VAM6 December 2025

6

#

nr. 06/2025

Vakblad Asset Management

ONDERHOUD CENTRAAL Laat je inspireren!

AI in Onderhoud: opgelet!

Vakmanschap Onderhoudsrobot(s) Bijzondere Defensiewereld

KENNIS MOET JE OOK ONDERHOUDEN In een dynamische branche groeit de vraag naar goed opgeleide vakmensen die innovatief durven te zijn. Hogeschool Utrecht biedt werkende professionals uitgebreide mogelijkheden om hun kennis en vaardigheden te verbreden met verschillende opleidingen in onder andere Materiaalkunde, Inspectie, Onderhoud en Projectmanagement.

Onze opleidingen, variërend van mbo-plus, hbo, post-hbo tot masterniveau, bieden actuele kennis die direct toepasbaar is in jouw werk. Bovendien kunnen al onze opleidingen op maat in-company verzorgd worden.

WETEN WELKE OPLEIDINGEN ER ZIJN EN WANNEER ZE STARTEN? BEZOEK WWW.ENGINEERING.HU.NL OF SCAN DE QR-CODE!

IDEFORPROFESSIONALS@HU.NL

ENGINEERING.HU.NL

088 481 88 88 INSTITUTE FOR DESIGN & ENGINEERING FOR PROFESSIONALS

6

#

nr. 06 / 2025

Colofon VAM is het vakblad voor Asset Management in Nederland.

Concept en realisatie Elma Media B.V. Keizelbos 1, 1721 PJ Broek op Langedijk 0226 33 16 00 www.elma.nl Art Direction Elma Media B.V. Hoofdredacteur Ellen den Broeder-Ooijevaar, Verenigings Manager NVDO VAM is een uitgave van de NVDO Nederlandse Vereniging voor Doelmatig Onderhoud Lange Schaft 7G Postbus 138, 3990 DC Houten 030 634 60 40 www.nvdo.nl info@nvdo.nl VAM is een samenwerking met TNO, Volandis, Ministerie van SZW, VHP, Rijksvastgoedbedrijf, i-Tanks, Stigas en Sectorinstituut Transport en Logistiek

Auteurs Pieter Pulleman (WasteShark en Jaarbijeenkomst) Ian van den Brink, NVDO (Ontmoet, Interview Vakmanschap) Evi Husson (Biobased Bouwstenen met Impact) Ideo (Vakmanschap Centraal) Laura van der Linde, Mainnovation (Asset Management) Ellen den Broeder-Ooijevaar (alle overige artikelen)

VOORWOORD <

Ik hou van Dwarsliggers Kerstvakantie: voor mij een periode in het jaar dat ik mijn hoofd echt leeg kan maken, even geen Onderhoudskompas, evenementen, synergie of VAM. Meestal gaan wij op vakantie en laat ik mijn laptop thuis, heel anders dus dan in de zomervakantie waar het werk ‘gewoon’ doorgaat. En terwijl ik al met mijn handdoek en een cocktail op het dek van ‘mijn’ cruiseschip zit, ergens tussen Curaçao en Barbados, dwalen mijn gedachten toch af, want ineens moet ik denken aan een artikel dat ik laatst las over het GVB – over kunststof dwarsliggers, nog wel. Je weet wel, die dingen waar de Amsterdamse metro op rust.

Want eigenlijk is zo’n cruiseschip net als een metronetwerk: alles moet soepel blijven draaien, het liefst zonder kraken of rammelen. En achter de schermen zijn er ingenieurs die zich druk maken over hetzelfde als ik nu op het cruiseschipdek: duurzaamheid, slijtage, levensduur. Alleen heet het hier geen spooronderhoud, maar ‘onderwaterschipinspectie’. Ook sexy.

Het GVB is dus overgestapt op kunststof dwarsliggers – een mondvol voor wat in feite de stevige balken zijn waarop de rails rusten. Geen beton meer, geen hout, maar kunststof. Dat klinkt een beetje als plastic speelgoed, maar blijkt in de praktijk een briljante zet. Lichter, flexibeler en het gaat ook nog eens langer mee. Terwijl ik naar de voorbij zwemmende dolfijnen kijk, bedenk ik dat dit schip waarschijnlijk ook vol zit met kunststof toepassingen. Alles wat niet roest, dat is goud waard op zee.

Ergens voel ik verwantschap met die Amsterdamse ingenieurs. Zij ploeteren tussen Spaklerweg en RAI, ik dobber tussen zon en zee. Maar de missie is dezelfde: zorgen dat het geheel soepel blijft bewegen. Of het nu metro’s zijn of cruiseschepen – als het kraakt, schokt of piept, gaat niemand tevreden naar huis.

En er zit nog iets in: dat zoeken naar het juiste materiaal, de juiste balans tussen stevig en duurzaam. Net als op reis eigenlijk. Te veel beton, en je zakt door je planning heen. Te veel hout, en het leven buigt alle kanten op. Kunststof: dat voelt als de gulden middenweg.

Flexibel, maar betrouwbaar.

De zon zakt langzaam in zee, de motoren brommen zacht. De rails van mijn gedachten leiden niet naar Amsterdam, maar naar de bar, waar de volgende cocktail al klaarstaat. En terwijl het schip zacht wiegt, glimlach ik. Onderhoud, duurzaamheid, flexibiliteit – het maakt niet uit of je in de metro zit of op een cruiseschip. Uiteindelijk draait alles om soepel blijven lopen en daar zorg jij, beste VAMlezer, als geen ander voor!

Ellen den Broeder-Ooijevaar, Hoofdredacteur VAM en Verenigings Manager NVDO

Druk Elma Media B.V. Advertentie-exploitatie Elma Media B.V. Silvèr Snoek - Sales Manager 0226 33 16 67 - s.snoek@elma.nl

3

VAN DE VOORZITTER <

Onderhoud als kern van Asset Management In ons werk binnen Asset Management kom ik telkens terug bij één overtuiging: onderhoud is geen kostenpost, maar de kern van waardecreatie. Het vormt de ruggengraat van alles wat we doen. Zonder onderhoud geen continuïteit, geen betrouwbaarheid, geen rendement.

Toch merk ik dat we dit besef in onze sector nog te vaak onderschatten.

Ik heb in de loop der jaren talloze assets zien komen en gaan – installaties, machines, infrastructuur. Ze doorlopen allemaal hun levenscyclus van ontwerp tot vervanging, maar de echte waarde ontstaat in de gebruiksfase. Dáár laat onderhoud zijn ware kracht zien. Goed onderhoud verlengt de levensduur, verhoogt de betrouwbaarheid en voorkomt stilstand. Het zorgt ervoor dat de oorspronkelijke investering blijft renderen, dag na dag.

Veel organisaties blijven onderhoud echter zien als een noodzakelijk kwaad, iets wat vooral geld kost. Wie onderhoud enkel vanuit kostenreductie benadert, mist de essentie. De waarde van onderhoud schuilt in wat het oplevert: betrouwbare assets die voorspelbaar functioneren, processen die niet onnodig worden onderbroken, veilige werkomgevingen waarin risico’s worden beperkt. En daarbovenop komt de duurzame winst: een langere levensduur betekent minder verspilling en een kleinere ecologische voetafdruk. Zo wordt onderhoud niet alleen een technische, maar ook een maatschappelijke investering.

Die waarde ontstaat niet vanzelf. Onderhoud levert pas echt iets op wanneer het systematisch en professioneel wordt uitgevoerd. Dat betekent vooruitdenken in plaats van afwachten, handelen voordat falen optreedt. Het vraagt om vakmensen die hun assets door en door kennen en weten welke ingrepen nodig zijn. Steeds vaker helpt data ons daarbij: sensoren, inspecties en analyses geven inzicht in het juiste moment van onderhoud.

Toch draait het niet alleen om techniek of data, maar ook om samenwerking. Onderhoud raakt productie, financiën en management.

Het vraagt om afstemming, wederzijds begrip en de gezamenlijke overtuiging dat goed onderhoud de basis is van succes. Alleen dan wordt duidelijk dat onderhoud niet op zichzelf staat, maar verweven is met de gehele organisatie.

4 december 2025

‘

‘Onderhoud is de sleutel tot waardecreatie gedurende de hele lifecycle’

’

In een tijd waarin duurzaamheid en efficiëntie centraal staan, groeit de betekenis van onderhoud verder. Door onze assets langer en beter te benutten, dragen we bij aan zowel bedrijfsresultaten als maatschappelijke waarde. Voor mij is dat de essentie van Asset Management: onderhoud niet zien als last, maar als investering in de toekomst. Want wie onderhoud centraal stelt, bouwt aan continuïteit, betrouwbaarheid en trots op wat we samen in stand houden.

Ronald Wever, Voorzitter

Inhoud

03 Voorwoord

04 Van de voorzitter 08 Vakmanschap centraal: waarom methodieken pas werken in een hybride aanpak

12 Slimmer onderhoud, sterkere prestaties

16 Jaarbijeenkomst

21 Een digitaal product paspoort voor een circulaire economie

26 Fabian Wientjes wint Master Thesis Award AI-doorbraak voor rioolinspecties 28 Onderhoud in hoofdrol: A.Hak en Liander versterken het stroomnet in Koegras

33 De WasteShark: onderhoudsrobot in het water

39 Biobased Bouwstenen met Impact

50

44 Twee mijlpalen voor NewCold: innovatie en veiligheid hand in hand

Vakmanschap CO verlengen?

Goed nieuws: geen praktijktoets meer nodig!

54 Casus

01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56

06 ‘Ik wil het goede doen voor de eindgebruiker’ > De fascinatie voor techniek zat er bij Pattry Blok al vroeg in.

Van onderhoudskosten naar strategische bedrijfswaarde 10

Waarom Asset Management niet klaar is voor Industry 4.0 15 AI in Onderhoud: tussen visie en werkelijkheid 18

Hoe folie ongemerkt ons leven beïnvloedt 24 Winnende PhD-thesis legt basis voor onderhoud van de toekomst 27 100 procent flexibel zijn in een programma met een strakke deadline 30

Fokker Nederland zet nieuwe standaard in onderhoud en duurzaamheid 36

PwC maakt Westgate II toekomstbestendig met innovatie en zonne-energie 42

Provincie Limburg investeert 2 miljoen euro in vakmanschap en toekomst mbo 48

Cursuskalender 52

5

Pattry Blok Foto: privé collectie 6 december 2025

Wie

Pattry Blok

ONTMOET Pattry Blok <

Wat

Manager onderhoud Ahold Delhaize

De fascinatie voor techniek zat er bij Pattry Blok al vroeg in. Waar veel klasgenoten na de middelbare school voor de MEAO (Middelbaar Economisch en Administratief Onderwijs) kozen, besloot zij een andere richting te nemen: de MTS Bouwkunde. Daar groeide haar interesse in bouwen en de techniek erachter.

Na de MTS begon ze bij een aannemer, waar ze zich bezighield met tekenwerk en calculatie, werkvoorbereiding en projectaanvragen. Vervolgens stapte ze over naar een woningcorporatie in Den Helder die later fuseerde met een corporatie op Texel. Hier was ze verantwoordelijk voor het onderhoud van zo’n 900 woningen. Dat kon Blok goed combineren met de duale Hbo-opleiding Bouwmanagement en Vastgoed die ze toen volgde. Daarna maakte ze de overstap naar een corporatie in Heemskerk, toevallig dezelfde organisatie waar ze ooit stage liep, waar de scope met ruim tienduizend woningen en commercieel vastgoed veel grote was. Negen jaar later werd het tijd voor een nieuwe stap in haar loopbaan.

> De overstap naar retailonderhoud. En zo kwam Blok terecht bij Ahold Delhaize als manager onderhoud. “De functie sprak me meteen aan. Het is dynamisch en er gebeurt altijd iets. Als er een storing is, heeft dat direct impact op de operatie en op klanten.

Je moet dan snel en goed beslissen”. In haar functie is ze verantwoordelijk voor de gebouwgebonden assets van de winkels. “Van ovens en liften tot schuifdeuren, flessenautomaten en brandmeldinstallaties. Ik werk in een klein team met twee directe collega’s.

Een richt zich op koelingen en de ander is verantwoordelijk voor de huisaannemers en gaat over de Etos- en Gall & Gall-winkels.

Zelf ben ik verantwoordelijk voor apparatuur en installaties binnen de 732 eigen winkels in Nederland en België. Daarbij is het onze ambitie om een storingsvrije winkel te creëren”.

‘

> Analyseren, verbeteren en samenwerken. Veel van Blok’s werk draait om optimalisatie en data-analyse. Storingen worden gemeld via een online platform en automatisch doorgestuurd naar de juiste partner. “We bekijken met hen hoe we processen kunnen verbeteren en installaties betrouwbaarder kunnen maken”. Ook bezoekt ze regelmatig locaties waarbij ze samen met die partners en medewerkers kijkt naar optimalisatie-mogelijkheden. “Soms blijkt iets simpelweg niet anders te kunnen, maar dat hoort bij het werk”.

> Van het veld naar de vloer. Tot enkele jaren geleden voetbalde Blok op hoog niveau en inmiddels coacht ze jeugdteams voor meiden onder de 15 in de eredivisie. “Ik heb zelf zes keer het Nederlands kampioenschap zaalvoetbal gewonnen en was drie keer Nederlands winnaar in de zaal, maar nu haal ik mijn energie uit het trainen van jonge talenten. Dat is prachtig om te doen”. De vaardigheden uit het voetbal neemt ze, soms ongemerkt, mee in haar werk.

“Je bereikt meer als je samen nadenkt over oplossingen. Het heeft geen zin om iets op te leggen als het in de praktijk niet werkt. Dat heb ik tijdens het coachen wel geleerd”. <

‘Ik wil het goede doen voor de eindgebruiker’ 7

IMPROVE <

Vakmanschap centraal: waarom methodieken pas werken in een hybride aanpak

Foto: Ideo

Standaardisatie maakt onderhoud voorspelbaar en efficiënt, maar als het te rigide wordt toegepast, kan dat het vakmanschap verstikken. De kunst is niet om methodieken blind te volgen, maar om ze in te zetten als houvast voor professioneel oordeel.

De kracht van goed onderhoud zit juist in de mens: de monteur die afwijkingen herkent, de planner die vooruitdenkt en de engineer die de samenhang begrijpt. Methodieken geven richting en structuur, maar de mens bepaalt hoe, wanneer en waarom onderhoud werkelijk waarde toevoegt. “Methodieken zijn belangrijk, maar ze vervangen nooit het vak,” zegt Bas Horvers, Enterprise Asset Management Consultant bij Ideo. “Ze werken alleen als ze ruimte laten voor vakmanschap. Uiteindelijk is het de mens die bepaalt wat kwaliteit is en waar waarde ontstaat”.

> Lean: denken in waarde. Het principe ‘Lean’ helpt onderhoudsorganisaties te focussen op wat echt waarde toevoegt. Niet harder werken, maar slimmer: verspillingen verminderen, werkstromen verbeteren en voortdurend leren. De vijf Lean-principes: waarde, waardestroom, flow, pull en perfectie, vormen samen een denkkader voor continue verbetering. Binnen Asset Management betekent dat onderhoud uitvoeren wanneer het echt nodig is, samenwerking stimuleren over afdelingsgrenzen heen en onnodige wachttijden of herziening voorkomen.

> Geen checklist. “Lean is geen checklist”, stelt Horvers, “het vraagt om inzicht in wat waardevol is en om de durf om los te laten wat geen waarde toevoegt. Veel organisaties beginnen met

8 december 2025

standaardiseren, maar vergeten dat het een manier van denken is.

Lean draait om begrijpen waarom iets gebeurt, niet alleen hoe”.

Lean vormt daarmee de filosofische basis, maar om die principes in de dagelijkse operatie te verankeren, is structuur nodig. Daar komt bijvoorbeeld het 9-fasenmodel van SAP in beeld.

> Het 9-fasenmodel: van denkkader naar uitvoering. Het 9-fasenmodel van SAP beschrijft de volledige onderhoudscyclus van behoefte tot evaluatie en vertaalt Lean naar de praktijk van dagelijks onderhoud. Elke fase kent zijn eigen verantwoordelijkheden, overdrachtsmomenten en kwaliteitscriteria. Daardoor ontstaat een samenhangend geheel waarin techniek, planning en uitvoering elkaar versterken.

De kracht van het 9-fasenmodel ligt in de consistentie: het maakt zichtbaar hoe werkvoorbereiding, uitvoering en evaluatie op elkaar ingrijpen. Dat helpt organisaties niet alleen efficiënter, maar ook betrouwbaarder te werken, mits er ruimte blijft voor menselijk inzicht. Horvers; “Als het 9-fasenmodel goed wordt toegepast, bevordert het samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid. Elke fase vraagt om een moment van reflectie: doen we nog de juiste dingen, en doen we die goed? Dat biedt houvast en kwaliteit, maar het model is een hulpmiddel, geen keurslijf ”.

‘

‘De beste onderhoudsorganisatie is niet de organisatie die het strakste stuurt, maar die het beste leert en zich blijft ontwikkelen’

’

> Lessen uit de praktijk. In de praktijk ziet Horvers namelijk

> Technologie als brug. Nieuwe technologie helpt organisaties

dat standaardisatie nooit één-op-één werkt. Elke organisatie zoekt haar eigen balans tussen structuur en vakmanschap. Een organisatie in de energietransportsector koos voor een greenfield-implementatie van SAP. Door onderhoudsmethodieken opnieuw te ontwerpen op basis van het 9-fasenmodel, nam de voorspelbaarheid toe en verbeterde de samenwerking tussen planner, werkvoorbereider en monteur. Tegelijkertijd bleek dat strak ingerichte methodieken ook iets vroegen van het vakmanschap: medewerkers verloren deels hun vrijheid om te handelen op ervaring.

die balans te vinden. Het SAP Business Technology Platform (BTP) maakt het mogelijk functionaliteit uit te breiden zonder de kern van het systeem aan te passen. Via side-by-side-extensies, ontwikkeld met SAP Build, kunnen organisaties nieuwe toepassingen en automatiseringen toevoegen, terwijl de kern schoon en onderhoudsarm blijft. Ook binnen het 9-fasenmodel is er zo ruimte om beter aan te sluiten bij specifieke bedrijfsprocessen. Organisaties hoeven niet altijd alle fasen te gebruiken: sommige stappen kunnen worden overgeslagen of aangepast aan de specifieke onderhoudscontext.

