekeerd inzamelen of laagfrequent

aan het vliegwiel gedraaid.”

inzamelen. En daarmee kunnen ze we een grote stap maken. De hoeveelheid restafval kan de komende vijf jaar revolutionair afnemen, verwachten wij.” één stroom, plus de omschakeling van PMD-zak naar Maar behalve kwantiteit is uiteraard ook de kwaliteit van de gescheiden

PMD-minicontainer. Beide maatregelen leiden tot meer

stromen een issue, beaamt Leenaars. “Wij hebben veel onderzoek ge-

vervuiling. Mensen begrijpen niet altijd wat ze precies

daan naar de zuiverheid van de PMD-fractie. Het blijkt dat daar behoor-

bij het PMD mogen doen, een papieren verpakking zal

lijk wat vervuiling in kan zitten. We zien dat twee factoren daar debet

daar ook wel bij mogen, menen ze. De PMD-minicon-

aan zijn: de samenvoeging van plastic, metaal en drankverpakking tot

tainer wordt vaak in combinatie met andere maatre-

12

GRAM | december 2016

gelen geïntroduceerd, zoals omgekeerd inzamelen of

de ommezwaai naar omgekeerd niet geleidelijk gebeurt, moet je als

laagfrequent inzamelen. Het wordt dan verleidelijk om

gemeente alert zijn op ongewenste neveneffecten.”

ook plastic speelgoed, dat laatste kleine zakje restafval of een volle fles ketchup in de PMD-bak te doen. Dat

Voor gemeenten die zich afvragen wat de gevolgen zullen zijn van

heeft ook te maken met communicatie en handhaving.

een gewijzigd inzamelregime, heeft Eureco het Kenniscentrum Afval

En met het feit dat een container niet doorzichtig is,

ingericht. Leenaars: “Tot 2013 konden we vrij goed voorspellen wat

zoals de zak. Met zakken is er toch sprake van een

de gevolgen zouden zijn van bijvoorbeeld diftarinvoering of een wij-

zelfreinigend vermogen: je ziet wat er in zit en als er

ziging in inzamelmiddelen. Nu wordt er door gemeenten zoveel geëx-

iets lekt, heb je daar zelf last van.”

perimenteerd, met zoveel verschillende methoden, dat het voorspellen ingewikkelder is geworden. We bekijken momenteel binnen ons Ken-

Nu steeds meer gemeenten kiezen voor omgekeerd

niscentrum Afval hoe we al onze data het best kunnen organiseren

inzamelen, is het belangrijk de balans in het oog te

voor dergelijke voorspellingen. Het is de bedoeling dat deze kennis

houden, aldus Leenaars. “Je probeert je inwoners te

voor iedereen toegankelijk is, maar hoe precies dat weten we nog niet.

prikkelen om zo min mogelijk restafval te produceren,

Te denken valt aan een abonnement systeem of wellicht blijft het een

bijvoorbeeld door ze te laten betalen voor hun rest of

dienst in het verlengde van sorteeranalyses. Maar een combinatie is

door ze te laten lopen naar een brengcontainer in de

natuurlijk ook mogelijk.”

wijk. Dat is positief, maar je verleidt mensen ook om andere wegen te zoeken voor hun restafval. Zo vinden

Eureco bv. is een Nederlands onderzoeksbureau dat is gespecialiseerd

we restafval ook terug in openbare prullenbakken, in

in fysiek onderzoek aan diverse afvalstromen. Eureco werkt voor over-

de container voor grofvuil of in bedrijfsafval. Maar ook

heidsinstellingen zoals gemeenten en voor bedrijven binnen en buiten

in de bakken die bestemd zijn voor textiel, PMD of GFT.

de afvalbranche.

Als de druk op het restafval opgevoerd wordt, geeft dat automatisch ook negatieve prikkels. En vooral als

Tekst: Hetty Dekkers

Specialist in:

zoutstrooiers l sneeuwploegen l rolbezems l zoutoplossers l zoutloodsen l winterdienstopleidingen Meer informatie?

Kijk op www.sr-schuitemaker.nl of mail naar sales@sr-schuitemaker.nl

Schuitemaker Industrial B.V. l Morsweg 18 - 7461 AG Rijssen - Holland Tel.: +31 (0)548 - 51 41 25 l sales@sr-schuitemaker.nl l www.sr-schuitemaker.nl gram-schuitemaker 160704.indd 1

05-07-16 09:38

GRAM | december 2016

13

GHANESE AFVALMANAGERS OP WERKBEZOEK IN AMSTERDAM

Proeven aan Neêrlands afvalbeheer Een groep Ghanese afvalmanagers bracht in november een werkbezoek aan Amsterdam. Drie weken lang maakten de West-Afrikaanse afvalprofessionals kennis met de kneepjes van het Nederlandse afvalbeheer en circulaire concepten.

Om ook de afvalmanagers hier wat nuttige tips mee te geven.

‘Municipal Waste Tax’, ‘Pay as you throw’ en ‘Cash for Trash’. De Engels-

Het werkbezoek is niet bedoeld om alleen maar pas-

talige termen voor de afvalstoffenheffing, diftar en Afval Loont klinken

sief presentaties te volgen over het afvalbeleid en de-

Eugene Amo-Asamoah en Ernest Kusi nogal nieuw in de oren. Maar de

monstraties van de in ons land gebezigde afval- en

interesse in wat erachter schuilt, is groot. Beiden werken als manager

recyclingtechnieken. Er is juist volop gelegenheid om

bij het Ghanese afvalbedrijf Zoomlion. Samen met vier collega’s bren-

mee te lopen en zelfs korte stages te doen. “Dat was

gen ze een werkbezoek aan de gemeente Amsterdam. In drie weken

nadrukkelijk onze wens”, zegt Kusi. “Het moet niet zo

tijd maken ze kennis met het complete palet aan afvalmanagement

zijn dat we straks terug in Ghana zeggen: ‘Nou, dat

en afvalverwerking in de hoofdstad, van inzameling, verwerking en

was een inspirerend en leerzaam bezoek, en nu te-

recycling van restafval, gft en e-waste tot rioolwaterzuivering. Ook

rug naar ons eigen werk.’ Nee, we willen terugkeren

dat laatste interesseert de afvalmanagers van Zoomlion. “Een andere

met businesscases en concrete afvalmanagementcon-

collega kon niet mee”, vertelt Asamoah, “want hij moest bij de opening

cepten waar we wat aan hebben. Misschien op kleine

van een nieuwe rioolwaterzuiveringsinstallatie zijn. Voor ons bedrijf

schaal om te beginnen, maar ook om bij bewezen

en ons land is dat een belangrijke gebeurtenis.” Ook sanitatieprojec-

succes op grotere schaal uit te rollen. We zijn geïnte-

ten behoren namelijk tot de activiteiten van Zoomlion. De Ghanezen

resseerd in best-practices en innovaties. Niet alles zal

bezoeken onder meer Afval Energie Bedrijf Amsterdam, de inzame-

een-op-een te kopiëren zijn. We zien het werkbezoek

ling en milieuwerven van een aantal stadsdelen, drinkwaterbedrijf en

ook als een vorm van benchmarking. We willen graag

rioolwaterzuiveraar Waternet en afvalbedrijf Meerlanden. Verder staan

weten hoe we het als bedrijf doen vergeleken met de

bestrijder Plastic Whale van het Amsterdamse grachtenplastic, recycler

bedrijven hier.”

Closing the Loop van afgedankte mobieltjes en het decentrale afvalenergiebedrijf Waste Transformers op het programma.

Zoomlion Tien jaar geleden was afval in Ghana een hoofdpijndossier. De politiek stabiele republiek aan de westkust van Afrika is rijk aan delfstoffen (olie en goud) en geldt als een van ’s werelds grootste cacao-exporteurs. Aan de andere kant leeft nog een derde van de bevolking onder de armoedegrens. Het welvarende land (zesmaal zo groot als Nederland) is gegroeid naar 26 miljoen inwoners. Met de welvaart is ook het afval in omvang toegenomen. In hoofdstad Accra en tweede stad Kumasi komt dagelijks zo’n 4000 ton afval vrij, waaronder 250 ton kunststof verpakkingsafval. In 2000 is de afvalmarkt vrijgegeven. De landelijke overheid kon niet de structurele financiële middelen vinden om het afval in de steden aan te pakken. Zoomlion was in 2006 een van de eerste private bedrijven die een contract kreeg. Het afvalbedrijf (een grote speler met 90 duizend man personeel) is onderdeel van het conglomeraat Jospong, actief in twaalf sectoren, waaronder

de olie- en gaswinninng, de

bouw en de maakindustrie, en aanwezig in een tiental De delegatie uit Ghana.

16

GRAM | december 2016

West-Afrikaanse landen.

Zoomlion kwam met nieuwe oplossingen voor de inzameling en verwerking van het Ghanese afval, waaronder gratis afvalcontainers (240 liter) voor huishoudens en het ‘tricycle concept’. Tricycles zijn kleine omgebouwde brommers met een bak, die makkelijk door de drukke straten van de stad kunnen manoeuvreren. De afvalcontainers worden in een eigen fabriek geproduceerd uit kunststofafval. “We hebben wijkteams ingesteld, die dagelijks de straten schoonhouden”, vertelt Asamoah. “Inwoners brengen hun afval in één container naar verzamelplaatsen. Daarvandaan vervoeren we het afval in grote containers naar een aantal grote stortplaatsen. Het afval wordt daar gesorteerd op een scheidingslijn met een lopende band. Waardevolle materialen, zoals metalen en plastic, worden apart gehouden. We hebben daar een keten van afnemers voor.” In Nederland is de inzameling en scheiding van afval volop gemechaniseerd, in Ghana geldt voor Zoomlion de plicht voor werkgelegenheid te zorgen. Daarom wordt het sorteerwerk

Zoomlion heeft in Ghana de Trycicles geïntroduceerd: kleine omge-

aan de lopende band nog met de hand gedaan. “De

bouwde brommers met een bak, die makkelijk door de drukke straten

inzameling en verwerking in Ghana concentreert zich

van de stad kunnen manoeuvreren.

dan wel rond de stortplaats, maar we zien dit beslist niet als een laagwaardige oplossing. Het is de basis

landgenoten tot afvalscheiding te motiveren. “Start

om onze afvalinfrastructuur efficiënt vorm te geven”,

met een goede uitleg waarom het voor de mensen zélf

zegt Asamoah.

nuttig is om hun afval te scheiden. Doe dat bottomup. Probeer mensen in hun eigen taal aan te spreken.”

Een derde van de Ghanese afvalstroom bestaat uit organisch materiaal. Deze stroom gaat naar de ge-

Op het moment van het interview zitten de Ghanezen

avanceerde scheidings- en composteerinstallatie die

op de helft van hun drie weken durende werkbezoek.

Zoomlion onlangs in Kumasi heeft gebouwd. De kos-

Het Amsterdamse afvalmanagement heeft inmiddels

ten voor deze installatie (40 miljoen dollar) zijn vol-

al de eerste eyeopeners gegeven. Kusi vindt bijvoor-

ledig door het bedrijf zelf betaald. “We produceren er

beeld de iPads die de gemeente inzet voor de rou-

dagelijks 600 ton compost. Dat volume willen we naar

teplanning van de afvalinzameling bijzonder handig.

