Onderhoudskompas 2024

2 024

Onderhoudskompas 2024

Onderhoudskompas Visie, Trends en Ontwikkelingen in de Nederlandse Onderhoudsmarkt

DE WIRWAR VAN WETEN REGELGEVING met focus op Sustainability

Visie, Trends en Ontwikkelingen in de Nederlandse Onderhoudsmarkt

Lange Schaft 7G 3991 AP Houten T. 030 634 6040 info@nvdo.nl www.nvdo.nl

Mainnovation, grondlegger van de Value Driven Maintenance methodologie, biedt MEERwaarde. Wij geloven in de kracht van Reliability Engineering plus Maintenance Engineering.

Wie effectief en structureel verbeteringen wil doorvoeren op het gebied van Maintenance & Asset Management, heeft RE én ME capaciteit nodig. Haal het maximale uit de assets, minimaliseear storingen en ga aan de slag met preventieve onderhoudsschema’s voor optimale betrouwbaarheid, beschikbaarheid en compliance. RE studies daadwerkelijk implementeren én borgen: ME + RE = MEERwaarde.

Meer info op mainnovation.com/nl/meerwaarde

Meer weten?

Scan de QR-code.

Onderhoudskompas Visie, Trends en Ontwikkelingen in de Nederlandse Onderhoudsmarkt

DE WIRWAR VAN WETEN REGELGEVING met focus op Sustainability

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 3

4 |

COLOFON Het NVDO Onderhoudskompas 2024 is een uitgave van de NVDO, de Nederlandse Vereniging Voor Doelmatig Onderhoud.

Lange Schaft 7-G 3991 AP Houten Tel. 030 6346040 www.nvdo.nl info@nvdo.nl

Nederlandse Vereniging voor ­Doelmatig Onderhoud

Redactie

Birch: Emma Hissink Muller, Jeannette Kamp, Bram Schoenmakers, Jan Peter van den Toren NVDO: Ian van den Brink Eindredactie

NVDO: Ellen den Broeder-Ooijevaar Europoort Producties: Jiri Hartog Uitgever

Remco Rooij Tel. 06-53220822 Uitgeverij

Europoort Producties B.V. Bink 36 C1 unit 14-16 Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag 070-2211943 Vormgeving

arjendefouw | grafisch ontwerp Deze uitgave is geproduceerd door Damen Drukkers Leemansstraat 7 4521 LD Werkendam

© | Copyright Citeren uit dit NVDO Onderhoudskompas is toegestaan. Het overnemen van beeld en/of grafieken is toegestaan. Voorwaarde daarbij is dat vooraf toestemming aan info@nvdo.nl wordt gevraagd en in alle gevallen de bron (www.nvdo.nl) wordt vermeld

INHOUD NVDO Onderhoudskompas 2024 Voorwoord Koers door het NVDO Onderhoudskompas 2024 Verantwoordingsparagraaf Aanbevelingen aan NVDO Top Tien Trends binnen de Nederlandse Onderhoudssector Trends per sector

7 8 9 11 13 20

Feiten en Cijfers Deel 1 - Prestaties Deel 2 - Innovatie Samenvatting NVDO Onderhoudskompas 2024 Summary NVDO Maintenance Compass 2024 Bronnenlijst

27 27 38 42 44 46

Update Technische Arbeidsmarkt Inhoudsopgave Introductie Management samenvatting / Executive summary Deel 1: Huidig personeel Deel 2: Instroom van personeel Deel 3: Uitstroom van personeel Deel 4: Inspiratie Deel 5: Functiehuis

48 49 51 52 54 62 67 72 78

Visiedocument Veilig werken in 2033 Voorwoord Management samenvatting / Management summary Hoofdstuk 1: Inleiding Hoofdstuk 2: Doel document Hoofdstuk 3: De wirwar blootgelegd Hoofdstuk 4: Conclusies Hoofdstuk 5: Best Practices Hoofdstuk 6: Aanbevelingen

85 86 89 90 91 92 103 105 107

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 5

Wij begrijpen dat u inzichtelijke procesinformatie nodig hebt voor een efficiënte bedrijfsvoering.

GEMETEN WAARDE + TOEGEVOEGDE WAARDE U neemt betrouwbare beslissingen op basis van procesgegevens en een compleet portfolio van services en solutions om u te ondersteunen.

43%

tijdswinst op correctieve werkorders door optimalisatie van het onderhoudsproces

Dynamic Installed Base Analysis beheert alle instrumentgerelateerde informatie om optimalisatie van assets, processen en onderhoud mogelijk te maken.

• Krijg transparantie in uw installed base • Krijg inzicht in mogelijke opties om de beschikbaarheid van processen te verbeteren

• Bespaar kosten en verbeter de coördinatie met gegevensverzameling uit één bron en informatieanalyse

• Optimaliseer onderhoud om te voldoen aan kwaliteits- en complianceeisen en om veiligheid te verhogen

Meer informatie www.eh.digital/3zSTpT0

VOORWOORD

In Nederland bedraagt de omzet van de onderhouds­ markt 4,1% van het BBP en geeft werkgelegenheid aan zo’n 326.500 professionals. Een mooie groei van 3,7% ten opzichte van vorig jaar.

Onderhoudskompas als bijlage aantreft. De NVDO gaat hiermee aan de slag om de overheid te motiveren met onze achterban in gesprek te gaan en de mogelijkheden te bespreken om de WirWar te ontrafelen.

‘Kostenstijgingen door externe invloeden’: De Nederlandse onderhoudssector heeft massaal te maken met kostenstijgingen, veroorzaakt door externe invloeden.

Deze kostenstijgingen kunnen worden toegeschreven aan een aantal factoren. Een belangrijke oorzaak is de prijsstijging van grondstoffen. Denk hierbij aan metalen, energie, en andere basiscomponenten die nodig zijn voor productie. Wereldwijde verstoringen in de aanvoerketens en geopolitieke spanningen, hebben de prijzen opgedreven en de beschikbaarheid verminderd. Daarnaast spelen stijgende energiekosten een grote rol. De prijs van olie, gas en elektriciteit is ook in ons land toegenomen door mondiale vraag, beperkte productiecapaciteit en overgang naar duurzame energiebronnen, wat heeft geleid tot hogere productiekosten. Ook de lonen zijn een factor: personeelstekorten hebben de lonen opgedreven, waardoor de loonkosten voor bedrijven stijgen.

Hoewel sommige kostenstijgingen tijdelijk zijn, zullen structurele veranderingen zoals de energietransitie en toenemende digitalisering waarschijnlijk een blijvende impact hebben. Bedrijven in de industrie moeten daarom flexibel zijn en strategische keuzes maken om kosten te beheersen en concurrentievoordeel te behouden.

Inflatie en veranderende regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid en veiligheid, zorgen er ook voor dat bedrijven moeten investeren in nieuwe technologieën en processen, wat de kosten verder opdrijft. Deze factoren leiden tot hogere verkoopprijzen, wat invloed heeft op zowel bedrijven als consumenten.

Dat regeldruk een grote invloed kan hebben op kostenstijgingen, blijkt wel uit het NVDO Visiedocument ‘WirWar van Wet- en Regelgeving’ dat je in dit

In dit NVDO Onderhoudskompas geven we naast de actualiteit en het genoemde Visiedocument, tevens een gedetailleerde update op de Technische Arbeidsmarkt. Laat je inspireren of hanteer het functiehuis bij je zoektocht naar nieuw personeel (of misschien zelfs behoud van personeel).

Het onderzoekstraject kon rekenen op de medewerking van velen. Dat gold voor zowel de survey, deelname aan de klankbordgroepen en de persoonlijke interviews. Dankzij die medewerking zijn de resultaten betrouwbaar en bieden een handvat om de toekomst goed in te richten.

Wij zijn er zeker van dat de boodschap je zal inspireren om je visie op de toekomst vorm te geven en om te zetten in een effectieve strategie.

NVDO Team Onderhoudskompas 2024 Ellen den Broeder, Ian van den Brink, Bram Schoenmakers, Emma Hissink Muller, Jeannette Kamp en Jan Peter van den Toren

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 7

8 | Koers door het NVDO Onderhoudskompas 2024

KOERS DOOR HET NVDO ONDERHOUDSKOMPAS 2024

Het NVDO Onderhoudskompas presenteert de huidige trends, feiten, cijfers en arbeidsmarktontwikkelingen van de Nederlandse Onderhoudsmarkt. Door middel van een enquête is data verzameld. Op basis van deze data, samen met deskresearch en interviews, is het mogelijk om een duidelijk beeld te krijgen van de huidige staat van de onderhoudsmarkt. Door de cijfers te vergelijken met de enquêteresultaten van voorgaande jaren is het bovendien mogelijk om lange termijn ontwikkelingen, trendverschuivingen en patronen te herkennen.

I

wordt aan innovatie, welke belemmeringen er zijn bij de adoptie van innovatie ideeën en hoe data over assets wordt vastgelegd.

Markt Om een goed beeld te hebben van de omvang van de onderhoudsmarkt, is voor het NVDO Onderhoudskompas data verzameld over de sector in 2024. Door middel van data analysis is in kaart gebracht wat de verwachte groei (in omzet en budget) is en wat de ontwikkelingen zijn als het gaat om de totale onderhoudsuitgave.

Tot slot is in het Onderhoudskompas 2024 een Visie­document ‘Wirwar van Wet- en Regelgeving’ opgenomen waarin de toenemende regeldruk wordt ontrafeld.

n dit Onderhoudskompas wordt de Top Tien Trends in de sector in 2024 gepresenteerd en besproken. Tevens wordt voor de sectoren Infra, Manufacturing, Procesindustrie, Food, Beverage & Farma en Onroerend goed ingezoomd op wat de afzonderlijke trendontwikkelingen zijn. Om die reden wordt voor elke sector de Top Vijf besproken. Daarna volgt een analyse van de feiten en cijfers in de categorieën Prestatie en Innovatie.

Prestatie In Deel 1 van het hoofdstuk Feiten en Cijfers wordt beschreven hoe de onderhoudsmarkt zich heeft ontwikkeld in omzet en hoe het budget omtrent de assets wordt gealloceerd. Er is gekeken naar wie de belangrijkste verantwoordelijken zijn als het gaat om het bepalen van onderhoudsbudgetten. Tot slot werd de gemiddelde downtime van assets en de samenwerking met opdrachtgevers toegelicht.

Innovatie Deel 2 van het hoofdstuk Feiten en Cijfers besteedt aandacht aan de ontwikkelingen in innovatie. De drivers van innovaties, alsmede data en data gedreven innovaties zijn uitgelicht. Er is gekeken naar het percentage van onderhoudsbudgetten dat besteed

Personeel In de Update Technische Arbeidsmarkt wordt een uitgebreid overzicht gegeven van het huidige personeelsbestand in de Onderhoudsmarkt en de ontwikkelingen van in- en uitstroom. In het Functiehuis worden verschillende rollen, het loongebouw en de opleidingsniveaus gepresenteerd.

VERANTWOORDINGSPARAGRAAF

De grootste onderhoudsvereniging in Europa, de NVDO, onderzoekt, ontwikkelt en publiceert niet alleen kengetallen en trends, maar gaat daarmee ook graag aan de slag. De strategische opties zijn niet alleen voor de BV Nederland van waarde, ook voor de branchevereniging uit Houten zijn ze bepalend voor het beleid. Deze paragraaf is bedoeld ter verantwoording daarvan.

Faciliteren van projecten voor jongeren in samenwerking met opleidingsinstituten Citaat: NVDO zou mee kunnen helpen in het plaatsen van studenten bij haar leden. Het enorme netwerk als brancheorganisatie is de perfecte omgeving om de vraag naar stages of traineeships te vervullen met de ‘pool’ van studenten bij deze opleidingsinstituten.

NVDO kan op deze manier als hotspot fungeren waar vraag en aanbod bij elkaar komen.

In afwachting van de implementatie van NVDO 4.0 (de vereniging van de toekomst), is hier nog geen prioriteit aan gegeven.

Onderzoeken subsidie- en/of investeringsmogelijkheden Citaat: Investeringsprogramma’s gericht op o.a. duurzaamheid, innovatie, technologie en de energietransitie zijn wellicht aanleiding voor het verkrijgen van een financiële impuls. Binnen NVDO, maar ook daarbuiten in samenwerking met stakeholders, wordt constant gezocht naar projecten. Een projectvoorstel dient voorzien te zijn van onder meer een toelichting op de financiering ervan. Indien opportuun, wordt in het projectvoorstel de mogelijkheid tot subsidiëring meegenomen. Investeringen worden zoveel mogelijk gedaan vanuit de contributies.

Carbon footprint NVDO verkleinen Citaat: NVDO kan zich inzetten om minder drukwerk te verspreiden. De NVDO maakt steeds vaker gebruik van QR-codes die verwijzen naar leaflets, samenvattingen, artikelen, publicaties.

Kennisoverdracht aantrekkelijker maken met beeld en geluid Citaat: NVDO kan de kennisdeling en kennisontwikkeling bevorderen door meer visuele informatie aan te bieden.

De NVDO podcast serie ‘Oor voor Onderhoud’ is bijzonder succesvol. Bijna 30 afleveringen zijn te beluisteren via de website en Spotify. Kennisoverdracht vindt ook plaats via de NVDO Maintenance Webinars. Tijdens deze webinars wordt inhoudelijke vakkennis gedeeld in 1 uur tijd. Alle webinars zijn terug te kijken in het NVDO YouTube kanaal.

Van de CSRD Roadshow is een complete cartoon gemaakt die alle leden in VAM als middenkatern hebben ontvangen. Deze cartoon is tevens uitgereikt bij EuroMaintenance in september van dit jaar.

Samenwerkingen aangaan met vluchtelingenorganisaties om de tekorten op de arbeidsmarkt op te vullen Citaat: Door als NVDO een samenwerking aan te gaan met organisaties als VluchtelingenWerk kunnen vluchtelingen aan het werk en worden ook de tekorten op de arbeidsmarkt de kop in gedrukt.

In samenwerking met Vluchtelingenwerk Neder­ land, het COA en UWV wordt gewerkt aan het programma ‘Fit for the Job’ waarbij statushouders en zij-instromers een basisopleiding Onderhoud wordt gegund. Daarbij geven werkgevers een baangarantie (BBL-vorm).

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 9

85 years

experience in...

NDT Oil & Gas

Tailor-made solutions

Radiation Protection

Innovation

Radiography

Tank Terminals

Integrity Energy

Qualification

Inspection Chemicals Power

Training Ultrasonic Testing Certification Risico’s uitsluiten? Vertrouw op meer dan 85 jaar inzicht in integriteit Applus+ RTD levert innovatieve, betrouwbare en kwalitatief hoogwaardige technologieën en diensten voor Niet-destructief Onderzoek, inspecties en certificatie.

Toegewijd, proactief en vakbekwaam personeel is overal ter wereld ~ beschikbaar om met u samen te werken om operationele effiency te behouden, terwijl de risico’s voor mens en omgeving geminimaliseerd worden.

Wij bieden u een helder inzicht in de integriteit van uw installaties.

Applus+ RTD Nederland Delftweg 144 3046 NC Rotterdam T +31 10 716 60 00 E info.netherlands@applusrtd.com

www.Applus.nl

NDO Inspectie Certificatie Training & Opleiding Stralingsbescherming Tasterbouw

AANBEVELINGEN AAN NVDO Aanbieden van een whitepaper met best practices voor de omgang met grote hoeveelheden data en gegevensbeveiliging De vierde industriële revolutie – Industry 4.0 oftewel de integratie van intelligente digitale technologieën in productie- en industriële processen – is op dit moment in volle gang. Bedrijven zijn onder de toenemende kostendruk steeds meer op zoek naar de inzet van digitalisering en automatisering om productieprocessen zo efficiënt mogelijk in te kunnen richten. Smart Maintenance speelt hierin een essentiële rol. Het besef groeit bij veel bedrijven dat goed onderhoud een waardeverhogende factor heeft: datagestuurd preventief en voorspellend onderhoud kan immers ongeplande productie-uitval voorkomen.

De verregaande digitalisering – zowel in de OT als in de maintenance – brengt echter ook risico’s met zich mee. De Top Tien Trends van 2024 heeft duidelijk gemaakt dat het verwerken van grote hoeveelheden data en gegevensbeveiliging een belangrijk issue is voor de onderhoudssector. De NVDO speelt hier al op in door verschillende webinars en events aan te bieden, zoals: Maintenance Webinar Asset Performance Management 4.0; Technical Safety: Cybersecurity in OT.

relatie goed verloopt. Een goede kennisoverdracht valt of staat met de didactische vaardigheden van de leermeester. Verschillende brancheorganisaties bieden op dit moment al cursussen en bijscholing voor leermeesters aan (bijvoorbeeld de Stichting Horeca Onderwijs, Register Taxateurs, Bouwend Nederland, Opleidings- en Ontwikkelingsfonds Motorvoertuigenbedrijf en Tweewielerbedrijf). De NVDO kan hier een branche specifieke cursus voor organiseren om zo ook de leermeester-gezel trajecten in Beheer en Onderhoud te ondersteunen.