Zo blijft de standaard behouden, maar ontstaat er ruimte voor aanpassingen waar deze waarde toevoegen.

> Een bekend patroon. Een overheidsorganisatie herkende dat spanningsveld. Daar boden de standaard SAP-methodieken te weinig flexibiliteit voor hun complexe onderhoudsprocessen. De best practices gaven richting, maar sloten niet altijd aan op uitzonderingen.

Het gevolg: methodieken die te rigide aanvoelden voor de dagelijkse realiteit. “Dat is een patroon dat we vaker zien,” zegt Horvers, “want standaardisatie geeft rust en overzicht, maar alleen als mensen begrijpen waarom de standaard er is. Anders wordt het een keurslijf.

Flexibiliteit is geen luxe, maar een voorwaarde voor kwaliteit”.

> Intuïtieve, rolgebaseerde gebruikerservaring. Daarnaast kunnen SAP Fiori-apps zorgen voor een intuïtieve, rolgebaseerde gebruikerservaring. De planner ziet direct wat relevant is; de monteur heeft via zijn mobiele app precies de informatie die hij nodig heeft om het werk uit te voeren. Zo versterken digitale tools het werk van de professional in plaats van het te dicteren. Horvers; “Een applicatie moet niet alleen efficiënt zijn, maar ook aansluiten bij hoe monteurs denken en werken. Dan wordt digitalisering een versterking en geen vervanging van het vak”.

De volgende stap in onderhoud ligt volgens Horvers in het verbinden van processen, technologie, mensen en data. Sensoren, algoritmes en dashboards kunnen afwijkingen signaleren en trends voorspellen, maar het blijft de professional die de context begrijpt en bepaalt welke actie nodig is.

Foto: Ideo

> Hybride is het nieuwe vakmanschap. Onderhoud centraal stellen betekent dus niet alleen processen optimaliseren, maar ook techniek, menselijk inzicht en data verbinden tot één geheel. Met Lean kun je waarde blijven creëren; het 9-fasenmodel van SAP kan structuur bieden om die waarde te organiseren en moderne technologie zoals BTP en Fiori maken het mogelijk om flexibel te blijven binnen je structuur. “De beste onderhoudsorganisatie is niet de organisatie die het strakste stuurt, maar die het beste leert en zich blijft ontwikkelen. Standaardisatie is essentieel, maar mag nooit het vakmanschap in de weg staan. Uiteindelijk draait onderhoud om het creëren van betrouwbare, duurzame en mensgerichte waarde”, besluit Horvers. < 9

ASSET MANAGEMENT <

Van onderhoudskosten naar

strategische bedrijfswaarde In november 2000 richtten twee jonge ingenieurs met een gedeelde fascinatie voor onderhoud het bureau Mainnovation op. Wat begon als een initiatief om onderhoudsvraagstukken systematischer te benaderen, groeide uit tot een organisatie die internationaal bijdroeg aan de professionalisering van Onderhoud en Asset Management.

Centraal daarin staat Value Driven Maintenance (VDM), een methode die onderhoud koppelt aan economische waardecreatie. Daarmee werd de traditionele gedachte dat onderhoud uitsluitend kosten met zich meebrengt, ter discussie gesteld. Volgens oprichter Mark Haarman was de koers vanaf het begin helder; “We hadden een missie: de manier waarop men naar onderhoud keek, wilden we veranderen. We wilden kunnen aantonen dat je met onderhoud kunt bijdragen aan het bedrijfsresultaat”.

> De oorsprong van waardedenken. Het fundament voor deze visie werd gelegd tijdens Haarmans studie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij beschrijft de invloed van zijn docent; “Professor Klaas Smit heeft bij mij de passie voor het onderhoudsvak aangewakkerd. Hij kon zeer inspirerend vertellen over de mogelijkheden om onderhoud te professionaliseren”. In die periode

Foto: NVDO

10 december 2025

lag de nadruk vooral op technische en bedrijfskundige verbeteringen. Economische waarde als uitgangspunt voor onderhoudsbeleid stond nog nauwelijks op de agenda.

Haarman zag echter dat onderhoudsprofessionals behoefte hadden aan handvatten om hun bijdrage zichtbaar te maken. “Maintenance Managers hadden het gevoel dat ze tegen de stroom in moesten zwemmen. Ze konden niet aantonen dat goed en slim onderhoud juist van grote toegevoegde waarde was”. Dit inzicht leidde tot de zoektocht naar een methodiek die waardecreatie meetbaar maakt.

> De ontwikkeling van VDM. De verouderende installaties in veel industriële omgevingen vormden een extra aanleiding om onderhoud anders te benaderen. Naarmate fabrieken ouder worden, nemen storingskansen toe en wordt de noodzaak voor doelmatige

keuzes groter. Haarman omschrijft de zoektocht naar een nieuwe aanpak als het vinden van ‘de heilige graal’: een model dat onderhoudsbeslissingen koppelt aan bedrijfsdoelstellingen.

In 2003 resulteerde dat in het boek ‘VDM, Value Driven Maintenance – Nieuw geloof in onderhoud’. De essentie van de methode is dat onderhoud niet alleen gericht is op betrouwbaarheid en kostenbeheersing, maar expliciet wordt verbonden aan waarde in euro’s.

Hiermee kregen onderhoudsorganisaties een instrument om in dezelfde taal als het management te communiceren en beleidskeuzes te onderbouwen.

> Groei en verdere ontwikkeling. In de jaren na de introductie omarmden diverse organisaties het waardengedreven onderhoudsdenken. Early adopters waren onder meer DSM en het Havenbedrijf Rotterdam. Volgens Haarman betekende dat veel voor de verdere ontwikkeling; “Dat DSM vertrouwen had in VDM en ons alle ruimte gaf om dit verder te ontwikkelen, gaf ons direct internationale bekendheid”. De methodiek evolueerde verder richting Asset Management, wat in 2015 werd vastgelegd in het boek ‘VDMXL – Competing with aging assets’. Deze stap verbond onderhoud nadrukkelijker met strategische keuzes over de gehele levenscyclus van assets.

> Blik op de toekomst. Ook vooruitkijkend blijft innovatie centraal staan. “Onze naam is opgebouwd uit Maintenance en Innovation. We blijven aansluiten op trends en behoeften in het vakgebied. Ieder jaar doen we onderzoek, bijvoorbeeld naar digitalisering en duurzaamheid”. Daarnaast worden digitale hulpmiddelen verder verfijnd en bereidt het bureau een derde boek voor. <

Mark Haarman Foto: Mainnovation

‘

‘Wij zijn nog lang niet klaar en de missie om onderhoud continu naar een volgend level te brengen, blijft gewoon staan’

11

INTERVIEW <

Slimmer onderhoud, sterkere prestaties

Droneinspectie Foto: GEA

Bij GEA is onderhoud uitgegroeid van een traditioneel vakmanschap tot een datagedreven discipline waarin voorspellend onderhoud de norm wordt. Door de inzet van kunstmatige intelligentie, slimme sensoren en digital twins, transformeert het bedrijf onderhoud van reactief naar proactief. Het resultaat: hogere betrouwbaarheid van installaties, minder stilstand en beter inzicht in prestaties en risico’s.

René Roelofsen weet het nog goed: toen hij als TD-manager bij Aviko kennismaakte met Total Productive Maintenance (TPM), werd hij geraakt door de kracht van onderhoud. “Het is echt een vak. En nog altijd probeer ik dat over te brengen aan collega’s en partners”.

12 december 2025

Inmiddels werkt hij al twaalf jaar bij GEA, waar onderhoud verder reikt dan het vervangen van een lager of het bijhouden van een logboek. “We zijn de transitie aan het maken naar voorspellend, datagedreven onderhoud met inzet van AI en slimme sensoren”.

> Inzicht vóór uitvoering. Roelofsen heeft een achtergrond in elektrotechniek, werktuigbouwkunde en bedrijfskunde en werkte jarenlang internationaal in de techniek. Bij GEA, wereldwijd leverancier van procesapparatuur voor voornamelijk de voedingsmiddelenindustrie, vond hij de plek waar hij zijn visie op onderhoud echt kon inzetten. En, het moment van de overstap bleek uitstekend. Precies in die tijd maakte de zuivelindustrie een enorme groei mee. Door het afschaffen van het melkquotum kreeg GEA de opdracht om nieuwe fabrieken te bouwen. “Dat bouwen lukte meestal al wel goed, maar de uitdaging zat hem in de overgang naar gebruik en beheer.

We merkten dat opdrachtgevers meer begeleiding nodig hadden en dus zijn we gestart met FMECA-studies voordat er gebouwd wordt”. > Samen bouwen aan betrouwbaarheid. Inmiddels pakt GEA deze fase structureel aan. Elke fabriek wordt vroegtijdig in 3D uitgewerkt, zodat per asset de criticaliteit besproken kan worden. Dat helpt niet alleen bij het ontwerp en de keuze van spareparts, maar ook bij het opleiden van operators en onderhoudsmedewerkers. “Je ziet vaak dat er pas in een later stadium nagedacht wordt over het runnen van de fabriek. Dan is er weinig budget voor onderhoud of reserveonderdelen. Wij maken dat vroegtijdig inzichtelijk en hebben daarmee de laatste jaren de overstap gemaakt van leverancier van onderdelen naar strategische partner in asset performance”.

> Vraag naar innovatieve inspecties. Het aspect van onderhoud - dat volgens Roelofsen te vaak wordt onderschat - is inspectie.

“Dat wordt vaak als lastig ervaren. Door krapte op de arbeidsmarkt worden inspecties vaker uitgesteld of helemaal niet uitgevoerd, terwijl die inspecties juist zo belangrijk zijn en de basis vormen van goed onderhoud. Dan krijgen we weleens de vraag of wij ze kunnen uitvoeren, maar we hebben besloten dat niet zomaar te doen”.

Maar, dat is niet het einde van het verhaal. Roelofsen legt uit dat ze een proef zijn gestart om inspecties te automatiseren in de vorm van robothond Blueberry. De robothond, die uitgerust is met sensortechnieken, is inmiddels actief in de productieomgeving. “Hij loopt autonoom door fabrieken, scant visueel en akoestisch en analyseert realtime data. Hij meet temperaturen, maakt visuele opnames en luistert naar afwijkende geluiden, vergelijkbaar met de app Shazam die je zelf wel eens gebruikt om een liedje op te zoeken”.

‘

Robothond Blueberry Foto: GEA

Volgens Roelofsen zit de echte innovatie niet alleen in de robot, maar vooral in het ecosysteem eromheen. “De sensoren van Blueberry communiceren met een digitale 3D kopie van de fabriek.

Daarmee kunnen we visueel laten zien waar afwijkingen optreden en zelfs terugkijken in de tijd. De ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen, maar we zijn positief verrast over de mogelijkheden”.

> AI als copiloot in onderhoud. Waar je als mens niet of nauwelijks komt, vliegen tegenwoordig drones rond. In kruipruimtes, tanks en andere besloten ruimtes worden deze vliegende inspecteurs ingezet voor visuele controles, ultrasoon metingen,detecteren van lekkages en zelfs volledig vastleggen van een fabriek in een 3D site capture (gaussian splat). “De drone is in feite een uitbreiding >

‘Minder technische kennis betekent dat we meer moeten innoveren’ 13

>

van ons inspectieteam” legt Roelofsen uit. “De inzet van drones is een stap richting onderhoud op basis van betrouwbare, continue data”. En, ook opdrachtgevers zijn enthousiast. “Als we met een drone binnen enkele minuten scheuren kunnen detecteren in een tank, dan scheelt dat enorm in reactietijd, risico’s en kosten. En, de drones kunnen direct communiceren met onderhouds-beheersystemen waardoor automatisch werkbonnen gegenereerd kunnen worden”.

De volgende stap is de inzet van AI voor Predictive Maintenance.

“Het stelt onze opdrachtgevers in staat om onderhoud te plannen voordat het misgaat. We kunnen instellingen overnemen, systemen op cruise-control zetten en tegelijkertijd samen met de klant blijven meekijken” aldus Roelofsen. “Daarmee verbeteren we energieverbruik, verhogen we output en benutten we expertise van over de hele wereld”.

> Kennis in systemen, niet in hoofden. “Het vasthouden van kennis” is een enorme uitdaging ziet Roelofsen. “Er zijn steeds minder ervaren technici. Daarom is het juist zo belangrijk om kennis vast te leggen in systemen die iedereen kan raadplegen in plaats van in onze hoofden. Die ontwikkeling leidt echter wel tot vragen over cybersecurity en datatoegang. Vertrouwen is essentieel. Het gaat om klantdata, dus daar moeten we zorgvuldig mee omgaan.

Maar die data maken wel condition based onderhoud mogelijk. Je zal dus samen moeten kijken naar de mogelijkheden om onderhoud naar een hoger niveau te tillen”.

Digitaal Onderhoudsbeheersysteem Foto: GEA

14 december 2025

> Van uptime naar output. Waar Predictive Maintenance eerst draaide om uptime en kostenbesparing, verschuift de focus nu naar output en performance. “Opdrachtgevers willen garanties op productie. Daarvoor moet je alles meten, risico’s in kaart brengen en onderhoud optimaal afstemmen. We zijn dus echt aan het verschuiven van spareparts naar business performance”, legt Roelofsen uit.

Maar, hij ziet nog meer trends: fabrieken worden steeds autonomer, vergelijkbaar met de melkrobot. Waar vroeger een boer naast de koe stond, analyseert hij nu data. “Die omslag zie ik ook in de industrie gebeuren. Fabrieken worden steeds meer een robot en dat moet ook, want technisch personeel is schaars”.

> Nooit stilstaan, maar doorontwikkelen. GEA is volop bezig met pilots en nieuwe toepassingen. Zo experimenteren ze verder met drones en robothonden die inspecties uitvoeren en werken ze aan een inspectieplatform waarin de inspecties direct zichtbaar worden in de 3D site capture. “We hebben een team aan wizz-kids die hier dagelijks aan werken”. Roelofsen geeft mee dat de Nederlandse onderhoudssector best trots mag zijn. “Er komen ontzettend veel innovaties uit Nederland en we lopen echt voorop als het over onderhoud gaat. Dat hoor ik ook van internationale collega’s. Laatst presenteerden we in de VS onze aanpak met 3D site captures en kregen we een staande ovatie en zijn we naar huis gegaan met een prijs op het gebied van digitale innovatie We mogen als Nederlanders echt trots zijn op wat we presteren”. <

Waarom Asset Management niet klaar is voor Industry 4.0

GAST COLUMN <

Binnen onderhoud zijn we al jaren gefocust op het beheer van voornamelijk fysieke assets. Met Industry 4.0 verschuift de focus van fysieke assets naar IT/OT en softwarebeheer. Dit is nog beperkt terug te zien in de richtlijnen, modellen en studieboeken rondom Asset Management.

Als opleiding Technische Bedrijfskunde van de Hogeschool in Rotterdam willen we dat onze studenten gereed zijn voor Industry 4.0. En om die reden ben ik binnen het domein van Asset Management aan het onderzoeken op welke punten we ons onderwijs moeten aanpassen. De eerste bevindingen daarvan zijn in deze column te vinden.

> Vernieuwen en updaten van de Asset Portfolio. Wat nu bij veel bedrijven lijkt te ontbreken is een degelijke en schaalbare IT/OT infrastructuur, die de koppeling tussen fysieke Assets en de IT businessmodellen en eventueel digital twins mogelijk maakt. Wanneer in het kader van Industry 4.0 Assets ge-upgrade of vervangen worden, ligt de focus vaak op het vinden van een oplossing voor automatisering van een specifiek deel van het proces. Daarvoor worden dan specifieke software en koppelingen tussen IT en OT

‘

‘Hoe bereiden we ons als sector voor op deze omslag?

Ik hoor graag jouw visie’

ontwikkeld, die later moeilijk te beheren en uit te breiden zijn. Om wel tot een goede integrale basis te komen dient gebruik gemaakt worden van nieuwe referentie modellen als RAMI 4.0 (Reference Architecture Model for Industry 4.0).

> Onderhoud en Beheer. De processen die binnen de Asset Management literatuur worden beschreven zijn niet toereikend voor het beheer van IT/OT software, hardware en koppelingen. Om deze goed te beheren dienen processen ingericht te worden als: versiebeheer, management of change, backup beheer en cybersecurity. Deze worden wel goed beschreven in ICT standaarden zoals ITIL en COBIT. Toepassing hiervan vraagt ook horizontale afstemming tussen de klassieke IT en Onderhoudsafdelingen. Ook aan de operator worden steeds hogere eisen gesteld als het gaat om digitalisering. Welke taken worden door de operator gedaan, welke door een technische dienst? Dit vraagt feitelijk om een update van TPM- uitgangspunten.

> Datamanagement en gebruik van AI en statistische analyses. Binnen Industry 4.0 zijn er hoge verwachtingen t.a.v. gebruik van data om te komen tot predictieve en prescriptieve modellen. In studentenprojecten zien we echter dat het veel effort kost om datasets voor maar één specifieke situatie zodanig op te schonen dat hieruit een valide voorspellingsmodel af te leiden is.