2000 ton opvoeren. Ghana heeft veel landbouw, over

Asamoah, die tijdens een inzameldag zelf heeft mee-

de afzet hoeven we dus niet in te zitten”, vertelt Kusi.

gelopen, zegt zeer onder de indruk te zijn van de efficiënte samenwerking tussen chauffeur en medewer-

Mindset

kers die de containers leggen. “Ze wisselen elkaar ook

Kusi en Asamoah hebben de mindset van de Ghanese

af en raken zo vertrouwd met zowel het besturen van

burger de afgelopen tien jaar zien veranderen. “Niet

de wagen als het legen van de containers. Zo neemt

langer ziet men afval als afval maar als bron van nutti-

ook de veiligheid toe. De manier waarop de afvalin-

ge en herbruikbare materialen”, zegt Kusi. “Menigeen

zameling hier is georganiseerd en gestuurd wordt, is

verdient een centje bij met het scheiden van metaal

erg interessant voor ons.” De afvalmanagers zijn op

en plastic, want dat levert geld op.” Het afvalschei-

zoek naar nieuwe mogelijkheden. “Vanuit Europa en

dingsbewustzijn krijgt nog een extra stimulans door

de VS wordt veel e-waste geïmporteerd”, zegt Kusi.

het in het hele land gelanceerde project ‘Plastic Trash

“Efficiëntere en veiligere manieren zijn nodig om dit

for Cash’, dat volgens Kusi zo’n 50 duizend banen ge-

afval te ontmantelen. We hebben hiervoor zelf al een

schapen heeft. “We hebben een variant op Afval Loont

kleine verwerkingslijn gebouwd.” Ook is Zoomlion ge-

bedacht.” De Ghanese afvalmanager ziet voorlichting

ïnteresseerd in technieken om graffiti te verwijderen,

met campagnes op tv en radio als een belangrijk mid-

een nieuwe dienst die het bedrijf aan wil bieden. “Het

del om consumentengedrag te beïnvloeden. “In ons

kan ons niet snel genoeg gaan”, zegt Asamoah. “In

land werkt dat erg goed.” Voor de afvalmanagers in

tien jaar tijd hebben we al zoveel bereikt.”

Amsterdam-Zuidoost, waar een grote populatie Ghanezen woont, heeft Kusi nog wel een tip om deze

Tekst: Pieter van den Brand

GRAM | december 2016

17

Advertorial

De Zwerfafvalvergoeding

Extra ruimte om meer te doen voor een schonere gemeente Bijna alle gemeenten zetten de Zwerfafvalvergoeding in om hun aanpak te verbeteren.

Die extra inspanningen leiden tot veel positieve gedragseffecten en schonere straten.

‘De regeling geeft je net die extra ruimte om te experimenteren of om aan te haken

D

e Zwerfafvalvergoeding uit de Raamovereenkomst Verpakkingen 2013-2022 ondersteunt gemeenten bij de optimalisering van hun zwerfafvalbeleid. Jaarlijks is € 20 miljoen voor extra maatregelen beschikbaar. In 2016 is dat voor alle gemeenten € 1,18 per inwoner.

Veel meerwaarde Helene van Zutphen is directeur van NederlandSchoon en merkt dat de Zwerfafvalvergoeding het beleid van gemeenten een positieve impuls geeft.

“Al meer dan 350 gemeenten maken er gebruik van. Met succes, want 73% vindt dat deze regeling veel meerwaarde geeft aan het zwerfafvalbeleid.”

Uitproberen en aanhaken Van Zutphen: “Gemeenten kunnen plannen uitvoeren die wegens ‘geen geld’ in de kast lagen. Het geeft ook die extra ruimte om dingen uit te proberen. Of om aan te haken bij succesvolle initiatieven als de Landelijke Opschoondag, Nieuwjaarsvegen en de Schoonste Winkelgebied Verkiezing.”

bij succesvolle initiatieven.’

Meer weten?

Kijk op nederlandschoon.nl/zwerfafvalvergoeding om te zien hoe je de Zwerfafvalvergoeding aanvraagt of neem contact met ons op via zwerfafvalvergoeding@nederlandschoon.nl.

Doe je mee?

Meer inwoners betrekken bij een schone gemeente is soms eenvoudiger dan je denkt. Er zijn al veel succesvolle landelijke initiatieven waar je met je inwoners eenvoudig bij kunt aanhaken.

De Landelijke Opschoondag In maart 2017 gaat Nederland al weer voor de 15de keer met bezems, prikkers en vuilniszakken naar buiten tijdens de Landelijke Opschoondag (LOD). In een goede sfeer ruimen ze hun buurt op. Een dag vol positieve aandacht voor een schone omgeving én sociale betrokkenheid.

Haak jij volgend jaar ook aan?

Meld je dan aan via supportervanschoon.nl.

Een aantal tips: ● Meld acties in jouw gemeente aan via supportervanschoon.nl. ● Bestel vanaf januari 2017 speciale LOD-posters, banners en een voorbeeldpersbericht op webshopschoon.nl. ● Ondersteun deelnemers met opruimmateriaal (ook te bestellen via de webshop). ● Zet actieve opschoners in jouw gemeente extra in het zonnetje met een kleine attentie. ● Laat enthousiaste vrijwilligers mensen helpen of kinderen voorlichten.

Schoonste Winkelgebied Verkiezing In een schoner winkelgebied voelen mensen zich prettiger en winkelen mensen langer. Een schone winkelomgeving is een kwestie van samenwerken. Tussen de gemeente en de ondernemers, maar ook tussen ondernemers onderling.

Eindhoven de schoonste De verkiezing voor het Schoonste Winkelgebied helpt de bewustwording en de bereidheid te vergroten van ondernemers en andere betrokken partijen. Dit jaar streden 63 gemeenten met in totaal 559 winkelgebieden naar de felbegeerde titel Schoonste Winkelgebied van Nederland. De grote winnaar is de Limburglaan in Eindhoven geworden, met het cijfer 8,2.

Haak jij volgend jaar ook aan?

Meld je dan aan via nederlandschoon.nl/ winkelgebiedverkiezing-2017.

Nieuwjaarsvegen Op 1 januari is een nieuwe traditie ontstaan: Nieuwjaarsvegen. Steeds meer mensen vegen deze eerste dag van het jaar om 12.00 uur met elkaar en een bezem in de hand het achtergebleven vuurwerkafval in hun buurt weg. Vorig jaar deden al 65 gemeenten mee met dit initiatief.

Haak jij volgend jaar ook aan?

Meld je dan aan via supportervanschoon.nl.

Een aantal tips: ● Meld je actie(s) aan op supportervanschoon.nl en zorg dat inwoners zich kunnen aansluiten. ● Bestel actiemateriaal zoals posters en vuilniszakken op webshopschoon.nl. ● Breng je initiatief via posters en andere onen offlinemiddelen onder de aandacht. ● Stimuleer je inwoners eventueel met een kleine beloning. ● Laat voor positieve aandacht de wethouder meedoen en zet initiatiefnemers in het zonnetje.

Doe mee en profiteer van: ● Een betere naleving van de 25-meterregel. ● Goede onderlinge afspraken rond afval en inzameling. ● Meer bewustwording bij winkeliers, bezoekers, eigenaars, bewoners en afvaldiensten. ● Gezonde competitie tussen winkelcentra en gemeenten. ● Een betere leefbaarheid en groeiende lokale economie.

Een gemeentehuis als grondstoffendepot Termen als circulair, Fair Trade, Cradle-to-Cradle, CO2 neutraal en MVO komen de laatste jaren steeds vaker voor in gemeentelijke programma’s en beleidsstukken. Met scherpe duurzaamheidsdoelen in het vooruitzicht zoeken lokale overheden naar manieren om de ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te maken. In Brummen en Venlo hebben ze al flinke stappen gemaakt. Daar staan de eerste circulaire gemeentehuizen van het land.

Toen de gemeente Venlo in 2006 besloot een nieuw stadskantoor te

en over veertig jaar moet het stadskantoor zelfs 16,9

bouwen werd al snel de keuze gemaakt voor een groen en duurzaam

miljoen euro hebben opgeleverd.”

ontwerp. De gemeente was immers de eerste gemeente ter wereld die zich committeerde aan het Cradle-to-Cradleprincipe. Het nieuwe

Afbreekbaar gebouw

stadskantoor moest trots, professionaliteit maar dus ook vooral groen

Ook in Brummen lopen ze voorop als het gaat om cir-

uitstralen. Het moest een icoon voor de stad worden. Tien jaar later

culair bouwen. Daar werken ambtenaren al sinds 2013

staat het gebouw langs de Maas er. Michel Weijers, projectmanager bij

in een bijna volledig afbreekbaar gebouw. “Brummen

de gemeente Venlo en eigenaar van C2C ExpoLab, een kenniscentrum

had een uitbreiding van het gemeentehuis nodig die

voor Cradle-to-Cradle, blikt tevreden terug op het verloop van het

niet permanent was. Omdat we ook duurzaamheid

transformatieproces. “

hoog in het vaandel hebben staan vroegen we in de aanbesteding om een ontwerp die wel kwaliteit had,

Groene daken

maar na twintig jaar ook weer uit elkaar gehaald kan

Bij de ontwikkeling van het nieuwe stadskantoor werd een aantal pij-

worden”, legt Hanneke Karssenberg van de gemeente

lers benoemd. De luchtkwaliteit, energieverbruik, materiaalgebruik en

Brummen uit.

de waterkringloop moesten allemaal naar een hoger niveau worden getild. “We wilden op die vlakken waarde toevoegen aan het gebouw

Uiteindelijk ging de Achterhoekse gemeente met RAU

en de omgeving. Dat is ook voor een belangrijk deel wat Cradle-to-

Architecten en aannemer BAM in zee. Marijn Emanuel

Cradle inhoudt: niet alleen minder slecht bouwen, maar juist waarde

van RAU Architecten uit Amsterdam legt uit: “We had-

toevoegen. In Venlo is dat onder meer gedaan door groene daken en gevels te gebruiken. Daarmee vergroot je de kwaliteit van de buitenlucht. En binnen is er op de bovenste drie etages een kas gebouwd die warmte opvangt en zo voor natuurlijke verwarming van het gebouw zorgt. In combinatie met de zonneschoorsteen op het dak en de warmteopslag in de bodem zorgen al deze elementen voor een optimaal binnenklimaat. In de kas worden groenten geteeld en vinden vergaderingen plaats.” De groene gevel aan de noordzijde van het stadskantoor telt meer dan honderd verschillende planten en is met 2000 vierkante meter de grootste groene gevel ter wereld. “We willen ook groen uitstralen naar de buitenwereld. Dit kantoor is een vliegwiel voor duurzaamheid in de hele gemeente en ver daarbuiten.”

Belangrijk aspect aan het circulaire gebouw is dat alle materialen weer terug de grondstoffenkringloop in kunnen. “Voor alle materialen die zijn gebruikt tijdens de bouw zijn grondstoffenpaspoorten gemaakt.