NVDO zou haar leden hier nog verder kunnen ondersteunen door het aanbieden van een whitepaper met praktische tips voor het omgaan met grote hoeveelheden data en het veilig houden van deze data – hoe sla je deze data op? Wie is eigenaar van deze data (de asset owner of bijvoorbeeld de fabrikant van sensoren die metingen verrichten op de assets)? Wie heeft toegang tot deze data? Hoe richt je je intranet in zodat externe (onderhouds-)medewerkers niet volledig toegang hebben tot de gehele OT?

De NVDO kan een rol spelen in het aanboren van deze onderbenutte talenten voor Beheer en Onderhoud. Om de sector ook voor deze doelgroepen aantrekkelijk te maken, is het belangrijk dat zij zich gerepresenteerd en welkom voelen. Ambassadeurs uit het werkveld die hen representeren kunnen daarbij helpen. In verschillende sectoren wordt al gewerkt met DEI-ambassadeurs (Diversity, Equality, Inclusion) vanuit het werkveld die worden ingezet om bij te dragen aan een inclusieve werkvloer, door bijvoorbeeld training te geven of mee te denken over HR-beleid. De

Ontwikkel een Leermeester cursus voor de NVDO Maintenance Academy Leermeesters zijn essentieel in het overbrengen van vaktechnische kennis en het opleiden van nieuwe werknemers binnen een bedrijf. Werkend leren onder begeleiding van een collega helpt jong talent hun vakmanschap te ontwikkelen en ze de juiste skills binnen een bedrijf te leren die niet binnen een opleiding aan bod (kunnen) komen. In het kader van personeelsbehoud is het van belang dat een leermeester-gezel

Wijs NVDO diversity ambassadors aan Diversiteit en inclusiviteit dragen bij aan een sterk bedrijf. Wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat een divers werknemersbestand bijdraagt aan een gezonde werkcultuur. In genderdiverse organisaties en bedrijven met etnisch en cultureel diverse werknemers is er sprake van minder ziekteverzuim, hoger personeelsbehoud en een innovatief bedrijfsklimaat.

Op dit moment blijft potentieel technisch talent van vrouwen en jongeren met een migratieachtergrond onbenut: deze groepen blijven achter bij de instroom in de techniek.

NVDO zou ook onder haar leden DEI-ambassadeurs kunnen werven, om zo meer zichtbaarheid te geven aan de bestaande diversiteit binnen de sector en deze waar mogelijk te vergroten.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 11

De kracht van duurzaam assetmanagement in jouw organisatie Ontdek hoe Faam duurzaam assetmanagement mogelijk maakt met softwareoplossingen, trainingen en ondersteuning van onze consultants.

In onze whitepaper ‘Op weg naar Duurzaam Assetmanagement’ introduceren we praktische oplossingen zoals onze tool DYNAM™ om duurzaamheidsdoelstellingen te bereiken. Download de whitepaper via onderstaande QR-code.

Lees alles over DYNAM™ dé tool die technische en duurzaamheidsdoelen realiseert. in partnerschap met AssetMind

TOP TIEN TRENDS BINNEN DE NEDERLANDSE ONDERHOUDSSECTOR In de jaarlijkse NVDO enquête zijn er verschillende trends voorgelegd om zo de Top Tien Trends van 2024 binnen Beheer en Onderhoud/Asset Management te kunnen identificeren. Respondenten hebben trends beoordeeld op impact op de organisatie en herkenbaarheid van de trend op een schaal van 1 tot 5, waarbij 5 de hoogste score was. De Top Tien Trends is vastgesteld op basis van deze scores. In Figuur 1 wordt de Top Tien Trends van 2024 gepresenteerd en vergeleken met die van 2023.

E

r zijn in de Top Tien Trends van 2024 ten opzichte van vorig jaar significante verschuivingen. Dit reflecteert de dynamiek binnen de sector en de constante maatschappelijke en – economische - ontwikkelingen. Opvallend is dat een nieuwkomer in de Top Tien Trends, namelijk ‘Kostenstijgingen door externe invloeden’, meteen de Top Tien Trends aanvoert. De invloed van de stijgende energieprijzen, kosten voor arbeid en grondstoffen wordt binnen de sector breed gevoeld. Ook de aanhoudende tekorten op de arbeidsmarkt en veranderende werkcultuur kennen blijvende prioriteit voor de onderhoudssector en worden steeds urgenter. Samen met de trend ‘Omgang met grote hoeveelheden data 2024 1

2 3 4

(2023) (-)

(6) (3)

en gegevensbeveiliging’, was deze dit jaar de enige stijger in de Top Tien Trends. Slechts één trend ‘De levensduurverlenging van een verouderende asset base’ staat op dezelfde plaats als het afgelopen jaar.

Daarnaast zijn alle trends dit jaar gedaald. Tot slot is er op de laatste plek met de trend ‘invloed van aandeelhouders en financiers’ nog een nieuwkomer in de Top Tien Trends gekomen. De maatschappelijke behoefte aan lange termijnvisie en behoefte aan uitbesteding zijn dit jaar aan prioriteit gedaald en daarmee uit de Top Tien Trends verdwenen.

Trend   

Kostenstijgingen door externe invloeden

NEW

Verandering in arbeidscultuur en verlies van vakmanschap Levensduurverlenging van verouderende asset base

(8)



Omgaan met grote hoeveelheden data en gegevensbeveiliging

5

(4)



Behoefte aan samenwerking, zowel intern als extern

6

(5)



Aanscherping van regelgeving

7

(2)



Groeiende (maatschappelijke) aandacht voor sustainability

8

(1)



Effectieve inzet van digitale systemen en diensten

9

(7)



Behoefte bij afnemers aan totaaloplossingen

10

(-)



Invloed van aandeelhouders en financiers

NEW

Figuur 1: De 10 belangrijkste trends qua impact op de organisatie

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 13

14 | Top Tien Trends binnen de Nederlandse Onderhoudssector

NEW 1. Kostenstijgingen door externe invloeden De nummer 1 in de Top Tien Trends van 2024 is dit jaar nieuw opgenomen in het Onderhoudskompas. Externe crises, zoals de oorlog in Oekraïne en de huidige situatie in het Midden-Oosten, zorgen voor onzekere tijden en zijn van grote invloed op de sector. Door de energiecrisis en prijsstijgingen van grondstoffen stijgen de kosten. Onder druk van de inflatie zijn bovendien de salarissen gestegen, zowel binnen de eigen sector als daarbuiten. Daarmee zijn de loonkosten en de kosten voor inhuur van externe producten en diensten gestegen.

De hogere kosten kunnen door bedrijven niet altijd worden doorberekend in het product of de service.

Kortom, de winstmarges zijn onder druk komen onder te staan. 3 op de 10 Nederlandse mkb-ondernemers geeft aan te worden geraakt door de hogere energiekosten en materiaalprijzen. Daarnaast spelen ook problemen in de toeleveringsketen een rol in de groeiende kosten voor bedrijven. Ruim een derde van de bedrijven in Nederland ondervond in 2023/2024 problemen in de toelevering van grondstoffen, producten of diensten. Als gevolg daarvan krijgen ze te maken met hogere grondstofkosten, duurdere producten en vertraging van de processen.

Bedrijven zoeken dan ook naar allerlei manieren om kosten te sparen, onder andere door het uitstellen van onderhoudswerkzaamheden. Met name in de energie-intensieve sectoren als de Gebouwde Omgeving en de Levensmiddelenindustrie, kijken bedrijven die onderhoudsdiensten afnemen naar mogelijkheden om onderhoudscontracten opnieuw te onderhandelen of zelfs te ontbinden. Dit zorgt op zijn beurt weer voor onzekerheid bij onderhoudsbedrijven die daardoor mogelijk te maken krijgen met leeglopende orderportefeuilles en teruglopende inkomsten.

Tegelijkertijd merken bedrijven in de sector ook dat de toegenomen regelgeving, zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) nieuwe kosten met zich meebrengt (zie ook het Visiedocument ‘WirWar van Wet- en Regelgeving’ verderop in dit Onderhoudskompas). Sinds 2024 zijn grote bedrijven verplicht om hun impact op mens en milieu jaarlijks te rapporteren. Omdat zij ook verslag moeten leggen van de duurzaamheidsprestaties in hun hele keten, worden ook de kleinere toeleveranciers aan

het werk gezet om informatie aan te leveren voor de duurzaamheidsrapportage.

2. V erandering in arbeidscultuur en verlies van vakmanschap De trend ‘Verandering in arbeidscultuur en verlies van vakmanschap’ is dit jaar gestegen naar een tweede plaats in de Top Tien Trends van een zesde plaats in 2023.

Arbeidscultuur verwijst naar de normen, waarden, gewoonten en gedragingen die bepalen hoe mensen binnen een organisatie of sector samenwerken en hun werk uitvoeren. Het heeft invloed op hoe werknemers zich gedragen, hoe beslissingen worden genomen en hoe er wordt gecommuniceerd binnen een werkomgeving. Innovatiegerichte organisaties moedigen creativiteit, experimenteren en snelle veranderingen aan. Conservatieve organisaties daarentegen geven de voorkeur aan stabiliteit en houden vast aan beproefde werkwijzen.

Er is de afgelopen jaren veel veranderd op het gebied van arbeidscultuur. Werken in deeltijd en gedeeltelijk thuiswerken zijn geen uitzondering meer, maar onderdeel geworden van ‘het nieuwe werken’. Een goede werk-privébalans is voor veel werkenden een steeds belangrijkere factor bij de keuze voor een baan.

Werknemersorganisaties pleitten dan ook steeds vaker voor een vierdaagse werkweek. Jongeren vinden daarnaast de maatschappelijke bijdrage en klimaatimpact van een bedrijf een belangrijke factor in het zoeken naar een baan. Hier liggen dan ook kansen om jonge mensen te enthousiasmeren voor de sector: juist binnen maintenance liggen veel kansen om bij te dragen aan de energietransitie en het behalen van duurzaamheidsdoelen.

In een krappe arbeidsmarkt moeten werkgevers op zoek naar creatieve oplossingen om nieuw personeel te vinden en bestaand personeel te behouden. De vergrijzing in Beheer en Onderhoud blijft onverminderd hoog. Dit levert een risico: door de hoge pensioenuitstroom verliest de sector niet alleen veel werknemers, maar ook veel kennis. Uit een recente poll van de NVDO blijkt dat ruim 40% van de bedrijven in de sector voor het up-to-date houden van de vakinhoudelijke kennis van hun personeel, vooral leunt op hun eigen medewerkers via het meester-gezel principe.

Figuur 2: Pollvraag over up-to-date houden vakinhoudelijke kennis

Tegelijkertijd staat de sector voor uitdagingen als het gaat om het opleiden van talent. Met de opkomst van geavanceerde technologieën en het inzetten van complexe digitale systemen groeit de vraag naar goed opgeleide en gecertificeerde maintenance professionals. Zij moeten niet alleen beschikken over traditionele mechanische vaardigheden, maar ook kennis hebben van zaken als data-analyse, automatisering en digitale tools.

Het is dus van belang om te zorgen dat de kennis van afgestudeerden aansluit bij de vereiste kennis binnen ons vakgebied. Bedrijven zetten hiervoor steeds meer in op publiek-private samenwerkingen om de aansluiting tussen het beroepsonderwijs en de arbeidsmarkt te verbeteren. Zo hebben onder andere Tata Steel, de provincie Noord-Holland en het Nova College de handen ineengeslagen om Smart Maintenance een onderdeel van het curriculum te maken binnen de opleidingen procestechniek, werktuigbouw, elektrotechniek en IT. Ook het traditionele ambacht blijft binnen de sector van belang, maar staat steeds verder onder druk. Huidige opleidingen in het beroepsonderwijs zijn veelal te breed. Bij de recente renovatie van de Utrechtse Domtoren waren bouwvakkers van cruciaal belang: zij liepen elke steen van de toren na, maakten deze schoon en vervingen die waar nodig. Het aantal bouwvakkers loopt net als alle andere ambachtslieden echter sterk terug.

De instroom in de voor de onderhoudsbranche relevante opleidingen dekt voor het merendeel niet de toekomstige personeelsvraag. Het aantal studenten dat kiest voor techniekonderwijs daalt sinds 2021/22, met name op mbo en hbo niveau. Met het nieuwe arbeidsmarktsysteem de Gouden Poort, als onderdeel van het Aanvalsplan Techniek, Bouw en Energie zetten verschillende partners binnen de sector zich in om jong talent te ontwikkelen en te behouden.

3. Levensduurverlenging van verouderende asset base Net als vorig jaar staat de trend ‘Levensduurverlenging van verouderende asset base’ dit jaar op de derde plek in de Top Tien Trends. Het verlengen van de levensduur van een al verouderende asset base geeft extra uitdagingen voor onderhoud en zorgt voor een grotere druk op de onderhoudsorganisatie.

Ook kunnen de veiligheid en prestaties van een asset meer onder druk komen te staan. Binnen het huidige investeringsklimaat is het de vraag of noodzakelijke renovaties op tijd worden uitgevoerd. De Algemene Rekenkamer waarschuwde onlangs voor een tekort van 25 miljard voor onderhoud door Rijkswaterstaat en Prorail, terwijl ze al langere tijd waarschuwen voor achterstallig onderhoud.

De vervangingsopgave van onze infrastructuur verwijst naar de noodzaak om bestaande infrastructuur, zoals wegen, bruggen, tunnels, spoorwegen, waterleidingen en energievoorzieningen, te vervangen of grondig te renoveren. Dit is nodig wanneer deze verouderd raken, slijtage vertonen of niet meer voldoen aan de huidige veiligheidsnormen en capaciteitsbehoeften.

De vervangingsopgave wordt steeds belangrijker omdat veel infrastructuur in Nederland is aangelegd in de naoorlogse periode en nu het einde van de technische levensduur nadert. Hierdoor stijgt de kans op storingen, onveilige situaties en verminderde prestaties. Tegelijkertijd veranderen de eisen die aan infrastructuur worden gesteld door factoren zoals bevolkingsgroei, toenemend verkeer, klimaat-verandering en de energietransitie.

Belangrijke aspecten van de vervangingsopgave zijn: • Veiligheid: Verouderde infrastructuur kan gevaar opleveren, bijvoorbeeld bij bruggen die niet meer veilig zijn voor zwaar verkeer. Kosten: Het vervangen van infrastructuur vereist grote investeringen van de overheid; • Duurzaamheid: De vervanging biedt een kans om infrastructuur duurzamer te maken, bijvoorbeeld door gebruik van nieuwe technologieën of milieuvriendelijke materialen.

Het doel van de vervangingsopgave is om de infrastructuur toekomstbestendig te maken, zodat deze blijft voldoen aan de behoeften van de samenleving en economie.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 15

16 | Top Tien Trends binnen de Nederlandse Onderhoudssector

Tekorten op de arbeidsmarkt leggen een behoorlijke druk op de uitvoering van onderhoudswerkzaamheden. Deze zomer vonden bijvoorbeeld grootschalige werkzaamheden bij Station Amersfoort plaats, waardoor het treinverkeer zeven weken lang hinder ondervond. De werkzaamheden konden door de personeelskrapte, in tegenstelling tot vroeger, veelal niet in de avond plaatsvinden, waardoor de reiziger langer hinder ondervond.

Er is dan ook veel vraag naar innovatieve manieren om de levensduur van een verouderende asset base te verlengen, zonder daarmee afbreuk te doen aan veiligheid en efficiëntie. Zo speelt op dit moment de actualiteit om de problemen rondom het overvolle en verouderende elektriciteitsnet te verhelpen. Er zijn mogelijkheden om het bestaande stroomnet beter te benutten, bijvoorbeeld door tijdelijke leegstand in het stroomnet beter in te zetten of om flexibele energiecontracten in de zakelijke hoek meer te stimuleren.

Op dit moment wordt nog onvoldoende gebruikgemaakt van data van onderhoudsteams om beter zicht te krijgen op inefficiënties in de gehele levenscyclus van elektriciteitsnetten en deze te elimineren.

4. Omgaan met grote hoeveelheden data en bijbehorende gegevensbeveiliging De trend ‘Omgang met grote hoeveelheden data en de bijbehorende gegevensbeveiliging’ is dit jaar gestegen naar een vierde plek in de Top Tien Trends.

In 2023 stond deze trend nog op de achtste plek. Met de doorzettende digitalisering binnen onderhoud worden steeds meer data gegenereerd en ingezet om bedrijfsprocessen te optimaliseren en het onderhoud voorspelbaarder te maken.