De vraag is of dit voor kleine bedrijven rendabel is, die ook nog eens veel bredere assetbase beheren. Voor Assetbeheerders met veel identieke assets waarvan de data ook goed te labelen is, is er zeker wel toegevoegde waarde. Dit geldt ook voor OEM-ers . De recent gepubliceerde norm van ISO55013 helpt bij het beheren van data binnen de Asset Management context. < Leendert Dekker Docent Technische Bedrijfskunde Hogeschool Rotterdam

15

JAARBIJEENKOMST <

16 december 2025

17

JAARBIJEENKOMST <

AI in Onderhoud:

tussen visie en werkelijkheid De NVDO Jaarbijeenkomst van 21 november, in samenwerking met TNO EU-OSHA, stond volledig in het teken van kunstmatige intelligentie en de impact ervan op onderhoud. In De Weistaar in Maarsbergen kwamen honderden onderhoudsprofessionals samen. Drie gerenommeerde sprekers maakten elk vanuit hun eigen perspectief duidelijk dat de sector op een kantelpunt staat.

Zoals gebruikelijk trapt de NVDO de jaarbijeenkomst ’s middags af met de jaarvergadering. Parallel daaraan organiseerde TNO EU-OSHA haar congres AI en Werk. Aansluitend kunnen de leden in de netwerkpauze met elkaar in gesprek. Ondertussen druppelen ook andere belangstellenden binnen die zich in de gesprekken mengen. Na de pauze verplaatst het gezelschap zich naar de grote zaal voor de eerste spreker.

> Appel, zwembril en vork. Coen van Gulijk, docent aan de Haagse Hogeschool neemt het publiek mee in de essentie van Artificial Intelligence (AI): AI als systeem dat menselijke cognitieve functies nabootst. Niet als abstract verhaal, maar als iets dat inmiddels overal om ons heen is: bij bandenwissels (“50 procent van alle autobanden in Amerika wordt al door robots vervangen”), bij algoritmisch management (“een machine kan heel goed beslissen wie welk klusje doet”) en zelfs bij proeven (“AI kan beter bierproeven dan ervaren proevers”). > Patronen in vraag en aanbod. Van Gulijk; “In de kern doet AI niets anders dan appels met appels, en appels met peren vergelijken. Elke vraag en elk aanbod heeft een patroon, die verbinden wat AI doet”. Hij illustreert dit met voorbeelden van beeldherkenning: wat een wazige foto van Michael Jackson lijkt, blijkt een collage van honderden kleine foto’s, waarin de zanger als patroon herkenbaar is. Hij trekt het voorbeeld door naar patroonherkenning in onderhoudssituaties: trillingsdata, foutcodes, remote condition monitoring en digital twins. Elke onderhoudsvraag is volgens hem een vraag-aanbodprobleem. “In elke combinatie van vraag en aan-

18 december 2025

bod heeft het zin om patronen te herkennen. Dat is waar AI ons vooruit helpt”.

> AI vraagt massa en miljarden. Maar, die vooruitgang komt niet gratis. Van Gulijk noemt de miljardeninvesteringen die bedrijven als OpenAI, Google en NVIDIA doen. “Het moet wel terugverdiend

‘

‘We kunnen nog veel veranderingen verwachten. En alles verandert tegelijkertijd’

worden”. En zelfs dan: AI is niet simpel. “Tekstanalyse is andere software dan trillingsanalyse. Er zijn geen general AI’s: het zijn allemaal niche-oplossingen die getweaked moeten worden”. Toch is hij positief. “Als het werkt, helpt het echt”. Hij is ook verwachtingsvol over de metaverse en de mogelijkheden van digital twins. Hij toont een voorbeeldvideo van Microsoft met een digital twin van een installatie bij Coca-Cola en een AI-assistent die er in rond loopt en data omzet in bruikbare inzichten. Van Gulijk waarschuwt zijn toehoorders; “U bent misschien nog niet zover om hiermee te werken, maar uw klanten misschien wel. Sommigen van u zullen straks onderhoud doen vanuit een stoel, met een bril op. De manier waarop we informatie tot ons krijgen verandert radicaal”.

> Het Vlinderdasmodel. Van Gulijk legt uit dat AI een andere manier van denken vraagt en dat modellen zoals de BowTie-methode minder goed passen bij AI-gedreven systeemanalyse. De BowTie ordent oorzaken, het centrale incident en gevolgen, maar volgens hem werkt die verticale opzet niet meer: gevolgen moeten lineair worden weergegeven. “AI verandert ons begrip van systemen en verandert de theorie. Maar de praktijk wordt wel beter. En wie weet wat er nog meer mogelijk is in de toekomst?”

> De toekomst dendert door. Als tweede spreker betreedt trendwatcher en futurist Richard van Hooijdonk het podium. Hij laat vooral zien hoe snel het gaat en wat dat voor de onderhoudssector betekent. Van Hooijdonk toont uiteenlopende voorbeelden van robots die zelfstandig inspecties uitvoeren. “Alle herhalende, voorspelbare taken verdwijnen”. Voor onderhoud is vooral de combinatie van sensoren, drones en camerasystemen relevant. “Je hoeft niet meer overal fysiek heen. We vliegen, rijden en kruipen met technologie langs assets en AI vertelt je waar je moet zijn”. > Generatieve AI: van analyse naar creatie. De grootste omslag zit volgens hem in de generatieve AI’s. Niet modellen die herkennen wat er is, maar modellen die creëren wat er nog níet is.

Hij illustreert het met video’s, beelden en voorbeelden uit architectuur, softwareontwikkeling en incidentdetectie. “Iedereen die met ontwerpen, planningen, calculaties of documentatie werkt, krijgt hiermee te maken. In veel gevallen wordt het werk sneller, goedkoper en beter”. Hij noemt Tennet dat een algoritme ontwikkelt dat supersnel tenders kan beoordelen.

Coen van Gulijk Foto: NVDO

om de aloude kunst om jezelf of je organisatie te vernieuwen. De ontwikkelingen gaan zo snel dat het de vraag is of we in staat zijn om de transitie te maken. Uit onderzoek blijkt dat slechts veertien procent van de bedrijven klaar is voor de AI-transitie, licht hij toe.

“De komende jaren gaan vooral over het managen van onzekerheid.

Het gaat erom om opnieuw naar je organisatie te kijken met de kennis van nu. Als je dat doet, ontwerp je een andere organisatie”.

Maar, veranderen is moeilijk voor de gemiddelde mens, vervolgt hij.

En waarom zou je veranderen als je goede resultaten behaalt? Hij haalt Kodak aan als voorbeeld en zegt; “Leiders die zien dat dingen veranderen en niets doen, zijn eigenlijk een vorm van onbehoorlijk bestuur”. Hij noemt verder nog het belang van dataveiligheid en het > feit dat het onderwijs onze kinderen verkeerd opleidt.

> AI agents: samenwerkende digitale collega’s. Van Hooijdonk is vooral uitgesproken over de opkomst van AI agents: systemen die autonoom informatie verzamelen, interpreteren en beslissingen nemen. “We gaan leidinggeven aan teams van mensen én agents. En in veel organisaties gaan agents straks de planning doen, de werkvolgorde bepalen, onderdelen bestellen; alles wat herhaalbaar is”. Hij benadrukt dat dit geen verre toekomst is: “Microsoft, Google en talloze start-ups rollen deze systemen nu uit. Een derde van de bedrijven heeft volgend jaar al digitale medewerkers”. > Onzekerheid managen. “AI vervangt geen mensen”, vervolgt

Richard van Hooijdonk Foto: NVDO

hij. “Maar mensen die wel AI gebruiken, vervangen mensen die géén AI gebruiken. En hetzelfde geldt voor bedrijven”. In feite gaat het 19

‘

‘We wachten te lang met vernieuwen en moeten dringend aan de slag met het ontwikkelen en uitrollen van toekomstscenario’s’ >

’

> Veranderende ecosystemen. Eigenlijk gaat het helemaal niet over AI, zegt de futurist, maar over human resource management, over mensen, cultuur en samenwerken. Om passie voor de toekomst van onderhoud en nieuwsgierigheid naar het onbekende.

Samenwerken met uiteenlopende partners, afhankelijk van de voorliggende uitdaging. Dat is hoe organisaties moeten gaan werken: in steeds veranderende ecosystemen, met start-ups, met onderwijsinstellingen. “Het gaat in de toekomst om het kunnen orkestreren van die ecosystemen”. > Reverse mentoring. Dat is een lastige opdracht voor traditionele organisaties. Van Hooijdonk pleit voor een innovatiemodel met een aparte organisatie naast de bestaande, met een sterke leider en waar geld verdienen niet voorop staat, maar wel ontwikkelen en leren. Een ander probleem is dat ‘frisse, jonge mensen met nieuwe ideeën’ al snel vastlopen in ouderwets ingerichte organisaties en hetzelfde gedrag gaan vertonen als de vastgeroeste generatie. Hij vindt dat elke ondernemer een jonge buddy zou moeten hebben en noemt dat ‘reverse mentoring’. “Inspirerend leiderschap gaat over morgen, over nieuwe klanten en nieuwe medewerkers.”

Van Hooijdonk sluit af met enkele tips. “Alles wat je nodig hebt is er al. Organiseer daarom een Inspiration Friday waarop je samen met je medewerkers de ontwikkelingen in de sector bespreekt. En bespreek samen je zorgen en mislukkingen op Fuck-up Monday.

Werk aan je visie: waar sta je over tien jaar”. <

20 december 2025

Overhandiging Visiedocument ‘AI in Onderhoud’ Het gezelschap verplaatst zich naar het traditionele jaarlijkse netwerkdiner. NVDO-voorzitter Ron Wever overhandigt daar het NVDO Visiedocument AI in Onderhoud aan Jos de Lange van TNO. Het document bundelt inzichten uit sectoren, cases en een achtstappenplan voor implementatie. De kern: AI maakt onderhoud voorspellender, veiliger en efficiënter, maar vakmanschap blijft cruciaal. Beoordelend vermogen nodig Volgens De Lange kan voorspellend onderhoud alleen slagen als technici het onderliggende mechanisme begrijpen.

Niet door alle databronnen zelf uit te pluizen, maar door te weten hoe AI tot een advies komt en wat de uitkomst betekent in de context van een installatie. “Het beoordelend vermogen wordt belangrijker dan ooit”, zegt hij. Technici moeten dus worden opgeleid om AI-uitkomsten kritisch te wegen, te toetsen en te vertalen naar hun eigen vakgebied.

De mens blijft ‘in the loop’, of liever nog ‘before the loop’: degene die eerst de juiste vraag moet stellen voordat een algoritme kan rekenen. Wever vult hem aan; “Daarbij blijft één principe altijd gelden: Shit in, is shit out. Zonder goede data geen betrouwbare AI”.

Tegelijkertijd is duidelijk dat veel organisaties nog niet klaar zijn voor deze manier van werken. De Lange verwijst naar onderzoeken die aantonen dat het merendeel van de AI-pilots nog mislukt. “Dat heeft minder te maken met technologie, en alles met randvoorwaarden: onvoldoende kennis van AI, onduidelijkheid over welk probleem eigenlijk moet worden opgelost en te weinig betrokkenheid van de medewerkers die er straks mee moeten werken”.

Wever; “Veel bedrijven kampen bovendien met beperkte budgetten en zien onderhoud nog te vaak als kostenpost in plaats van als waardedrijver”. Hij vindt ook dat organisaties ruimte moeten geven aan dwarsdenkers en innovatoren die out-of-the-box denken en innovaties stimuleren. Samengevat gaat het om vier randvoorwaarden die op orde moeten zijn om AI in te voeren: je moet over de juiste kennis beschikken, je moet het probleem scherp hebben en de werknemers betrekken. “En je moet altijd kritisch blijven denken en AI niet blind vertrouwen”.

ONDERZOEK <

Een digitaal product paspoort voor een circulaire economie

Vanaf 2027 moeten diverse producten in de EU beschikken over een Digitaal Product Paspoort (DPP). In zo’n paspoort staat informatie over onder meer de herkomst van grondstoffen en de mate waarin materialen circulair te gebruiken zijn. Wetenschapper Jolien Ubacht doet onderzoek naar waar bedrijven deze data vandaan kunnen halen en hoe ze deze verwerken in het paspoort. Ondanks het vele administratieve werk dat hierbij komt kijken, ziet ze ook kansen voor zowel bedrijven als consumenten om bij te dragen aan meer hergebruik van materialen.

Met de Green Deal heeft de EU een belangrijke stap gezet richting een duurzame en circulaire toekomst. Een belangrijk onderdeel hiervan is het Digitale Product Paspoort (DPP).Met dit paspoort zijn bedrijven binnen de EU verplicht te rapporteren over onder meer de samenstelling van een product, de herkomst van grondstoffen en de herbruikbaarheid van onderdelen aan het einde van hun levensduur. Het paspoort gaat eerst gelden voor producten zoals auto’s, elektronica en textiel, later voor meer producten.

> Verduurzaming van productieketen. Dit alles moet zorgen voor een duurzamere productieketen, vertelt onderzoeker Ubacht. “In

het paspoort komt bijvoorbeeld te staan onder welke omstandigheden een grondstof, zoals een metaal, is geproduceerd of gewonnen. Maar ook welke onderdelen gerecycled kunnen worden. Meer circulariteit is niet alleen goed voor het milieu, het is ook een noodzaak voor het herwinnen van schaarse grondstoffen. Wanneer je meer materialen weet te hergebruiken, hoef je minder nieuwe te importeren en worden we in de EU ook minder afhankelijk van kritieke grondstoffen uit andere landen. ”Mijn persoonlijke motivatie om hieraan bij te dragen? Dat zijn bijvoorbeeld de beelden van gedumpte materialen in de natuur en de open vuilnisbelten in landen waar afgedankte materialen naar toe worden verscheept. Dit moet anders kunnen”. >

Foto: NVDO

21

>

> Data verzamelen van elk onderdeel. Eén van de projecten waar Ubacht vanuit de faculteit Techniek Bestuur & Management aan werkt, richt zich op het verzamelen van data in de toeleveringsketen van auto’s. “Een auto bestaat uit ontzettend veel onderdelen, zoals elektronica, een motor, stoelen, een accu. Deze onderdelen zijn weer opgebouwd uit losse materialen zoals kunststoffen, textiel en metalen. Van al deze materialen moet een autorecyclingbedrijf precies weten waar ze vandaan komen, uit welke grondstoffen ze bestaan en in hoeverre ze circulair zijn. Met een paspoort kunnen de materialen dan aan het eind van de levenscyclus van een auto geschikt worden gemaakt voor hergebruik. In ons onderzoek kijken we onder meer naar welke data bedrijven wettelijk beschikbaar moeten maken voor het paspoort en welke partijen in de keten deze data kunnen aanleveren.

Daarnaast kunnen bedrijven langs de hele toeleveringsketen ervoor kiezen vrijwillig niet-verplichte data toe te voegen”. > Hoe verhoudt zich dit tot spare parts in bijvoorbeeld de Industrie? In de industrie kan meer inzicht in onderdelen van een asset op verschillende manieren bijdragen aan een aantal R-strategieën voor het bevorderen van duurzamheid: repair, reuse, recycle bij Onderhoud/Asset Management. Dus de data in het digitale product paspoort gebruiken voor het vervangen van onderdelen, of onderdelen op een andere manier gebruiken. En bij het einde van de levensduur van een asset kan de data het recyclen van onderdelen makkelijker maken. Ook zie ik een link tussen het digitale product paspoort en de link met een digital twin voor predictive maintenance doordat een asset manager meer inzicht heeft in de separate onderdelen”.

> Ontwerpkeuzes digitale omgeving. Een ander belangrijk aspect van het paspoort is het ICT-vraagstuk. In welke digitale omgeving verzamel je alle data en hoe presenteer je die? Ubacht; “Hiervoor kun je allerlei ontwerpkeuzes maken. Een centrale database en website voor alle producten zou natuurlijk mooi zijn, maar is in de praktijk niet te organiseren door de grote hoeveelheid data die verzameld moet worden. Beter is het om per sector of product te kijken naar een digitaal platform waarin partijen hun product specifieke data uitwisselen. Bedrijven houden dan zelf hun data bij die gekoppeld worden via dit platform met gestandaardiseerde protocollen (API’s). Dit vereist data standaardisatie en samenwerking

Jolein Ubacht Foto: Erno Wientjens/TU Delft

22 december 2025

in de hele toeleveringsketen. In Delft brengen we de ontwerpkeuzes voor het delen van data voor het digitale product paspoort in kaart”.

> Monitoring en controle op uitvoering. Het Digitale Product Paspoort is volgens Ubacht bij uitstek een TBM-onderwerp.

Naast een technische en managementkant zit er namelijk ook een bestuurlijke component aan. Wie zorgt bijvoorbeeld voor de monitoring en het toezicht op de uitvoering? Ubacht; “Dat is iets wat individuele landen zelf moeten gaan regelen. Grote vraag is alleen hoe je dat doet. Een optie is om de controle over te laten aan partijen in de markt. Voor de import van producten heb je natuurlijk al de douane. Ook zou je organisaties die zich bezighouden met recycling een extra toezichtstaak kunnen geven”.

> Grote administratieve belasting. Hoewel duurzaamheid en circulariteit bij steeds meer bedrijven hoog in het vaandel staan, is volgens Ubacht niet elk bedrijf even enthousiast over de komst van het paspoort. “Dat komt met name door de administratieve belasting die dit met zich meebrengt. Je moet de hele keten doorspitten en daarna ook nog eens alle data geschikt maken om te delen. Daarnaast zijn sommige bedrijven terughoudend vanwege de commerciële gevoeligheid van informatie. Verder ben je afhankelijk van de bereidheid van partijen in de toeleveringsketen om data te delen, dat is echt een uitdaging”.

> Toeleveringsketen onder de loep. “Tegelijkertijd biedt het ontsluiten van informatie ook weer kansen voor bedrijven”, vervolgt Ubacht. “Vooral voor het voldoen aan wet-en regelgeving (compliance) kunnen bedrijven veel data uit het digitale product paspoort gebruiken, bijvoorbeeld voor het voldoen aan de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD). Ook biedt het een mogelijkheid om eens grondig te kijken naar de partners waarmee je samenwerkt. Wanneer een toeleverancier weinig aandacht besteedt aan duurzaamheid of geen data wil delen, kun je ervoor kiezen om over te stappen op een partij die dat wel doet.