Daarop kunnen we precies zien wanneer een grondstof aan het einde van zijn cyclus is gekomen. Het materiaal wordt vervolgens ingenomen en weer hoogwaardig hergebruikt. Daarmee is het kantoor eigenlijk een groot grondstoffendepot.” Op het oog lijkt een volledig circulair ontworpen kantoor een dure aangelegenheid, maar volgens Weijers is dat een misvatting. “Alle duurzaamheidsmaatregelen kosten 3,4 miljoen euro. Maar al na het eerste jaar had het gebouw een positieve cash flow. De terugverdientijd schatten we op zo’n vijftien jaar

18

GRAM | december 2016

Stadskantoor Venlo

Gemeentehuis Brummen

den een ontwerp gemaakt waarbij om de bestaande monumentale villa werd heen gebouwd. Negentig procent van de aanbouw is demontabel. Na de gebruiksduur halen de leveranciers hun materialen weer op en gebruiken het voor een ander project. Eigenlijk is het gemeentehuis van Brummen dus een groot

Marijn Emanuel: “We zijn gewend om alleen naar winstmaximalisatie te kijken, een lineair model, terwijl we

grondstoffendepot.”

zouden moeten kijken naar het behoud

En dat is volgens Emanuel ook de crux van het Crad-

van onze waardevolle grondstoffen,

le- to-Cradleprincipe. “Het gaat er om dat je realiseert dat grondstoffen niet onuitputtelijk zijn.” Naast de de-

een circulair model.”

montabele constructie is gekozen voor verschillende duurzame toepassingen zoals een mos-sedum dak, een groene wand, de toelating van zo veel mogelijk

tevreden terug op het proces. “Brummen was de eerste gemeente in

zonlicht, een balie van karton en schanskorven van

Nederland die het op deze manier heeft gedaan. Ik denk dat ze als

steen uit de oudbouw. Karssenberg: “Er is bewust ge-

voorbeeld dienen voor andere gemeenten in het land.” Hoewel cir-

kozen om het monumentale pand te blijven gebrui-

culair bouwen wel steeds vaker voorkomt, is er volgens de architect

ken. Op die manier houdt ook zo’n oud gebouw zijn

uit Amsterdam nog een wereld te winnen. “We hebben als mens een

nut en dankzij de duurzame maatregelen die we heb-

plicht om een goede manier met onze planeet om te gaan. Grondstof-

ben getroffen gaat dat niet ten koste van het milieu.”

fen worden steeds schaarser en hergebruik is dan van groot belang.

Karssenberg is in ieder geval blij met haar duurzame

We zijn gewend om alleen naar winstmaximalisatie te kijken, een line-

werkplaats. “Zeker in de zomer ziet de tuin er prachtig

air model, terwijl we zouden moeten kijken naar het behoud van onze

uit. En in de uitbouw binnen zie je een enorm geraam-

waardevolle grondstoffen, een circulair model. Zo’n transitie heeft tijd

te van hout dat uiteindelijk dus weer eenvoudig uit

nodig, maar als we onze planeet zo lang mogelijk bewoonbaar willen

elkaar te halen is. Klein nadeeltje is wel dat je er nog

houden, zullen we wel moeten.”

geen spijker in mag slaan. Maar goed, dat hebben we er graag voor over.” Ook Marijn Emanuel van RAU kijkt

Tekst: Sander Wageman

GRAM | december 2016

19

MET EEN TOOLKIT EN WIJKBUTLER AAN DE SLAG

Afvalscheiding als uitgang In het project MIJNwijk fungeert het reorganiseren van het afvalsysteem als vliegwiel voor het bevorderen van sociale cohesie en het stimuleren van de wijkeconomie. Het project wordt uitgevoerd in Malburgen-West in Arnhem.

Een wijkbutler en een toolkit voor afvalscheiding vormen belangrijke ingrediënten.

De start van MIJNwijk was begin 2015. Woningcorporatie Volkshuis-

er rondom afval in de wijk zijn. Dit bleken kosten voor

vesting begon toen met een fysieke opknapbeurt van zestien flats in

reiniging te zijn en kosten voor de uitkering die de

Malburgen-West. Het Nijmeegse innovatiebureau Lentekracht is één

persoon op dit moment ontvangt en eventueel voor

van de uitvoerende partijen in MIJNwijk. Koen Vrielink, mede-eigenaar

de administratie daar omheen. Mogelijke opbrengsten

van Lentekracht: “Samen met een collega heb ik gekeken hoe we be-

komen uit de terugwinning van grondstoffen. Op dit

wonersparticipatie kunnen realiseren waarbij afval, zowel het huis-

moment worden deze niet gerealiseerd, omdat de af-

houdelijk afval als het zwerfafval, als vliegwiel functioneert om bewo-

valscheiding te beperkt is. Vrielink: “In een busines-

ners meer te betrekken en de wijkeconomie te stimuleren. Ook andere

scase hebben we de geldstromen inzichtelijk gemaakt

zaken, zoals klussen in de wijk en groen- en grijsonderhoud hebben

en er bedragen aan gekoppeld. Daaruit blijkt dat het

we hierin meegenomen.” De betrokken partijen bij MIJNwijk zijn de

in principe mogelijk is om de wijkbutler een salaris

afdelingen Openbare Ruimte en Werk en Inkomen van de gemeente,

te geven. Eventueel kan hij ook taken doen op het

woningcorporatie Volkshuisvesting, welzijnsorganisatie Rijnstad, be-

gebied van grijs en groen, of het werkterrein kan wor-

woners en het wijkplatform van Malburgen-West en afvalinzamelaar

den vergroot door ook andere hoogbouw in een nabu-

Suez. MIJNwijk bestaat in feite uit meerdere deelprojecten. In een an-

rige wijk erbij te betrekken. Op die manier wordt de

der deelproject is onder meer aandacht voor het opknappen van het

opbrengst hoger.”

groen bij de hoogbouwflats.

Inmiddels is de ontwikkeling van de businesscase Modulaire afvalbakken

zover gevorderd dat hiermee in principe een pilot

Waardestromen die de wijk in- en uitgaan, spelen een centrale rol in

kan worden gestart. Insteek hierbij is de inschake-

MIJNwijk. Malburgen-West is een zogenaamde krachtwijk en bestaat

ling van de wijkbutler in combinatie met het gebruik

deels uit laagbouw en deels uit hoogbouw. In de laagbouw wonen

van de modulaire afvalbakken. Voor de ontwikkeling

veelal mensen met hogere inkomens. In de zestien hoogbouwflats

van de businesscase leverde afvalinzamelaar Suez

wonen veel alleenstaanden, met name mannen. Er is sprake van een relatief hoge werkloosheid en weinig sociale cohesie. Vrielink vertelt: “Zoals bekend, werkt omgekeerd inzamelen niet goed voor hoogbouw, waar bewoners behoorlijke afstanden moeten afleggen om hun afval gescheiden aan te bieden bij de ondergrondse containers in de buurt. Niet iedereen kan of wil de moeite nemen om dat te doen.” Lentekracht kwam op het idee om een persoon in te zetten die het afval aan huis ophaalt bij de hoogbouwflats en het naar de

Geert Steeghs: "Ik denk dat de verwachtingen over de financiële haalbaarheid te optimistisch zijn.”

juiste container brengt. Vrielink: “We denken nog na over een goede benaming voor deze persoon. Eén van de termen die voorbij kwam is ‘wijkbutler’.” Ook voor het realiseren van een betere afvalscheiding

informatie aan over de hoeveelheden afval die het

in huis bedacht Lentekracht een oplossing. “Door huishoudens te

bedrijf inzamelt in de wijk. Geert Steeghs, manager

voorzien van modulaire afvalbakken, kunnen bewoners hun afval in

Overheidsdiensten bij Suez, heeft wel bedenkingen

huis scheiden. Eventuele stankoverlast in huis kun je ondervangen

bij de hoeveelheid grondstoffen die kunnen worden

door de wijkbutler meerdere keren per week het afval huis aan huis

teruggewonnen. “In een achterstandswijk als deze is

te laten inzamelen.” Het voorstel was bovendien dat de wijkbutler

het moeilijk om doelen voor hergebruik te realiseren

afkomstig is uit de wijk; bij voorkeur een werkzoekende uit één van

en gescheiden inzameling voldoende van de grond te

de hoogbouwflats in Malburgen-West. “Op die manier creëer je dus

krijgen. Ik denk dat de verwachtingen over de finan-

ook werkgelegenheid.”

ciële haalbaarheid te optimistisch zijn.” Over de inzet van de wijkbutler is Steeghs positief. “Voor hoogbouw

De inzet van een wijkbutler vereist een investering in de infrastruc-

zijn andere faciliteiten nodig dan alleen maar een ver-

tuur en in salariskosten. Om te kijken hoe dit gefinancierd kon wor-

zamelcontainer op straat. De inzet van een persoon

den, zocht Vrielink samen met andere partijen uit welke geldstromen

die een taak krijgt in de inzameling kan zeker helpen

20

GRAM | december 2016

gspunt voor verandering om afvalscheiding te bevorderen. Als aanvulling daar-

De toolkit bestaat uit een stappenplan. Een projectgroep loopt dit

op is een voorziening als een modulaire afvalbak een

gezamenlijk door. Deze projectgroep bestaat, naast de gemeente, uit

voorwaarde om afvalstoffen gescheiden te kunnen

partijen als een wijkplatform, woningcorporaties, welzijnsorganisa-

bewaren in huis.” Ook de keuze van een wijkbewoner

ties en bewoners. Als eerste brengt de projectgroep de hoogbouwcon-

voor de rol van wijkbutler, ondersteunt hij. “Iemand

text in kaart. Daarbij gaat het om de demografische, sociaal-culturele

die de wijk, de problematiek en de bewoners goed

en fysieke kenmerken van de wijk en de bewoners en een beschrijving

kent, kan deze rol prima vervullen en mensen bege-

van het bestaande afvalsysteem. Op basis van literatuuronderzoek

leiden en bijsturen waar dit nodig is.”

en eigen observaties bepaalde Schuurmann wat de indicatoren zijn voor afvalscheiding in hoogbouw. Hiervoor ontwikkelde ze een be-

Beslisboom

slisboom. Vragen die daarbij centraal staan, zijn: Hebben de bewo-

Om afvalscheiding in hoogbouw te verbeteren, ont-

ners kennis over het afvalsysteem? Hebben ze ruimte om hun afval

wierp Lentekracht bovendien een toolkit. Studente In-

te scheiden in huis? Zijn ze betrokken bij hun buurt? De projectgroep

dustrieel Ontwerpen Sigrid Schuurmann ontwikkelde

doorloopt aan de hand van deze vragen de beslisboom. Hierna selec-

deze toolkit ‘Maatwerk voor Afvalscheiding’ voor haar

teren de gebruikers strategieën, onder meer met behulp van kaartjes

afstudeeronderzoek. Het gebruik hiervan leidt tot een

met informatie over de strategie, een kostenindicatie hiervan en de

set van interventies voor afvalscheiding, als aanvul-

voorwaarden die er aan zijn verbonden. Uiteindelijk gaan de deelne-

ling op een bestaand afvalinzamelsysteem voor hoog-

mers in gesprek met elkaar om tot een specifieke combinatie van in-

bouw. Schuurmann: “Met de toolkit kom je tot inter-

terventies te komen. Voor bewoners van hoogbouw, die weinig ruimte

venties die passend zijn voor een bepaalde context.”

hebben om afval te scheiden, is bijvoorbeeld het gebruik van een

GRAM | december 2016

21

>

omdat wij geen restafval meer hoeven in te zamelen, dan kan er geld terugvloeien naar de wijk. Werkt dit in Malburgen-West, dan is het mogelijk ook toepasbaar in andere wijken van Arnhem, waar ook problemen met afvalscheiding zijn.”