Tegelijkertijd worden processen door de verregaande integratie van ICT-systemen in de operationele technologie ook kwetsbaar en krijgt cybersecurity een steeds grotere rol. Een zwakke gegevensbeveiliging kan leiden tot het verlies van gevoelige bedrijfsinformatie. In het ergste geval kunnen hackers in operationele systemen breken en zo bedrijfsprocessen platleggen. Ook de toekomstige implementatie van Europese regelgeving (NIS2 en CRA) dwingt bedrijven hiermee aan de slag te gaan.

Vooral voor kleinere bedrijven is het lastig om de tijd en ruimte te vinden om een goede digitale strategie op

te zetten en mensen met de benodigde vakkennis in te huren, mede door personeelsgebrek en hoge kosten. 46 procent van de kleinere industriële bedrijven geeft aan dat hun bedrijf niet geavanceerd genoeg is op het gebied van digitalisering en cybersecurity. Bovendien speelt mee dat veel asset owners afhankelijk zijn van verschillende service providers die voor het onderhoud vaak remote toegang nodig hebben tot de productieomgeving. Externen kunnen met een besmette laptop van waaruit zij updates uitvoeren – al dan niet per ongeluk - complete productieprocessen stilleggen. Het is dan ook belangrijk om controle te houden op de toegang en scherp te monitoren tot welke systeemonderdelen bepaalde service providers wel of geen toegang hebben.

Daarnaast gaan de ontwikkelingen op het gebied van digitalisering razendsnel en is het zaak om op toekomstige ontwikkelingen in te spelen en goed voorbereid te zijn. Zo bereidt het Rotterdamse Havenbedrijf zich voor op de komst van de quantumcomputer. Hoewel deze nog niet bestaat, is de dreiging ervan al wel reëel.

Goed beveiligde gegevens die nu al onderschept zijn en nog niet gekraakt kunnen worden, kunnen in de toekomst door een quantumcomputer alsnog worden gelezen. Het Rotterdamse Havenbedrijf wil dit risico mitigeren door te investeren in quantumveilige technologie, om de kritieke infrastructuur ook in de toekomst veilig en operationeel te houden.

5. B ehoefte aan samenwerking, zowel intern als extern Net als vorig jaar is de trend ‘Behoefte aan samenwerking, zowel intern als extern’ een plaats gezakt in de Top Tien Trends. Waar vlak na de pandemie de trend ‘Behoefte aan samenwerking’ urgent was, zien we deze tegenwoordig minder hoog op de agenda staan omdat hier al veel acties op zijn ondernomen.

Samenwerken is en blijft een essentieel onderdeel van het goed functioneren van een organisatie, ook online.

Het effectief inrichten van digitale samenwerking is echter meer dan een IT aangelegenheid van ‘de juiste app downloaden’. Het gaat er ook om dat (IT-) managers erop toezien dat personeel zich met elkaar verbindt in die digitale omgeving. Denk daarbij aan eenzelfde set inloggegevens voor meerdere systemen, een discussiekanaal en een duidelijk verzamelplek van informatie, die voor iedereen toegankelijk is

en waar je ook met je tablet of smartphone in kan.

Dit gebruiksgemak zorgt dat digitaal samenwerken makkelijk geïntegreerd wordt in de organisatie. Dit is van belang omdat mobile maintenance steeds interessanter wordt, ook fysiek op de werkvloer bij het uitvoeren van inspecties en registreren van werkorders. Bij Heineken maken ze bijvoorbeeld gebruik van een mobiele onderhoudsapp waarmee technici via tablets of smartphones direct toegang hebben tot de onderhoudssystemen.

Samenwerken met externe partijen is cruciaal voor innovatie en voor het voldoen aan wet- en regelgeving. Zo heeft de Voedingsmiddelenindustrie, met name de machinebouw, te maken met strengere regelgeving. Voor mkb’ers is deze complexiteit lastig om zelf te doorgronden. Maar ook grotere bedrijven hebben moeite met de eisen van klanten voor specifieke (duurzaamheids)rapportages, die ook weer verschillen per land. Bedrijven kunnen elkaar verder helpen door kennis en strategieën te delen. Brancheverenigingen hebben een waardevolle rol om deze kennisuitwisseling te bevorderen en handreikingen te doen (zie ook het NVDO Visiedocument ‘WirWar van Wet- en Regelgeving’).

Samenwerking krijgt steeds meer de vorm van een publiek-private samenwerking (pps) om de aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt te verbeteren.

In Nederland zijn er al ruim 700 samenwerkingsverbanden aanwezig, waarvan de stichting Katapult op haar website een goed overzicht geeft. Ook overheden stimuleren en investeren in deze vormen van samenwerken. Zo is Tech Gelderland sinds 2019 actief als podium voor alle initiatieven in de regio die zich bezighouden met het opleiden van technisch geschoold personeel. Bedrijven kunnen zich verbinden aan diverse samenwerkingsverbanden met mbo’s, hbo’s of universiteiten om het onderwijs contextrijker te maken (bijvoorbeeld door ‘challenges’ aan te leveren of gastcolleges te verzorgen), en om nieuw talent te vinden en werven.

6. Aanscherping van regelgeving De aanscherping van regelgeving wordt al jaren gevoeld in de sector en staat de afgelopen jaren dan ook steevast in de Top Tien Trends. Het voldoen aan alle voorschriften op het gebied van zaken als arbeid(recht), veiligheid, milieu en gegevensbeveili-

ging creëert voor veel bedrijven in de onderhoudssector uitdagingen.

Om te kunnen voldoen aan alle wet- en regelgeving, is het nodig de juiste (juridische) kennis in huis te hebben. Vooral kleinere bedrijven zijn genoodzaakt deze kennis (duur)extern in te huren. Tweederde van de regeldrukkosten binnen het mkb gaat op aan de inhuur van externen. Bovendien kost goede compliance tijd: iets waar mede door een krappe arbeidsmarkt veel schaarste aan is. In het NVDO Visiedocument ‘WirWar van Wet- en Regelgeving’ wordt dit jaar dieper op deze trend ingegaan.

7. G roeiende (maatschappelijke) aandacht voor Sustainability De groeiende aandacht voor sustainability blijft een belangrijke trend in de Top Tien Trends, maar komt wel minder sterk naar voren dan in de voorgaande jaren. De trend wist toen steevast een plek in de top vijf te bemachtigen. Dit jaar staat hij op de zevende plek.

Het belang van het verkleinen van de ecologische voetafdruk, door het energieverbruik te reduceren en bij onderhoudsprocessen zoveel mogelijk te leunen op circulair werken, wordt inmiddels breed gedragen.

Nationale en Europese regelgeving die bedrijven verplicht om aan hun duurzaamheidsprestaties te werken heeft hierin een rol gespeeld. Bovendien hebben de energiecrisis en algemene stijging van grondstofkosten bedrijven aangezet om op zoek te gaan naar innovatieve oplossingen om de kosten te drukken door te verduurzamen. Mede aangespoord door de in 2023 ingevoerde besparingsplicht, is het hoofdthema waarop wordt verduurzaamd Energie, zo bevestigt het CBS. Hierbij spelen isolatie en investeringen in energie-efficiëntere methoden - afhankelijk van de specifieke omstandigheden - een sleutelrol. En dat zit ‘m soms in kleine dingen. Bij het doorlichten van de werkprocessen in de Heineken-brouwerij in Den Bosch kwam men erachter dat op één afdeling altijd het licht aanstond omdat de schakelaars op onhandige plekken zaten. Een kleine aanpassing had hier al een groot effect. Ook spoorden ze werknemers aan om zoveel mogelijk bij te dragen aan de energie- en waterreductie. Wanneer een reductie was gerealiseerd, kreeg de werknemer een bewijs van zijn/haar reductie die werd uitgereikt door de brouwerijdirecteur.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 17

18 | Top Tien Trends binnen de Nederlandse Onderhoudssector

Circulair werken is een van de mogelijkheden om met Beheer en Onderhoud te verduurzamen. Het aanschaffen van nieuwe technieken en installaties is in deze vaak pas een tweede stap. Door het verlengen van de levensduur van bestaande assets, met behulp van onderhoudoptimalisatie, is al veel winst te behalen.

geven aan niet de juiste vaardigheden in huis te hebben om dergelijke systemen te implementeren. Ook blijkt er vaak gebrek aan inzicht in hoe de voordelen opwegen tegen de nadelen. Terwijl de kosten van de systemen en het opleiden van personeel vrij eenvoudig te berekenen zijn, blijkt het niet zo makkelijk te berekenen wat het oplevert.

Rijkswaterstraat en de provincie Gelderland zijn dit jaar gestart met het inzetten van een asfalttrein om het onderhoud aan wegen zoveel mogelijk circulair te kunnen maken. Met deze methode wordt het asfalt niet meer los gefreesd en afgevoerd, maar ter plekke hergebruikt. Het gebruik van grondstoffen en de transportbewegingen worden hiermee gereduceerd.

De pilot met de asfalttrein heeft bovendien laten zien dat er voor verduurzaming niet altijd nieuwe technieken ontwikkeld hoeven te worden. De techniek werd in Nederland al ruim twintig jaar niet meer toegepast, terwijl dat in andere landen nog wel gebeurde.

Er zijn echter ook andere geluiden: de Voedingsmiddelenindustrie zet bijvoorbeeld steeds meer in op technologie om arbeidsproductiviteit te verhogen, om zo de concurrentie met landen met lagere lonen en de krapte op de arbeidsmarkt tegen te kunnen gaan.

Nederlandse voedingsproducenten behoren wat betreft robotisering tot de koplopers binnen Europa. Een goed voorbeeld van innovatieve inzet van robotisering is de melkvee-industrie: er zijn autonome voerschuifrobots, melkrobots, mestrobots en zelfs robots die met het gebruik van camera’s, LED-verlichting, AI, en slimme algoritmes autonoom de gezondheid van het melkvee monitoren.

8. Effectieve inzet van digitale systemen en diensten De trends ‘Omgang met grote hoeveelheden data’ en ‘Effectieve inzet van digitale systemen en diensten’ hangen nauw met elkaar samen. Zonder goede digitale systemen geen data en zonder data geen data-analyse die deze systemen weer voedt. Dit jaar staat de trend op de achtste plaats in de Top Tien Trends, ten opzichte van de eerste plek vorig jaar.

Tijdens de coronaperiode was het invoeren van digitale systemen, om bedrijven zoveel mogelijk op afstand draaiende te houden, bijzonder urgent. Inmiddels heeft bij veel bedrijven al een zekere digitaliseringsslag plaatsgevonden. Tegelijkertijd blijkt dat in verschillende sectoren het digitalisatietempo afneemt.

In de bouw zakte het groeitempo van digitalisering af omdat veel eenvoudige digitaliseringsmaatregelen al waren genomen, maar het volgende level in digitalisering complexer blijkt.

Uit een recent onderzoek van PwC en Mainnovation onder 127 Belgische, Duitse, Nederlandse en Noorse onderhoudsbedrijven blijkt dat ruim veertig procent gebruik maakt van mobile maintenance, maar dat andere digitale toepassingen achterblijven. Digitale trends als predictive maintenance, 3D Printing en Digital Twins worden veel minder ingezet. Bedrijven

9. B ehoefte bij afnemers aan totaaloplossingen Hoewel deze trend is gezakt van plaats 7 in 2023 naar plaats 9, blijven totaaloplossingen relevant binnen Beheer en Onderhoud.

Zo pleiten de Bouwcampus en verschillende aannemersbedrijven voor een seriematige aanpak als het gaat om de vervangings- en renovatieopgave van de Nederlandse infrastructuur. Opdrachtgevers en uitvoerders werken vaak projectmatig: het gaat om de vervanging van één brug of één sluis. De komende jaren komt er echter een golf van duizenden kleinere en grote projecten aan. Het doel van een seriematige aanpak is om opdrachtgevers te bundelen (denk aan de nieuwbouw van grote sluizen, de renovatie van beweegbare bruggen en de nieuwbouw van gemalen) om vervolgens met partijen uit de gehele supply chain in gesprek te gaan om te kijken waar er voordeel valt te behalen door uniformering. Bijvoorbeeld van de functionele en technische eisen - in plaats van allen afzonderlijk eigen eisen te hanteren - en standaardisering.

Een best practice van deze aanpak is de samenwerking tussen de gemeente Zoetermeer en de aannemer Damsteegt voor de vervanging en het onderhoud

van bruggen binnen de gemeente. Er zijn daarvoor contracten afgesloten voor meerdere jaren: dit ontlast de gemeente omdat zij niet telkens een nieuwe partij moet zoeken en het biedt de aannemer de mogelijkheid om standaardisatie aan de productiekant te ontwikkelen.

Het is daarbij voor opdrachtgevers wel zaak rekening te houden met de eisen in hun aanbestedingstrajecten.

Service providers schrijven steeds minder vaak in op grote tenders (aanbestedingen) vanwege verschillende uitdagingen en risico’s die hierbij komen kijken. Er zijn enkele redenen die hieraan bijdragen. Allereerst de hoge kosten en complexiteit: grote tenders vereisen vaak een aanzienlijke investering in tijd, geld en middelen om aan de eisen te voldoen. Het indienen van een concurrerend voorstel kan maanden duren en vergt uitgebreide voorbereiding, zoals het ontwikkelen van technische specificaties, juridische documenten en risicoanalyses. Niet elke service provider heeft de capaciteit om dit vol te houden, zeker als ze niet zeker zijn van winst.

Daarnaast zijn er vaak strenge contractvoorwaarden: veel tenders, vooral van overheden, bevatten strikte voorwaarden met betrekking tot aansprakelijkheid, prestatiegaranties en boetes bij niet-naleving. Deze kunnen een groot financieel risico vormen, vooral voor kleinere service providers die niet de schaal hebben om onverwachte kosten op te vangen. Ook lage winstmarges spelen een rol. Door de sterke concurrentie wordt vaak de laagste prijs als belangrijke selectiecriteria gehanteerd. Dit kan leiden tot zeer lage marges, waardoor het voor service providers moeilijk is om winstgevend te blijven. Bedrijven kiezen er daarom voor om hun middelen elders in te zetten, waar de marges en risico’s beter beheersbaar zijn. Service providers kiezen hierdoor vaker voor kleinere projecten of partnerschappen waar de risico’s lager en de marges hoger zijn.

10. Invloed van aandeelhouders en financiers Een nieuwkomer sluit de Top Tien Trends af. De ‘Invloed van aandeelhouders en financiers’ met een overwegend sterk winstoogmerk heeft directe gevolgen op de investeringsbeslissingen binnen een bedrijf.

NEW

Aandeelhouders van grote Nederlandse bedrijven hebben indirecte, maar aanzienlijke invloed op beslissingen over onderhoudswerkzaamheden. Deze invloed komt voort uit hun belang in de financiële prestaties van het bedrijf en hun rol in het bestuur van de onderneming. Hieronder worden enkele manieren besproken waarop aandeelhouders invloed kunnen uitoefenen: Focus op winstgevendheid: Aandeelhouders zijn vaak gericht op kortetermijnwinst en rendement op hun investering. Dit kan druk uitoefenen op bedrijven om kosten te beheersen, waaronder de uitgaven voor onderhoud. In periodes van financiële druk kan het management besluiten om onderhoud uit te stellen of te minimaliseren om de winstmarges te beschermen, wat op lange termijn risico’s kan creëren voor de bedrijfsmiddelen.

Goedkeuring van budgetten: Grotere onderhoudsprojecten vereisen vaak goedkeuring van de Raad van Commissarissen of de Algemene Vergadering van Aandeelhouders (AVA), vooral als deze projecten grote investeringen vereisen. Aandeelhouders kunnen invloed uitoefenen door te pleiten voor efficiënter onderhoud of kostenbesparingen.

Lange termijn vs. korte termijn: Sommige aandeelhouders, vooral institutionele investeerders, hebben een langetermijnperspectief en dringen aan op preventief onderhoud om de duurzaamheid van het bedrijf te waarborgen. Dit soort aandeelhouders kunnen managementteams stimuleren om te investeren in tijdig en goed onderhoud, aangezien slecht onderhouden activa uiteindelijk tot hogere kosten of productieverlies kunnen leiden.

Impact op reputatie en duurzaamheid: Aandeelhouders zijn ook steeds meer geïnteresseerd in milieu-, sociale- en governance-kwesties (ESG). Dit kan betekenen dat ze aandringen op onderhoud en upgrades die bijdragen aan de duurzaamheid en veiligheid van het bedrijf, zoals investeringen in efficiëntere, duurzamere technologieën voor infrastructuur en apparatuur.