Dat kan ook nog eens andere voordelen opleveren, zoals soepelere importregels of een lagere importbelasting”. > Nieuwe manier van ontwerpen. De introductie van het Digitale Product Paspoort kan volgens Ubacht ook leiden tot een revolutie in het ontwerpen van producten. “Al in de ontwerpfase zou veel meer rekening moeten worden gehouden met de herbruikbaarheid van onderdelen of grondstoffen aan het einde van hun levensduur. Hier wordt al veel onderzoek naar gedaan binnen het Delft Circularity lab van de TU Delft waar kennis uit diverse disciplines bij elkaar komt”.

Asset Management kan hierbij een belangrijke rol spelen in de beginfase van het ontwerpproces door kennis over de gebruiks- en eindfase van onderdelen te delen. Hiermee kunnen ontwerpers optimaliseren voor levensduur en voor hergebruik van materialen aan het einde van de levensduur van een asset. Maar ook procurement kan een bijdrage leveren door bijvoorbeeld criteria op te stellen voor de data elementen in een digitaal product paspoort om zo bij bijvoorbeeld aanbestedingen betere vergelijkingen tussen offertes te doen. Wat dat betreft komen veel disciplines bijeen in de vormgeving van het digitale product paspoort. Vice versa kan data (gestandaardiseerd!) dan in een digitaal product paspoort door diverse disciplines gebruikt worden”.

Foto: Erno Wientjens/TU Delft

> Vehikel om disciplines te verbinden. Zelf vindt Ubacht vooral de combinatie tussen duurzaamheid en ICT heel interessant.

“Je hebt kennis nodig van digitale technieken voor het delen van data, de samenstelling van producten en onder welke voorwaarden partijen bereid zijn om hun data te delen. Het Digitale Product Paspoort is echt een prachtig vehikel om deze disciplines te verbinden.

Welke product data heb je nodig, waar haal je die vandaan, hoe verwerk je alles en hoe presenteer je het uiteindelijk aan de buitenwereld? Het is puzzelen, maar dat maakt het voor mij als onderzoeker juist zo leuk”.

Ook na de introductie van het paspoort zijn er nog genoeg vragen te beantwoorden. Hoe monitor je materialen als ze eenmaal worden gerecycled, hoe meet je het effect van het Digitale Product Paspoort

‘

en zal het daadwerkelijk ons consumentengedrag veranderen? Maar ook: voor welke uiteenlopende doeleinden zullen bedrijven of afdelingen de data uit digitale product paspoorten gaan gebruiken.

“Voor predictive maintenance, voor compliance, voor optimalisering van repair, reuse, recycling of wellicht zelfs voor nieuwe business circulaire modellen. Voldoende stof om dieper in te duiken! Voor ons als onderzoekers, maar vooral ook voor bedrijven die een belang (kunnen) hebben bij de komst ervan: bereid je nu alvast voor om de data die beschikbaar komt uit je toeleveringsketen optimaal te kunnen benutten en invloed uit te oefenen op de vormgeving ervan”. Een belangrijke bron van informatie hiervoor is het expertisecentrum voor digitale product paspoorten, dat al diverse use cases presenteert, en bijeenkomsten en webinars organiseert (zie QR-code). <

‘We testen onze coatings onder gecontroleerde, extreme omstandigheden’ 23

INSPIRE <

Foto: Tata Steel Colors

Hoe folie ongemerkt

ons leven beïnvloedt Wat hebben een operatiekamer, een gekoelde vrachtwagentrailer vol groenten en een kas in het Westland met elkaar gemeen? Ze vertrouwen allemaal op één en hetzelfde materiaal: Advantica L-Control®, de ondoordringbare coating van Tata Steel Colors.

Hoewel je het niet direct ziet, speelt Advantica een sleutelrol in omgevingen waar hygiëne, veiligheid en duurzaamheid cruciaal zijn. Het is namelijk een verzinkt staalproduct met een permanente beschermfolie. Waar verf vocht of chemicaliën doorlaat, is deze folie volledig ondoordringbaar - ook bij intensief gebruik. Dit maakt het voedselveilig, hygiënisch te reinigen en goed bestand tegen de meest agressieve schoonmaakmiddelen.

> Boodschappen. Advantica wordt gebruikt in allerlei sectoren van de Europese maakindustrie. Denk aan koeltransport, voedselverwerking, laboratoria en high-tech tuinbouw. Indirect hebben we er dus vaker mee te maken gehad dan we denken. Het zit in de vrachtwagen die onze boodschappen komt brengen, in de operatiekamer die volledig gedesinfecteerd moet zijn en in kassen waar biologische groenten en fruit worden geteeld. Andere soorten Advantica vind je in het systeemplafond op kantoor, in het spatbord van je fiets of in je garagedeur.

24 december 2025

> Oplossingen voor de biologische landbouw. Advantica wordt ook gebruikt in de biologische tuinbouw. Hier worden namelijk geen chemische ontsmettingsmiddelen meer gebruikt, maar waterstofperoxide. Een natuurlijke stof die bacteriën doodt, maar extreem corrosief is. “Om hier tegen bestand te zijn, hebben we onze coating doorontwikkeld,” vertelt Erik Wip, al sinds 1996 betrokken bij Tata Steel Colors. Het resultaat is Advantica Horti Control®: een wit, reflecterend materiaal dat niet alleen tegen waterstofperoxide kan, maar ook de lichtopbrengst in de kassen verhoogt omdat het 15% meer reflecteert dan gewone coatings. “Door te blijven innoveren, dragen we bij aan maatschappelijke vraagstukken”.

> Innovatie door contact. “Wat Advantica bijzonder maakt, is dat het constant doorontwikkeld wordt op basis van echte behoeften uit de markt. Of het nu gaat om boeren die hun stallen willen verduurzamen of voedselverwerkers die nieuwe schoonmaakmiddelen gebruiken. We luisteren, vragen door en ontwikkelen samen. Onze accountmanagers

‘

‘We testen onze coatings onder gecontroleerde, extreme omstandigheden’

en productontwikkelaars staan letterlijk op de beurzen en in de kassen,” vertelt Erik. “We gaan in gesprek met onze klanten, zoeken uit waar ze tegenaan lopen - en dan gaan we terug de fabriek in”.

> Wat betekent dit voor Onderhoud? Materiaalinnovatie speelt een steeds grotere rol in het onderhoudsdomein. Waar onderhoud vroeger vooral gericht was op het repareren van slijtage, verschuift de aandacht nu naar preventie en levensduurverlenging door slimme ontwerpkeuzes. Coatings zoals Advantica® laten zien hoe materiaaleigenschappen direct kunnen bijdragen aan minder onderhoud, hogere betrouwbaarheid en duurzamere assets. Voor onderhoudsprofessionals betekent dit dat de grens tussen ontwerp,

’

productie en onderhoud vervaagt. Wie vroegtijdig meedenkt over materiaalkeuze en oppervlaktebehandeling, kan onderhoudskosten reduceren, stilstand beperken en de circulaire waarde van installaties vergroten. Zo wordt onderhoud niet alleen een kostenpost, maar een strategische schakel in innovatie en duurzaamheid.

> Toekomstbestendig. Naast hygiëne en duurzaamheid, speelt ook energie-efficiëntie een rol. Meer lichtopbrengst zonder dat daar extra energie voor nodig is, is natuurlijk mooi. Maar dankzij de slimme coatings gaat het product ook veel langer mee. “En als het uiteindelijk toch een keer aan vervanging toe is? Dan recyclen we het, gewoon in onze eigen fabriek”. <

IAM Certificate in Asset Management Toon wereldwijd uw expertise in asset management aan en voldoe aan de internationale standaarden van het IAM Meer info?

Scan de QR

Tijdens de 5-daagse opleiding Leert u hoe u asset management standaarden en processen toepast in de praktijk Leert u risico’s signaleren, inventariseren, beheersen en monitoren

Krijgt u les van IAM endorsed trainers met veel praktijkervaring Wordt u in 5 dagen klaargestoomd om het IAM-certificaat te behalen

Startdatum voorjaar 2026

Start 3 maart 2026 outvie.nl/iam-certificate-in-assetmanagement

Startdatum najaar 2026

Start 27 oktober 2026

Meld u aan via aanmelding@outvie.nl

25

THEMA ARTIKEL <

Fabian Wientjes wint Master Thesis Award AI-doorbraak voor rioolinspecties Fabian Wientjes (Hogeschool Utrecht, Master of Informatics) is onderscheiden met de Master Thesis Award voor zijn onderzoek naar het automatisch detecteren van riooldefecten met behulp van kunstmatige intelligentie.

In zijn thesis Semi-Supervised Learning for Detecting Sewer Pipe Defects Using 360-degree Inspection Images’ pakt Wientjes een hardnekkig probleem aan in gemeentelijke rioolzorg: de enorme hoeveelheid inspectievideo’s en -beelden die vandaag nog grotendeels handmatig wordt beoordeeld. Dat is tijdrovend, subjectief en kwetsbaar voor verschillen in interpretatie. Wientjes ontwikkelde en evalueerde een aanpak die semi-supervised objectdetectie toepast op 360°-inspectiebeelden, waarbij een model als YOLOv11 wordt gecombineerd met technieken als focal loss, class weighting en consistency-based pseudo-labeling. Zo benut het model ook onvolledig gelabelde data en gaat het beter om met scheve klassenverdelingen (sommige defecttypes komen veel vaker voor dan andere).

en concludeerde dat variatie in annotaties de prestaties begrenst.

“Mijn kernboodschap: zonder geharmoniseerde, sectorbrede labelrichtlijnen voor het afbakenen van defecten kunnen zelfs geavanceerde modellen niet het volle potentieel bereiken. Deze bevinding is direct praktisch relevant voor beheerders, inspectiebedrijven en leveranciers van inspectiesoftware”.

De erkenning past bij de doelstelling van de Master Thesis Award: het belonen van onderzoek dat de Nederlandse onderhoudssector aantoonbaar vooruit helpt. De prijs is een initiatief van NVDO en World Class Maintenance (WCM) en zet vernieuwende, direct toepasbare kennis in het zonnetje—van datagedreven onderhoud tot betrouwbaarheid en veiligheid van assets.

> Wat toont het eigenlijk? Wientjes; “De resultaten laten zien dat de AI bijzonder goed presteert op frequente en visueel consistente klassen (zoals inlaten en verschoven buisverbindingen, met detectieresultaten van boven de 90%. Tegelijkertijd blijven zeldzame en moeilijk te definiëren defecten. Een uitdaging, zoals bijvoorbeeld scheuren, met scores van minder dan 30% MaP”. Wientjes onderzocht ook temporal consistency via DeepSORT en ByteTrack,

> Apetrots. Wientjes is trots op de erkenning; “Het is de brug tussen academische vernieuwing en operationele toepasbaarheid wat mijn werk bijzonder maakt. Door semi-supervised learning slim toe te passen, laat ik zien hoe organisaties sneller waarde kunnen halen uit bestaande inspectiestromen—zelfs wanneer labels onvolledig zijn. Dat verkort de doorlooptijd van inspecties, vergroot de consistentie in beoordelingen en kan prioritering van onderhoud verscherpen”. Bovendien schetst zijn thesis een heldere roadmap: verbeter de labelkwaliteit met uniforme definities, schaal het model met meer (gedeeltelijk) gelabelde datasets en veranker temporal consistency, zodat defecten niet alleen frame-voor-frame maar ook over tijd robuust worden gevolgd.

> Op naar Zweden. Als winnaar van de Nederlandse Master

Fabian Wientjes

26 december 2025

Thesis Award kan Wientjes Nederland vertegenwoordigen tijdens EuroMaintenance 2026 in Zweden, het grootste Europese evenement op het gebied van Onderhoud en Asset Management. Daar kan hij zijn winnende onderzoek – over het toepassen van semi-supervised learning bij rioolinspecties – presenteren aan een internationaal publiek van experts, onderzoekers en industriepartners. De Europese finale kan Wientjes de kans bieden om zijn innovatieve aanpak te toetsen aan collega’s uit andere landen en om samenwerkingen te verkennen die de toepassing van kunstmatige intelligentie in onderhoud verder kunnen versnellen. <

Winnende PhD-thesis legt basis voor onderhoud van de toekomst NVDO en WCM organiseerden de Nederlandse editie van de verkiezing voor de PhD Thesis Award. Lisandro A. Jimenez-Roa, van het Koninklijk Nederlands Lucht- en Ruimtevaartcentrum (NLR) en voormalig promovendus aan de Universiteit Twente,, ging er met de titel vandoor vanwege zijn proefschrift getiteld ‘Reliability and Maintenance for Engineering Systems’: Fault Trees, Degradation Modelling and Maintenance Optimisation.

Dit proefschrift valt binnen het domein van Prognostics & Health Management (PHM), een holistisch paradigma voor het monitoren van de gezondheid van systemen, het voorspellen van prestaties en het plannen van strategische acties voor assetmanagement. Het werk is opgedeeld in drie kerngebieden: (I) betrouwbaarheidmodellering, (II) degradatiemodellering via Markov‐processen en (III) onderhoudsoptimalisatie. Zijn proefschrift is aan de Universiteit Twente ingediend en verdedigd in februari van dit jaar.

> Wat is het en wat doet het. In deel I richt Jimenez-JimenezRoa zich op de automatische inferentie van Fault Tree (FT) modellen uit storingsdata via multi-objective evolutionaire algoritmen om tijdrovende handmatige modellering te verminderen. Jimenez-Roa; “Een Fault Tree (storingsboom) is een methode om systematisch weer te geven hoe potentiële storingen zich in een systeem voortplanten.

Het wordt veel gebruikt binnen betrouwbaarheidstechniek (reliability engineering), een van de pijlers van onderhoudsmanagement”.

Wat Jimenez-Roa doet, is deze modellering automatiseren met behulp van data-gedreven algoritmen. “Traditioneel wordt een Fault Tree handmatig opgesteld door onderhouds- of betrouwbaarheidsspecialisten die bepalen welke componenten en combinaties van falen kunnen leiden tot een systeemstoring. Dat is arbeidsintensief en beperkt schaalbaar”, aldus de trotste PhD Award winnaar.

> Veroudering voorspellen. Deel II behandelt degradatiemodellering van grootschalige infrastructuur, met name rioleringsnetwerken. Jimenez-Roa; “Hierbij gebruik ik zowel homogene als inhomogene tijd-Markovkedens (Markov chains) om schadeovergangen te modelleren op basis van inspectiedata”, Uit de case study van het rioolnet van Breda laat zien dat tijd-inhomogene Markov-ketens complexe verouderingsprocessen vaak beter vastleggen.

Lisandro A. Jimenez-Roa

Dankzij dit werk combineert Jimenez-Roa geavanceerde methoden uit data science, betrouwbaarheids-techniek en onderhoudsmanagement om onderhoudsstrategieën te versterken voor langdurige technische systemen onder beperkte middelen.

> In samenvatting levert het proefschrift drie belangrijke bijdragen. Jimenez-Roa benadrukt de drie hoofdpunten in zijn proefschift; “Ten eerste gaat het over het automatiseren van FaultTree‐modellen door data‐gedreven technieken en het vergroten van de schaalbaarheid van dergelijke modellen. En het toepassen van markovmodellen op degradatie van infrastructuur, met empirische onderbouwing in Nederlandse netwerken. En ten derde het formuleren van onderhoudsbeleid via moderne algoritmen (DRL) die rekening houden met toestandsafhankelijke interventies”.

> Onderhoud optimaliseren. Deel III behandelt onderhoudsoptimalisatie voor systemen met meerdere conditieniveaus.

Jimenez-Roa stelt een aanpak voor op basis van Deep Reinforcement Learning (DRL), een van de meest prominente leermethoden in moderne AI, om onderhouds- en vervangingsstrategieën te ontwikkelen die conventionele heuristieken overtreffen. “Een concrete toepassing is een rioolnetwerk waarbij het beleid van actief onderhoud afhankelijk wordt gemaakt van de leeftijd en toestand van de leidingen”.

Dit werk is daarmee relevant voor de doelgroep van de PhD Thesis Award: onderzoek met directe toepassing voor Onderhouds- en Asset Management in industriële en infrastructurele omgevingen.

> Nog een kans om te winnen? Jimenez-Roa zal zijn werk mogelijk opnieuw presenteren tijdens EuroMaintenance 2026, dat van 23–25 juni 2026 plaatsvindt in Luleå (Zweden). <

27

SAMENWERKING <

Visualisatie van emissiearme boring

Foto: NVDO

Onderhoud in hoofdrol:

A.Hak en Liander versterken het stroomnet in Koegras In de Kop van Noord-Holland werkt netbeheerder Liander aan een grootschalige vernieuwing van het middenspanningsnet. De uitvoering ligt in handen van A.Hak, binnen het landelijke programma Helix. De werkzaamheden in Koegras — gemeente Den Helder — staan niet alleen in het teken van uitbreiding, maar vooral van onderhoud en toekomstbestendigheid.

28 december 2025

Over het project Voorbereiding Start kabelwerkzaamheden (10 kV) Start vervanging/ombouw huisjes Gereed Lengte boring Diameter boorgat Mantelbuis Boorinstallatie Energievoorziening Programma Helix (Noord-Holland Noord)

gestart Q1 2024 Q4 2025 Q1 2026 gepland Q3 2026 690 meter (gestuurd) 40 cm HDPE Ø 250 mm Elektrisch, 80 ton waterstofaggregaten ± 2.000 km nieuwe middenspanningskabels, 360 huisjes

den CO2-uitstoot en geluidsoverlast drastisch verminderd. Het is een primeur in Noord-Holland en een voorbeeld van hoe onderhoudswerk kan bijdragen aan verduurzaming van de gehele energieketen.

> Mens en milieu profiteren. De emissiearme aanpak heeft niet alleen milieuvoordelen, maar ook directe impact op de werkomgeving. Minder uitlaatgassen en geluidsbelasting betekenen gezondere en veiligere omstandigheden voor monteurs en boormeesters.