Ei van Columbus Gedurende de uitvoering van MIJNwijk constateerde Vrielink een aantal aandachtspunten. “We merkten dat afdelingen als Werk en Inkomen en Openbare Ruimte niet direct

Voorbeeld van een strategiekaart.

bekend zijn met elkaar en ieder hun eigen budgetten hanteren. Beide afdelingen kun-

modulaire afvalbak een passende interventie. Daarnaast kan ook een

nen profiteren van de aanpak maar de investeringen die

educatiepakket voor scholen een optie zijn, als er veel jonge gezin-

nodig zijn, hebben vooral betrekking op de inzameling

nen of alleenstaande moeders in de flat wonen en er een school in de

en komen dan voor rekening van de afdeling Openbare

buurt is. De gemeente Arnhem, Suez en de projectleiders van MIJN-

Ruimte.” Door afdelingen te ontschotten en budgetten

wijk testten de toolkit. Volgens Vrielink zit de kracht van de aanpak

op een andere manier in te zetten, kunnen dit soort

in het feit dat de bewoner, en dus de eindgebruiker, er direct bij is

processen gemakkelijker verlopen. Via het project ‘Van

betrokken. “Het resulteert uiteindelijk in een pakket aan interventies

wijken weten’ wordt dit al in gang gezet.

dat door iedereen gedragen wordt.” Steeghs: “Wat ik van de toolkit

Volgens Vrielink is het ook nog afwachten of bewoners

heb gezien, is inderdaad veelbelovend. Je kunt hiermee een goede

met de nieuwe aanpak van MIJNwijk aan de slag wil-

analyse maken en er is sprake van maatwerk, rekening houdend met

len. “Uiteindelijk zijn zij degenen die het afval moeten

de specifieke kenmerken van een hoogbouwcomplex.”

scheiden. In Malburgen-West zijn nu ongeveer twintig bewoners actief betrokken, maar de hoogbouwflats be-

Omdenken

staan in totaal uit 384 huishoudens van één of twee

Erik Posthumus, adviseur Beheer bij de gemeente Arnhem beaamt dat

personen. De vraag is hoe we meer bewoners meekrij-

MIJNwijk, volgens de businesscase, een haalbaar project is. “Alle betrok-

gen.” Verder is het belangrijk dat er aandacht is voor

kenen zijn enthousiast. De vraag is vervolgens wel welke partijen erin

‘omdenken’. Vrielink: “Bewustwording bij de betrokke-

gaan investeren.” De afdeling Afvalbeheer van de gemeente Arnhem

nen is de eerste stap. Het moeilijkst is om het echt te

kreeg met behoorlijke bezuinigingen te kampen. “We maken daarom dui-

laten landen.” Schuurmann: “Het klinkt heel leuk om

delijke keuzes in wat we wel en niet doen. Het idee was om MIJNwijk

met alle partijen rond de tafel te zitten, maar het is af-

met gesloten beurs uit te voeren. Wanneer bijvoorbeeld het restafval niet

wachten wat er goed werkt en wie er echt betrokken is.

meer wordt ingezameld, of er meer grondstoffen als papier of plastic

Dat zal pas blijken als er een pilot wordt gestart.” Post-

worden teruggewonnen, kan een deel van het bedrag dat hiermee be-

humus: “MIJNwijk is een mooi en waardevol project.

spaard of verdiend wordt, terugvloeien naar de wijk. Inwoners kunnen

Ik zie dit echter vooral in combinatie met de bredere

er dan iets mee doen wat ze belangrijk vinden voor hun eigen buurt.”

aanpak van ‘Van wijken Weten’. Een goede afstemming

Posthumus verwijst in dit kader naar ‘Van wijken weten’; een ander, bre-

is belangrijk en bewoners moeten er achter staan. Als

der gemeentelijk project. Hierbij bepalen ambtenaren die een integrale

dan blijkt dat de inzet van bijvoorbeeld een wijkbut-

budgetverantwoordelijkheid hebben, samen met de inwoners, waaraan

ler het Ei van Columbus is, moeten we daar zeker iets

het geld voor de wijk besteed wordt. De aanpak heeft betrekking op alle

mee doen. Ik vind het belangrijk dat MIJNwijk, ook fi-

sectoren, dus ook op afvalinzameling en beheer en onderhoud. Post-

nancieel gezien, gedragen wordt door alle betrokken

humus: “MIJNwijk is meer sturend van opzet, waarbij de gemeente en

partijen. Voor mij is dat een voorwaarde om een pilot

andere partijen vooral faciliterend zijn. Bij ‘Van wijken weten’ komt het

te starten.”

initiatief vooral vanuit de wijk zelf. Dat is de kant die de gemeente eigenlijk op wil.” Posthumus vindt het een interessant idee om op de zestien hoogbouwflats in Malburgen-West experimenten los te laten. “Als de inzet van een wijkbutler en modulaire afvalbakken leidt tot een besparing

22

GRAM | december 2016

Tekst : Ans Aerts

OPINIE Toekomst van huishoudelijk en soortgelijk afval: naar een slimme combi van bron- en nascheiding Afval leeft! Het onderwerp staat vol in de schijnwerpers.

De aandacht voor circulaire economie in Nederland en de concrete 100-kilogramdoelstelling voor huishoudelijk restafval in het publiek kader maken dat heel veel gemeenten werken aan plannen voor diftar en/of omgekeerd inzamelen. Ook bestaan er veel plannen voor nascheiding. Bijna de helft van de gemeenten heeft diftar en/of omgekeerd inzamelen al ingevoerd en zo’n veertig gemeenten werken met een combinatie van bron- en nascheiding. In dit artikel benoem ik enkele knelpunten en schets ik mijn beeld van een doelmatig toekomstig inzamelsysteem. Ook noem ik enkele benodigde ontwikkelingen en innovaties om zo’n systeem mogelijk te maken.

Hobbels en dilemma’s Na deze positieve aftrap zijn er ook wat hobbels en dilemma’s te melden. Zo wekt nascheiding bij veel gemeentelijke bestuurders duidelijk te veel verwachtingen. Men denkt dat bronscheiding niet meer nodig is en dat ondermijnt de plannen in die richting. Zelfs een enkele hoogleraar laat zich verleiden door technologie-hoop en de lekker-alles-bij-elkaargedachte. Nascheiding is echter geen oplossing voor papier, glas en vooral niet voor GFT-afval. Het GF-deel wordt bij nascheiding namelijk voor een klein deel vergist en in biogas omgezet, maar voor het resterende (vervuilde) digestaat is nog geen circulaire oplossing. Daarnaast lijkt het PMD uit de

nascheiding niet zomaar in te zetten als echt hoogwaardige grondstof, vooral door de scheidingsproblemen, vervuiling en geur die het GF veroorzaakt.

Een ander issue is de kwaliteit van het brongescheiden PMD. Dat blijkt steeds meer ‘stoorstoffen’ te bevatten: ander plastic en ander afval. Dat levert problemen op voor de sorteerders.

En het Afvalfonds Verpakkingen vindt dat het gevolgen zou moeten hebben voor de hoogte van de vergoeding. Dat levert flinke discussies op. Voor de burger zijn de scheidingsregels voor PMD ook best verwarrend en onlogisch. Ik noem even

het inmiddels beroemde duo chipszak en badeendje. Bij de PMD-sortering blijkt verder dat het blik vervuild is door ingeklemd plastic, vooral folies, en daardoor niet goed afzetbaar. Dit alles maakt dat gemeenten inmiddels behoorlijk in hun maag zitten met de verantwoordelijkheid voor de sortering en vermarkting van kunststof. Het verhaal van de schoenmaker en zijn leest?

Een grote uitdaging voor de afval-is-grondstof doelstelling is het GFT, ongeveer een derde van het fijn restafval in NL. We scheiden de tuinfractie heel goed, maar de groente-, fruit- en etensresten verdwijnen nog grotendeels in het restafval, ook in de laagbouw. Dit levert een groot verlies aan grondstoffen op. Daarnaast vormt het ongescheiden GF, zoals al gezegd, ook een grote verstorende factor voor nascheiding.

Gelukkig zijn er ontwikkelingen te zien in inzamelsystemen en gedragsbeïnvloeding die de GFT-bronscheidingsuitdaging aan gaan. Ik kom daar later op terug.

Op het grensvlak van afvalbeheer en het beheer van de openbare ruimte zien veel gemeenten liever geen (PMD of restafval) zakken meer aan de straat. Ook aangeboden minicontainers vormen eigenlijk een verstoring van het straatbeeld. Daar komt bij dat in de laagbouw mensen soms vier containers bij de voordeur hebben. Dat mensen dat accepteren getuigt trouwens wel van een grote offerbereidheid voor gescheiden inzameling. Ik vraag me wel ernstig af of de inzameling met zakken en/of minicontainer in stedelijk gebied toekomstbestendig is. Een flinke sta-inde-weg richting stedelijke circulariteit is de regelgeving en gemaakte afspraken die belemmeren dat gemeenten ook de zorg over huishoudelijk afval dat lijkt op bedrijfsafval op zich mogen nemen. Dit levert forse nadelen op zoals inefficiënte inzameling, hinder door de vele inzamelvoertuigen en, last but not least, een slechte scheiding en recycling van dat bedrijfsafval. Het schijnt dat Nederland daar internationaal gezien een treurige uitzondering in is. Hier liggen dus grote kansen!

Waar zou het heen kunnen gaan?

Zoals de titel doet vermoeden zie ik veel heil in een slimme combinatie van bron- en nascheiding. Essentiële elementen van een dergelijk totaalsysteem zijn wat mij betreft: - Gemeenten verzorgen/regisseren de stedelijke afvalinzameling: bij huishoudens, kantoren, winkels en dienstverlenende bedrijven (KWD), in de openbare ruimte (prullenbakken, veegvuil), en ook bij campings, bungalowparken, evenementen, scholen, verenigingen en markten.

GRAM | december 2016

23

>

- Veel (ondergrondse) verzamelcontainers in stedelijk gebied. Geen zakken of individuele minicontainers meer los aan de straat.

- Bronscheiding van GFT, glas, papier en textiel. Extra aandacht voor GF-scheiding bij alle bronnen, dus ook bij KWD, openbare ruimte, campings, evenementen, scholen, verenigingen en markten. Aansluitend op een robuust verwerkingsproces van GFT dat diverse hoogwaardige producten levert.

- Nascheiding voor het ‘droge’ fijn huishoudelijk restafval (inclusief PMD) en het GF-loze afval van kantoren, winkels en dienstverlenende bedrijven, afval uit de openbare ruimte (prullenbakken, veegvuil, opgeruimd zwerfafval) en afval van campings, bungalowparken, evenementen, scholen, verenigingen en markten. Daarmee kunnen dan ook nog resten glas, textiel en misschien zelfs papier teruggewonnen worden.

- Grote rol van digitale marktplaatsen en kringloopbedrijvigheid voor herbruikbare goederen. Afvang bij milieustraten. Wellicht ook verzamelcontainers voor zoiets als de BEST-tas (boeken, elektronica, speelgoed en textiel).

- Milieustraten blijven een grote rol spelen als het gaat om bronscheiding van grof afval en KCA. Extra dienstverlening is wel wenselijk, met o.a. een brengpunt voor 24

GRAM | december 2016

herbruikbare goederen aan de start van de straat, uitleen van aanhangwagens, niet-destructieve haalservice en actieve hulp op de milieustraat zelf. Nascheiding voor grof restafval levert de finishing touch en flinke hoeveelheden grondstoffen.

Wat is er voor nodig?

Een belangrijke randvoorwaarde en uitdaging in het beschreven beeld is de bronscheiding van GFT-afval. Ik zie daartoe diverse mooie ontwikkelingen en wenselijke innovaties.

Bijvoorbeeld de herinvoering van de GFT-inzameling in de Rotterdamse laagbouw, de vele, door de gemeente gesteunde buurtcomposteringsinitiatieven in grote

steden als Amsterdam en Den Haag, producenten van verzamelcontainers die werken aan compacte, geurloze GF-inzameloplossingen, de opkomst van kleine ‘turbo’ composteerinstallaties voor de horeca (compost in 24 uur) en natuurlijk het omvangrijke VANG-HHA project voor verbetering van afvalscheiding in de hoogbouw. Een idee dat zeker uit het oogpunt van gedrag verdere uitwerking verdient is dat van de GF-vermaler in de hoogbouw waarbij de vermalen stroom apart wordt opgevangen t.b.v. hoogwaardige verwerking.

Van belang is in deze projecten optimaal gebruik te maken van de steeds beter beschikbaar komende gedragskennis.