In essentie hebben aandeelhouders invloed door hun focus op de financiële gezondheid, strategie en duurzame bedrijfsvoering van het bedrijf, wat ook het beleid rond onderhoud kan beïnvloeden. In de NVDO Onderhoudskompas 2024 | 19

20 | Trends per sector

onderhoudssector is het borgen van kwaliteit een prioriteit omdat de werkzaamheden impact hebben op de veiligheid van gebruikers, werknemers, het product, assets en op het milieu. Beheer en Onderhoud is met het oog op circulaire economie van grote waarde voor de maatschappij en integer leiderschap is een belangrijk onderwerp van gesprek. Het kan voorkomen dat aandeelhouders verschillende visies hebben voor de toekomst van een bedrijf. Het is dan van belang dat asset owners en asset managers waken dat de kwaliteit van de kernactiviteiten van het bedrijf niet onder druk komen te staan ten behoeve van het economisch gewin. Echter moet een bedrijf ook investeerders blijven trekken en biedt het huidige investeringsklimaat niet veel ruimte voor alternatieven. Het afstemmen van de belangen van de vennootschap/ bedrijf en van de aandeelhouders, valt onder klassiek corporate governance.

Deze nieuwe trend is relevant omdat door een recentelijk schandaal bij de Engelse rioolwaterzuiveringsinstallaties, nu ook de ogen gevestigd zijn op Nederlandse onderhoudsbedrijven. Engelse waterbedrijven lozen op grote schaal rioolwater rechtstreeks vanuit zuiveringsinstallaties in openbare wateren, met aanzienlijke gezondheidsrisico’s als gevolg. Op veel plekken aan de kust kan niet meer gezwommen worden. De bedrijven verdoezelden hun praktijken onder het mom van uitzonderingsegels voor overstromingen tijdens storm, maar loodsten veel grotere hoeveelheden rioolwater dan toegestaan én op structurele basis. De Engelse overheid liet steken vallen want het is haar taak dit goed te controleren.

Maar de oorzaak van de situatie ligt voornamelijk in achterstallig onderhoud. De rioleringssystemen zijn jarenlang niet goed onderhouden omdat er voorkeur werd gegeven geld uit te keren aan aandeelhouders in plaats van te investeren in onderhoud.

TRENDS PER SECTOR Infra (inclusief Fleet) 1

Kostenstijgingen door externe invloeden

3

Behoefte aan samenwerking, zowel intern als extern

2

4 5

Groeiende (maatschappelijke) aandacht voor sustainability

Levensduurverlenging van verouderende asset base

Omgaan met grote hoeveelheden data en bijbehorende gegevensbeveiliging

In de Infrasector staat de trend ‘Kostenstijgingen door externe invloeden’ bovenaan. Door de grote vervangingsopgave waar Rijkswaterstaat, de provincies en gemeenten op het gebied van infrastructuur de komende jaren voor staan, stijgen de kosten. De jaarlijkse uitgaven voor vernieuwing van alle infrastructuur stijgen van € 1,1 miljard per jaar nu naar €3,4 miljard per jaar over 20 jaar. Op plek 2 staat ‘Groeiende (maatschappelijke) aandacht voor sustainability. Circulair werken komt centraal te staan bij infrastructuurprojecten om de door de overheid

gehaalde klimaatdoelen te behalen. Bij het onderhoud aan de Grebbedijk heeft Waterschap Vallei en Veluwe ingezet op circulaire dijkversterking: er is gebruikgemaakt van betonblokken van gerecycled beton en duurzaam textiel voor de steenbekleding onder de dijk. Ook gemeenten worden vanuit het Rijk door middel van nieuwe subsidies (zoals de Specifieke Uitkering Klimaatneutrale en Circulaire Infrastructuurprojecten) gestimuleerd om hun infrastructuurprojecten klimaatneutraal in te kunnen richten. In tegenstelling tot andere sectoren blijft de groeiende aandacht voor sustainability hier dan ook hoog in de top vijf staan.

De grote opgaven waar bedrijven binnen de infrasector voor staan, vragen veel samenwerking: projecten vragen per definitie om samenwerking tussen partijen als ProRail, Rijkswaterstaat, de provincies en gemeenten. Daarnaast is samenwerking nodig met innovatieve private partijen en wetenschappers, om te kunnen voldoen aan de klimaatdoelstellingen. Het Manifest Duurzaam GWW 2030 gaf als opvolging van de Green Deals invulling aan het versterken van de netwerkfuncties om tot een uniforme monitoring

UPDATE

Maatschappelijke Waarde De Infrasector heeft over het algemeen een maatschappelijke waarde. Denk daarbij aan uitstekend onderhouden wegen, goed begaanbare waterwegen en vervoer per trein zonder onnodige stilstanden of verstoringen.

“Achter de schermen zamelen we alle verschillende afvalstromen apart in.

En dat levert diverse nieuwe grondstoffen op. Ook zoeken we steeds naar circulaire oplossingen.

Daarnaast proberen we in overleg met onze leveranciers onnodige verpakkingen te vermijden en kiezen we voor recyclebare alternatieven”

Breder duurzaamheidsbeleid Naast het onderhoud zet de Efteling zich in voor energiebeheer, waterbesparing en natuurbehoud op het park. Zo worden groene daken en zonne-energie geïntegreerd in hun gebouwen, en wordt het onderhoud aan groenvoorzieningen zodanig uitgevoerd dat de biodiversiteit behouden blijft. Daarnaast kopen ze 100% Europese windstroom in.

Kortom, onderhoud bij de Efteling draagt actief bij aan de duurzaamheid door het gebruik van milieuvriendelijke materialen, recycling en energie-efficiënte oplossingen.

Een maatschappelijk waarde vinden we ook bij de Efteling.

Een goed voorbeeld van de Efteling's inzet voor duurzaamheid – Trend 2 in de Top Vijf Trends Infra - is hun focus op energieefficiëntie en milieuvriendelijke oplossingen in zowel het parkbeheer als de onderhoudsactiviteiten. Een specifiek best practice-voorbeeld is de manier waarop de Efteling onderhoud en renovatie van attracties combineert met duurzaamheidsinitiatieven.

Voorbeeld: Renovatie van de Python Enkele jaren geleden heeft de Efteling de iconische achtbaan de Python grondig gerenoveerd. Bij deze renovatie lag de nadruk niet alleen op het verlengen van de levensduur van de attractie, maar ook op het toepassen van duurzamere materialen en technieken.

Recycling van materialen: Grote delen van de oude stalen constructie werden gerecycled, wat de hoeveelheid afval en de behoefte aan nieuwe grondstoffen verminderde. Efficiënt energieverbruik: Tijdens het onderhoud werd gekeken naar de energie-efficiëntie van de attractie, met als doel het stroomverbruik te minimaliseren. Dit past binnen het bredere beleid van de Efteling om het energieverbruik in het park terug te dringen, onder meer door het gebruik van duurzame energiebronnen, zoals zonnepanelen.

Onderhoud als onderdeel van duurzaamheid: Onderhoud bij de Efteling is sterk gericht op het verlengen van de levensduur van attracties en gebouwen, wat bijdraagt aan duurzaamheid. Door regelmatige en preventieve onderhoudsbeurten worden reparaties uitgevoerd voordat er grotere problemen ontstaan, waardoor grondstoffen, energie en kosten worden bespaard. Dit voorkomt dat volledige attracties of onderdelen voortijdig vervangen moeten worden, wat de duurzaamheid ten goede komt. Niet alleen omdat de Efteling dit prioriteit geeft, maar ook omdat de consument dit inmiddels eist.

Dat noemen we maatschappelijke verantwoordelijkheid.

De Efteling; “Met verbeeldingskracht als energiebron zijn wij elke dag bezig om ons park te verduurzamen.

Dat moet ook wel, want de lat ligt hoog: de Efteling is klimaatneutraal in 2030 én klimaatpositief in 2032. Om dat voor elkaar te krijgen hebben we in 2022 bijvoorbeeld 12.000 extra zonnepanelen op ons parkeerterrein geplaatst. En vanaf 2023 wordt het parkdeel Anderrijk gasloos verwarmd en gekoeld”.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 21

22 | Trends per sector

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 23

24 | Trends per sector

van de resultaten te komen en liep dit jaar ten einde.

Op dit moment onderzoekt het Regieteam Duurzaam GWW verschillende mogelijkheden voor een vervolg op dit manifest.

Manufacturing 1

Kostenstijgingen door externe invloeden

3

Behoefte bij afnemers aan totaaloplossingen

2

4 5

Effectieve inzet van digitale systemen en diensten

Behoefte aan samenwerking, zowel intern als extern Levensduurverlenging van verouderende asset base

Het inzetten van nieuwe technologieën in Manufacturing staat net als vorig jaar hoog in de trends. Om de arbeidsproductiviteit te kunnen verhogen zetten steeds meer bedrijven in op digitale systemen in het productieproces. Daarnaast kan het effectief inzetten van digitale systemen ook helpen om beter inzicht te verkrijgen in zaken als materiaalverbruik en onderhoud. Research and Development(R&D) binnen de Nederlandse maakindustrie is met 6,7% dan ook 3,5 keer zo hoog als in andere sectoren, met name in de elektrotechnische, machinebouw en farmaceutische industrie.

Het succesvol implementeren van nieuwe technologieën vraagt om een goede zakelijke infrastructuur, zowel intern als extern, voor bedrijven ter ondersteuning van de ontwikkeling en financiering van nieuwe ideeën. Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen en netwerken voor start-upondersteuning kunnen hierin een belangrijke rol spelen. Zo zijn er verschillende initiatieven die ondernemers hulp bieden bij het digitaliseren van hun werkprocessen. Met de subsidie ‘Mijn Digitale Zaak’, was in 2024 €870.000 beschikbaar om mkb’ers te ondersteunen bij het inwinnen van advies en/of het aanschaffen van de benodigde technologie om te digitaliseren. Daarnaast zijn er in verschillende regio’s digitale werkplaatsen die ondernemers helpen door praktische adviezen van studenten uit hbo, mbo of wo, onder begeleiding van docenten en experts: Digilab Regio FoodValley en het Mkb Datalab Limburg zijn hier mooie voorbeelden van.

Samenwerking tussen private en publieke partijen is essentieel, maar ook lastig te realiseren. Het aantal initiatieven, regelingen en subsidies is groot. Het is makkelijk door het veelvoud aan regelingen de bomen door het bos niet meer te zien, zeker waar het gaat om regionale of private subsidiemogelijkheden.

Daarnaast speelt mee dat de invoering van complexe digitale systemen het aantal service providers ook heeft vergroot. De Smart Industrie Fiedlabs bieden hier een uitkomst: het Fieldlab 3D Makers Zone biedt MKB-bedrijven de mogelijkheid om te experimenteren met verschillende 3D-printtechonologieen, materialen en andere digitale productietechnieken.

Daarnaast fungeren ze als een kenniscentrum waar ondernemingen kunnen profiteren van de expertise van technologische professionals.

Procesindustrie 1

Kostenstijgingen door externe invloeden

3

Effectieve inzet van digitale systemen en diensten

2

4 5

Verandering in arbeidscultuur en verlies van vakmanschap

Omgaan met grote hoeveelheden data en bijbehorende gegevensbeveiliging Levensduurverlenging van verouderende asset base

Dit jaar is de Top Vijf Trends in Procesindustrie aanzienlijk veranderd. Met stip op nummer 1 dit jaar staat in de Procesindustrie de trend van de stijgende kosten. De energieprijzen zijn van grote invloed in deze energie-intensieve sector. Ook digitalisering en de bijbehorende gegevensbeveiliging zijn nieuw binnengekomen. De opmars van robotisering in de vervaardiging van industriële producten is een feit.

Gemiddeld 41% van de productieprocessen in Nederland is geautomatiseerd, en 60% van de Industrie denkt binnen 5 jaar volledig geautomatiseerd te zijn, blijkt uit enquête van OnePoll in opdracht van elektronicadistributeur Reichelt Elektronik. Veelgebruikte technologieën zijn cloud computing, industriële IoT, netwerkmachines, en big data voor analyses. Bij kleinere bedrijven ligt het percentage lager en heerst het gevoel dat ze achterlopen.

Met digitalisering is er ook een opkomst van cybercriminaliteit. Niet alleen OT-teams, maar ook IT-af-

delingen moeten werken aan hun gegevensbeveiliging om de industriële- en productieprocessen van het bedrijf te beschermen tegen aanvallen. Het werken in 5G en in de cloud maakt bedrijven een gemakkelijk doelwit voor hackers. IT en OT-teams moeten meer samenwerking aangaan om cyberdreigingen het hoofd te bieden. De ernst van dit probleem is duidelijk zichtbaar als gekeken wordt in de statistieken. Cybersecurityspecialist SoSafe concludeert dat bijna de helft van de Nederlandse bedrijven in de afgelopen drie is getroffen door een cyberaanval. Het aantal (succesvol) uitgevoerde aanvallen stijgt door de inzet van AI. Aan het succes van cyberaanvallen is in 74% van de gevallen menselijk handelen debet.

De ontwikkeling in AI maakt complexere social-engineering mogelijk wat bijdraagt aan het percentage succesvolle cyberaanvallen.

van de snelle, duurzame en optimale processen die nodig zijn voor de ontwikkeling van grote hoeveelheden voedsel, dranken en medicijnen, die voldoen aan hoge kwaliteits-, hygiëne- en voedselveiligheidseisen.

Ook zijn er door samenwerking meer manieren om nieuwe technieken, innovaties, slimmere machines en apparaten te benutten.

De kans op cyberaanvallen zal alleen maar toenemen en alle bedrijven zullen dus moeten investeren in beveiliging. Er zijn veel aanbieders die een bedrijf kunnen helpen, afhankelijk van de ondernemingstype en -grootte. Om te kijken hoeveel risico een bedrijf loopt, heeft het Ministerie van Economische Zaken een korte vragenlijst opgesteld ‘risicoklasse-indeling Digitale Veiligheid’, waar aan de hand van 9 vragen een bedrijf in een risicoklasse wordt ingedeeld.

Good Manufacturing Practices (GMP) vormt een fundamentele norm in de farmaceutische sector. Een belangrijk aspect van GMP is dat alle processen, inclusief onderhoud, strikt gedocumenteerd moeten worden. Dit betekent dat onderhoudswerkzaamheden uitgebreid moeten worden geregistreerd en geverifieerd om aan te tonen dat de apparatuur op de juiste wijze functioneert en dat het productieproces veilig is. Elk onderhoudsinterval, elke wijziging of reparatie moet worden gedocumenteerd en regelmatig worden geïnspecteerd om ervoor te zorgen dat ze voldoen aan de geldende regelgeving.

Scan de QR-code voor de vragen­ lijst ‘risico-indeling Digitale Veiligheid’

Food, Beverage & Farma 1

Kostenstijgingen door externe invloeden

3

Effectieve inzet van digitale systemen en diensten

2

4 5

Behoefte aan samenwerking, zowel intern als extern

Aanscherping van regelgeving

Levensduurverlenging van verouderende asset base

De behoefte aan samenwerking staat al meerdere jaren hoog op de agenda in de sector Food, Beverage & Farma. Er is kennisuitwisseling nodig ten behoeve

In de Farmaceutische Industrie speelt wetgeving een cruciale rol bij het waarborgen van de veiligheid, kwaliteit en werkzaamheid van geneesmiddelen. Deze wet- en regelgeving is zo streng, dat ze ook een grote invloed heeft op onderhoudswerkzaamheden binnen.

Onderhoud is niet alleen een technische vereiste voor het operationeel houden van installaties en apparatuur, maar het heeft ook directe implicaties voor de naleving van wettelijke voorschriften.

Na onderhoudswerkzaamheden, vooral na grote reparaties of wijzigingen aan apparatuur, moet de installatie vaak opnieuw gevalideerd worden. Dit betekent dat men moet aantonen dat de asset of het systeem nog steeds aan de eisen voldoet en betrouwbaar functioneert binnen de opgelegde parameters. Deze validatieprocessen kunnen tijdrovend en kostbaar zijn, maar zijn noodzakelijk om de integriteit van het productieproces te waarborgen en aan de wettelijke vereisten te voldoen.

Een ander belangrijk aspect is het minimaliseren van risico’s op verontreiniging. Apparatuur die in contact komt met farmaceutische producten moet voldoen aan strenge sterilisatie- en schoonmaakeisen. Bij onderhoudswerkzaamheden moeten de onderdelen die in contact komen met producten, zoals leidingen, tanks en filters, op een gecontroleerde manier worden NVDO Onderhoudskompas 2024 | 25

26 | Trends per sector

gedemonteerd, gereinigd en opnieuw gemonteerd.

Hier komen vaak strikte voorschriften bij kijken om kruiscontaminatie te voorkomen, wat een kritisch veiligheidsrisico in de farmaceutische productie vormt.

Wetgeving in de Farmaceutische Industrie heeft een diepgaande invloed op onderhoudswerkzaamheden.