Deze werkwijze sluit aan bij de ambitie van zowel Liander als A.Hak om duurzaam onderhoud te combineren met veilig en toekomstgericht werken. > Onderhoud als fundament van betrouwbaarheid. Door het oude net te ontmantelen en te vervangen door moderne kabelsystemen en installaties, stijgt het onderhoudsniveau structureel.

Het netwerk wordt minder storingsgevoelig, eenvoudiger te inspecteren en klaar voor de komende decennia. Zo worden onderhoud en innovatie in Koegras letterlijk met elkaar verbonden.

Met dit project laat A.Hak zien dat onderhoud, innovatie en duurzaamheid geen afzonderlijke thema’s zijn, maar onlosmakelijk verbonden. Door slim te vernieuwen en emissiearm te werken, wordt het middenspanningsnet in Koegras niet alleen uitgebreid, maar ook structureel versterkt — voor een betrouwbaarder en schoner energiesysteem van morgen. <

‘

Het huidige middenspanningsnet in dit deel van Noord-Holland is op leeftijd. Dunne kabels en groeiende energievraag maakten het netwerk kwetsbaar en onderhoudsgevoelig. Daarom wordt het bestaande net verwijderd en vervangen door 6,4 kilometer nieuwe kabels, twee nieuwe elektriciteitshuisjes en de ombouw van vier bestaande installaties. Deze vernieuwing past binnen Lianders bredere onderhoudsstrategie: investeren in netten die beter bestand zijn tegen storingen, eenvoudiger te beheren zijn en voorbereid zijn op de toename van duurzame teruglevering en elektrificatie van industrie en mobiliteit.

> Innovatie op waterstof. A.Hak brengt in Koegras een opval-

lende innovatie in de praktijk. Voor de aanleg van een nieuwe kabelverbinding voert het bedrijf een gestuurde boring van 690 meter uit — met een diameter van 40 centimeter — waarin een HDPEmantelbuis van 250 millimeter wordt geplaatst. De boring wordt uitgevoerd met een 80-tons elektrische boormachine, aangedreven door waterstofaggregaten. Dankzij deze emissie-arme techniek wor-

‘Vernieuwen om te onderhouden’

29

VAN DE RVB TAFEL <

100 procent flexibel zijn in een programma met een strakke deadline Defensie is een bijzondere wereld met bijzondere eisen aan haar vastgoed. Bart, technisch manager bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB), weet als geen ander hoe het in die wereld werkt. En hoe te dealen met omstandigheden die verre van doorsnee zijn. Onderhoud en verduurzaming van het vastgoed vragen om veel flexibiliteit.

Foto: RVB

30 december 2025

Foto: RVB

Wie Barts achtergrond kent, begrijpt waarom zijn hart bij Defensie ligt. Hij was jarenlang beroepsmilitair bij de genie, de bouwers van Defensie. In de laatste jaren van die carrière deed hij beheer en onderhoud in militaire kampen in missiegebieden als Jordanië, Afghanistan en Irak. In dienst begon hij ook met een studie hbobouwkunde. Die rondde hij af bij het Rijksvastgoedbedrijf.

In zijn werk bij het Rijkvastgoedbedrijf is die relatie met Defensie gebleven. “Dat vind ik heel fijn”, zegt Bart. “Ik heb zelf gewoond en gewerkt in defensiegebouwen. Ik weet waar de behoefte van de gebruiker ligt. En er is enorm veel te doen”. Dat is een understatement: de opdracht die het RVB bij Defensie heeft is gigantisch. In 2030 moeten in 3.800 gebouwen de maatregelen uit de Erkende Maatregelenlijst (EML) uitgevoerd zijn. Al eerder, eind 2027, moeten de meer dan 470 kantoorgebouwen van Defensie minimaal energielabel C hebben.

Perfecte match Na zijn militaire carrière begon Bart een tweede loopbaan bij het Rijksvastgoedbedrijf. Eerst als bouwkundig adviseur, later als objectmanager van vliegbasis Gilze-Rijen.

Vervolgens werkte hij een jaar in de consultancy, bij een bureau dat veel samenwerkt met het RVB en Defensie.

“Daar heb ik vooral veel geleerd op het gebied van aanbestedingstrajecten. Maar ik miste het technische aspect in mijn werk. Ik ben teruggegaan naar het RVB, in de rol van technisch manager voor het EML-programma. Een perfecte match, wat mij betreft”.

> Team wordt nog uitgebreid. Bart houdt zich als technisch manager sinds juni 2025 volledig bezig met dit nog jonge programma. “We zitten voorin de A380 om te zorgen dat het programma gaat vliegen. Het is heel complex en veelomvattend. Ik zorg samen met diverse teams van technisch adviseurs dat alle processen en producten klaar staat voor de uitvoering – de inspectie en realisatie. Ondertussen bouwen we aan de systemen, processen en producten. En aan het team. We groeien stevig door naar zo’n 150 mensen. Er moeten er nog 100 bij, in uiteenlopende rollen”.

Het is nog pionieren op allerlei vlakken, maar Bart blijft daar kalm onder. “Voor mij zit de uitdaging niet zozeer in de omvang van het programma, maar veel meer in de technische complexiteit.

Locaties zijn over het hele land verspreid en de objecten zijn erg uiteenlopend. We werken aan magazijnen en hangars, kantines, sportcomplexen, munitieopslag, laboratoria, kantoren, werkplaatsen… Elk met eigen karakteristieken, en uit allerlei verschillende bouwperiodes”.

> Waar hebben we het precies over? Dat moeten we eerst helder krijgen. “De eerste grote uitdaging is om helder te krijgen waar we het precies over hebben. Om de kantoren op energielabel C te krijgen en de erkende maatregelen voor al het vastgoed door te voeren, moeten we eerst de bestaande situatie in kaart hebben. De vastgoedinformatie is cruciaal. In die informatie zitten positieve en negatieve verrassingen. Soms is het onderhoud al meer in orde dan verwacht, soms is er veel achterstallig werk. Het verschilt per object hoeveel werk er ligt en wat er precies moet gebeuren”.

Bart kan bij die inventarisatie niet zonder zijn collega’s – evenmin als bij al zijn andere werk. De mensen die vastgoedinformatie verzamelen, inspecteurs (“mijn ogen en oren op de locatie”) en de technisch >

31

Bart Foto: RVB

>

specialisten die de informatie analyseren en op basis daarvan adviseren. “Met hen werk ik heel nauw samen. Het zijn bouwkundigen, werktuigbouwkundigen, elektromonteurs. Zij zijn cruciaal voor mijn advies. En in andere fases kan ik als dat nodig is de hulp inroepen van onze experts op gebieden als verduurzaming en energielabel C. van onze omgevingsmanagers en onze architecten”.

> Balans vinden tussen wat we wel en niet te doen. Bart werkt ook nauw samen met de assetmanagers van het RVB. “Zij weten wat er al geprogrammeerd is in het meerjarenonderhoudsplan (MJOP) van een locatie. Met hen stem ik af of er zaken op de planning staan die we naar voren kunnen halen of kunnen combineren. We bepalen samen wat er opgepakt moet worden binnen de EML en wat meegaat in het reguliere werk. Ik lever mijn technische kennis en inzicht in de aanpak en de borging van de kwaliteit en de capaciteit. Ik verrijk het MJOP op het onderdeel over Onderhoud en zorg dat Asset Management de juiste informatie krijgt, zodat zij goede keuzes kunnen maken”.

‘

“Het is logisch dat we synergie zoeken. Ons verduurzamingsprogramma en het zonnepanelen-programma Zon op het dak bijvoorbeeld, raken elkaar onherroepelijk een keer. Daarnaast hebben we

te maken met de scope van onze opdracht: we moeten een verantwoorde balans vinden tussen wat we wel en niet doen. Niet te veel, maar zeker niet te weinig. En altijd in lijn met wet- en regelgeving.

Het is continu afwegen en afstemmen: is het echt nodig, hebben we de capaciteit en het budget, kunnen onze leveranciers het aan?”

> We komen altijd tot een oplossing, hoe gecompliceerd een vraagstuk ook is. “Alle lijntjes met collega’s vind ik enorm waardevol. Samenwerking maakt mijn werk extra leuk en interessant.

Het is zo mooi om te zien hoe alle technische specialisten samen altijd tot een oplossing komen, hoe gecompliceerd een vraagstuk ook is”. Extra complicerende factor bij het werk van Bart en zijn collega’s voor het defensievastgoed: de militaire operatie moet continu doorgaan. “Het werk van Defensie gaat altijd voor, wij plannen ons werk daaromheen. Situaties kunnen ineens veranderen. Dan is er een ingelaste oefening. Of iets anders bijzonders waardoor we niet aan de slag kunnen. Wij moeten 100 procent flexibel zijn, terwijl we tegelijkertijd onze planning willen respecteren en de deadlines moeten halen. Dat is niet altijd makkelijk, maar ik vind dat spel juist leuk. Als we niet door kunnen met wat we gepland hadden, pakken we gewoon ander werk op, op hetzelfde complex. We staan nooit stil”. <

‘De uitdaging is niet zozeer de omvang van het programma, maar de technische complexiteit’ 32 december 2025

TECHNIEK <

De WasteShark:

onderhoudsrobot in het water In de Bredase singels dobbert sinds kort een opvallende verschijning: een robothaai die drijvend afval opslokt. De WasteShark, ontwikkeld door het Rotterdamse RanMarine Technology, is het eerste autonome vaartuig dat de gemeente Breda inzet voor schoon en slim waterbeheer. Wat begon als een proefproject groeide uit tot een voorbeeld van samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs.

“De WasteShark is een bestaand product, maar hier in Breda werken we samen aan de volgende generatie”, zegt technisch projectleider Marvin van Diemen van Breda Robotics. “We kijken met hbo- en mbo-studenten van Avans en Curio hoe we de technologie slimmer, duurzamer en onderhoudsvriendelijker kunnen maken. Zo brengen we innovatie letterlijk de stad in”.

> Toegepaste technologie. Breda Robotics is een samenwerkingsplatform van bedrijven, kennisinstellingen en overheid in de regio Breda, gericht op het ontwikkelen en toepassen van robotica en slimme technologie in de praktijk. Het project met de Waste­ Shark past in de ambitie van de gemeente Breda om zich te profileren als stad van toegepaste technologie en creativiteit. In het

zogenoemde Innovatie District werken bedrijven, kennisinstellingen en studenten aan concrete toepassingen voor maatschappelijke uitdagingen. Breda Robotics vervult daarin een spilfunctie als fieldlab en leeromgeving, waar techniekstudenten samenwerken met bedrijven en overheden.

> Zichtbaar, nuttig en leerzaam. Margot van Es, verantwoordelijk voor communicatie en onderwijsrelaties, licht toe; “In bijvoorbeeld Delft en Eindhoven ligt de nadruk vaak op fundamenteel onderzoek. In Breda gaat het om het toepassen van technologie in de praktijk. We willen laten zien wat innovatie betekent voor bewoners, bedrijven en de stad. De WasteShark is daar een perfect > voorbeeld van: zichtbaar, nuttig en leerzaam”.

WasteShark Foto: Pieter Pulleman

33

Marvin van Diemen en Margot van Es Foto: Pieter Pulleman

>

> Autonoom scannen en schoonmaken. De WasteShark is een elektrisch aangedreven catamaran van glasvezel, ongeveer anderhalve meter lang. Tussen de twee drijvers bevindt zich een open opvangmand die drijvend afval verzamelt: van plastic bekertjes tot kleine kunststofkorrels. Het vaartuig kan zowel handmatig worden bestuurd als autonoom varen. Via sensoren herkent het obstakels en kan het zelfstandig zijn route varen zonder ergens tegenaan te botsen. “De basis is robuust”, zegt Van Diemen. “RanMarine heeft een degelijk product neergezet dat wereldwijd al in havens en kanalen wordt gebruikt. Maar juist door het dagelijks gebruik in Breda merken we waar nog verbeteringen mogelijk zijn”. De huidige versie van de WasteShark kan vooraf geprogrammeerde routes varen, maar ‘ziet’ nog niet zelf waar het vuil drijft. “We willen toe naar een systeem dat autonoom het water scant, het afval detecteert en op eigen initiatief het gebied schoonmaakt. Daar werken we nu aan met hbo-studenten van Avans”.

> Voortdurende leer- en verbetercyclus. De studenten werken vanuit het Experience Lab van Breda Robotics, waar bedrijven hun innovaties kunnen testen en verder ontwikkelen. “Het leuke is dat we directe feedback krijgen van de gemeente, die er ook echt mee werkt”, zegt Van Diemen. “We hebben twee exemplaren: één testmodel bij ons in het lab en één operationele WasteShark in de singels. De praktijkervaring van de gemeentelijke afvalservice vloeit terug naar de studenten, die die inzichten gebruiken om hun prototypes en software te verbeteren. Zo leren we van het gebruik en maakt elke aanpassing het systeem weer een stukje beter. Het is een voortdurende leer- en verbetercyclus”.

> Robuustheid. De robuustheid van het systeem is opvallend goed. Van Diemen; “Er zit nauwelijks slijtage aan. De techniek is degelijk en de onderdelen zijn eenvoudig te inspecteren. Het onderhoud is meer preventief dan correctief. Maar het mooie is: wat studenten bedenken om het gebruiksgemak te vergroten, kan RanMarine mogelijk weer toepassen in nieuwe modellen. Dat maakt het een win-winsituatie”. De gemeente is eigenaar en bedient de robothaai via de dienst Afvalservice. Dagelijks gebeurt er een visuele check op vervuiling bij de twee elektromotoren en de laadcontacten. Jaarlijks onderhoud en eventuele grotere ingrepen liggen bij RanMarine dat ook op afroep op afstand kan meekijken. Continu monitoren is niet de bedoeling en niet nodig, legt Van Diemen uit: de WasteShark moet in de praktijk zelfstandig zijn werk doen, ook buiten kantoortijden. > Aftasten. De samenwerking tussen mbo- en hbo-studenten is een belangrijk onderdeel van het project. Curio-studenten brengen praktische maakvaardigheid in, Avans-studenten richten zich meer op besturing en data. “In het begin is dat even aftasten”, vertelt Van Es. “De een denkt, de ander doet. Maar als ze elkaar eenmaal vinden, ontstaat er iets moois. De hbo’er leert van de daadkracht van de mbo’er, en omgekeerd leert de mbo’er breder nadenken.

Het zijn echt mini-teams die aan concrete vraagstukken werken”.

Van Diemen; “De meeste studenten vinden het een gaaf project. Je werkt aan een fysiek product dat straks door de singels vaart. En als je dan zegt ‘kijk, daar heb ik aan meegewerkt’, dat maakt het tastbaar en motiverend”.

> Productiever. De WasteShark vervangt niet één-op-één de > Drijvend oplaadstation. Een belangrijke verbetering waaraan de studenten werken, is het onderhoudsgemak. De WasteShark weegt zo’n 75 kilo en moet nu nog handmatig in en uit het water worden getild voor het opladen. “Dat is fysiek zwaar werk en niet echt praktisch”, zegt Van Diemen. “Mbo-studenten van Curio ontwikkelen daarom een drijvend oplaadstation. Het idee is dat de WasteShark daar zelf naartoe vaart, oplaadt en zijn route weer vervolgt. Zo hoeft niemand meer te sjouwen”.

34 december 2025

man met het schepnet, maar vult die aan. “Er is altijd iemand bezig om de singels schoon te houden”, zegt Van Diemen. “De WasteShark neemt het eentonige en fysiek belastende werk over. De operator hoeft alleen nog de opvangmand te legen en visueel te controleren of alles goed werkt. Bovendien kan de robot ook ’s nachts varen, als het rustig is op het water. Daarmee verhoog je de productiviteit zonder extra mankracht”. Met een accuduur van acht uur kan de WasteShark een flink traject afleggen. “We onderzoeken nu

‘

‘Juist door het dagelijks gebruik in Breda merken we waar nog verbeteringen mogelijk zijn’

hoeveel van de singel hij op een dag kan schoonmaken en of één ligplaats voldoende is”, vertelt Van Diemen. “Misschien komt er wel een tweede exemplaar bij. Het is ook denkbaar dat de robot straks zelf terugvaart naar zijn drijvende laadstation als de batterij leeg of de opvangmand vol is. Dat zou een mooie ontwikkeling zijn”.

’

met datatoepassingen en ethiek. Van Es; “Je kunt veel meten, maar je moet ook nadenken over wat je met de informatie wilt doen. Als je iets ontdekt, moet je er dan meteen op acteren? Dat zijn nieuwe vraagstukken die bij dit soort innovaties horen”.

> Onbekende processen. De kracht van het project ligt in de > Waterkwaliteitsmeting. Een volgende stap is het toevoegen van sensoren voor waterkwaliteitsmeting. Daarmee kan de WasteShark bijdragen aan de Europese Kaderrichtlijn Water, die vanaf 2027 strengere eisen stelt aan het monitoren van binnenwateren.

“Technisch gezien is het goed mogelijk”, zegt Van Diemen. “We kunnen sensoren inbouwen die temperatuur, zuurstof of vervuilingsgraad meten. De vraag is dan: wat doe je met die data? Die ligt bij de gemeente. Wij zorgen dat de technologie het kan”. De gemeente onderzoekt ondertussen hoe de meetgegevens kunnen worden gebruikt binnen Bredata, de stedelijke afdeling die zich bezighoudt

samenwerking, benadrukt Van Es. “Innovatie is nieuw, dus je loopt tegen onbekende processen aan. Je moet samen uitvinden hoe je het regelt: wie is eigenaar, wie doet het onderhoud, waar komt de stroom vandaan? Dat kost tijd. Maar de wil om het te laten slagen is groot, bij de gemeente, bij RanMarine, bij ons en bij de studenten”.