Slimme combinaties van voorzieningen (gelegenheid), voorlichting, kennisoverdracht, hulpmiddelen in huis en motiveringstechnieken kunnen zorgen voor blijvend goed scheidingsgedrag. Om het belang van GFT-bronscheiding te onderstrepen is wat mij betreft een expliciete scheidingsplicht/gebod, of een verbod op ontdoening van GFT in het restafval wenselijk. Naast een goede GFT-bronscheiding is een innovatieve verwerking nodig, zodat deze robuuster wordt en ook meer hoogwaardige producten oplevert, zoals biochemicaliën. Robuuster heeft betrekking op het aankunnen van organische stromen die wellicht niet helemaal schoon en zuiver zijn. Dan zouden bijvoorbeeld mensen in de hoogbouw met stevige zakjes hun GF-afval in de verzamelcontainer kunnen deponeren. Het risico om met een lekkend/scheurend GF-zakje in de lift te staan is namelijk niet echt motiverend.

Ook bermmaaisel is dan wellicht een mooie stroom voor verwerking.

Als laatste denk ik dat gemeenten (wettelijk) de regie zouden moeten krijgen over stedelijk afval dat lijkt op

huishoudelijk afval, zoals afval van KWD, evenementen, campings, scholen en verenigingen. Daarbij hoort dan ook dat de producentenverantwoordelijk voor verpakkingsafval daadwerkelijk voor al dat verpakkingsafval geldt, niet alleen voor het huishoudelijke en recycelbare deel. Dan gaan die producenten hopelijk ook in de ontwerpfase harder sturen op de recycelbaarheid van die verpakkingen.

Perspectief Bovenbeschreven systeem zou een grote sprong in circulariteit op kunnen leveren. En een oplossing bieden voor de eerdergenoemde hobbels en dilemma’s. Het zou ook bij kunnen dragen aan een harmonisatie van gemeentelijke systemen. Daarbij hebben gemeenten dan ook gelijk minder zorgen over sortering en vermarkting van hun PMD-stromen.

Ook denk ik dat het internationaal goed uitrolbaar is. In bepaalde landen zie ik niet gauw een goede en uitgebreide bronscheiding van de grond komen. Scheiding van organisch afval is dan wellicht wel goed uit en op te leggen. Ik zie het al voor me: een Europees netwerk van zogenaamde hubs voor GFT-verwerking en nascheidingsinstallaties voor droog fijn en grof restafval. Oh ja, en nog een paar kleine verbrandingsinstallaties…

Ik ben bijzonder benieuwd naar uw mening en visie. Reacties van welke aard dan ook zijn van harte welkom!

Addie Weenk Dit is een opiniestuk op persoonlijke titel, als bijdrage aan de transitie van de keten consumptiegoederen naar een circulaire economie. Reacties graag naar addie.weenk@gmail.com

Webbased en op BAG gebaseerde software modules: - Milieustraat toegang en registratie - Beheer routes met koppeling naar - Afvalpassen beheer met STOSAG afvalkalender koppelingen - Inzamelmiddelen/containerbeheer - Aanvullende modules: - Beheer ondergrondse containers onze software groeit met u mee!

- Meldingen openbare ruimte - Grofafvalmeldingen/inzameling op afroep

S O F T WA R E S O L U T I O N S

fixion.nl



ook in de cloud GRAM | december 2016

25

BENCHMARKANALYSE

Opnieuw meer afvalscheiding in 2015 De hoeveelheid huishoudelijk afval die als ongescheiden restafval werd verbrand, daalde in 2015 opnieuw sterk van 217 naar 202 kilogram per inwoner. De best presterende benchmarkgemeente had zelfs maar 60 kg restafval. Het gemiddeld aandeel grondstoffen dat werd gescheiden voor hergebruik steeg van 55% in 2014 naar 58%. Dat blijkt uit de jaarlijkse analyse van de Benchmark Huishoudelijk Afval. De benchmark had een dekking van 148 gemeenten.

Naast een algemene afname van de totale stroom huishoudelijk afval

Tariefdifferentiatie

is vooral een actief gemeentelijk grondstoffenbeleid verantwoordelijk

(diftar)

voor de daling van het restafval. Gemeenten die traditioneel het best

Diftar

scoren zijn gemeenten met tariefdifferentiatie (diftar). Daarnaast pres-

mate van invloed op

teren ook gemeenten die sterk inzetten op servicedifferentiatie (extra

gemeentelijke milieu-

minicontainers of ophaalrondes voor gescheiden grondstofstromen

prestaties. Gemeenten

en het tegenovergestelde bij ongescheiden restafval), goed. Ook ge-

met een vorm van dif-

meenten met scheiding van het restafval na inzameling (nascheiding)

tar hebben gemiddeld

presteren beter dan gemiddeld.

130 kilogram restafval per

is

in

inwoner

sterke

versus

Restafval en afvalscheiding

240 voor gemeenten

De hoeveelheid ongescheiden afval, ook wel ‘restafval’,’ is een belang-

zonder diftar.

rijke prestatie-indicator in het afvalbeheer. In de benchmark wordt uitgegaan van de hoeveelheid huishoudelijk restafval na nascheiding.

Servicedifferentiatie:

In 2015 was dat gemiddeld 202 kg per inwoner. Dat is 7% minder dan

restafval

in 2014 (217

Een

voorbeeld

van

kg/inw).

serviceverlaging

bij

De

verschillen

het restafval is ‘om-

per

gekeerd

hoog-

inzamelen’.

bouwklasse

Hierbij wordt de aan-

zijn

groot.

huis inzameling van restafval bij laagbouwwoningen

In klasse A,

vervangen door wijkverzamelcontainers ‘op afstand’.

waar de mo-

In 2015 waren in Nederland enkele gemeenten actief

gelijkheden

met omgekeerd inzamelen. De meesten deden dit

voor afvalscheiding door de hoogbouw minder optimaal zijn, is het

echter nog niet gemeentebreed bij alle laagbouw of

restafvalaanbod 80% hoger dan in klasse D. Van alle benchmark-ge-

slechts pilotmatig in enkele wijken of in combinatie

meenten waren er vier met minder dan 100 kg/inw restafval (tegen

met diftar. Het rendement van omgekeerd inzamelen

drie in 2014). Van het restafval werd 182 kg/inw ingezameld via het

is daarom niet eenduidig uit de benchmark te halen.

fijn huishoudelijke afvalsysteem (aan huis of in de wijk) en 21 via grof

Gemeenten die met omgekeerd inzamelen werken

huishoudelijke afvalkanalen (vooral via de milieustraten).

zonder diftar (twee gemeenten met relatief veel hoogbouw) hadden 6% minder restafval (211 kg/inw) dan

Het aandeel van de totale stroom huishoudelijk afval dat werd (na-)ge-

overige gemeenten. Vergeleken met de gemiddelden

scheiden ten behoeve van hergebruik als product, materiaal of grond-

van gemeenten zonder diftar of andere strategie in

stof was in 2015 gemiddeld 58% van het huishoudelijk afval (2014:

respectievelijk klasse A (250) en B (229) presteerden

55% en 2013: 53%).

deze gemeenten ook individueel in hun eigen klasse beter.

Best Pratices Naast hoogbouw, waar de mogelijkheden voor afvalscheiding bin-

Ook ‘frequentieverlaging’ van de aan-huis restafval-

nens- en buitenshuis beperkt zijn, bepalen ook andere factoren ge-

inzameling wordt veel toegepast. Voor diftar gemeen-

meentelijke verschillen in milieuprestatie.

ten past dit beter bij het aanbod en voor niet-diftar gemeenten is het een manier om grondstof-inzameling

26

GRAM | december 2016

te stimuleren. In de benchmark heeft 3% van de gemeenten een maandelijkse inzamelfrequentie (13x p/ jr) met een rendement van gemiddeld 145 kg/inw fijn

PMD per inzamelmethode (kg/hh)

BM

D

ND

OI

NA

restafval vs. 175 kg bij een tweewekelijkse frequentie

totaal

36

53

27

21

75

(26x p/jr). Dat is 17% minder fijn restafval. De groep

minicontainers

56

83

40

24

*

gemeenten met een maandelijkse frequentie zonder

zakken

29

42

17

*

*

diftar had gemiddeld 191 kg per inwoner fijn restaf-

wijkverzamel.crs

12

22

8

8

*

val, met als best presterende 182 kg/inw (uit klasse

BM = benchmark | D = diftar | ND = niet-diftar (incl. OI en NA) | OI = omgekeerd inzamelen (2 deelnemers) | NA = zuiver nascheiding PMD (2 deelnemers)

D). Dat is 10% minder (211 kg/inw) dan de gemeenten zonder diftar maar met tweewekelijks inzameling.

Servicedifferentiatie: grondstoffen

Bij de groep gemeenten zonder diftar die inzamelt met zakken voor

Bij grondstoffen wordt de service tegenwoordig vaak

PMD, heeft een tweewekelijkse frequentie 22% meer rendement dan

verhoogd. Voorbeeld is de invoering van een mini-

een vierwekelijkse frequentie. Bij dezelfde groep zonder diftar maar

container voor papier in plaats van losse dozen. De

met minicontainers heeft de inzamelfrequentie daarentegen nauwe-

eerste heeft een rendement van 160 kg per huishou-

lijks invloed: zowel bij tweewekelijkse als bij maandelijkse inzameling

den (hh) vs. 96 kg/hh bij inzameling met losse dozen.

gemiddeld ongeveer 40 kg per huishouden.

Service-differentiatie: nascheiding

OPK per inzamelmethode (kg/hh)

Ook nascheiding van het ongescheiden restafval na inzameling speelt

BM

D

ND

OI

NA

totaal

127

152

114

96

127

apart te houden en voor gebieden met veel hoogbouw is dat mogelijk

minicontainers

160

160

160

167

130

een uitkomst. Gemeenten die PMD laten nascheiden uit het restafval

Los/ bundels

96

122

75

43

110

(in combinatie met bronscheiding van o.a. papier, glas en textiel) pres-

wijkverzamel.crs

91

72

109

81

60

teren beter dan het benchmark-totaalgemiddelde: 158 kg per inwoner

BM = benchmark | D = diftar | ND = niet-diftar (incl. OI en NA) | OI = omgekeerd inzamelen (2 deelnemers) | NA = zuiver nascheiding PMD (2 deelnemers)

in op service. Burgers hoeven immers bepaalde afvalstromen niet

fijn restafval vs. 182. In vergelijking met diftar (116 kg/inw) presteert nascheiding minder, maar weer wel beter dan gemeenten die geen inzamelstrategie toepassen (224 kg/inw). Er zijn binnen de benchmark ook enkele gemeenten die bronscheiding van PMD toepassen in com-

In het algemeen wordt met de aan-huis inzameling

binatie met nascheiding van PMD. Deze hebben gemiddeld 149 kg per

beduidend meer papier (135 kg/hh) ingezameld dan

inwoner fijn restafval en 35 kg PMD per inwoner.

met verzamelcontainers (91 kg/hh). Bij inzameling met mini-containers is er zelfs nauwelijks verschil

Grof huishoudelijk afval

tussen de diftar en niet-diftar gemeenten (zie tabel).

In 2015 werd er gemiddeld 113 kilogram per inwoner grof huishoude-

Inzameling met verzamelcontainers presteert minder,

lijk afval ingezameld, waarvan 21 kg ongescheiden grof restafval en

ook omdat deze inzamelwijze bij oud papier vaak in

92 kg gescheiden. De best presterende gemeenten in de benchmark

combinatie met een ‘aan-huis’ inzamelwijze wordt

hebben goede scheiding van grondstoffen en aanvullend een hoog

toegepast. De best-presterende gemeente met uitslui-

nascheidingspercentage van het grof restafval. De gemiddelde hoe-

tend verzamelcontainers is een diftar-gemeente met

veelheid grof huishoudelijke grondstoffen die worden nagescheiden

164 kg per huishouden.

is 6 kg per inwoner. Dat is 5% van de hoeveelheid grof huishoudelijk afval dat vrijkomt.