Niet alleen moeten alle technische aspecten van onderhoud op de juiste manier worden uitgevoerd, maar bedrijven moeten ook een uitgebreid en strikt gecontroleerd systeem van documentatie, validatie en preventieve maatregelen hanteren. Deze maatregelen zijn van vitaal belang om de veiligheid en kwaliteit van geneesmiddelen te waarborgen, en daarmee de gezondheid van de patiënt te beschermen.

Onroerend Goed 1

Kostenstijgingen door externe invloeden

3

Aanscherping van regelgeving

2

4 5

Verandering in arbeidscultuur en verlies van vakmanschap Levensduurverlenging van verouderende asset base

Omgaan met grote hoeveelheden data en bijbehorende gegevensbeveiliging

Ook in de Onroerend Goedsector voelen onderhoudsbedrijven, gebouweigenaren, exploitanten en gebruikers de druk van kostenstijgingen. De kosten voor emissiereductie in de gebouwde omgeving liggen hoger dan in andere sectoren. Verschillende cao’s in de bouw, waar ook veel onderhoudsprofessionals onder vallen, die de afgelopen twee jaar zijn afgesloten, hebben voor werknemers hoge loonsverhogingen doorgevoerd (bijv. de CAO Bouw & Infra). De loonstijgingen vormen een uitdaging voor bouwbedrijven die al te maken hebben met stijgende materiaalprijzen en andere kosten.

Het verlengen van de levensduur van verouderende assetbase blijft ook dit jaar weer een relevante trend voor de Onroerend Goed sector. Zelfs in het politieke hart van Nederland was er sprake van ‘acht eeuwen achterstallig onderhoud’. De renovatie van het Binnenhof wordt een langer project dan verwacht met een verviervoudiging van het budget tot wel 2

miljard euro. Onder de plannen wordt uiteindelijk ook de restauratie van grafelijke zalen opgenomen, die aanvankelijk was wegbezuinigd. Het is alleen de vraag hoe snel dat project uitgevoerd kan worden.

Binnen de sector Onroerend Goed zijn beperkt arbeidskracht en het verlies van expertise een punt van zorg. Vakkennis is nodig in verschillende beroepen, waaronder timmerman, loodgieter, elektricien, allround technicus, en restaurateur (etc.).

Verloren vakmanschap in het onderhoud van gebouwen verwijst naar traditionele technieken, vaardigheden en kennis die in de loop der tijd verloren zijn gegaan door modernisering, industrialisatie en de opkomst van nieuwe materialen en methoden. Vooral voor beheerders van monumentale panden ligt hier vaak een grote opgave. Zij zijn bij wet verplicht deze te onderhouden, zonder daarbij afbreuk te doen aan de monumentale waarde van het pand. Het voortbestaan van dergelijke ambachtelijke kennis is dan ook van essentieel belang voor het behoud van het Nederlandse gebouwde erfgoed.

Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland heeft om die reden het AmbachtenLab gelanceerd.

Hier worden ambachtslieden, studenten uit het vakonderwijs, ontwerpers en productieplatform bij elkaar gebracht. Het doel is om de technische vaardigheden en materiaalkennis van (uitstervende) ambachten – denk daarbij aan de ambachtelijke steenhouwerskunst, traditioneel voegwerk, leidekken, smeedijzer werken – te kunnen behouden en over te dragen.

FEITEN EN CIJFERS

Om een solide basis te bieden aan het onderhoudskompas 2024 worden in dit hoofdstuk in Deel 1 de feiten en cijfers van de Nederlandse Onderhoudsmarkt gepresenteerd. Er wordt aandacht besteed aan de omzetontwikkelingen, de budgettering van het onderhoud en het beheer van assets en contracten. Deel 2 besteedt aandacht aan de ontwikkelingen in innovatie. De drivers van innovaties, alsmede data en data gedreven innovaties zijn uitgelicht. Beheer en Onderhoud heeft het afgelopen jaar een positieve omzetontwikkeling doorgemaakt. Onderhoud neemt een steeds belangrijkere rol in de bedrijfsvoering. Wel zet de stijgende trend in downtime door en is er ruimte voor verbetering mogelijk in de afstemming tussen opdrachtgevers en service providers.

Deel 1 - Prestaties 1.1 Omzet en groei Omzetstijging voor 83% van de bedrijven.

Bedrijven zijn optimistisch: 94% verwacht een omzetgroei in de komende jaren.

Ondanks verschillende uitdagingen in de afgelopen jaren ten gevolge van inflatie, krappe arbeidsmarkt en stijgende energieprijzen, heeft de beheer- en onderhoudssector veerkrachtig en dynamisch gereageerd. Maar liefst 83% van de bedrijven meldde een omzetstijging, tegenover 43% in het afgelopen jaar.

Voor 12% van de bedrijven was er sprake van een omzetdaling en voor 6% is de omzet gelijk gebleven.

Het aandeel dat kampt met een omzetdaling is daarmee gelijk gebleven ten opzichte van vorig jaar, toen deze ook 12% was.

meldt dan ook dat ze verwachten dat de omzet het komende jaar verder groeit. Bedrijven zijn daarmee optimistischer dan het voorgaande jaar, toen 75% verwachtte te groeien. Ook de vervangingsopgave in de Infrasector draagt bij aan de dynamiek in de sector.

Figuur 4: Groeiverwachting van Nederlandse Onderhoudsmarkt in periode 2024-2029

1.2 Budgettering Het onderhoudsbudget van organisaties is dit jaar gestegen tot 18% van de overheadkosten. Asset managers hebben een steeds belangrijkere rol bij het toewijzen van onderhoudsbudgetten.

Figuur 3: O mzetontwikkeling bij bedrijven in het afgelopen boekjaar

De groeiende focus op verduurzaming van gebouwen en installaties speelt een belangrijke rol in de (verwachte) omzetgroei van de sector. Maar liefst 94% van de ondernemingen binnen Beheer en Onderhoud

Ten opzichte van vorig boekjaar is de omvang van het onderhoudsbudget van organisaties gemiddeld met 9% gestegen tot 18% van de overheadkosten. Dit jaar bedroeg het gemiddelde percentage van de jaarlijkse onderhoudskosten ten opzichte van de Asset Replacement Value (de kosten om de productiecapaciteit van de huidige assets geheel te vervangen) 6%.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 27

28 | Trends per sector

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 29

1.3 Assets

Figuur 5: Ratio overheadkosten t.o.v. het onderhoudsbudget

Het percentage van de overheadkosten ten opzichte van het onderhoudsbudget is dit jaar met 18% op het hoogste niveau van de afgelopen jaren. Hoewel bedrijven de afgelopen jaren door verbeterende operationele efficiëntie met een steeds lager budget de onderhoudsorganisatie draaiende konden houden, zijn er ook ontwikkelingen die de overheadkosten weer vergroten. Onderhoudsprojecten zijn over het algemeen complexer geworden, onder andere door de invoering van nieuwe technologieën en een groeiende hoeveelheid stakeholders. Extra coördinatie, projectmanagement en gespecialiseerde expertise leiden tot hogere overheadkosten. Ook zorgt krapte op de arbeidsmarkt in het algemeen voor een stijging van de loonkosten van maintenance professionals.

Het belang van onderhoudswerkzaamheden heeft een steeds grotere rol binnen ondernemingen. Mede hierdoor heeft er een verschuiving plaatsgevonden in betrokkenheid bij het bepalen van de onderhoudsbudgetten. Asset managers, hebben naast maintenance en reliability engineers, een steeds belangrijkere rol gekregen bij het bepalen van de onderhoudsbudgetten in de afgelopen jaren.

Stijgende trend in geplande downtime zet door. Ongeplande downtime draagt bij aan deze stijging. Stijging van 4,9% naar 7,1%.

Het percentage van gepland onderhoud dat daadwerkelijk is uitgevoerd is na een stijging in 2023 naar 98% in 2024 terug op het niveau van 2022 op 85%. Bedrijven verwachten een stijging in de gemiddelde levensduur van assets.

De afgelopen jaren is een opwaartse trend in de geplande downtime van assets zichtbaar. In 2022 was de geplande downtime nog 1%, in 2023 steeg dit naar 7.1% waarna het in 2024 doorsteeg naar 14,6%. Tegelijkertijd steeg ook de ongeplande downtime van 1,25% in 2022 naar 4,9% in 2023 en 7,4% in 2024. Een contribuerende factor aan de stijging in downtime is de levensfase waarin assets zich bevinden. Het aantal assets aan het einde van de levensduur steeg van 38% in 2022 naar 52% in 2024.

Het gros van de bedrijven verwacht dat de gemiddelde leeftijd van assets de komende jaren zal stijgen als gevolg van langere technische levensduur (52,2%) of als gevolg van economische omstandigheden die ­vervanging bemoeilijkt (21,7%). Dit in tegenstelling tot de verwachting van bedrijven in 2023 waarin 60% van de bedrijven een daling verwachtte door ­vervanging van oudere assets. Vervanging van ­oudere assets kan hebben bijgedragen aan de stijging in downtime door voorziene en onvoorziene implementatietijd die hiermee gepaard is gegaan.

Figuur 7: L evensfase waarin de assets zich bevinden Figuur 6: B etrokkenen bij het bepalen van het onderhouds­ budget en de forecast in % van de gevallen

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 31

KENNIS MOET JE OOK ONDERHOUDEN In een dynamische branche groeit de vraag naar goed opgeleide vakmensen die innovatief durven te zijn. Hogeschool Utrecht biedt werkende professionals uitgebreide mogelijkheden om hun kennis en vaardigheden te verbreden via onze opleidingen in Materiaalkunde, Onderhoud en Inspectie. Onze opleidingen, variërend van mbo-plus, hbo, post-hbo tot masterniveau, bieden actuele kennis die direct toepasbaar is in jouw werk. Bovendien kunnen al onze opleidingen op maat in-company verzorgd worden.

WETEN WELKE OPLEIDINGEN ER ZIJN EN WANNEER ZE STARTEN? BEZOEK WWW.ENGINEERING.HU.NL OF SCAN DE QR-CODE!

IDEFORPROFESSIONALS@HU.NL

ENGINEERING.HU.NL

088 481 88 88

INSTITUTE FOR DESIGN & ENGINEERING FOR PROFESSIONALS

Figuur 10: Elementen waarop opdrachtgevers met name sturen Figuur 8: Verwachte ontwikkeling van de gemiddelde leeftijd van assets

1.4 Contracten Opdrachtgevers sturen voornamelijk op proces en resultaat. Afnemende ontevredenheid van service providers over contracten met opdrachtgevers. Uitbestedingscontracten ondersteunen de bedrijfsstrategie niet in meer dan de helft van de gevallen.

De rol van opdrachtgevers bij onderhoudswerkzaamheden door een serviceprovider is voornamelijk sturend op het proces en resultaat. De inhoudelijke betrokkenheid van opdrachtgevers is beperkt. Dit is in lijn met bevindingen in eerdere jaren. Serviceproviders ondervinden dat opdrachtgevers voornamelijk sturen op budget (56%) en planning (33%), terwijl er relatief weinig sturing is op het gebied van kwaliteit en proces (beide 6%). Opmerkelijk is de afnemende sturing op kwaliteit van 25% in 2023 naar 6% in 2024.

tijdens de werkzaamheden

De ontevredenheid van service providers over de lopende contracten met opdrachtgevers is afgenomen ten opzichte van vorig jaar. In 2023 gaf 25% van de opdrachtgevers aan dat ontevredenheid werd veroorzaakt door het achterblijven op gestelde targets terwijl dit in 2024 niet als reden voor ontevredenheid wordt aangevoerd. Bij 11% heerst ontevredenheid veroorzaakt door interactie met opdrachtgevers die onnodig veel tijd kosten, in 2023 bedroeg dit 25%.

De daling in ontevredenheid komt voornamelijk ten goede aan een stijging in neutrale tevredenheid van 25 procentpunten naar 50%.

Figuur 11: Tevredenheid over lopende contracten met opdrachtgevers

Figuur 9: Rol van opdrachtgever bij onderhoudswerkzaamheden door de service provider

Assets owners besteden 59,3% van de uren benodigd voor onderhoudswerkzaamheden uit aan derden.

De tevredenheid over de uitbesteding varieert. 26% van de asset managers is ontevreden doordat de bewaking en aansturing van service providers te veel tijd kost. Daarentegen is 31% tevreden en overweegt meer uitvoerend werk uit te besteden. 22% daarvan overweegt, naast uitvoerend werk, ook regeltaken uit te besteden. Het overig aandeel asset managers is noch positief noch negatief.

14% van de asset managers geeft aan dat contracten met service providers geen strategische elementen bevatten, 45% geeft aan dat wederzijdse belangen niet altijd gelijkgestemd zijn. 41% geeft aan dat dergelijke NVDO Onderhoudskompas 2024 | 33

Wij geloven in de kracht van de Technische Dienst Hoe maak jij van jouw Technische Dienst een geoliede machine?

Impazz helpt organisaties met het realiseren van een optimale balans tussen Structuur en Cultuur.

www.impazz.nl (038) 760 01 40

contracten wel bijdragen aan het ondersteunen van de bedrijfsstrategie door deze te voorzien van KPI’s (18%) en het continu bijstellen van onderhoudstargets aan bedrijfsdoelen (23%).

Figuur 12: Tevredenheid over lopende contracten met (onder) aannemers

Figuur 13: Stelling over aansluiting contracten bij bedrijfsstrategie

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 35

36 | Feiten en Cijfers

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 37

38 | Feiten en Cijfers

Deel 2 - Innovatie 2.1 Aanjagen van Innovatie 80% van de bedrijven in Beheer en Onderhoud alloceert budget aan innovatie. Gemiddeld besteden zij 4,9% van het onderhoudsbudget hieraan.

Innovatie wordt met name aangejaagd door de Asset Owner/Asset Manager. Ruim de helft van de bedrijven geeft aan dat de eigen sector niet voorof achterloopt in de adoptie van innovaties ten opzichte van andere sectoren.

Evenals in vorige jaren blijft de mate van innovatie binnen Beheer en Onderhoud gematigd: het deel van het onderhoudsbudget dat in het afgelopen jaar werd uitgegeven aan innovatie bedraagt gemiddeld 4,9%.

Dit innovatiebudget werd met name ingezet voor product- en procesontwikkeling, energiebesparing, data en digitalisering, voorspellend onderhoud en duurzaamheid.

1 op de 5 organisaties geeft aan zelfs helemaal geen budget te hebben dat gealloceerd is aan innovatie.

Dit is opmerkelijk te noemen, aangezien door bijvoorbeeld de personeelstekorten en de toenemende invloed van technologie binnen Beheer en Onderhoud verwacht kan worden dat organisaties juist meer inzetten op het ontwikkelen en implementeren van (arbeidsbesparende) technologieën die ervoor zorgen dat werkzaamheden efficiënter uitgevoerd kunnen worden. Toch is dit nauwelijks het geval.

Mogelijk wordt dit veroorzaakt doordat veel bedrijven verouderende assets hebben die vervangen moeten worden (zie paragraaf 1.3). Budget dat daarvoor nodig is kan ten koste gaan van innovatiebudget. Ook lopen bedrijven tegen verschillende barrières aan bij het ontwikkelen en implementeren van innovaties.

Deze worden besproken in paragraaf 2.2.

Ondanks dat er relatief weinig wordt uitgegeven aan innovatie, gelooft de helft van de bedrijven dat ze niet voor- of achterlopen op andere sectoren op het gebied van innovatie, en meent bijna een kwart van de bedrijven dat de sector zelfs voorloopt.

Figuur 14: Adoptie van innovaties en technologische ontwikkelingen t.o.v. overige branches binnen de Onderhoudssector

Ongeveer de helft van de bedrijven geeft aan dat de Asset Owner / Asset Manager de primaire aanjager van innovatie voor de organisatie is. Tweederde geeft aan dat dit ook zo zou moeten zijn. Ook geven bedrijven vaak aan dat de driehoek van Asset Owner / Asset Manager, Service provider en Adviseur / Inspecteur gezamenlijk de aanjager zou moeten zijn van innovatie omdat zij hier allen aan bijdragen. Zo speelt de Asset Manager / Asset Owner een rol bij het beschikbaar stellen van budgetten, kan de Adviseur / Inspecteur advies geven, en is de Service provider uiteindelijk betrokken bij de implementatie.

Figuur 15: Aanjager van innovatie ten behoeve van onderhoud van de assets

2.2 Adoptie van Innovatie Niet genoeg personeel, gebrek aan (technolo­ gische) kennis en onvoldoende draagkracht van medewerkers zijn de grootste belemmeringen in de adoptie van innovatieve ideeën.

Zoals beschreven in paragraaf 2.1, blijft de mate van innovatie binnen Beheer en Onderhoud gematigd.