“Iedereen ziet de WasteShark varen en denkt: hé, wat leuk dat zoiets in Breda gebeurt. Het maakt technologie zichtbaar en tastbaar”, zegt Van Es. “Het laat zien waar we met Breda Robotics mee bezig zijn en het wekt interesse bij andere bedrijven. Zo groeit het netwerk van Breda Robotics vanzelf ”. <

Foto: NVDO

35

OPGELEVERD <

Foto: NVDO

Fokker Nederland zet nieuwe standaard in onderhoud en duurzaamheid

In Hoogerheide is de luchtvaart letterlijk opnieuw uitgevonden. Waar decennialang vliegtuigen werden gebouwd, draait het nu om iets anders: het behouden, verbeteren en verduurzamen van wat al vliegt. Onder de naam Fokker Services Group (FSG) transformeerde het Nederlandse onderhoudsbedrijf tot een hightech centrum dat laat zien dat onderhoud niet het eind van de levenscyclus is, maar juist het begin van vernieuwing.

FSG; “Wij zien onderhoud niet als reparatie, maar als evolutie. Elk toestel dat langer meegaat dankzij slimme technologie, is een stap vooruit voor mens, milieu en economie”.

36 december 2025

> Slimme hangars voor grote ambities. De uitbreiding in Hoogerheide symboliseert die nieuwe koers. De widebody-hangar, een gebouw van bijna negentig meter lang, biedt ruimte aan de

grootste toestellen ter wereld — van Airbus A330 tot Boeing 787.

Wat echter vooral opvalt, is niet de omvang, maar de filosofie achter de constructie. De hangar is volledig elektrisch aangedreven, voorzien van geothermische energie en binnenkort uitgerust met zonnepanelen. Het ontwerp is zo efficiënt dat de CO2-uitstoot tijdens de bouw ruim driekwart lager lag dan bij traditionele constructies. Binnenin draait alles om datagedreven onderhoud. Monteurs gebruiken tablets in plaats van papieren logboeken, drones voeren inspecties uit en sensoren signaleren afwijkingen nog voordat een storing optreedt.

Volgens FSG laat deze werkwijze zien hoe onderhoud verandert van ambacht in wetenschap. “Waar we vroeger controleerden of iets kapot was, voorspellen we nu of iets kapot gaat. Dat is een fundamentele verschuiving. Het vak is digitaler geworden, maar ook preciezer en veiliger”.

NH90-helikopters van de Koninklijke Luchtmacht Foto: NVDO

> De kracht van integratie tussen civiel en militair. Niet ver van deze hightech hangar verrijst een tweede onderhoudsfaciliteit, gericht op militaire luchtvaartuigen. Op Business Park Aviolanda bouwt Fokker samen met Defensie aan een moderne onderhoudslocatie voor de NH90-helikopters van de Koninklijke Luchtmacht. De nieuwe hal, ook wel de Fellowship-hangar genoemd, wordt voorzien van vier onderhoudsdocks en een elektrisch aangedreven infrastructuur.

Binnen de luchtvaartsector wordt dit project gezien als een belangrijk voorbeeld van samenwerking tussen civiele en militaire partners.

Door kennis, data en ervaring te delen, ontstaat een onderhoudsmodel dat niet alleen kosten bespaart, maar ook innovatie versnelt.

Een vertegenwoordiger van het onderhoudsteam benadrukt de wederzijdse winst; “In de militaire wereld draait alles om betrouwbaarheid, in de civiele om efficiëntie. Door die werelden te verbinden, ontstaan oplossingen die voor beide beter werken”.

> Duurzaamheid als onderhoudsstrategie. Wat deze nieuwe generatie onderhoudsprojecten onderscheidt, is dat duurzaamheid geen apart thema meer is, maar de kern vormt van elke beslissing. De hangars zijn ontworpen met circulaire materialen en herbruikbare constructie-elementen. Het onderhoudsproces zelf is ingericht op maximale levensduurverlenging en minimale verspilling. “Vroeger was de logica: een vliegtuig heeft een economische levensduur, daarna volgt sloop of verkoop. Nu denken we in termen van revitalisering. Een goed onderhouden toestel kan nog decennialang veilig en zuinig vliegen”.

‘

De overstap naar elektrische grondvoertuigen, digitale documentatie en duurzame energiebronnen, levert tastbare resultaten op.

Interne cijfers tonen een CO2-reductie van meer dan dertig procent in vergelijking met enkele jaren geleden. Daarnaast daalt het brandstofverbruik van testvluchten doordat onderhoudsbeurten korter en gerichter worden uitgevoerd.

> De menselijke factor blijft essentieel. Toch blijft technologie slechts zo sterk als de mensen die haar gebruiken. Fokker investeert daarom aanzienlijk in kennisontwikkeling. In samenwerking met technische onderwijsinstellingen worden studenten en jonge technici actief betrokken bij onderhoudsprojecten. In de praktijk leren zij werken met augmented reality, dataplatforms en sensortechniek. “De monteurs van de toekomst moeten niet alleen technisch vaardig zijn, maar ook datageletterd. Ze moeten begrijpen wat algoritmen hen vertellen over de conditie van een onderdeel. Dat vraagt een andere manier van denken, maar ook van samenwerken”, aldus Fokker Nederland. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat ervaring en intuïtie nooit overbodig worden. “Een algoritme kan voorspellen wanneer een lager faalt, maar het gevoel dat iets niet klopt als je het geluid hoort of de trilling voelt — dat blijft menselijk”. > Europese koploper in onderhoudsinnovatie. De combinatie van civiele en militaire onderhoudsprojecten, verduurzaming en digitalisering positioneert Nederland opnieuw als belangrijke >

‘De luchtvaart mag dan de vleugels hebben, maar onderhoud is wat haar in de lucht houdt’ 37

Foto: Koninklijke Luchtmacht

>

speler in de Europese luchtvaartindustrie. FSG ziet zichzelf niet enkel als uitvoerder, maar als kenniscentrum. Vanuit Hoogerheide wordt samengewerkt met partners in Duitsland, Frankrijk en Scandinavië aan standaardisatie van dataplatforms en duurzame onderhoudsprotocollen.

Binnen de sector wordt Nederland gezien als voorbeeld. “De Nederlandse aanpak laat zien dat onderhoud niet per definitie vervuilend of kostbaar hoeft te zijn. Door technologie, data en duurzaamheid te verbinden, wordt onderhoud juist de motor van innovatie”.

> De toekomst van onderhoud. Roland van Dijk, CEO van FSG; “Wij zijn continu op zoek naar wereldwijde uitmuntendheid met een sterke focus op duurzaamheid, waarvan deze nieuwe hangar een belangrijke mijlpaal is. Onze geavanceerde technologie, technische vaardigheden en honderdjarige geschiedenis stellen ons in een onbetwiste positie om de partner bij uitstek te worden voor de markt voor onderhoud, afbouw en ombouw van wide-body vliegtuigen”.

> Een nieuwe horizon voor de Nederlandse maakindustrie.

De transformatie in Hoogerheide reikt verder dan de luchtvaart alleen. Ze weerspiegelt een bredere beweging in de Nederlandse industrie, waarin onderhoud en duurzaamheid hand in hand gaan.

Wat bij Fokker gebeurt, toont dat slim onderhoud niet alleen technische waarde heeft, maar ook maatschappelijke betekenis.

Door te investeren in kennis, infrastructuur en samenwerking laat Nederland zien dat toekomstgericht onderhoud geen niche is, maar een nationale kracht. De geschiedenis van Fokker begon ooit met bouwen.

De toekomst van Fokker — en van de Nederlandse onderhoudssector — draait om behouden, vernieuwen en verduurzamen. <

38 december 2025

In juni van dit jaar is de bouw van de nieuwe Fellowship MRO-hangar officieel van start gegaan op de HIVE-locatie Bedrijvenpark Aviolanda, naast Vliegbasis Woensdrecht.

Deze moderne faciliteit is bestemd voor het onderhoud en de modernisering van de NH90 maritieme gevechtshelikopters van de Koninklijke Luchtmacht. Een jaar eerder sloten de betrokken partijen al een huurovereenkomst met vastgoedontwikkelaar Brisck.

Het Fellowship omvat vier volledig nieuwe helikopterdokken en een multifunctioneel campusgebouw. De Luchtmacht zal drie dokken en het gehele campusgebouw gebruiken voor onderhoud aan de NH90, onder andere samen met Fokker Services Group. Ook de Mid-Life Update (MLU) van de NH90 maritieme gevechtshelikopter zal hier naar verwachting worden uitgevoerd. Het Defensie Ondersteuningscommando DOSCO huurt de faciliteit voor een periode van minimaal tien jaar na de oplevering in het eerste kwartaal van 2026.

Intern onderhoud Het onderhoud van de NH90-vloot – inmiddels zo’n twintig jaar oud en bestaande uit 19 helikopters – wordt hiermee grotendeels in eigen beheer uitgevoerd. Hiermee wordt essentiële kennis van Defensietechnologie in Nederland geborgd en wordt direct bijgedragen aan de operationele paraatheid van de Luchtmacht. Met de geplande uitbreiding van het aantal NH90’s is het vergroten van de onderhoudscapaciteit een belangrijke investering voor de toekomst.

ONDERHOUD <

Biobased Bouwstenen met Impact

Het Nederlandse biotechbedrijf Mevaldi B.V. werkt sinds haar oprichting aan de ontwikkeling van innovatieve, biogebaseerde bouwstenen voor hoogwaardige toepassingen in onder meer coatings, lijmen en elastomeren. Erik Rutten, CTO bij Mevaldi gaat dieper in op de technologie en opschalingsplannen.

“Mevaldi is in 2020 opgericht met het doel om biobased building blocks te maken als duurzaam alternatief voor op fossiel gebaseerde bouwstenen”, begint Rutten. “Ons proces begint met plantafval, houtafval of zaagsel, kortom, plantaardig afval dat suikers bevat. Deze halen we eruit en gebruiken we als grondstof voor een fermentatieproces. Het fermentatieproduct wordt vervolgens in een chemisch proces omgezet tot Pentonext®. De combinatie van

de fermentatie en de chemiestap geeft een uniek product met een competitieve prijs”.

> Van suiker tot structuur. Pentonext® is een innovatieve, biogebaseerde bouwsteen voor hoogwaardige toepassingen in onder meer coatings, lijmen en elastomeren. Zo kan Pentonext®, gemaakt uit suikers en zaagsel, worden gebruikt om zolen van snea- >

39

tatiecapaciteit én chemische capaciteit ter beschikking om ons product te produceren. De productielocaties zijn gevestigd in Duitsland en Frankrijk. De investeerder heeft ons procesprotocol ontvangen en test momenteel in het eigen laboratorium welke aanpassingen nodig zijn om productie te kunnen draaien”.

> Tonnenproductie. Het bedrijf heeft een custom manufacturing aanpak en kan specifiek op klantvraag produceren, tot maximaal 1.000 ton per jaar. “Is opschaling nodig, dan kunnen ze beroep doen op een andere fabriek waar een productie tot 5.000 ton mogelijk is zonder grote extra investeringen”. Rutten is erg tevreden met de samenwerking. “Zij hebben uitgebreide kennis en expertise met betrekking tot het draaien van productie. Ze weten precies aan welke reactor of pijpleiding ze iets moeten aanpassen om de bestaande infrastructuur geschikt te maken voor ons proces. We kunnen hier veel van leren”.

Project NEXT-STEP Het project NEXT-STEP ( juni 2024 - mei 2028) is gericht op een duurzaam, veilig en economisch haalbaar productieproces te demonstreren voor biobased bouwstenen met grootschalige toepassingen in de markt voor biobased polymeren.

Powerplant Foto: Mevaldi

>

kers te maken of het kan dienen als basis voor isolatiemateriaal voor de woningbouw. “Het materiaal is niet nieuw. Het wordt al op middelgrote schaal in Japan geproduceerd als zijstroom van isopreenproductie met fossiele grondstoffen als basis. Wij kiezen met ons product voor een duurzame route en zijn niet afhankelijk van de productie van een ander product”.

“Om de productontwikkeling en marktintroductie te kunnen versnellen, zochten we de samenwerking op met een bedrijf dat bereid was ons een licentie verlenen. Die zoektocht heeft even geduurd, maar sinds 2023 hebben we een exclusieve licentie met een Amerikaanse start-up, gespecialiseerd in de ontwikkeling en commercialisering van bio-gebaseerde polymeren. De samenwerking geeft ons een freedom to operate”.

> Investeerders. “Op dit moment produceren we in een pilotplant op kilogramschaal, maar daar kan snel verandering in komen”, stelt Rutten. “Afgelopen september hebben we een succesvolle investeringsronde afgesloten met twee venture-capital fondsen wat ons in staat stelt om verder te kunnen opschalen, ontwikkelen en optimaliseren. Het grote voordeel voor ons is dat een van de investeerders niet alleen zorgt voor een financiële prikkel, maar tegelijkertijd ook een strategische investeerder is die er belang bij heeft dat het proces goed verloopt. Dit Duitse bedrijf heeft fermen-

40 december 2025

De nieuwe bouwsteen Pentonext® zal de duurzaamheid en van polyesters en polyurethaan (PU)-producten verbeteren en nieuwe technische kunststoftoepassingen voor polymelkzuur (PLA)-copolymeren ontsluiten. Het kan ook worden gebruikt als biobased polyolcomponent in de traditionele PU- en andere kunststofproductieprocessen.

NEXT-STEP zal de toepasbaarheid demonstreren door het gebruik ervan als grondstof voor de productie van Polymelkzuur (PLA) copolymeren voor schoenzolen, recyclebare niet-isocyanaat polyurethaanschuimen voor schoentussenzolen en isolatiematerialen en vijf andere toepassingen in de polymeerindustrie. Om dit te realiseren is een aantal doelstellingen gedefinieerd: - Inkoop en procesoptimalisatie voor EU-gebaseerde en duurzame grondstoffen - Opschaling en demonstratie van een innovatief en hulpbronefficiënt proces voor de productie van Pentonext® en de ontsluiting als platform chemical - Commercieel levensvatbare, veilige en duurzame bouwstenen door ontwerp - Demonstratie van de toepasbaarheid van Pentonext® als biobased chemische platform voor de productie van biobased producten die voldoen aan de markteisen - Definitie van een maatschappelijk aanvaardbaar en concurrerend bedrijfs- en commercialiseringsplan Partners van het programma zijn: Aimplas (ES), Mevaldi (NL), Bio Base Europe Pilot Plant (BE), Stichting PDC Research Foundation (NL), Fibenol (EE), Universiteit Gent (BE), SAPIENZA Università di Roma (IT), Certech (BE), DBFZ (DE), Altar (FR), Adidas (DE) en Quantis (CH).

‘

’

‘Reliability Engineering in het hart van het energievraagstuk’

> Afnemers. Mevaldi kijkt ook al naar potentiële afnemers.

> Onderhoud. Rutten durft al voorzichtig naar de lange termijn

“Doorgaans wordt enigszins kritisch gekeken naar biobased materials. Belangrijk voor afnemers is dat biobased materiaal dezelfde performance heeft, er geen verkleuring optreedt en dat het dezelfde zuiverheid heeft als de traditionele fossil variant die ze gewend zijn.

De primaire eigenschappen - en de kostprijs - moeten kloppen en zijn vooralsnog doorslaggevender dan het biobased label. Het materiaal dat we nu hebben ontwikkeld – Pentonext® -, heeft dezelfde eigenschappen als het Japanse product. We hebben al met een aantal key customers gekeken of ze ons product zonder aanpassingen zouden kunnen toepassen zoals het Japanse materiaal en ze waren allemaal positief. Dankzij deze zogeheten drop in kunnen afnemers vrij snel overschakelen en zijn extra ontwikkelingskosten voor applicaties niet nodig”.

te kijken. “Als we van de productielocaties in Duitsland en Frankrijk gebruik kunnen maken, de processen succesvol zijn en de vraag toeneemt, dan is de volgende stap om een dedicated fabriek te bouwen. We bekijken hiervoor een aantal locaties, bijvoorbeeld in Groningen, Delfzijl, Antwerpen en Rotterdam. Belangrijk is dat er bouwgrond beschikbaar is, maar ook dat we toegang hebben tot natuurlijke grondstoffen, toeleveranciers en onderhoudsbedrijven”.

> Schoenzolen. Een mogelijke toepassing is in schoenzolen.

“Samen met tien andere bedrijven nemen we als consortium deel aan het Europees project Next-Step dat loopt van 2024 t/m 2028.

Doel is om de potentie van ons proces en de uitwerking ervan op diverse vlakken te onderzoeken (zie kader). De eerste stap zijn de suikers, de laatste is bijvoorbeeld de zolen van sportschoenen. De eindgebruikers zijn erg enthousiast om het eindproduct te testen, maar zij zitten als laatste stap aan het einde van de productieketen.

Het project loopt t/m 2028 en we verwachten dat we tegen deze einddatum veel concreter naar buiten kunnen treden met de opgeleverde resultaten en wat dit kan betekenen voor de toekomstige schoenzolen van sneakers. Eens in de paar maanden komen we met het projectteam samen en wordt iedereen op de hoogte gehouden van alle nieuwe ontwikkelingen”.

Als de fabriek er komt, daar gaan we wel vanuit, is het plan dat we een volume van rond de 20.000- 40.000 ton zullen produceren. Die fabriek heeft dan gespecialiseerd onderhoud nodig. Daarom kijken we nu alvast naar hoe de productielocaties in Duitsland en Frankrijk opereren en hoe het onderhoud hier is ingericht, zodat we hiervan kunnen leren. We verwachten dat we het onderhoud zullen uitbesteden aan gespecialiseerde bedrijven.