Ook bij de PMD inzameling is er verschil tussen de inzamelmiddelen. Mini-containers hebben gemiddeld

Benchmark Huishoudelijk Afval

een rendement van 56 kg per huishouden vs. 29 kg

De Benchmark Huishoudelijk Afval publiceert jaarlijks een algemene

bij zakken. Dat is bijna twee keer meer.

geaggregeerde analyse van de benchmark op hoofdlijnen, aangevuld met best gemeentelijke pratices en kentallen. Dit jaar is er ook een scenarioplanner gekoppeld aan de analyse. Een klein hulpmiddel om de lessen uit de benchmark te vertalen naar een toekomstscenario. De analyse is online te vinden op analyse.bmha.nl De Benchmark Huishoudelijk Afval is een op kennisdeling gerichte prestatievergelijking met een dekking van 148 gemeenten (peiljaar 2015) en wordt mogelijk gemaakt door NVRD, RWS Leefomgeving en Cyclus Management. Voor meer informatie of deelname in 2017, zie www.bmha.nl

GRAM | december 2016

27

Gemeente Schoon gaat verder als landelijke organisatie voor zwerfafval Er wordt gewerkt aan een nieuwe, landelijke organisatie die zich bezighoudt met de aanpak van zwerfafval. De organisatie verenigt de zwerfafvalwerkzaamheden van kenniscentrum Gemeente Schoon en Nederland Schoon. 2017 is een overgangsjaar waarin deze organisaties vanuit één programma gaan werken. Als alles goed loopt gaat de nieuwe organisatie in 2018 van start. Hiermee ontstaat één landelijke aanpak van zwerfafval.

De oprichting van de nieuwe, landelijke organisatie is in 2015

de naam Focusprogramma Zwerfafval, zorgde voor nieuwe ac-

in gang gezet door toenmalig staatssecretaris Mansveld, die een

centen in de strijd tegen vuil in de openbare ruimte. Extra aan-

landelijke aanpak zwerfaval (LAZ) voorstelde. Want alleen door

dacht kregen winkelgebieden, openbaar vervoergebieden, de

samen te werken, is het mogelijk zwerfafval effectief te bestrij-

omgeving van scholen en verzorgingsplaatsen langs de snelweg.

den. Voor kenniscentrum Gemeente Schoon is de bundeling van

Ook konden gemeenten een beroep doen op ondersteuning door

de twee organisaties een logische stap. Het kenniscentrum werkt

gespecialiseerde adviseurs bij thema’s als afvalbakken en moni-

al jaren nauw samen met de verschillende partners op het gebied

toring.

van zwerfafval. Zo besteden gemeenten jaarlijks zo’n 200 mil-

“Het vergroten van gemeentelijke expertise rond gedragsver-

joen euro aan het schoonhouden van de openbare ruimte. Het

andering is uitgegroeid tot ons belangrijkste inhoudelijke aan-

verpakkend bedrijfsleven doet daar nog eens 20 miljoen euro bo-

dachtsgebied. Samen met gemeenten hebben we over dit on-

venop via de Zwerfafvalvergoeding. Om een schoon land zonder

derwerp een schat aan kennis opgebouwd”, zegt Weenk. “In de

zwerfafval te bereiken, is het goed om de handen ineen te slaan

periode van het Focusprogramma hebben we de eerste onder-

en toe te werken naar één landelijke aanpak.

zoeken gedaan met gedragsbeïnvloeding bij het tegengaan van bijplaatsingen. Ook zijn we samen met Nederland Schoon begon-

Alle kennis gebundeld

nen met het verzamelen en toegankelijk maken van kennis in de

“De meerwaarde van een landelijke kennisorganisatie is duide-

Kenniswijzer Zwerfafval.”

lijk”, zegt Addie Weenk, coördinator bij Gemeente Schoon. “We

In 2014 ontstond Gemeente Schoon zoals we dat nu kennen.

hebben straks veel kennis en programmatische kracht rond

Toen maakte de organisatie bij Rijkswaterstaat een doorstart als

zwerfafval op één plek, gesteund door een brede coalitie van

kenniscentrum voor gemeenten. “Het bijzondere is dat we de af-

overheden, bedrijven en kennisinstellingen.”

gelopen drie jaar direct zijn gefinancierd door de gemeenten zelf,

Ook in het overgangsjaar kunnen gemeenten blijven rekenen op

uit de zwerfafvalvergoeding van het nieuwe Afvalfonds Verpak-

onze diensten. Weenk: “We blijven de Benchmark Schoon aanbie-

kingen”, aldus Weenk. “Onze dienstverlening is toen nog directer

den, kennisbijeenkomsten organiseren en vragen van gemeenten

geworden. We konden meer met gemeenten meedenken en meer

beantwoorden. Het enige dat verandert is dat gemeenten geen

inzetten op kennisontwikkeling en kennisuitwisseling.”

deelnemer meer hoeven te zijn van Gemeente Schoon. Er wordt dus geen 8 cent per inwoner meer gevraagd als bijdrage. Op de

In de startblokken

achtergrond zijn we druk bezig met de nieuwe organisatie. Maar

Inmiddels is dus een nieuwe fase aangebroken. De contouren van

daar gaan de gemeenten niets van merken: tijdens de verbou-

de nieuwe, landelijke organisatie staan. Aan de financiën wordt

wing blijft de winkel gewoon open.”

gewerkt. Komend jaar is nog een voorbereidingsjaar waarin de

Weenk kijkt terug op een periode van zo’n tien jaar waarin de

nieuwe organisatie wordt opgezet. Als alle bouwstenen klaar

ondersteuning van gemeenten bij hun zwerfafvalaanpak volwas-

zijn, gaat in 2018 de landelijke organisatie formeel van start.

sen is geworden. “Dat begon bij het helpen van gemeenten met

“Duidelijk is dat een aantal echte Gemeente Schoon-speerpunten

het opzetten van zwerfafvalbeleid. Tien jaar geleden stond dat

veel aandacht blijven houden”, zegt Weenk. “Met name maatwerk

nog in de kinderschoenen en was er veel vraag naar expertise

leveren en ondersteunen bij toepassen gedragskennis.”

op dat gebied.”

“We zijn ongelofelijk trots en blij met alle inzet en enthousiasme van de gemeenten de afgelopen jaren. Zonder hen hadden we

Nieuwe accenten

nooit al die expertise kunnen opbouwen die nu voor iedereen

Het kenniscentrum begon als onderdeel van SenterNovem, ging

beschikbaar is. De nieuwe, landelijke organisatie heeft de kennis,

toen op in Agentschap NL en kwam uiteindelijk in zijn huidige

de professionals en het netwerk in huis om een vliegende start

vorm bij Rijkswaterstaat en NVRD terecht. In de eerste jaren le-

maken. Door onze krachten te bundelen kunnen we gemeenten

verde de organisatie verschillende kennisproducten, zoals de

in de toekomst nóg beter van dienst zijn. Voor al hun betrokken-

Handreiking Aanpak Zwerfafval, kennisbijeenkomsten en een

heid, werk en mooie ideeën willen wij hen van harte bedanken.

subsidieregeling (SAM-Zwerfafval).

En uiteraard staan we ook met de nieuwe organisatie weer voor

De landelijke zwerfafvalaanpak, die vanaf 2010 voortging onder

hen klaar.”

28

GRAM | december 2016

Veel belangstelling voor bijeenkom-

Jan Huizer van Kliko besprak de techniek

sten chemie-vrij onkruidbeheer op

‘achter de communicatie’ tussen container

verhardingen

en afvalpas. Ook ging hij in op de wijze

Afgelopen oktober en november zijn tij-

van beveiliging van de gegevens die daar-

dens vier bijeenkomsten ruim 300 aan-

bij worden verzameld. Privacy bleek tij-

wezigen geïnformeerd over de wetge-

dens het seminar voer voor discussie. Uit

ving en uitvoeringsmogelijkheden van

de vragen die werden gesteld, kwamen

chemie-vrij onkruidbeheer op verhardin-

verschillende nieuwe opdrachten voor de

gen. Dit naar aanleiding van het verbod

NVRD voort. Zo gaat de NVRD naast de

op chemische middelen dat begin dit jaar

concept bewerkersovereenkomst die al

is ingegaan. Het ministerie van Infrastruc-

op het ledennet te vinden is, ook in kaart

tuur en Milieu, NVRD, Stadswerk, VHG en

brengen hoe doelen voor het verwerken

Cumela organiseerden de bijeenkomsten.

van persoonsgegevens die verband hou-

EcoConsult en CLM leverden een inhou-

den met afvalinzameling, goed kunnen

delijke bijdrage. Vanwege de grote be-

worden omschreven. Daarnaast gaat de

langstelling en de beperking in ruimte op

NVRD verder met het in kaart brengen

de locaties, was er niet voldoende plaats

van alle redenen voor het gebruik van

voor alle geïnteresseerden. Daarom orga-

afvalpassen (al dan niet gekoppeld aan

niseren we een extra bijeenkomst op 26

adres). Hierover wordt overlegd met de

januari, bij Rijkswaterstaat in Lelystad. De

Autoriteit

mensen die zich eerder al opgaven, heb-

nogmaals de oproep om de redenen voor

ben voorrang bij de aanmelding. Voor de

gebruik van afvalpassen in uw gemeen-

anderen opent de aanmelding begin ja-

te door te geven aan Evelien Mertens:

nuari. Via onze website is een uitgebreid

mertens@nvrd.nl / 088-377 00 27

Persoonsgegevens.

Hierbij

verslag te vinden van de bijeenkomsten inclusief de gehouden presentaties.

Onderzoek P90 afgerond In 2016 heeft ergonomiebureau vhp hu-

Drukbezocht seminar ‘Privacy in de

man performance bij afvalinzamelingsbe-

afvalbranche’

drijven en gemeenten onderzoek gedaan

Donderdag 1 december 2016 organiseer-

naar de fysieke belasting van beladers. De

de de NVRD het seminar ‘Privacy in de af-

uitkomsten van dit onderzoek worden ge-

valbranche’. Hekkelman Advocaten nam

bruikt om de P90 Norm tegen het licht te

de deelnemers van het seminar – veelal

houden en een nieuwe, flexibele leidraad

gemeenten, maar ook publieke inzame-

voor de arbeidsbelasting van beladers te

laars en containerleveranciers –mee in de

ontwikkelen. In de eerste maanden van

juridische aspecten van privacy. Uit hun

2017 worden bij een vijftal bedrijven pi-

verhaal bleek dat er veel sneller sprake is

lots gedraaid om te toetsen hoe het beste

van een persoonsgegeven dan je zou ver-

met de leidraad wordt gewerkt.

wachten. Zo is een adres een persoons-

De uitkomsten van het onderzoek worden

gegeven, ook al wonen er op dat adres

binnenkort vastgesteld en gepubliceerd.

meerdere personen. Hetzelfde geldt voor

Wilt u op de hoogte worden gesteld van

het kenteken van een auto, omdat het ge-

de resultaten of meedoen aan de pilots?

makkelijk is om daarmee de eigenaar van

Daarvoor kunt u contact opnemen met

de auto te achterhalen.

Peter Kerris: kerris@nvrd.nl

NVRD agenda

10 januari Redactievergadering GRAM

24 januari Regionale bijeenkomst circulaire economie

26 januari Extra bijeenkomst chemie-vrij onkruidbeheer

column

nieuws

Dynamiek Toen ik niet zo lang geleden bij één van onze leden was, merkte ik opgetogen op dat diegene deze column regelmatig leest.

Toch mocht het nog wel wat spannender, er speelt genoeg.