Dit wordt onder andere veroorzaakt door diverse bar-

rières waar bedrijven tegenaan lopen bij de adoptie van innovatieve ideeën. Met name personele factoren vormen een uitdaging, blijkt uit de drie meest genoemde barrières. 41% van de bedrijven geeft aan niet genoeg personeel te hebben voor de implementatie van innovaties. In een tijd waar (technisch) personeel schaars is, moeten organisaties alle zeilen bijzetten om ervoor te zorgen dat de dagelijkse werkzaamheden doorgang vinden, waardoor er geen medewerkers vrijgespeeld kunnen worden die zich kunnen richten op de implementatie van innovaties. Daarnaast heeft 33% van de bedrijven niet genoeg (technologische) kennis in huis voor het ontwikkelen en implementeren van innovaties. Dit kan er mede voor zorgen dat er niet genoeg draagkracht en geloof is bij medewerkers wanneer het gaat om implementaties, een obstakel die door 32% van de bedrijven wordt ervaren.

Figuur 16: Barrières bij de adoptie van innovatieve ideeën

2.3 Data en Digitalisering De mate van digitalisering van data over assets is het afgelopen jaar afgenomen. Bedrijven ervaren vooral uitdagingen in de vertaling van data naar bruikbare informatie, gevolgd door beperkte capaciteit, kennis en competenties van medewerkers en de kwaliteit van informatie.

Technologieën die (naar verwachting) de grootste rol (gaan) spelen bij het efficiënter inrichten van de onderhoudswerkzaamheden zijn Big Data, Internet of Things en Kunstmatige Intelligentie (AI).

In de manier waarop data over de assets is vastgelegd in Beheer en Onderhoud, blijkt digitalisering voor het tweede jaar op rij te zijn afgenomen. Waar bedrijven in 2022 aangaven dat 69% van hun data digitaal was vastgelegd, daalde dit in 2023 naar 64% en dit jaar

naar 61%. Gemiddeld 17% van de data over de assets is uitsluitend op papier vastgelegd, en varieert per bedrijf tussen de 0% en 60%.

Figuur 17: Manier waarop data over assets is vastgelegd als % van totaal

De constatering dat de mate van digitalisering in de registratie van informatie over de assets terugloopt, wordt veroorzaakt door diverse uitdagingen die organisaties ondervinden bij het digitaliseren van informatie. De vertaling van data naar bruikbare informatie wordt, net zoals afgelopen jaren, als grootste obstakel ervaren door bedrijven, bijvoorbeeld doordat daar specifieke softwarekennis voor nodig is. Waar in 2023 52% van de bedrijven dit noemde als obstakel, is dit nu gestegen naar 71%. Net zoals bij het ontwikkelen en implementeren van innovaties, speelt het gebrek aan capaciteit, kennis en competenties van werknemers ook bij digitalisering een beperkende rol. Werknemers zijn zich vaak niet bewust van de data waarover bedrijven de beschikking hebben, en hebben niet de kennis om data te vertalen naar visualisaties en inzichten. Als derde vormt de kwaliteit van informatie een obstakel voor digitalisering binnen de organisatie.

Figuur 18: B elangrijkste uitdagingen bij het digitaliseren van de organisatie

De laatste jaren komen er steeds meer nieuwe technologieën op de markt, waarbij de een meer invloed heeft op Beheer en Onderhoud dan de ander. 90% van de NVDO Onderhoudskompas 2024 | 39

40 | Feiten en Cijfers

bedrijven geeft aan gebruik te maken van Big Data bij het efficiënter inrichten van onderhoudswerkzaamheden of dit van plan te zijn. Tevens is dit de technologie die de meeste bedrijven (51%) al hebben geïmplementeerd. Ook Internet of Things is een veelbelovende technologie, waarbij 89% van de bedrijven aangeeft dit al toe te passen of van plan te zijn dit te gaan doen.

Dit is niet verrassend, aangezien Big Data en Internet of Things inmiddels behoorlijk zijn doorontwikkeld.

Daarentegen zijn opkomende technologieën als AR/ VR en Kunstmatige Intelligentie (AI) nog minder vaak geïmplementeerd bij bedrijven, maar zijn ze dit wel van plan zodra medewerkers voldoende competenties hebben om dit te implementeren. Tot slot lijkt robotisering minder potentie te hebben voor onderhoudswerkzaamheden, aangezien 43% van de bedrijven aangeeft dat robotisering niet van toepassing is of zal zijn voor de onderhoudswerkzaamheden.

voor wie het lastig is als individu of kleine partij toegevoegde waarde te leveren. 74% van de bedrijven in Beheer en Onderhoud geeft dan ook aan hun zakelijke netwerk te gebruiken voor het aangaan van samenwerkingen, veelal met ketenpartners. Daarnaast wordt het zakelijke netwerk vaak benut om nieuwe kennis te vergaren en/of ideeën op te doen.

Figuur 20: Aspecten waarvoor het zakelijke netwerk wordt gebruikt

Daarop aansluitend geeft 65% van de bedrijven aan nieuwe kennis te vergaren via ketenpartners, 49% via overige zakelijke relaties, 36% via NVDO en 36% via adviesbureaus. Naast deze partijen die tot het zakelijke netwerk behoren, vergaren bedrijven regelmatig nieuwe kennis via online bronnen en het opleiden en trainen van huidige medewerkers.

Figuur 19: Verwachting of technologieën een rol (gaan) spelen bij het efficiënter inrichten van de onderhoudswerkzaamheden

2.4 Kennis en Netwerken Zakelijke netwerken worden vooral ingezet voor het aangaan van samenwerkingen en het opdoen van nieuwe kennis en/of ideeën. Ruim 1 op de 3 bedrijven in Beheer en Onderhoud geeft aan nieuwe kennis te vergaren via de NVDO.

Het gericht opbouwen van een relevant netwerk is van cruciaal belang om de juiste service te bieden.

Dit geldt met name voor zzp’ers en mkb-ondernemers

Figuur 21: Manieren waarop Onderhoudsorganisaties nieuwe kennis verwerven

UPDATE

Innovatie

Drones en Robotica voor Inspectie Drones en robotica worden steeds meer gebruikt voor inspectie van moeilijk bereikbare of gevaarlijke locaties, zoals windturbines, pijpleidingen, of boorplatforms. Dit maakt het onderhoud sneller, veiliger en goedkoper, omdat personeel niet meer fysiek aanwezig hoeft te zijn op risicovolle plekken.

De uitdaging

“Robots helpen ons bij het continu detecteren van methaanemissies om vluchtige emissies te beheersen.

Door robots te gebruiken om onze faciliteiten te onderzoeken en methaan op te sporen, kunnen we voorkomen dat ze ontsnappen’ Inspectiedrones: Drones uitgerust met camera’s en sensoren die automatisch inspecties uitvoeren op hoogtes of in afgesloten ruimtes, zoals tanks of schoorstenen. Het gebruik van inspectiedrones is Shell's inzet van drones voor de inspectie van hun olie- en gasinstallaties, met name op moeilijk bereikbare plekken zoals raffinaderijen en offshore boorplatforms. Shell heeft wereldwijd een groot aantal installaties die onderhevig zijn aan slijtage en beschadiging door de zware industriële omstandigheden, zoals hitte, corrosie en blootstelling aan de elementen. Inspecties van deze installaties, zoals pijpleidingen, opslagtanks en schoorstenen, zijn cruciaal om ongelukken te voorkomen en de productie continuïteit te waarborgen.

Breder duurzaamheidsbeleid Naast het onderhoud zet de Efteling zich in voor energiebeheer, waterbesparing en natuurbehoud op het park. Zo worden groene daken en zonne-energie geïntegreerd in hun gebouwen, en wordt het onderhoud aan groenvoorzieningen zodanig uitgevoerd dat de biodiversiteit behouden blijft. Daarnaast kopen ze 100% Europese windstroom in.

Kortom, onderhoud bij de Efteling draagt actief bij aan de duurzaamheid door het gebruik van milieuvriendelijke materialen, recycling en energie-efficiënte oplossingen.

Resultaten De inspectieduur van een schoorsteen werd teruggebracht van 2 weken naar slechts 1 dag.

Onvoorziene stilstanden door bijvoorbeeld corrosie of scheuren werden aanzienlijk verminderd, omdat problemen sneller worden opgespoord. Shell kon de inspectiefrequentie verhogen zonder extra kosten, wat heeft bijgedragen aan verbeterde veiligheid en duurzaamheid van hun installaties.

Andere Voorbeelden Naast Shell zijn er andere soortgelijke bedrijven, zoals BP en Chevron, die drones inzetten voor inspectie van pijpleidingen en opslagtanks. In de windenergie-industrie worden drones gebruikt om windturbinebladen te inspecteren, wat eerder een gevaarlijke taak was voor monteurs.

Het inspecteren van bepaalde delen van de infrastructuur kan risicovol, tijdrovend en kostbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan het inspecteren van de buitenkant van een opslagtank of een hoge schoorsteen. Traditioneel zou dit vereisen dat technici steigers bouwen of dat ze met touwen of kranen werken, wat niet alleen gevaarlijk is, maar ook kan leiden tot stilstand van de installatie.

Oplossing Shell begon drones te gebruiken voor de inspectie van deze installaties, vooral op locaties die moeilijk te bereiken zijn of waar werken op hoogte vereist is. Deze drones zijn uitgerust met hogeresolutie camera's, thermische sensoren en soms zelfs LIDAR (Laser Imaging Detection and Ranging) om een gedetailleerd beeld van de infrastructuur te krijgen.

Voordelen Veiligheid: Omdat er geen mensen op hoogte hoeven te werken, worden risico's zoals vallen of ongelukken verminderd.

Kostenbesparing: Er is geen behoefte meer aan het bouwen van dure steigers of het huren van hoogwerkers. Dit kan aanzienlijk besparen op onderhoudskosten. Tijdsbesparing: Drones kunnen snel en frequent inspecties uitvoeren, wat betekent dat potentiële problemen vroeg kunnen worden opgespoord zonder de noodzaak om het productieproces te onderbreken. Betere data: Drones kunnen op moeilijk bereikbare plaatsen gedetailleerde beelden maken en zelfs gegevens verzamelen met sensoren die met het blote oog niet waarneembaar zijn, zoals thermografische beelden die warmteverlies of lekken detecteren.

Shell gebruikt drones voor het inspecteren van hun Moerdijk raffinaderij in Nederland. In plaats van technici de schoorstenen of opslagtanks op te laten klimmen, worden drones ingezet om scheuren, corrosie of andere tekenen van slijtage te detecteren. De drone kan in één vlucht een volledige inspectie uitvoeren, wat normaal gesproken dagen of zelfs weken zou duren met conventionele methoden.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 41

42 | Samenvatting NVDO Onderhoudskompas 2024

SAMENVATTING NVDO ONDERHOUDSKOMPAS 2024 Het NVDO Onderhoudskompas wordt jaarlijks uitgebracht en geeft een overzicht van de actuele status en trends in de Nederlandse Onderhoudsmarkt/Asset Management. Door middel van kengetallen, trends en visie faciliteert de NVDO de onderhoudssector en helpt hiermee bij de ontwikkelingen en uitdagingen op het gebied van onderhoud binnen de keten van Asset Management.

D

e Nederlandse onderhoudsmarkt bedraagt 4,1% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) en biedt werkgelegenheid aan ongeveer 326.500 onderhoudsprofessionals. Daarmee is 3,3% van de werkzame beroepsbevolking actief in de onderhoudsmarkt.

Veranderingen in het personeelsbestand Ten opzichte van voorgaande jaren is er een aantal opvallende ontwikkelingen in het personeelsbestand.

De omvang van het personeelsbestand is met 3,7% sterker gegroeid dan voorgaande jaren. Ook het percentage vrouwen binnen Beheer en Onderhoud is gegroeid, en heeft met 9,9% het hoogste punt (in elk geval in de laatste 8 jaar) bereikt. Daarentegen is de uitstroom van werknemers in Beheer en Onderhoud gestegen van 4,3% vorig jaar naar 7,0% dit jaar, wat met name wordt veroorzaakt door pensionering en ontevredenheid van werknemers.

Belangrijkste Trend: Kostenstijgingen door externe invloeden Kostenstijgingen door externe invloeden is een nieuwe trend in het Onderhoudskompas die direct is doorgestoten naar de eerste plaats. Externe crises, zoals de oorlog in Oekraïne en de huidige situatie in het Midden-Oosten, zorgen voor onzekere tijden en zijn van grote invloed op de sector. De kosten stijgen vanwege de energiecrisis en prijsstijgingen van grondstoffen. Onder druk van de inflatie zijn bovendien de salarissen gestegen, zowel binnen de eigen sector als daarbuiten. Hierdoor zijn winstmarges onder druk komen te staan en spelen problemen in de toeleveringsketen een rol in de groeiende kosten voor bedrijven.

Bedrijven zoeken dan ook naar allerlei manieren om kosten te sparen, onder andere door het uitstellen van onderhoudswerkzaamheden. Met name in de energie-intensieve sectoren kijken bedrijven die onderhoudsdiensten afnemen naar mogelijkheden om onderhoudscontracten opnieuw te onderhandelen of zelfs te ontbinden, wat zorgt voor onzekerheid bij onderhoudsbedrijven. Tegelijkertijd merken bedrijven in de sector ook dat de toegenomen regelgeving, zoals de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) nieuwe kosten met zich meebrengt.

Verandering in arbeidscultuur, verlies van vakmanschap en druk van digitalisering en bijbehorende regelgeving neemt toe Er is de afgelopen jaren veel veranderd op het gebied van arbeidscultuur. Werken in deeltijd en gedeeltelijk thuiswerken zijn geen uitzondering meer, een goede werk-privébalans is voor veel werkenden een steeds belangrijkere factor bij de keuze voor een baan en jongeren vinden daarnaast de maatschappelijke bijdrage en klimaatimpact van een bedrijf een belangrijke factor. In een krappe arbeidsmarkt moeten werkgevers op zoek naar creatieve oplossingen om nieuw personeel te vinden en bestaand personeel te behouden. De vergrijzing in Beheer en Onderhoud blijft onverminderd hoog. Door de hoge pensioenuitstroom verliest de sector niet alleen veel werknemers, maar ook kennis. Ook het traditionele ambacht blijft binnen de sector van belang, maar staat steeds verder onder druk. Huidige opleidingen in het beroepsonderwijs zijn veelal te breed en sluiten niet altijd voldoende aan op de beroepspraktijk.

Daarmee staat de sector voor uitdagingen als het gaat om het opleiden van talent. Met de opkomst van geavanceerde technologieën en het inzetten van complexe digitale systemen groeit de vraag naar goed opgeleide en gecertificeerde maintenance professionals.

Tegelijkertijd worden processen door de verregaande integratie van ICT-systemen in de operationele technologie ook kwetsbaar en krijgt cybersecurity een steeds grotere rol. Een zwakke gegevensbeveiliging kan leiden tot het verlies van gevoelige bedrijfsinformatie. Ook de toekomstige implementatie van Europese regelgeving (NIS2 en CRA) dwingt bedrijven hiermee aan de slag te gaan.

Samenvattend signaleren we verschillende trends en ontwikkelingen binnen Beheer en Onderhoud. Met name kostenstijgingen, verandering in arbeidscultuur en verlies van vakmanschap zijn trends waarvan de impact op bedrijven in Beheer en Onderhoud het afgelopen jaar sterk is toegenomen. Daarnaast laat de Technische Arbeidsmarkt zien dat structurele uitdagingen, zoals het aantrekken technisch en technologisch geschoold personeel en de uitstroom van werknemers die met pensioen gaan, nog altijd druk leggen op organisaties.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 43

44 | Summary NVDO Maintenance Compass 2024

SUMMARY NVDO MAINTENANCE COMPASS 2024 The NVDO Maintenance Compass is an annual publication that provides an overview of the current status and trends in the Dutch Maintenance Market/Asset Management.

Through key figures, trends and insights, NVDO aims to support the maintenance sector in addressing developments and challenges in the field of maintenance within the Asset Management chain.

T

he Dutch maintenance market accounts for 4.1% of the Gross Domestic Product (GDP) and provides employment for approximately 326,500 maintenance professionals. This corresponds to approximately 3.3% of the working population.

Changes in the workforce Compared to previous years, there are several notable developments in the workforce. The size of the workforce has grown by 3.7%, which is stronger than in previous years. The percentage of women in maintenance has also increased, reaching a high of 9.9% (the highest in at least the last 8 years). Conversely, the turnover of employees in management and maintenance has risen from 4.3% last year to 7.0% this year, primarily due to retiring employees and employee dissatisfaction.

Key Trend: Cost increases due to external influences Cost increases due to external influences have emerged as a new trend in the Maintenance Compass, immediately rising to the top position. External crises, such as the war in Ukraine and the current situation in the Middle East, create uncertain times and significantly impact the sector. The energy crisis and rising raw material prices are driving up costs. Additionally, due to inflation, salaries have increased both within the sector and beyond. As a result, profit margins are under pressure and supply chain issues are contributing to the growing costs for businesses.