En aangezien de fabriek nog moet worden ontworpen, zou het wel verstandig zijn om ook de onderhoudsspecialisten alvast mee aan tafel te krijgen bij het ontwerp of in een vroeg stadium van het project, zodat we ook het Asset Management goed kunnen stroomlijnen. Dit is vooralsnog toekomstmuziek, maar een goede voorbereiding is altijd het halve werk!” <

> Nieuwe en andere ontwikkelingen. Pentonext® is het eerste product. “Voor drop in-toepassingen is opschalen wellicht niet moeilijk. Maar andere applicaties hebben meer ontwikkelingstijd nodig. Het zou mooi zijn als ons product hexaandiol zou kunnen vervangen. Het proces om dit fossiel gebaseerde materiaal te maken, heeft een grote negatieve impact op het milieu waardoor bedrijven graag duurzamere alternatieven toepassen. We zijn nu aan het onderzoeken hoe onze biotechnologische methode voor een waardige vervanger kan zorgen, maar dat kost tijd. Tot slot richten we ons op de vercommercialisering van onze bouwsteen voor de toepassing in duurzame polyesters en polyurethanen”.

Erik Rutten Foto: Mevaldi

41

INNOVATIE <

PwC maakt Westgate II toekomstbestendig

met innovatie en zonne-energie PwC Nederland zet samen met Quest Funds en NEW NRG Real Estate een belangrijke stap in de verduurzaming van haar hoofdkantoor Westgate II in Amsterdam. Het gebouw aan de Thomas R. Malthusstraat ondergaat een grootschalige renovatie om te voldoen aan de Paris Proof-norm: het energieverbruik moet teruggebracht worden tot onder de 70 kWh per vierkante meter per jaar.

Foto: Groene Jongens

42 december 2025

‘

‘De onderhoudsfase is ingericht op een voorspelbaar schema met diagnostische monitoring van draaiuren, verbruik en slijtage’

Die ambitie sluit aan bij PwC’s bredere Net Zero-strategieën waarin wordt gestreefd naar geen netto-uitstoot van broeikasgassen.

> Van energielabel A+ naar Paris Proof. Met de huidige ingreep wordt een nieuwe klimaatinstallatie ingebouwd en worden ruim 1.600 zonnepanelen geplaatst op de daken en de luifel boven de parkeergarage. Hiermee wordt het kantoorgebouw niet alleen energiezuiniger, maar wekt het zelf ook aanzienlijk zonne-energie op. Volgens PwC-Corporate Real Estate Manager Jeroen Heunen; “We praten niet over een zonnepaneel hier of een ledlamp daar, maar over complete en integrale verduurzamingsplannen. Samen met gebouweigenaren bouwen we aan een Paris Proof-gebouwenvoorraad”.

NordCapital Westgate II Locatie: Amsterdam Opdrachtgever: NordCapital Taak: BREEAM-NL In-Use, WELL & ParisProof Gebouwfunctie: Kantoor Voor het kantoorgebouw van NordCapital in Amsterdam is De Groene Jongens gevraagd om een duurzaamheidsrapportage te maken om te voldoen aan de Eisen van Paris Proof bouwen. De Groene Jongens heeft hier invulling aan gegeven door het uitvoeren en een BREEAM-NL In-Use scan. Hiervoor zijn 3 scenario’s opgesteld: • Allereerst is er een quickscan uitgevoerd. In deze quickscan hebben zij eerst de huidige score in beeld gebracht. Die score is op basis van de huidige situatie in combinatie met het huidig ontwerp van de gebouwaanpassingen • Ten tweede is berekend wat de maximaal haalbare score kan zijn, hiervoor zal het ontwerp en de bestaande situatie op veel punten (ingrijpend) aangepast moeten worden • Ten slotte hebben zij in een derde scenario berekend met een optimale scoreverbetering en minimale impact op het huidige ontwerp of bestaande situatie Nu kunnen verdere stappen gezet kunnen worden richting het realiseren van een energiezuiniger, gezonder en duurzamer gebouw.

’

> De gevelrobot als symbool van innovatie. Een opvallend onderdeel van de transformatie is de inzet van een geautomatiseerde gevel­reinigingsrobot van Kite Robotics. Omdat de traditionele glazenwasinstallaties moesten wijken voor de zonnepanelen, ontstond ruimte voor deze innovatieve techniek die onderhoud en duurzaamheid combineert. De robot reinigt gevels en ramen frequent, efficiënt en volledig autonoom, waardoor minder water, energie én menselijke hoogwerker­werkzaamheden nodig zijn. Aannemer Leonard Kleerekooper van Van Zoelen zei dat de keuze voor de robot “een logische stap is binnen de verduurzamingsplannen van PwC” en dat door het wegvallen van oude installaties ruimte ontstond voor extra zonnepanelen én toekomstbestendig beheer. > Onderhoudsstrategie van de robot. Het onderhoud van de gevelreinigingsrobot is integraal onderdeel van het beheer van het gebouw. Volgens informatie van Kite Robotics wordt de robot voorzien van een onderhoudscontract met onderhoud, keuring en inspectie op jaarlijkse basis. Het systeem registreert via online diagnostische software cruciale parameters zoals draaitijd, krachten, verbruik en weerstand; op basis daarvan worden slijtage-onderdelen tijdig vervangen of geüpgraded.

Dankzij deze datagedreven aanpak kunnen storingen worden beperkt en is het onderhoud voorspelbaar in kosten en frequentie. Daarnaast is het gebruik van duurzaam gereinigd water (reverse osmosis) zonder chemicaliën onderdeel van de onderhoudsstrategie: de robot reinigt ramen, kozijnen en gevelbeplating schoon, terwijl de gevel­conditie optimaal blijft. De robot is geschikt voor gevels tot 200 meter hoogte en vereenvoudigt planning en uitvoering van reiniging aanzienlijk.

> Naar een circulaire en klimaatneutrale toekomst. Met de verduurzaming van Westgate II zet PwC Nederland een toonaangevend voorbeeld neer van hoe een bestaand kantoorgebouw transformeert naar een toekomstbestendig, circulair en klimaatneutraal pand. De samenwerking met Kraaijvanger Architects, Quest Funds, NEW NRG Real Estate, Van Zoelen en andere partners laat zien hoe renovatie, technologie en onderhoudsinnovatie samenkomen. De gevelrobot speelt daarin een sleutelrol: niet alleen voor reiniging, maar als integraal onderdeel van duurzame exploitatie en onderhoud. Hiermee wordt Westgate II niet alleen een kantoor, maar een levend voorbeeld van verantwoord ondernemerschap, innovatie en duurzaam vastgoedbeheer. <

43

VEILIG WERKEN <

Twee mijlpalen voor NewCold: innovatie en veiligheid hand in hand

Koning Willem-Alexander opende twee nieuwe faciliteiten van koelketenreus NewCold: het Global Innovation and Support Center (GISC) in Breda en een volledig off-grid vrieshuis in Dinteloord. Beide projecten tonen niet alleen de technologische voorsprong en duurzaamheidsambitie van het bedrijf, maar ook de nadruk op veiligheid, arbeidsomstandigheden en toekomstbestendig onderhoud binnen de voedingslogistiek.

Het nieuwe Global Innovation and Support Center (GISC) in Breda is het kloppend hart van NewCold’s wereldwijde operatie. Vanuit deze locatie worden 26 logistieke centra wereldwijd op afstand bewaakt en ondersteund. Het centrum huisvest ruim driehonderd professionals van 35 nationaliteiten en biedt tevens ruimte aan een intern opleidingsprogramma gericht op technologische vaardigheden, veiligheid en onderhoudskennis.

CEO Bram Hage omschreef het GISC als “meer dan alleen een nieuw hoofdkantoor”. Het is de plek waar automatisering, kunstmatige intelligentie en robotica samenkomen om de gekoelde voedselketen efficiënter, veiliger en duurzamer te maken. Burgemeester Paul Depla van Breda noemde de komst van het centrum “een aanwinst voor de regio”, niet alleen economisch, maar ook vanwege de kennisontwikkeling en hoogwaardige werkgelegenheid.

44 december 2025

> Aan alles is gedacht. Bij de bouw en inrichting van het GISC stond veilig werken centraal. Het gebouw is uitgerust met moderne detectie- en beveiligingssystemen, toegangscontrole, geavanceerde brandmeldinstallaties en duurzame energievoorzieningen. Er liggen 555 zonnepanelen op het dak, goed voor een aanzienlijk deel van de energiebehoefte. Ook de technische installaties en luchtbehandelingssystemen zijn ontworpen volgens de nieuwste veiligheidseisen. Installatiebedrijf VanderLinden, verantwoordelijk voor werktuigbouwkundige en elektrotechnische systemen, benadrukte dat bij elk ontwerpbesluit veiligheid, betrouwbaarheid en onderhoudsgemak prioriteit kregen.

> Dinteloord: het eerste off-grid vrieshuis van Europa.

Naast het innovatiecentrum opende NewCold in Dinteloord een nieuw hoogbouwmagazijn dat volledig onafhankelijk draait van het openbare elektriciteitsnet. In samenwerking met het nabijgele-

gen groente- en zadenbedrijf Rijk Zwaan maakt de locatie gebruik van een gedeelde, milieuvriendelijke energiebron. Hierdoor kan het vrieshuis opereren zonder CO2-intensieve netaansluiting, een primeur binnen de Europese koelketenlogistiek. De locatie biedt ruimte aan maar liefst 134.000 pallets, opgeslagen op een vloeroppervlak van 32.000 vierkante meter. Door de hoge mate van automatisering kan met negen palletkranen worden gewerkt, waardoor drie keer minder ruimte nodig is dan in traditionele vrieshuizen.

De strategische ligging van Dinteloord, met directe verbindingen naar de havens van Rotterdam, Moerdijk en Antwerpen, maakt de site aantrekkelijk voor internationale klanten in de voedingsindustrie. Het magazijn wordt volledig gerund door een lokaal team, dat speciaal is opgeleid in het werken met de complexe besturings- en veiligheidssystemen.

> Veiligheid in ontwerp, bouw en operatie. De veiligheid in Dinteloord is op meerdere niveaus geïntegreerd: van ontwerp tot dagelijkse operatie. In het hoogbouwmagazijn is een zogenoemd zuurstofreductiesysteem toegepast. Door het zuurstofgehalte in de lucht bewust te verlagen, wordt de kans op brandvorming geminimaliseerd — een cruciaal aspect in een omgeving waar extreem lage temperaturen heersen. Voor de lagere magazijndelen zijn aangepaste sprinklerinstallaties aangebracht, die ook bij temperaturen onder nul betrouwbaar functioneren. Alle koeltechnische installaties voldoen aan de strenge PGS 13-richtlijnen voor het gebruik van ammoniak als koudemiddel.

Feiten & cijfers – NewCold 2025 •

•

• •

•

•

•

•

Wereldwijd netwerk: NewCold exploiteert 26 geautomatiseerde koel- en vrieshuizen op vier continenten, met hoofdkantoren in Nederland en Australi Capaciteit: Het nieuwe vrieshuis in Dinteloord biedt ruimte aan 134.000 pallets, goed voor ruim 100 miljoen maaltijden per jaar Hoogte: De vriesopslag reikt tot 40 meter, vergelijkbaar met een gebouw van dertien verdiepingen Automatisering: In het magazijn verplaatsen negen volledig autonome kranen pallets in een temperatuur van circa –25 °C Energieverbruik: Dankzij warmteterugwinning en offgrid energievoorziening wordt ruim 70 % minder CO2 uitgestoten dan bij conventionele vrieshuizen Veiligheid en onderhoud: De installaties zijn ontworpen volgens de EN 378-norm voor koeltechniek en voldoen aan de PGS 13-richtlijnen voor veilige opslag van ammoniak Werkgelegenheid: Wereldwijd werken meer dan 2.000 medewerkers bij NewCold; in Nederland ruim 350, waarvan het merendeel technisch of logistiek gespecialiseerd personeel Opleiding: In Breda wordt jaarlijks een intern trainingsprogramma georganiseerd gericht op veiligheid, onderhoud en data-gedreven logistiek

‘

‘Innovatiecentrum in Breda: technologie als fundament voor veilig werken’

’

Tijdens de bouwperiode werkte NewCold samen met gespecialiseerde aannemers om de veiligheid van medewerkers en onderaannemers te waarborgen. De montage van de hoogbouwstellingen tot wel 40 meter hoogte verliep volledig incidentvrij, mede dankzij een strikt toezicht op werkvergunningen, valbeveiliging en hijsprocedures. Ook bij de aanleg van het buitenterrein, zoals het asfalteren en de inrichting van logistieke zones, werd gewerkt volgens strenge richtlijnen voor aanrijdpreventie, hittebescherming en gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen.

> Een veilige toekomst voor duurzame logistiek. Met de nieuwe locaties in Breda en Dinteloord versterkt NewCold zijn positie als wereldleider in temperatuurgecontroleerde voedselopslag en logistiek. Het bedrijf, dat in 2012 werd opgericht door Bram Hage, ontwikkelt jaarlijks meerdere hoogtechnologische magazijnen wereldwijd en staat bekend om de combinatie van energie-efficiëntie, digitalisering en veiligheid.

De focus op veiligheid is niet slechts een randvoorwaarde, maar een integraal onderdeel van het bedrijfsmodel. Zowel medewerkers als onderhoudsteams worden continu getraind in risicobewustzijn, machineveiligheid en preventief onderhoud. NewCold toont hiermee aan dat groei, innovatie en veiligheid uitstekend samengaan — een inspirerend voorbeeld voor de sector waarin techniek, duurzaamheid en veilige werkomstandigheden elkaar versterken. <

Foto: NewCold

45

BRANDED CONTENT <

Als een pomp stilvalt, heb je geen tijd om te zoeken

Wat als je al je relevante assetdata wél bij elkaar hebt?

Met assetinformatie verspreid over systemen wordt een relatief eenvoudige storing al snel een zoekopdracht. Storingsdata in IBM Maximo, documentatie in SharePoint, milieueisen en leveranciersinfo elders: het staat er wel, maar nooit bij elkaar. “Alle systemen zijn er, alle informatie is er”, zegt Jack Lok, directeur van Gemba, “maar niet op het moment dat je ’m nodig hebt.”

46 december 2025

Het informatielandschap wordt complexer, dat voelen onderhoudsteams dagelijks Lok ziet de complexiteit in asset management al jaren toenemen, vooral op het gebied van informatietechnologie en regelgeving. “Je hebt veel meer nodig dan alleen onderhoudshistorie”, zegt hij. “Denk aan documentatie, voorschriften, milieuregels, productiegegevens, leveranciersspecificaties. Dat staat nooit in één systeem. Maar je moet wel in één keer een juiste beslissing nemen.”

Daar komt bij dat ervaren technici steeds vaker uitstromen. “Kennis zat jarenlang in hoofden”, zegt Lok. “Je kunt het je niet veroorloven dat die verdwijnt of dat mensen vijf systemen door moeten akkeren om dezelfde informatie boven water te krijgen.”

Bij een storing telt niet wat je hebt, maar wat je meteen kunt zien Een storing maakt die spanning direct voelbaar. Wie een lekke pomp aantreft, wil direct weten wat er doorheen gaat, welke instructies gelden, welke materialen zijn toegestaan en welke eerdere storingen relevant zijn. Die gegevens staan verspreid, terwijl je ze juist gelijktijdig nodig hebt. “Een storing wacht niet tot jij alle documentatie hebt gevonden”, zegt Lok. "Onderhoudsteams moeten kunnen vinden in plaats van zoeken.”

Eén portal voor alle relevante assetinformatie Met die gedachte ontwikkelde Gemba het Gemba Asset Management Informatie Systeem (GAMIS): een portal dat informatie uit verschillende systemen samenbrengt. Niet door nieuwe applicaties toe te voegen, maar door bestaande bronnen slim te verbinden.

“GAMIS is bedacht om complexe technologie simpel te maken”, zegt Lok. “We voegen niks toe, we ontsluiten wat er al is. Daardoor krijgt een monteur of engineer direct een compleet beeld van wat er speelt.”

GAMIS draait in de Gemba Cloud, waar beveiliging, updates en continuïteit volledig worden beheerd. “Ook daar maken we complexe technologie eenvoudig en veilig”, zegt Lok. “Onze klanten willen onderhoud doen, niet worstelen met infrastructuur.”

Beter inzicht, sneller handelen, minder risico Voor Lok komt alles uiteindelijk neer op één uitgangspunt: onderhoud verbeteren door informatie beter toegankelijk te maken.

“Als je in één blik ziet wat relevant is, maak je betere keuzes”, zegt hij. “En dáár begint goed onderhoud.” www.gemba.nl

47

VISIE <

Provincie Limburg investeert 2 miljoen euro in

vakmanschap en toekomst mbo De Provincie Limburg zet de komende jaren stevig in op het versterken van vakmanschap en het middelbaar beroepsonderwijs. Met de nieuwe Vakmanschapsagenda mbo 2030 trekt de provincie in totaal 2 miljoen euro uit om jongeren, werkenden en kwetsbare groepen betere kansen te geven op de Limburgse arbeidsmarkt.

Voor de eerste reeks vernieuwende projecten, die in nauwe samenwerking met de drie Limburgse mbo-instellingen worden uitgevoerd, heeft het provinciebestuur inmiddels ruim 1 miljoen euro beschikbaar gesteld.

> Actualiteit. De agenda speelt in op de snel veranderende arbeidsmarkt, waar ook in Limburg een groeiende behoefte bestaat aan technisch en technologisch personeel. Om deze ontwikkeling op te vangen, investeert de provincie in initiatieven die het principe van een Leven Lang Ontwikkelen stimuleren. Daarmee krijgen mensen makkelijker toegang tot bij- en omscholing, zodat zij zich kunnen blijven ontwikkelen in hun vak en beter voorbereid zijn op veranderingen in hun werk of sector. Deze aanpak maakt Limburg aantrekkelijker voor ondernemers en helpt inwoners om economisch veerkrachtig te blijven in een samenleving die voortdurend in beweging is.

Wat zegt de nieuwste editie van het NVDO Onderhoudskompas hierover? Ellen den Broeder-Ooijevaar, Verenigingsmanager; “De uitstroom van maintenanceprofessionals is voor het tweede jaar op rij toegenomen, voornamelijk door pensionering. Het aantal medewerkers dat de sector verlaat wegens ziekte of arbeidsongeschiktheid is echter afgenomen, wat wijst op een goed verzuim- en inzetbaarheidsbeleid. Een zorgwekkende trend is het verlies van

Foto: NVDO

48 december 2025

vakmanschap door de vergrijzing en de kloof tussen ervaren vakmensen en nieuwe generaties die minder praktijkervaring hebben”.