En inderdaad, er speelt veel. Binnen de vereniging, waar we van vaste commissies naar de nieuwe structuur met tijdelijke werk- en productgroepen gaan. Deze dynamische structuur past bij deze tijd maar is wat mij betreft het meest spannende van de nieuwe strategische visie omdat we er voor moeten zorgen de actieve commissieleden betrokken te houden. Actieve leden zijn alles voor een vereniging.

Daarnaast natuurlijk de discussies met het Afvalfonds. Ik snap oprecht niet dat we er op dit moment (de deadline van GRAM) nog altijd niet uit zijn. We zijn op de goede weg met de doelstelling die we hebben.

En als ik naar de toekomst kijk, delen we een gemeenschappelijke visie. Toch zit het heden en het geld ons dwars.

Wat zou ik er op deze plek graag nog meer over uitweiden. Maar de column is alweer bijna vol en alles delen op een openbare plek is lastig. Maar mocht u met mij door willen praten, dan doe ik dat graag! In de eerste maanden van het nieuwe jaar heb ik plek ingeruimd voor weer een rondje door het land. Ik ben benieuwd wat u belangrijk vindt. Laat het me weten als ik welkom ben, als u zorgt voor koffie & thee, dan gaan we samen het gesprek aan.

Langs deze weg wens ik u allen fijne feestdagen en bovenal een schoon en gezond 2017.

en de openbare ruimte, Apeldoorn op verhardingen, Lelystad

GRAM | december 2016

29

RIJKSWATERSTAAT BIJ GEMEENTEN N I E U W S UONDERZOEKT I T D E BAANPAK R A N VOEDSELVERSPILLING CHE

Lunchbox voor Opscheppers Voedselverspilling draagt voor een groot deel bij aan de hoeveelheid restafval van Nederlandse huishoudens.

Gemiddeld gooien we 47 kilo goed voedsel per persoon per jaar weg. Uit onderzoek dat Rijkswaterstaat heeft laten doen, blijkt dat veel gemeenten verspilling tegen willen gaan. Een mogelijk concept hiervoor is ‘de Lunchbox’.

Het programma VANG Huishoudelijk Afval en het Rijks-

gerold en krijgen een aantal gemeenten die actief zijn op het thema

brede programma voor de Circulaire Economie zetten

voedselverspilling een award. Vervolgens kunnen zij een andere

sterk in op minder restafval en betere afvalscheiding.

gemeente uitdagen ook hiermee aan de slag te gaan en wordt de

Voedselverspilling terugdringen kan een bijdrage

award doorgeven.

leveren aan de doelstellingen van 100 kilo restafval per persoon en 75% afvalscheiding in 2020. Rijkswa-

Meer weten over dit concept of aan de slag met voedselverspilling?

terstaat peilde in een recent onderzoek (zie kader) een

Stuur dan een mail naar vanghuishoudelijkafval@rws.nl. Kijk voor meer

grote behoefte onder gemeenten om werk te maken

inspirerende voorbeelden op de website vang-hha.nl.

van voedselverspilling en aan ondersteuning hierbij.

Rijkswaterstaat heeft daarom met onderzoeksbureau

Tekst: Jennifer van Dijk,

Schuttelaar & Partners, Milieu Centraal en het Voe-

afdeling Afval en Materialen Rijkswaterstaat

dingscentrum hiervoor een concept ontwikkeld: de Lunchbox voor Opscheppers.

Inspirerend concept De Lunchbox kan gemeenten helpen bij de aanpak van voedselverspilling bij haar inwoners. Er wordt inzicht gegeven in maatregelen en hoe gedragsbeïnvloeding

Behoeftepeiling RWS onder Nederlandse gemeenten

kan worden toegepast. Ook wordt inzichtelijk gemaakt

Uit een behoeftepeiling onder 390 gemeenten en 30 afvalinzame-

waar zich kennishiaten bevinden ten aanzien van het

laars en reinigingsdiensten blijkt dat de interesse voor het thema

meetbaar maken van voedselverspilling op gemeen-

voedselverspilling hoog is. 149 gemeenten en 12 afvalinzamelaars

teniveau.

hebben de enquête ingevuld en teruggestuurd. Bijna de helft van de gemeenten (43%) heeft in het verleden wel actie ondernomen om

De Lunchbox bevat:

voedselverspilling bij haar inwoners te reduceren. Voorbeelden van

- Een ’menu’ met een heldere uitleg waarom werken

maatregelen zijn communicatiecampagnes, de Foodbattle en het ini-

aan voedselverspilling zo belangrijk is en wat de

tiatief 100-100-100.

rol van een gemeente en afvalinzamelaar kan zijn.

- Een beslisboom die help richting te geven hoe

Bij gemiddeld 66% van de respondenten maakt voedselverspilling

voedselverspilling bij inwoners aan te pakken.

(voorkomen) geen onderdeel van het gemeentelijk beleid. Hierdoor

- Een overzicht van bestaande initiatieven waar ge-

missen gemeenten naar eigen zeggen een kader om maatregelen te

meenten en inzamelaars bij kunnen aanhaken.

nemen, terwijl ze het onderwerp wel belangrijk vinden. De meer-

- Relevante feiten en cijfers over hoeveelheden ver-

derheid van de respondenten wil in de toekomst wel aandacht aan

spild voedsel en de bijdrage aan de hoeveelheid

voedselverspilling besteden. Gemeenten staan hier voor 54% posi-

restafval die wethouders en beleidsmedewerkers

tief tegenover, afvalinzamelaars zelfs voor 75%. Ze wijzen de consu-

een inhoudelijke leidraad kunnen geven aan de ver-

ment aan als de belangrijkste partij die iets tegen voedselverspilling

gadertafel.

kan doen.

- Een houten vork, lepel en servet zodat de Lunchbox ook nog echt kan worden gebruikt.

Gemeenten, afvalinzamelaars en reinigingsdiensten geven aan dat ze bij de aanpak van voedselverspilling ondersteuning kunnen gebruiken. Die zien ze het liefst bij initiatieven die betrekking hebben

Voor de uitrol van de Lunchbox zijn twee fases:

op:

1. Alle gemeenten krijgen de Lunchbox bezorgd via

• Het vergroten van bewustzijn en kennis rond voedsel inkopen,

een fietskoerier die ervoor zorgt dat de Lunchbox bij de juiste beleidsmedewerker of wethouder terecht komt. Zo kan er op een laagdrempelige ma-

voedselverspilling aan consumenten.

nier worden gestart met de aanpak van voedselver-

• Initiatieven die gericht zijn op educatie.

spilling.

Daarnaast geven gemeenten aan graag aan te sluiten op landelijke

2. De Estafette, hierbij wordt de Lunchbox verder uit-

30

bewaren en kliekjes gebruiken.

• Het duidelijk maken van de milieu- en financiële gevolgen van

GRAM | december 2016

campagnes.

NIEUWS UIT DE BRANCHE

Schiedam gaat de strijd aan met zwerfvuil “Pas op! Aan de kant! Maak ruimte

‘fout’ overkomen, weten zij wel hoe het

voor deze kauwgomvrije plek!” Een

hoort. Je gooit je ‘peukie’ niet op straat

beveiliger

stukje

maar in de afvalbak! Uit voorzorg nemen

schone stoep tijdens de drukbe-

de dames zelf een eigen (grote) asbak

zochte vrijdagmarkt in Schiedam.

mee en verzoeken zij rokende omstan-

Het is een van de acts die deel uit-

ders hun peuk bij hen weg te gooien. Of

maakt van voorlichtingscampagne

de act met de zwervende baronessen die

over zwerfvuil die Irado en gemeen-

‘weten hoe het heurt’. In hun baljurken

te Schiedam begin 2016 zijn gestart.

van schone chipszakjes zijn zij juist een

beschermt

een

keurig verschijning.”

Irado en de gemeente Schiedam zetten

Naast de voorlichtingsacts op de week-

vooral humor in voor hun zwerfvuilcam-

markt (zie foto), zetten Irado en ge-

pagne. Merel Verhagen, communicatie-

meente Schiedam de theateracts ook in

adviseur bij Irado, licht toe: “Na de lach

bij evenementen waar veel bezoekers

is het gemakkelijker in gesprek te gaan

komen. “Deze locaties en momenten zijn

gedrag. Merel Verhagen besluit: “Op de

over een serieus onderwerp zoals zwerf-

drukke ontmoetingsplaatsen en daarom

weekmarkt heeft deze bewustwording

vuil. Daarom hebben we theaterbureau

hotspots wat betreft zwerfvuil.” Op de

zelfs al geleid tot gewenst gedrag: de

Dees & Gene ingeschakeld die elke

bekende vervuilingplekken gaat Irado

hoeveelheid zwerfvuil is zichtbaar afge-

maand weer een ander zwerfvuilthema

via de acts in gesprek met bezoekers en

nomen. En de marktkooplieden delen niet

met humor verpakt. Zoals de act met

geeft informatie over de afbreektijden

zomaar meer papiertjes of tasjes uit. Ze

twee rokende dames uit de Jordaan.

van zwerfvuil. Zo gaan mensen wel twee

gooien zelfs hun ‘peukie’ voortaan in de

Hoewel ze misschien wat luidruchtig en

keer nadenken over hun eigen weggooi-

afvalbak!”

VANG-kennisbibliotheek Op de kennisbibliotheek van VANG www.

afval (november 2016), Optimalisatie

vang-hha.nl/kennisbibliotheek

kostenefficiëntie

zijn de

kunststofinzameling

vermarkten van verpakkingsmateriaal van huishoudens. [pdf]

volgende nieuwe documenten te vinden:

gemeenten. Een onderzoek naar de

• KplusV, NVRD & LearningCenter Kunst-

• Free, C. (maart 2016), Beleidsplan van

factoren en successen van gemeenten

stof Verpakkingsafval (oktober 2016),

Afval naar Grondstof 2016 – 2020. Ge-

in het beheersen van de kosten van de

Actualisatie handreiking sorteren en

meente Steenbergen. [pdf]

inzameling en sortering van kunststof

vermarkten

verpakkingsafval. [pdf]

teriaal [pdf]

• Gemeente

Amstelveen

(september

2016), Grondstoffenvisie 2017-2021.

Van afval naar grondstof. [pdf] • LearningCenter Kunststof Verpakkings-

• KplusV, NVRD & LearningCenter Kunststof

Verpakkingsafval

(september

2016), Modelovereenkomst sorteren en

kunststofverpakkingsma-

• ROVA (oktober 2016), Evaluatie afvalbeleid Diftar en Omgekeerd inzamelen fase 1. [pdf]

GRAM | december 2016

31

Overzicht hoofdartikelen 2016

Nr. Pag.

AFVAL Afvalbeleid

Wit- en Bruingoed

Programma VANG in 2016. Daphne van den Berg

01 22

Er valt wat te kiezen op de e-waste markt.

Samen grip op grondstoffen (Avalex). Pieter van den Brand 02 19

Pieter van den Brand

De toekomst van afvalinzameling. René Didde

Hoe doen zij dat met de inzameling van AEEA?

04 16

Beter afval vermijden in plaats van scheiden. René Didde 07 28

Hetty Dekkers

05 14 09 06

Amsterdam haalt alles uit de kast. Pieter van den Brand 08 18 Tweede Kamerleden over de circulaire economie.

René Didde

Kringloopbedrijvigheid / milieustraat 09 08

Opinie. De toekomst van huishoudelijk en soortgelijk afval.

Addie Weenk

10 23

Inzameling by night. Pieter van den Brand

10 08

Wethouders Zwolle, Deventer en Gouda over diftar.

René Didde

De maatschappelijke kosten en baten van kringloopbedrijven. Ronald van den Heerik Inzamelmiddelen Recycling oude containers. Hetty Dekkers

10 10

Huishoudelijk afval

07 15

07 10

Bewonersparticipatie in containerlokatieplannen.