Companies are therefore seeking various ways to save costs, including postponing maintenance work. Particularly in energy-intensive sectors, companies that

procure maintenance services are looking for opportunities to renegotiate or even terminate maintenance contracts, leading to uncertainty for maintenance firms. At the same time, companies in the sector are also noticing that increased regulations, such as the Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD), are bringing extra costs.

Changes in work culture, loss of craftsmanship, and increased pressure from digitalization and related regulations There have been significant changes in work culture in recent years. Part-time work and partial remote work are no longer exceptions; a good work-life balance is becoming an increasingly important factor for many workers when choosing a job. Additionally, young people consider a company’s societal contribution and climate impact to be significant factors.

In a tight labor market, employers must seek creative solutions to attract new staff and retain existing employees. The aging workforce in management and maintenance remains persistently high. Due to a high outflow of retiring employees, the sector is losing not only many employees but also a wealth of knowledge.

While traditional craftsmanship remains important in the sector, it is increasingly under pressure. Current vocational education programs are often too broad and do not always sufficiently align with professional practice.

This presents challenges for the sector in terms of training talent. With the rise of advanced technologies and the implementation of complex digital systems, the demand for well-trained and certified maintenance professionals is growing. Simultaneously, processes

are becoming vulnerable due to the extensive integration of ICT systems in operational technology, and cybersecurity is playing an increasingly important role.

Weak data security can lead to the loss of sensitive business information. The future implementation of European regulations (NIS2 and CRA) also compels companies to address these issues.

In summary, we identify various trends and developments within the Maintenance sector. Notably, cost increases, changes in work culture, and the loss of craftsmanship are trends whose impact on companies in management and maintenance has significantly increased over the past year. Additionally, the technical labor market shows that structural challenges, such as attracting technically and technologically skilled personnel and the outflow of retiring employees, continue to put pressure on maintenance firms.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 45

46 | Bronnenlijst

BRONNENLIJST 1.

KVK Onderzoeksrapport Ondernemen 2023.

19.

Techniekpact ‘publiek-privaat samenwerken’ (2024)

2.

CBS 3 op de 10 bedrijven ondervinden problemen in toeleveringsketen (2024).

20.

Katapult https://netwerk.wijzijnkatapult.nl/map/netwerk/?

3.

KVK Duurzaamheidsrapportage CSRD: dit betekent het voor jou (2024).

21.

https://www.techgelderland.nl/

22.

4.

EIB Klimaatenquête 2022-2023 van de Europese Investeringsbank (2023).

MKB-Nederland ‘Beter Geregeld. Voorbeelden voor handvatten hoe het beter kan voor ondernemers met minder en betere regels’ (2024).

23.

Topsectorenergie.nl Duurzame en inclusieve arbeidsparticipatie: de energietransitie biedt perspectief (N.D.).

Bouwbelang ‘Onderzoek: ‘Vleermuisdetectie kan isolatietempo redden’ (2024).

24.

6.

NVDO Poll, Augustus 2024.

De Ingenieur ‘Pilot met ‘asfalttrein’ voor circulair onderhoud’ (2024).

25.

7.

Katapult Smart Maintenance MKB (N.D.).

ING Sector thema update Building & Construction - ING (2023).

8.

WNL Steeds minder bouwvakkers in Nederland: ‘Over 100 jaar geen Domtoren meer’ (2024).

26.

PwC and Mainnovation Digital Trends in Maintenance & Asset Management, 2023.

9.

Monitor Techniekpact Aantal instromende studenten dat kiest voor het techniekonderwijs (2024).

27.

ING Food & Agri: Robotisering biedt voedingsindustrie de helpende hand (2024).

10.

EenVandaag Rekenkamer waarschuwt voor tekort van 25 miljard voor onderhoud door Rijkswaterstaat en Prorail.

28.

Rijkswaterstaat ‘Duurzamer onderhoudscontract voor de Eemsgeul gestart’ (2023).

11.

NOS NPO1, Hoe toekomstbestendig is ons spoor? (2024).

29.

PwC ‘familie en vermogen in het bedrijf’. (N.D).

12.

Industrie Vandaag 5 Trends die de toekomst van het elektriciteitsnet bepalen (2022).

30.

Guardian ‘Water companies in England face outrage over record sewage discharges’, (2024).

13.

NVDO 26 september; Technical Safety: Cybersecurity in OT NVDO.

31.

Guardian ‘4m hours of raw sewag -discharges in England last year figures expected to show (2024).

14.

Industrie Vandaag ‘Waarom ook kleinere bedrijven meer aan digitalisering moeten doen’ (2024).

32.

ABN AMRO ‘Hoge arbeidskosten, krappe budgetten en verstopte pijplijn treffen bouw’, (2024).

15.

Innovation Quarter ‘Veiligheidsuitdagingen voor kritieke infrastructuur door opkomst van quantumtechnologie’ (2023).

33.

TNO Vernieuwing bestaande infrastructuur steeds harder nodig, (2023).

16.

TBRM ’Blog Trends in de technische arbeidsmarkt, wat zijn de verwachtingen voor 2024’ (2024).

34.

TNO innovatieve maakindustrie cruciaal voor de Nederlandse economie - TNO Vector, (2024).

17.

Esser, K. ‘Waar is je online kantoor?’ (2024)

35.

Digiwerkplaats MKB West-Brabant.

36.

18.

Food Tech Event ‘Paneldiscussie machinebouw in food: samenwerken en alert blijven’ (2024)

High Tech Systems ‘Meerderheid industrie denkt in vijf jaar volledig geautomatiseerd te zijn’, (2024).

5.

37.

Industrie vandaag ‘De kracht van OT-IT-integratie voor de beveiliging van industriële en productieomgevingen’, (2024).

38.

Industrie vandaag ‘Food Tech Event techniek voedt de toekomst van de voedingsindustrie’, (2024).

39.

NVWA ‘Veel misleidende claims bij eiwitrijke producten’, (2024).

40.

H20 waternetwerk ‘Nieuw EU-waterregels fnuikend voor innovatieve farmacie’, (2024).

41.

AD ‘Renovatie Binnenhof is een nachtmerrie. Hoe acht eeuwen achterstallig onderhoud zorgt voor een prijskaartje van 2 miljard (2024).

42.

Technieknederland Installatiebranche ziet terugval productievolume, 2024.

43.

Voor meer informatie over dit onderwerp verwijzen we graag naar de NVDO Podcast Oor voor Onderhoud, aflevering 19: Data; hoe kom je eraan en wat kan je ermee?

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 47

48 | Update Technische Arbeidsmarkt

UPDATE TECHNISCHE ARBEIDSMARKT

INHOUDSOPGAVE Introductie

Management samenvatting Executive summary Deel 1

Deel 2

Deel 3

1.1 1.2 1.3 1.4

Huidig personeel Groei personeelsbestand neemt toe Opbouw personeelsbestand Technisch en Technologisch geschoold personeel Ziekteverzuim

54 55 59 60

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Instroom van personeel Samenstelling vacatures en stageplekken Tekorten in Technisch en Technologisch geschoold personeel Kennisbehoeften in Beheer en Onderhoud Effect van digitalisering op werkzaamheden Kwalificatie eisen

62 63 63 65 65

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Uitstroom van personeel Totale uitstroom in cijfers Redenen voor vertrek Richting na uitstroom Aandeel flexibele arbeidskrachten en verwachte groei Hybride werken

67 68 68 69 71

Inspiratie

72

Functiehuis Strategische functies Tactische functies Operationele functies Uitvoerende functies

78 81 83 84

Deel 4 Deel 5

5.1 5.2 5.3 5.4

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 49

UW MRO PARTNER IN ASSET MANAGEMENT EN ONDERHOUDSPLANNING

MRO TOTAALLEVERANCIER

Hoofdvestiging: Turfschipper 27, 2292 JC Wateringen Postbus 150, 2290 AD Wateringen +31 (0)174 20 49 00 info@bernardsanders.com

Met twee voorraadhoudende vestigingen is IP Sanders gespecialiseerd in de toelevering van technische (MRO) componenten en ondersteunende diensten voor Zuid-Holland en de Europoort. In dit gebied zijn wij dan ook de ideale totaalleverancier met een zeer uitgebreid assortiment van ruim 700.000 producten. Een belangrijk deel hiervan vindt u terug in de webshop met scan app.

Webshop

SPECIALIST IN LAGERTECHNIEK IP Sanders is als één van de eerste SKF dealers dé lager specialist in Zuid-Holland. Als officieel geautoriseerd SKF dealer, met een zeer uitgebreide voorraad, leveren wij altijd originele SKF producten van zeer hoge kwaliteit.

Ook alle andere merken zoals INA, FAG of Timken worden door IP Sanders geleverd. Ook voor afdichtingen, smeersystemen, conditiebewaking en meetapparatuur is IP Sanders hèt adres.

Lagertechniek IP Sanders is lid van IP IndustriePartner, een coöperatie van specialisten, specifiek voor de industrie, opererend in Nederland en België. Voor meer informatie zie: www.industriepartner.nl

IP Sanders en IP IndustriePartner zijn lid van ONE, een Europees samenwerkingsverband van MRO en OEM specialisten.

Voor meer informatie zie: www.one4europe.org/nl

ASSET MANAGEMENT Om het beste uit uw bedrijfsmiddelen te halen, zijn gerichte inspanningen nodig op alle gebieden, van voorraadoptimalisatie tot onderhoudsplanning. Ontdek de mogelijkheden die wij u bieden om uw productiviteit te verbeteren via onze uitgebreide asset managementservices.

Asset management

INTRODUCTIE De vooruitgang in onze samenleving valt en staat met sterke techniek en technologie. Maar de technische arbeidsmarkt staat onder druk omdat de instroom van technisch talent achterblijft. Waar enerzijds het realiseren van de (maatschappelijke) transities, zoals de energietransitie, de circulaire transitie en de digitale transitie, de vraag naar technisch geschoolde werknemers doet toenemen, zorgen anderzijds vergrijzing en teruglopende studentenaantallen in technische studies voor een beperkt aanbod op de technische arbeidsmarkt. Het vinden van geschikt personeel is voor bedrijven binnen Beheer en Onderhoud een opgave. Voor professionals en werkgevers binnen Beheer en Onderhoud is deze veranderende arbeidsmarkt niet nieuw, desalniettemin vergt het de nodige inspanning om kansen te benutten en uitdagingen het hoofd te bieden.

Bedrijven spelen in op het beperkte talent door bijvoorbeeld toelatingseisen te versoepelen, zelf te investeren in (bij)scholing van werknemers en creatieve manieren te bedenken om de arbeidstekorten te doen afnemen. Bedrijven staan er niet alleen voor om deze tekorten op te lossen. Er ontstaan steeds betere samenwerkingen tussen bedrijven, het onderwijs en publieke partijen gericht op het aanpakken van de krapte van de arbeidsmarkt.

Naast het werven en behouden van talent, is diversiteit een ‘hot item’ voor bedrijven. Hierin staat niet alleen het aantrekken van een diverse groep werknemers centraal, maar ook het creëren van een inclusieve werkomgeving waar die diversiteit tot haar recht komt. Al deze factoren in ogenschouw nemende, doet de krappe arbeidsmarkt een beroep op de samenwerking, veerkracht en creativiteit van professionals en werkgevers binnen Beheer en Onderhoud.

Aan de hand van de volgende vijf subthema’s bespreken we de ontwikkelingen van de technische arbeidsmarkt in deze jaarlijkse update: ▶ Het huidige personeelsbestand: hier wordt gekeken naar de groei en opbouw van het personeelsbestand in Beheer en Onderhoud, waaronder de man/vrouw verhouding, ziekteverzuim, gemiddelde leeftijd en herkomst van medewerkers ▶ Instroom van nieuw personeel: samenstelling van vacatures, tekorten in technisch en technologisch personeel, kennisbehoeften en kwalificatie eisen ▶ Uitstroom van personeel: hierbij wordt gekeken naar de totale uitstroomcijfers en de richting van werknemers na uitstroom, redenen voor vertrek en flexibele arbeidskrachten ▶ Inspiratie: De Jong Professional aan het woord ▶ Functiehuis: generieke functieomschrijvingen, salarisindicaties en ervarings- en opleidingsniveaus voor de verschillende relevante functies binnen Beheer en Onderhoud Informatie over de data waarop de technische arbeidsmarktanalyses zijn gebaseerd, is beschreven in de algemene verantwoordingsparagraaf in hoofdstuk 1 van het Onderhoudskompas, Generieke Deel.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 51

52 | Executive summary

MANAGEMENT SAMENVATTING Na een afname in de groei van het personeelsbestand in 2023, is de stijgende lijn van de jaren ervoor in 2024 weer voortgezet. Desalniettemin blijft arbeidsmarktkrapte nog steeds een grote rol spelen, met name bij technisch en technologisch geschoold personeel. Een zichtbare ontwikkeling is het stijgende aandeel vrouwen dat werkzaam is in Beheer en Onderhoud, dat in het afgelopen jaar met 9,9% een recordhoogte heeft bereikt. Het ziekteverzuim in de sector is met 5,4% vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde van 5,3%.

Ruim tweederde van de uitgezette vacatures in het afgelopen jaar was gericht op het aantrekken van technisch personeel. Daarbij verwachten minder bedrijven ook nog eens voldoende technisch personeel aan

te kunnen trekken ten opzichte van vorig jaar. Ook technologische vacatures blijken lastig te vervullen, al is de vraag hiernaar kleiner. De oplossing voor het arbeidstekort kan niet van één partij komen. Samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs – in de vorm van publiek-private samenwerkingsverbanden – is hierbij cruciaal.

De uitstroom uit Beheer en Onderhoud is afgelopen jaar gestegen. Dit is met name te wijten aan pensionering en ontevredenheid van medewerkers. Bovendien verlaat een groter deel van deze uitstromers Beheer en Onderhoud in vergelijking met vorig jaar: 39% tegenover 28%.

EXECUTIVE SUMMARY After a decline in the growth of the workforce in 2023, the upward trend of previous years resumed in 2024.

Nevertheless, labor market tightness continues to play a significant role, particularly for technical and technological staff. A visible development is the increasing proportion of women employed in Maintenance, which reached a record high of 9.9% over the past year. The absenteeism rate in the sector stands at 5.4%, comparable to the national average of 5.3%.

Over two-thirds of the vacancies posted in the past year were aimed at attracting technical staff. Additionally, fewer companies expect to attract sufficient

technical personnel compared to last year. Technological vacancies also prove difficult to fill, although the demand is smaller. The solution to the labor shortage cannot come from one party alone. Collaboration between government, business, and education—in the form of public-private partnerships—is crucial.

Staff turnover in Maintenance increased over the past year. This is mainly due to retirement and employee dissatisfaction. Furthermore, a larger proportion of these leavers are exiting Maintenance compared to last year: 39% versus 28%.

Figuur 1: Belangrijkste cijfers huidig personeel in Beheer en Onderhoud

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 53

54 | Huidig personeel

Deel 1

HUIDIG PERSONEEL

Ten opzichte van de voorgaande jaren is er een aantal opvallende ontwikkelingen in het personeelsbestand van Beheer en Onderhoud. De afgezwakte groei in het personeelsbestand van het voorgaande jaar is niet doorgezet. Het personeelsbestand is namelijk met 3,7% sterker gegroeid dan voorgaande jaren.

Ook wat betreft het diversiteitsbeleid zijn de dalende trends van het voorgaande jaar verdwenen. Bijna 1 op de 10 werknemers in Beheer en Onderhoud is vrouw.

Landelijk is volgens CBS1 1 op de 4 jonge technici vrouw, dus Beheer en Onderhoud weet in verhouding nog te weinig vrouwen aan te trekken. Toch is het aantal vrouwen binnen Beheer en Onderhoud gestegen ten opzichte van vorig jaar. Volgens is 1 op de 4 jonge technici vrouw. Daarmee is het aantal vrouwen gestegen ten opzichte van vorig jaar. Het ziekteverzuim is na een daling in 2023 gestegen van 4.6% naar 5,4% in 2024 en daarmee vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde van 5,3%.

1.1 Groei personeelsbestand neemt toe

Figuur 2: Aandeel van bedrijven dat is gegroeid, gelijk gebleven of gekrompen

Ondanks de ervaren groei, blijft de behoefte aan meer personeel bestaan, die in de huidige krappe arbeidsmarkt niet gemakkelijk vervuld kan worden.

Naast de vervangingsvraag door het ouder wordende personeelsbestand, blijft de behoefte aan nieuwe instroom bestaan.

Het personeelsbestand van organisaties binnen Beheer en Onderhoud is het afgelopen jaar toegenomen met gemiddeld 3,7 %.