Het NVDO Onderhoudskompas geeft jaarlijks een update op de technische arbeidsmarkt en onderstreept de urgentie van de nieuwe Vakmanschapsagenda mbo 2030.

> Op naar morgen. Het belang van goed opgeleide en flexibele vakmensen is ook terug te vinden in het coalitieakkoord Elke Limburg telt en het provinciale beleidskader Werken aan een toekomstbestendige economie. Volgens gedeputeerde Elianne Demollin-Schneiders (Onderwijs & Arbeidsmarkt) vraagt de toekomst van Limburg om mensen die zich voortdurend kunnen aanpassen aan nieuwe omstandigheden. Met de gerichte investeringen binnen de Vakmanschapsagenda wil de provincie daarom een stevige infrastructuur creëren voor de ontwikkeling en begeleiding van leerlingen, studenten, werkenden, werkzoekenden en nieuwe Limburgers richting de arbeidsmarkt.

> Voor iedereen. De eerste projecten binnen de agenda richten zich op het bevorderen van een leven lang leren, het verbeteren van de instroom en doorstroom van jongeren naar kansrijke sectoren, zoals die van Onderhoud, en het ondersteunen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Zo wordt via innovatieve mbo-initiatieven ingezet op permanente scholing en worden jongeren beter begeleid bij hun studiekeuze, zodat zij bewust kiezen voor beroepen met toekomstperspectief. Ook krijgen kwetsbare doelgroepen extra steun via maatwerktrajecten en praktijkverklaringen die hen helpen passend werk te vinden.

> Dit kan je niet alleen. Een belangrijk onderdeel van de Vakmanschapsagenda is de intensieve samenwerking tussen de Provincie Limburg en de drie mbo-instellingen Gilde Opleidingen, Vista College en Yuverta. Dankzij hun kennis en ervaring sluiten de opleidingen beter aan bij de behoeften van de Limburgse arbeidsmarkt.

Volgens Peter Thuis, bestuursvoorzitter van Gilde Opleidingen, betekent de agenda een belangrijke stap vooruit. Hij benadrukt dat de arbeidsmarkt razendsnel verandert en voortdurend nieuwe kennis en vaardigheden vraagt. “Dankzij de provinciale investering kunnen de scholen hun praktijkonderwijs verder vernieuwen en blijven ze de regio voorzien van goed opgeleide vakmensen die klaar zijn voor de toekomst”.

Foto: NVDO

Wat zegt het NVDO Onderhoudskompas hierover? Den Broeder; “Het is belangrijk dat alle partijen samen op trekken. Betrekt dus ook het bedrijfsleven hierbij. Door nauw samen te werken met onderwijsinstellingen maken bedrijven binnen Beheer en Onderhoud zich beter bekend bij studenten in relevante opleidingen. Door praktijkgerichte stages, leer-werktrajecten en gastlessen vanuit bedrijven leren studenten niet alleen theoretische kennis, maar ook de dagelijkse praktijk van het vak. Daarnaast kunnen onderwijsinstellingen bijdragen aan innovatie binnen de sector door gezamenlijk onderzoek te doen naar duurzaamheid, digitalisering en nieuwe onderhoudstechnieken”. Bedrijven profiteren zo van frisse ideeën en recente technologische inzichten, terwijl scholen hun curricula beter kunnen afstemmen op de arbeidsmarkt.

> Twee voor Twaalf. De uitstroom van personeel uit organisaties in Beheer en Onderhoud is verder toegenomen tot 10,4%, nadat de uitstroom vorig jaar al was gestegen van 4,3% naar 7,0%. Volgens Den Broeder komt de Vakmanschapsagenda mbo 2030 dan ook geen minuut te vroeg. “We hebben echt dringend nieuwe instroom nodig, hoewel die bij organisaties in Beheer en Onderhoud een stuk lager

‘

dan het landelijk gemiddelde van de laatste jaren. Eén van de redenen hiervoor is de vergrijzing en natuurlijke uitstroom. Deze demografische trend zorgt ervoor dat er in Nederland minder arbeidskrachten bijkomen dan er uitstromen door pensionering. Pensionering is dan ook voor 1 op de 3 vertrekkende medewerkers de reden dat ze de organisatie hebben verlaten. Een andere factor is de sterke vraag naar technische vakmensen, waardoor werknemers relatief makkelijk kunnen overstappen naar een andere baan met bijvoorbeeld betere arbeidsvoorwaarden en/of een beter loopbaanperspectief ”.

> Mooi vooruitzicht. Halverwege 2026 volgt een tweede reeks projecten waarin het mbo samen met het bedrijfsleven nieuwe samenwerkingsvormen opzet en gebruikmaakt van nationale en Europese middelen om de impact te vergroten. De agenda benadrukt het belang van vakmanschap als fundament voor de Limburgse economie en vormt een antwoord op de groeiende tekorten aan technisch geschoold personeel. Daarmee sluit het initiatief naadloos aan bij bredere landelijke en regionale programma’s die zich richten op een sterke verbinding tussen arbeidsmarkt, onderwijs en economie. <

‘De Vakmanschapsagenda verbindt onderwijs, overheid en ondernemers en zorgt dat Limburg beschikt over het talent dat onze economie toekomstbestendig maakt’ 49

WET EN REGELGEVING <

Vakmanschap CO verlengen?

Goed nieuws: geen praktijktoets meer nodig!

Vakmanschap CO is de persoonscertificering voor monteurs die werken aan gasverbrandingsinstallaties, zoals cv-ketels, geisers, gashaarden en gaskachels. Het certificaat bewijst dat een monteur voldoet aan de wettelijke eisen voor veilig werken met koolmonoxide-gevoelige installaties. De certificering wordt afgegeven door geaccrediteerde exameninstellingen, en de Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw (TloKB) houdt het officiële landelijke register bij. Zowel consumenten als opdrachtgevers kunnen via het TloKB-register eenvoudig controleren of een monteur of bedrijf CO-gecertificeerd is.

Monteurs die in 2021 hun Vakmanschap CO-certificaat behaalden, moeten hun certificering in 2026 verlengen. Dat kan volledig online – snel, eenvoudig en zonder praktijktoets. Dat betekent dat monteurs hun certificering kunnen vernieuwen zonder opnieuw de werkplaats in te hoeven. Het enige dat nodig is, is het volgen van een korte online theoriemodule om de kennis op te frissen, gevolgd door een theorie-examen dat eveneens online plaatsvindt, maar wel onder toezicht van een geaccrediteerde examenlocatie. Daarmee is de certificering weer vijf jaar geldig.

De praktijktoets blijft alleen verplicht voor monteurs die hun certificering voor het eerst behalen of voor wie het eerdere certificaat is verlopen. Het is verstandig om de verlenging tijdig te plannen. Tijdens eerdere rondes ontstonden namelijk lange wachttijden door drukte bij de certificerende instanties – iets wat komend jaar opnieuw kan gebeuren.

> Verplichte certificering sinds 2023. De CO-certificering is inmiddels twee jaar wettelijk verplicht. Sinds 1 april 2023 mogen alleen nog bedrijven met een CO-certificering werkzaamheden uitvoeren aan gasverbrandingsinstallaties. Die verplichting heeft de veiligheid van zowel monteurs als consumenten flink verbeterd.

Het systeem kent twee pijlers: de persoonlijke certificering van de monteur, die vijf jaar geldig is en de bedrijfscertificering, die jaarlijks wordt beoordeeld door een certificerende instantie. In het

Feiten & cijfers Vakmanschap CO (stand 2024) • • • • • •

Wettelijke verplichting: sinds 1 april 2023 Gecertificeerde bedrijven: 3.136 Vakbekwame monteurs: ±25.000 Nieuwe cv-installaties in 2024: 2,2 miljoen (Bijna-)ongevallen met CO: 99 (−6 t.o.v. 2023) Geldigheid persoonscertificaat: 5 jaar

Register: www.tlokb.nl/registers

50 december 2025

Foto: NVDO

‘

‘De Toelatingsorganisatie Kwaliteitsborging Bouw heeft als hoofdtaken toelaten en handhaven’

openbare register van de TloKB kan iedereen eenvoudig controleren of een bedrijf officieel gecertificeerd is.

> De balans na twee jaar CO-stelsel. De resultaten laten zien dat het nieuwe stelsel werkt. Inmiddels zijn 3.136 installatiebedrijven CO-gecertificeerd, met in totaal zo’n 25.000 vakbekwame monteurs die onder dit systeem werken. In 2024 werden ruim 2,2

’

miljoen cv-installaties in bedrijf gesteld. Het aantal (bijna-)ongevallen met koolmonoxide daalde naar 99 gevallen, zes minder dan het jaar ervoor. Certificerende instanties melden bovendien dat gecertificeerde bedrijven beter werk afleveren en steeds vertrouwder raken met de regels van het CO-stelsel. Het lijkt erop dat de wet niet alleen de veiligheid verhoogt, maar ook het algehele kwaliteitsniveau binnen de installatiebranche versterkt. <

51

CursusKalender 12 december: The GAME; the Great Asset Management Experience Learning by Doing!

In één dag krijg je volgens het principe ‘learning-by-doing’ veel nieuwe inzichten en leer je om met een andere blik naar Asset Management te kijken.

Met the GAME doe je, aan de hand van een uitdagende business simulatie, praktijkervaring op met diverse maintenance en Asset Management uitdagingen. We leggen uit hoe je aan de hand van Value Driven Maintenance & Asset Management (VDMXL) waarde kunt toevoegen aan het bedrijfsresultaat. Het gaat over slimme keuzes, preventive maintenance optimization, ISO 55.000, vervangings-beslissingen en levensduuruitbreiding. Ook best practices zoals RCM, TPM en RBI worden behandeld.

Teambuilding

Meld je aan met een team van minimaal vier en maximaal zes personen uit hetzelfde bedrijf en ga de “strijd” aan met Maintenance en Asset Management collega’s van andere bedrijven. Het is inspirerend en leerzaam en daarnaast super leuk en interessant. Het competitieve element geeft de dag een extra uitdaging. Eén team gaat naar huis met de bokaal, maar alle deelnemers krijgen eyeopeners en handvatten om direct in de praktijk te kunnen toepassen.

27 maart: Storingsanalyse, maar dan Anders!

De NVDO-cursus “Storingsanalyse, maar dan Anders!” is inmiddels een begrip. Vele honderden professionals hebben deze waardevolle eendaagse al gevolgd. Het biedt deelnemers een complete aanpak voor het effectief en efficiënt oplossen van storingen.

• Hoe een samenloop van omstandigheden of vaag probleem kan worden verduidelijkt tot een kernachtige omschrijving van storingsmelding(en) • Hoe alle informatie over een storing nauwkeurig beschreven kan worden, zodanig dat onderscheid wordt gemaakt tussen geruchten en feiten • Hoe op een zo efficiënt mogelijke wijze de oorzaak van de storing kan worden bepaald • Hoe de juiste maatregelen kunnen worden gekozen • Hoe de samenwerking en de communicatie tussen de (interne) klant en de “storingsoplosser” kan worden verbeterd. Denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen TD-Productie Resultaat: storingen worden sneller en definitief opgelost. Door betere samenwerking ontstaat een hogere beschikbaarheid van productie-installaties met lagere onderhoudskosten tot gevolg.

Deze waardevolle trainingsdag kan ook In Company georganiseerd worden. Vraag vrijblijvend offerte: info@nvdo.nl

52 december 2025

Kennis is onze kracht!

Inschrijven kan eenvoudig via de maintenance academy op www.nvdo.nl

8 en 9 april; Optimaal benutten van je Onderhoudsbeheersysteem Gedurende een implementatie van een OBS of CMMS worden namelijk belangrijke keuzes gemaakt die zowel de verdere optimalisatie van het systeem kunnen belemmeren als ondersteunen. Deze tweedaagse training biedt de noodzakelijke kennis en inzichten om een succesvolle OBS-implementatie te realiseren en het onderhouds-beheersysteem te verbeteren.

Onderwerpen

In deze training, die een mix van theorie, best practices, interactieve opdrachten en dialoog biedt, worden onder andere de volgende onderwerpen behandeld: • Introductie tot OBS en CMMS in het kader van Asset Management • Structuur en opbouw van databases • Het implementatieproces van OBS • Masterdata versus transactionele data • Opbouw van boomstructuren • Werkprocessen en compliance (bijvoorbeeld CSRD) • Autorisatie • Interfacing • Integratie en borging binnen de organisatie

17 april; Training Sustainable Asset Management De industrie in Noordwest-Europa staat voor een cruciale uitdaging: hoe verhoog je de energie-efficiëntie en verlaag je de uitstoot van broeikasgassen, terwijl je operationele doelen behoudt? Hoewel duurzaam Asset Management veelbelovende oplossingen biedt, hebben slechts enkele bedrijven deze aanpak volledig omarmd. Als technisch manager, engineer of maintenance professional speel je een sleutelrol in deze transitie.

Leerdoelstellingen

• Het belang van Onderhoud en Asset Management voor het bereiken van de duurzaamheids-doelstellingen • Te begrijpen hoe het Duurzaam Asset Management Framework met zijn 17 bouwstenen als basis voor verbeteringen kan worden gebruikt • Scope 1 en 2 CO 2 -emissies kennen • Hoe dragen Onderhoud en conditie-optimalisatie bij om emissies te verminderen en energie-efficiëntie te verhogen • Roadmap Duurzaam Asset Management: strategie en tactische aanpak • Best Practices

53

Risicogestuurd onderhouden In gesprek met docent Pieter Jan Hische De afgelopen jaren zoeken steeds meer bedrijven ondersteuning om risicogestuurd te gaan onderhouden. De behoefte is er, maar het lukt nog niet om het in de praktijk te brengen. Een van de redenen daarvoor is dat de link naar de bedrijfsdoelstellingen ontbreekt. Ter inspiratie geeft NVDO Docent van Operational Excellence Transfer drie sprekende voorbeelden waarbij het verschil is gemaakt met RCM3.

“Een risico is de kans op het in een bepaalde mate niet behalen van een bedrijfsdoelstelling”, zegt Hische. “De essentie van risicogestuurd onderhoud is dus het beschrijven van storingsgevolgen op bedrijfsniveau, zodat het belang van een strategie helder is en kan worden beoordeeld of de investering in een strategie oplevert of verplicht is en welke taken zich niet terugverdienen”.

Hij geeft een voorbeeld; “Een afvalverbrander beschikt over twee hijskranen. Elke kraan kan zelfstandig beide ovens van afval voorzien. Wanneer er echter te weinig afval wordt aangevoerd, neemt de opbrengst van één of beide ovens af, of valt zelfs volledig weg. Het uitvallen van één kraan leidt alleen tot reparatiekosten en heeft verder geen directe gevolgen. De uitgevoerde FMECA op één kraan leverde daarom niet de gewenste inzichten op. Het risico is vervolgens beoordeeld door de aanvoer van beide kranen naar beide ovens gezamenlijk te beschouwen”. Daardoor kon worden vastgesteld of storingen ’s nachts moesten worden opgelost, welke kostbare onderhoudstaken daadwerkelijk rendement opleveren en of het zinvol was om dure onderdelen op voorraad te houden.

Hische heeft veel voorbeelden, bijvoorbeeld die van het stadswarmtenet dat een grote stad verwarmt middels een afvalverbrander. “Als deze niet of minder dan de warmtevraag levert, leidt dit tot ondermaatse leverminuten en hier staat een boete tegenover.

Het warmtenet is daarom voorzien van een aantal grote back-up

‘

‘RCM3 helpt organisaties verder kijken dan storingen alleen’

’

warmtecentrales. Het onderhoudsplan van deze hulpwarmtecentrales is onderbouwd door rekening te houden met de context: de (on-) betrouwbaarheid van de afvalverbrander, de gevraagde capaciteit en de vermogens van de hulpcentrales”.

RCM3 gebruiken loont

De RCM3-methode biedt de oplossing om de beste keuzes te maken uit alle (nieuwe) technieken voor risicoreductie. Hische; “Welk soort onderhoud komt in aanmerking en met welk interval? Is het misschien goed om een storing bewust af te wachten of is het beter deze te bestrijden met een wijziging van het systeem? Moet het gebruik worden aangepast of kunnen procedures, kennis of vaardigheden worden verbeterd”?

Risicogebaseerd RCM (RCM3) neemt, naast de technische aspecten van storingen, risicoreductie als uitgangspunt bij de strategieselectie. Op deze manier onderbouw je het onderhoudsbudget en toon je aan dat de risicomanagementstrategie verantwoordelijk is en voldoet aan de eisen die wetgevende instanties (of verzekeraars) stellen. Zo wordt de stap gezet van het in stand houden van systemen (asset care) naar technisch beheer in bedrijfsbelang: onderhoud is dan geen kostenpost meer, maar een belangrijke investering.

54 december 2025

Wat is uw CAPEX strategie tegen veroudering?

Doordat onze assets verouderen, groeit de behoefte om te vervangen. Door een onstabiele economie is er echter minder CAPEX budget beschikbaar. Dit dwingt ons om keuzes te maken. Welke projecten kunnen we uitvoeren en welke niet?

Welke vervangingen leveren de meeste economische waarde voor het bedrijf? En wat zijn de risico’s achter projecten die niet worden opgepakt?

Binnen de bewezen VDMXL methodologie heeft Mainnovation de SAPA aanpak ontwikkeld als een antwoord op dit dilemma. De Strategic Asset Portfolio Analysis helpt de juiste CAPEX-beslissingen te nemen op basis van verschillende verouderingsvormen, kritikaliteit en business impact. Door op waarde en op risico te sturen, wordt het maximale uit het CAPEX-budget gehaald.

Voor meer informatie mainnovation.com/nl/SAPA

CELEBRATING 25 YEARS OF VDM