Frank van Oevelen & Saskia Agterdenbos

09 24

Wegende containers Son en Breugel. Hetty Dekkers

09 28

Preventie en hergebruik / (Gescheiden) inzameling Afvallogistiek

Zeeuwse Reinigingsdienst stapt over op diftar.

Laurent Chevalier

01 28

De afvallogistiek Amstelcampus Amsterdam. René Didde 01 15

02 11

Bedrijfsafval

Keukenmanagement onderdeel project 100-100-100 HVC. Geke Wassink Hoe doen zij dat met de inzameling van

Afvalverwerking

droge componenten? Hetty Dekkers

03 06

Composteren/vergisten/ verbranden

VANG-HHA steunt 14 plannen

03 24

De toekomst van afvalverbranding. René Didde

De kracht van 100-100-100. Anne Telman

04 28

Een schoon tweede leven voor bodemas.

Scheiden met positieve insteek. Ans Aerts

09 20

Pieter van den Brand

Gft-afval

03 18 09 18

Overige verwerkingstechnieken

Hoe doen zij dat met de inzameling van tuinafval.

Van afval naar methanol. René Didde

Hetty Dekkers

02 05

Gft-afval als chemiebouwsteen. Pieter van den Brand

04 18

De schillenboer is terug van weggeweest. Sander Wageman 07 20

08 22

Techniek en technologie Gouden toekomst voor scheidingsinstallaties.

Sander Wageman

09 29

Kunststoffen Interview met Isabelle Diks. Sander Wageman

04 24

Composteren/vergisten

Rol als ketenregisseur niet eenvoudig. Hetty Dekkers

07 12

Hoe doen zij dat met buurtcomposteren? Hetty Dekkers 07 06

BEHEER OPENBARE RUIMTE & REINIGING

Textiel Strijder voor de schone zaak, interview met Rob van Arnhem. Pieter van den Brand

04 22

Beheer openbare ruimte

Mode uit afgedankt textiel en petflessen. Ans Aerts

08 24

Hoe doen zij dat met de bedrijven investeringszone.

Hetty Dekkers

Luiers

01 06

Van burger- naar arbeidsparticipatie.

Hoop voor luierrecycling. René Didde

05 25

Anneloes Voorberg en Xandra Feije

01 10

Hoe doen zij dat met afval scheiden in de openbare ruimte?

Grof huishoudelijk afval

Hetty Dekkers

Matrasrecycling nog geen gespreid bedje.

Snoeproutes onder de aandacht van scholieren.

Pieter van den Brand

02 16

René Didde

04 14 08 09

Zwerfafval bij op- en afritten onderzocht. Hetty Dekkers 08 10 (Drank)verpakkingen

Schoonbeleving is steeds belangrijker. Sander Wageman 08 12

Recycling drankenkartons nu ook in Nederland.

Hoe doe zij dat met het voorkomen van vuurwerkoverlast?

Hetty Dekkers

32

02 14

GRAM | december 2016

Hetty Dekkers

10

05

Nr. Pag.

Nr. Pag.

ORGANISATIES Afvalscheiding als uitgangspunt voor verandering.

Ans Aerts

Afscheid van NVRD-bestuurslid Hans Groenhuis.

10 20

Laurent Chevalier

01 16

NVRD-er Frits Bakker neemt afscheid. Karin Hegeman

03 20

Gemeente Schoon gaat door in landelijke organisatie voor

Reiniging

zwerfafval

Een afvalbak communiceert niet vanzelf.

Pieter van den Brand

01 08

Zwerfafvalvergoeding. Richtsje Anema

01 24

Proef met nieuwe beloningssystemen. René Didde

02 08

10 28

DIVERSEN

Hoe doen zij dat met zwerfafvalprojecten voor scholieren?

Hetty Dekkers

08 06

Nieuw eigenaarschap in de openbare ruimte.

Anneloes Voorberg

08 14

Heeft de wel/niet-sticker zijn langste tijd gehad?

Ismael Morales-Ronden

02 12

Online dienstverlening app & web. Commissie ICT

02 22

Samenwerken in afvalbeleid. IPR Normag

04 32

Innovatief aanbesteden in de afvalsector.

09 16

Winterdienst Het was een onvoorspelbare winter. Ans Aerts

Green Deal scheepsafvalketen. Ans Aerst

03 09

Houtman en Van de Sande

04 36

Samen gaan voor grondstoffen. Pieter van den Brand

05 20

De toekomst van afvalscheiding. René Didde

05 22

Interview met Leo Grunberg, Levendige Stad.

Kijken bij de buren voor gladheidbestrijding. Hetty Dekkers 06 06

Pieter van den Brand

De ondankbare strijd van gladheidbestrijders.

Hoe doen zij dat met afval bij evenementen? Hetty Dekkers 06 16

Sander Wageman

06 10

06 14

Bestuursakkoord voor afvalscheiding Delft. Lars de Kruijf 06 19 Privacy in de afvalbranche. Dar en Hekkelman Advocaten 06 22 Opinie. Kunststof verpakkingen, doorgaan of stoppen.

ORGANISATIE & MANAGEMENT

Marc Veenhuizen

07 14

Plastic vissen voor gevorderden. Pieter van den Brand

07 18

Financiën

NVRD maakt werk van circulair. Anneloes Voorberg

07 26

Inwoners beslissen mee over besteding budgetten.

Afvalkok Werry van Leeuwen gooit niets weg.

Ans Aerts

01 18

Onderzoek actualisering P90. Peter Kerris

03 22

Hoe doen zij dat met gedrag en veiligheid op de werkvloer? Hetty Dekkers

05 06

Sander Wageman

05 08

Arbocatalogus voor de afvalbranche. Ans Aerts

05 11

Meelopen met het onderzoek actualisering P90. vhp human performance

05 12

Taalles voor afvalmedewerkers Breda. Hetty Dekkers

05 14

Automatisering Burger en afvalbak voortaan connected.

Pieter van den Brand

03 16

ICT-Afvalchallenge. René Didde

06 24

Monitoring 10 26

Wagenparkbeheer Alternatieve brandstoffen een logisch alternatief.

Rik Hardenberg

08 16

Ghanese afvalmanagers op werkbezoek in Amsterdam.

Pieter van den Brand

10 14

Lunchbox voor opscheppers. Jennifer van Dijk

10 30

Gemeentehuis als grondstoffendepot. Sander Wageman 10 18

De vergrijzing te lijf met scholing en passend werk.

Benchmark huishoudelijk afval. Ismael Morales-Ronden

Pieter van den Brand

Interview met Yvonne Leenaars, Eureco. Hetty Dekkers 10 12

Management en personeel

03 12

Groningen wil de weg op met waterstof. Sander Wageman 03 14

De redactie van GRAM wenst u fijne feestdagen De eerstvolgende uitgave van GRAM in 2017 verschijnt in de week van 7 februari.

GRAM | december 2016

33

Colofon Uitgever NVRD, WTC Arnhem Nieuwe Stationsstraat 10 6811 KS ARNHEM Telefoon 088 - 3770000 E-mail post@nvrd.nl I-net www.nvrd.nl

Redactiecommissie Marc Veenhuizen, gemeente Apeldoorn (hoofdredacteur) Riny de Jonge, stadsdeel Amsterdam-Oost Willy Brinkbäumer, Twente Milieu Addie Weenk, Rijkswaterstaat Diederik Notenboom, Meerlanden Fabienne Mantes, Avalex Dico Kuiper, gemeente Alphen aan den Rijn Marianne Zegwaard, MWH Global Ilse van der Grift, NVRD

Eindredactie Karin Hegeman en Berit Aagten Postbus 1218, 6801 BE Arnhem tel. 088 - 3770000 e-mail: hegeman@nvrd.nl

Advertentie-exploitatie Bureau Van Vliet Postbus 20, 2040 AA Zandvoort tel. 023 - 5714745 e-mail: L.paap@bureauvanvliet.com

Agenda 19 januari NVRD kennisbijeenkomst Social Return, Meerlanden 2 februari RIONEDdag, Beatrixtheater Utrecht 14 februari NVRD juridische kennisbijeenkomst, Regardz Arnhem 30 maart Gemeentelijk Grondstoffencongres, De Fabriek, Utrecht 17 – 18 mei NVRD Jaarcongres ‘Grenzeloos samenwerken’, Maastricht 31 mei – 1 juni Reinigings DemoDagen, Lelystad

Opmaak en druk Weevers, www.weevers.nl Gemeentereiniging en Afvalmanagement is het officiële vakblad van de

Abonnementenadministratie NVRD, Postbus 1218, 6801 BE Arnhem Jaarabonnement ad €106,04 ex btw.

België €124,95 (Europa en buiten Europa op aanvraag). Los: €11,50.

Beëindiging abonnement Abonnementen moeten schriftelijk bij de NVRD en uiterlijk op 15 november worden opgezegd.

Bij niet tijdige opzegging wordt het abonnement automatisch verlengd.

Jouw bijdrage

aan duurzaam werk

ISSN 1569-0458

Bij de afdeling Relatiebeheer van Omrin is een vacature ontstaan voor een

© NVRD

Beleidsadviseur Relatiebeheer (m/v, fulltime, standplaats Leeuwarden) GRAM wordt gedrukt op papier met het FSC®-keurmerk en verschijnt 10x per jaar.

Hoewel door de uitgever de uiterste zorgvuldigheid is betracht, wordt voor de inhoud geen aansprakelijkheid aanvaard.

34

GRAM | december 2016

Een baan die energie geeft!

Samen halen we alles eruit

Kijk voor meer informatie op www.omrin.nl

Acht miljoen oude autobanden inzamelen per jaar... …dat zijn alle ingeleverde gebruikte personenwagenbanden in Nederland …dat is gelijk aan de oppervlakte van 400 voetbalvelden

…op milieuverantwoorde wijze verwerkt …dit levert 32 miljoen kilo hoogwaardige grondstoffen …dit betekent bijna 60.000 ton minder CO2-uitstoot …daarmee besparen we CO2 gelijk aan de emissie van 400 miljoen autokilometers (10.000 keer de aardbol rond) of de aanplant van 400.000 nieuwe bomen

RecyBEM wenst u fijne feestdagen en een voorspoedig ‘Oud voor Nieuw’ in 2017.

Inzamelen oude banden. Voor een schoner milieu.

Alle gebruikte autobanden worden in Nederland door RecyBEM ingezameld en op een milieuverantwoorde wijze verwerkt.

RecyBEM is een initiatief van uw bandenleverancier.

Het RecyBEM-systeem is door het ministerie van I&M algemeen verbindend verklaard (AVV). Hierdoor heeft RecyBEM kracht van wet.

www.bandenmilieu.nl

Oude banden, nieuw leven.

Circulaire economie is meer dan zoveel mogelijk recyclen Het is een feit: natuurlijke grondstoffen worden schaars. Daarom is het nodig om de stap te maken naar een circulaire economie, waar deze kostbare materialen na gebruik weer een nieuw leven krijgen.

Afval krijgt in een circulaire economie een sleutelrol, door er nieuwe grondstoffen van te maken.

HĂŠt aandachtspunt is de kwaliteit van de grondstoffen uit afval. Die moet net zo goed worden als die van de natuurlijke grondstoffen. Dat stelt eisen aan de verwerking van afval. Vandaar dat Indaver investeert in nieuwe verwerkingstechnieken en innovatieve oplossingen. Maar de keten begint bij het inzamelen van schone, herbruikbare afvalstromen. Deze uitdaging van formaat wil Indaver samen met u aangaan, zodat de circulaire economie stapje voor stapje dichterbij komt.

Meer weten? Zie www.indaver.nl of neem contact op met Robert Jansen via robert.jansen@indaver.nl of 078 – 6306 726.

www.indaver.nl