De groei ligt boven de nationale groei van de werkzame beroepsbevolking van 2,0% volgens de arbeidsmarktcijfers van CBS uit 2023. Na de dip in 2023 kijken we binnen Beheer en Onderhoud dus naar een positieve ontwikkeling in 2024, ook als we kijken naar 2020 en 2022. 51% van de organisaties ervaart een groei in het aantal personeelsleden. Ongeveer 1 op de 3 bedrijven is wat betreft de bedrijfsomvang niet veranderd en 17% heeft een krimp ervaren.

1

Figuur 3: Groei van personeelsbestand in de afgelopen vijf jaar

CBS, Vier keer zoveel mannen als vrouwen onder jonge technici, (2023)

1.2 Opbouw personeelsbestand 1.2.1 Gemiddelde leeftijd personeelsbestand De gemiddelde leeftijd van de maintenance professional blijft constant2

Na een toename van de gemiddelde leeftijd van het personeelsbestand in Beheer en Onderhoud tussen de jaren 2016 en 2019, is de gemiddelde leeftijd bij bedrijven in de sector sinds 2020 constant gebleven: 46 jaar. De gemiddelde leeftijd van de werkzame beroepsbevolking in Nederland is 42 jaar, waarmee de gemiddelde leeftijd in Beheer en Onderhoud 4 jaar hoger is. Ondanks een stabilisatie van de gemiddelde leeftijd sinds 2020, blijft er een reden tot zorgen vanwege de vergrijzing in Nederland. Er gaat een grote groep de arbeidsmarkt verlaten en de instroom van jongeren blijft hierbij duidelijk achter.

Figuur 4: Gemiddelde leeftijd binnen Beheer en Onderhoud

1.2.2 Aandeel vrouwen in personeelsbestand neemt toe

Het aandeel vrouwen binnen Beheer en Onderhoud bereikt met 9,9% het hoogste punt in de laatste 8 jaar

Ondanks een jaarlijkse fluctuatie, is het percentage vrouwen dat werkzaam is binnen Beheer en Onderhoud tussen 2016 en 2023 significant gestegen van 5,2% naar 9,9%. Een goed teken wat betreft de diversiteit van het personeelsbestand, al blijft er nog voldoende ruimte om het aandeel vrouwen te verhogen.

Met het oog op de schaarste in personeel, liggen hier veel mogelijkheden.

2 3 4 5

Figuur 5: Percentage vrouwen in personeelsbestand

4 Tips om technische functies ook voor vrouwen aantrekkelijk te maken: 1. Introduceer rolmodellen en counterstereotypes3: Zorg ervoor dat vrouwen in technische functies zichtbaar zijn, binnen en buiten het bedrijf. Laat vrouwelijke technici optreden als rolmodellen tijdens open dagen, in marketingcampagnes, en in de media. Dit helpt om het idee te normaliseren dat vrouwen net zo goed in de techniek thuishoren als mannen. Ga hierin de samenwerking aan met VHTO 2. Maak technische functies en werkomgevingen aantrekkelijker voor vrouwen4: Benadruk in vacatureteksten dat het bedrijf open staat om het gesprek aan te gaan over een prettige inrichting van de technische functie en de werkomgeving.

Zorg ook voor secundaire arbeidsvoorwaarden die aantrekkelijk zijn voor vrouwen, zoals goede regelingen voor zwangerschapsverlof en kinderopvang 3. Voer gerichte wervings- en selectiecampagnes5: Selecteer kandidaten op basis van talent en potentieel in plaats van uitsluitend op ervaring. Gebruik hiervoor digitale tools zoals games of online simulaties om objectief te selecteren en de kans op discriminatie te verkleinen. Zorg ervoor dat de Maintenance Manager gericht is op diversiteit en dat het selectieproces aangepast wordt om vooroordelen te verminderen

Techniekpact, M/V kenmerken technische arbeidsmarkt, (2024) Bureau Techniek, Steeds meer vrouwen in de techniek!, (n.d.)

FME, Met kleine stappen krijg je al meer vrouwen in de techniek, (2024) Bergwerk, Zo krijgen wij meer vrouwen in de techniek!, (2022)

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 55

56 | Huidig personeel

4. Pas het imago en de communicatie van het bedrijf aan5: Werk aan het bedrijfsimago door in de marketing en campagne vrouwen te representeren. Neem eventuele vooroordelen weg door in vacatureteksten en tijdens sollicitatiegesprekken duidelijk te maken hoe het bedrijf omgaat met bijvoorbeeld fysiek zwaar werk en werk-privébalans. Laat zien dat technische functies ook voor vrouwen uitdagend en aantrekkelijk zijn.

sante bevinding die uitnodigt om na te denken over hoe aan de toekomstige vraag aan arbeidskrachten wel kan worden voldaan, aangezien de huidige en toekomstige instroom van de nationale arbeidsmarkt niet voldoende zal zijn.

1.2.3 Herkomst van medewerkers

Het aandeel medewerkers met een migratieachtergrond binnen Beheer en Onderhoud bedraagt 22%

Er wordt gesproken over een migratieachtergrond wanneer ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren. Het aandeel van mensen met een migratieachtergrond van de gehele werkzame beroepsbevolking is volgens het CBS 25%, dit is iets meer dan binnen Beheer en Onderhoud. Er wordt goed gewerkt om mensen met een migratieachtergrond te enthousiasmeren voor de sector. Er liggen nog meer kansen om voor Beheer en Onderhoud om dit aandeel te vergroten, en hiermee de krapte op de arbeidsmarkt deels te laten afnemen. Door het huidige personeelsbestand te diversifiëren wordt de sector ook aantrekkelijker voor mensen met een niet-Nederlandse achtergrond.

Figuur 7: S telling over het verhogen van inzet van arbeidsmigranten

1.2.4 Opleidingsniveau van het personeelsbestand

De meeste personeelsleden genoten een mbo 3 en 4 of hbo-opleiding

Het opleidingsniveau van de maintenance professional bestaat bijna voor de helft uit mbo 3 en 4- en een derde uit hbo-geschoolden. Dit heeft uiteraard te maken met de praktische aard van het werk binnen Beheer en Onderhoud, waar (praktijk)opleidingen een essentieel onderdeel van zijn. De landelijke trend van het dalende aantal studenten op het mbo is een nadrukkelijke reden tot zorg binnen Beheer en Onderhoud. Ondanks de jarenlange inzet om meer technisch geschoolden op de arbeidsmarkt te verwelkomen, is het aantal technisch gediplomeerden in het mbo sinds 2017 niet of nauwelijks gestegen. Zo blijft het aandeel jongeren dat voor een technische studie kiest, steken op 28% (mbo) en 23% (hbo)6.

Figuur 6: Herkomst van medewerkers

De behoefte aan nieuwe arbeidskrachten is groot.

De NVDO vroeg haar achterban naar de inzet van arbeidsmigranten: meer dan de helft van de respondenten geeft aan dat het niet noodzakelijk is om de inzet van arbeidsmigranten te vergroten. Een interes6

CBS, De arbeidsmarkt in cijfers, (2023)

Figuur 8: Gemiddeld opleidingsniveau van het personeelsbestand

UPDATE

Defensie als een van de grootste werkgevers Defensie beschermt wat ons dierbaar is. Het belangrijkste kapitaal van Defensie is haar personeel. Met zo’n 55.000 medewerkers is het een van de grootste werkgevers. Onze militairen vormen het grootste deel van de organisatie en verdedigen Nederland, de (economische) belangen en bevriende landen. Ze komen op voor anderen en ondersteunen bij rampen.

Maar ook het burgerpersoneel draagt met ruim 15.000 medewerkers bij aan vrede, vrijheid en veiligheid in de wereld, door het geven van ondersteuning en het verzorgen van materieel en IV-systemen. Militairen én burgerpersoneel zijn elk vanuit hun eigen expertise van onschatbare waarde in het vervullen van de missie van Defensie.

Gezocht. Defensie is op dit moment op zoek naar ICTspecialisten op mbo-, hbo- of wo-niveau voor verschillende onderdelen van de organisatie. Zij ondersteunen de organisatie vanuit uiteenlopende expertises, bijvoorbeeld op het gebied van big data, informatiebeveiliging, cybersecurity en netwerken. Zij houden zich onder andere bezig met het verzamelen en analyseren van informatie vanuit missies. Weer andere ICT-collega’s zorgen ervoor dat deze informatie goed beveiligd is. Ook zorgen zij ervoor dat ICT gedreven materieel goed beveiligd is, denk aan wapensystemen in voertuigen, simulatoren en smartphones. Naast ICT-specialisten zoekt Defensie ook inkopers en technisch personeel op mbo-, hbo- of wo-niveau.

‘Tonny van den Belt’

Foto; Werken voor Nederland

Aantallen personeel bij Defensie Defensie: 69.817 Militair: 41.380 (Man: 36.347 Vrouw: 5.033) Burger: 21.674 (Man: 15.253 Vrouw: 6.421 ) Reservist: 6.763 (Man: 5.707 Vrouw: 1.056) Marine: 11.541 / Landmacht: 23.826 / Luchtmacht: 8.250 / Marechaussee: 7.903 / Bestuursstaf: 3.456 / Defensie Ondersteuningscommando: 9.456 / Commando Materieel en IT: 5.385

Computer is het wapensysteem, data de munitie. Door gebruik te maken van big data, wil de Koninklijke Luchtmacht haar informatiedominantie vergroten. Want kennis geeft een voorsprong op de tegenstander. Om de mogelijkheden van big data te beproeven, werkt een team dataspecialisten samen in de Data Science Cell. Luitenant-kolonel Tonny van den Belt stuurt dit team van professionele data-pioniers aan. De luchtmacht is in transitie.

Onder de noemer ‘5e generatie luchtmacht’ investeert de luchtmacht de komende jaren in wendbaarheid van de wapensystemen, versterking van het operationeel niveau en het verkrijgen van informatiedominantie.

Van den Belt; “Informatiedominantie maakt je sneller, sterker en beter. Met de juiste kennis kunnen we sneller besluiten nemen en acteren.

Daarvoor moeten we dus ook sneller informatie vergaren, analyseren, verrijken en delen”.

Fundament van data. Van den Belt verwacht dat de diversiteit in de samenstelling van de Data Science Cell een belangrijke succesfactor gaat worden. “Wat alle ‘cell-genoten’ verenigt is de passie voor data en airpower. De luchtmacht hecht terecht van oudsher veel waarde aan ervaring, intuïtie en autoriteit van onze militairen en burgermedewerkers. Daar willen we een fundament van datascience onder plaatsen. In ‘the heat of the moment’ moet je uiteraard kunnen terugvallen op operational art. Toch wordt de luchtmacht steeds meer datagedreven. Zonder data science ben je nu en in de toekomst kwetsbaar en minder ‘on top of your game”.

Om dit proces verder vorm te geven, zijn nieuwe collega’s hard nodig!

‘Data Science Cell kraakt hersens op big datavraagstukken’ NVDO Onderhoudskompas 2024 | 57

58 |

Waar het aantal instromende studenten dat kiest voor techniekonderwijs in de schooljaren 2013/14 tot 2023/2024 redelijk constant is gebleven (variatie mbo: 27-29%, hbo: 23-25% en wo: 34-36%), zien we dat het aantal studenten dat instroomt in techniekonderwijs sinds het schooljaar 2021/22 afneemt, met name op mbo- en hbo-niveau7. De afnemende interesse in techniek wordt al jaren gewijd aan het imago van technische opleidingen, en het aanzien van vakmanschap wat in andere landen hoger is dan in Nederland8. De financiële beloning heeft tevens invloed. Het beeld heerst dat Nederland vooral een sterke diensten- en kenniseconomie heeft. Jongeren stellen zich dan de vraag of er voldoende toekomst is in bepaalde technische sectoren waar een specialistische beroepsopleiding vereist is. Door blijvende automatisering en uitbesteding aan lagelonenlanden, kunnen studenten denken dat ze op de lange termijn hun vak niet kunnen uitoefenen voor een redelijk loon. Zij kiezen dan voor algemene opleidingen die ze in staat stellen op een later moment te kiezen in welke sector ze willen werken.

de organisatie gaat niet alleen over een verscheidenheid van individuen (gender, religie, cultuur, leeftijd, seksuele voorkeur, fysieke mogelijkheden, opleidingsniveau, et cetera), maar ook om het erkennen, waarderen én effectief benutten van deze verschillen. Goed diversiteitsbeleid draagt bij aan een inclusieve werkomgeving waarin alle individuen, ongeacht eventuele verschillen, gelijke kansen en respect krijgen. Een diverse werkvloer kan bovendien leiden tot meer creativiteit, innovatie, en een bredere kijk op problemen, wat uiteindelijk ook nog kan leiden tot betere bedrijfsresultaten.

Figuur 10: Mate van diversiteit op de werkvloer

Toch bestaat er bij meer dan de helft van de bedrijven binnen Beheer en Onderhoud nog potentie om diversiteit op de werkvloer te vergroten. Dit gaat enerzijds over het rekruteren en aannemen van nieuwe werknemers, maar ook over het aanpassen van de cultuur op de werkvloer.

Figuur 9: Aantal instromende studenten dat kiest voor techniekonderwijs (Monitor Techniekpact, 2024)

1.2.5 Toename in diversiteit op de werkvloer Toename van diversiteit op de werkvloer: 42% geeft aan dat er diversiteit is binnen de organisatie

Bij Beheer en Onderhoud geven steeds meer bedrijven aan een divers personeelsbestand te hebben: op dit moment geeft 42% het aan. Diversiteit binnen 7 8

Wat betreft rekrutering kan meer aandacht voor diversiteit centraal staan in de communicatie van het bedrijf via bijvoorbeeld de website en in vacatureteksten. Het expliciet benoemen dat de organisatie diverse en inclusieve werkomgeving nastreeft is van waarde, mits het natuurlijk ook nageleefd wordt.

Als we binnen diversiteit inzoomen op het aannamebeleid op genderdiversiteit, dat gaat om een gelijke vertegenwoordiging en inclusie van verschillende genders, geeft de onderhoudssector aan dat zij vooral voor de ‘beste’ kandidaten gaat. Uit figuur 11 blijkt dat ruim een kwart van de ondervraagden actief beleid voert op genderdiversiteit. Een klein deel noemt aandacht voor diversiteit als ‘onzin’. Er liggen dus nog

Techniekpact, Aandeel instromende studenten bètatechniek, (2023) Sociale Vraagstukken, Jongeren kiezen terecht niet voor een technisch beroep, (2014)

kansen om het aannamebeleid ten opzichte van genderdiversiteit te verbeteren.

4. Bewustzijn en training: Implementeren van programma’s die bewustzijn creëren over gendergerelateerde issues en het belang van inclusie 1.3 Technisch en Technologisch geschoold personeel

Figuur 11: Percentage bedrijven dat een actief genderbeleid voert

Bovendien gaat genderdiversiteit om het bevorderen van een evenwichtige verdeling tussen mannen, vrouwen, en mensen die zich identificeren buiten het binaire gendersysteem, zoals non-binaire of genderqueer. Het is van belang dat elk gender gelijkwaardig wordt behandeld, gerespecteerd wordt en kansen krijgt binnen de organisatie. Een genderdiverse werkvloer betekent dus niet alleen een diverse groep medewerkers, maar dat gaat ook om het creëren van een inclusieve werkomgeving waarin iedereen zich gewaardeerd en ondersteund voelt, ongeacht hun genderidentiteit. Genderdiversiteit is een belangrijk onderdeel van een bredere inclusieve cultuur en kan bovendien bijdragen aan betere prestaties, innovatie en tevredenheid op de werkvloer.

Om genderdiversiteit op de werkvloer te vergroten, kunnen bedrijven en organisaties letten op de volgende aspecten:

Het aandeel technisch en technologisch geschoold personeel loopt uit elkaar, waar het aandeel technisch geschoold personeel toeneemt, daalt juist het aandeel technologisch personeel

Het aandeel technisch geschoold personeel fluctueert al jaren rond de 70% met een uitschieter naar beneden met 62% in 2023. Het aandeel technologisch personeel laat een duidelijke dalende trend zien. Het tekort aan technologisch personeel binnen de huidige arbeidsmarkt zal hoogstwaarschijnlijk niet snel op te lossen zijn en vraagt daarom extra inzet door bedrijven binnen Beheer en Onderhoud.

Met technisch geschoold personeel wordt specialistisch geschoold personeel op het gebied van engineering en/of technische detailwerkzaamheden bedoeld.

Terwijl met technologisch personeel juist specialisten met technologieën als kunstmatige intelligentie (AI), Internet of Things en AR/VR worden bedoeld. De ontwikkeling die we zien – waar het technologisch personeel afneemt in een tijdperk waar nieuwe technologieën juist enorm toenemen – kan een reden zijn voor zorg.

1. Gelijke kansen: Zorg ervoor dat mensen van alle genders gelijke kansen krijgen op het gebied van werving, promotie, salaris en andere voordelen 2. Inclusieve cultuur: Creëer een werkomgeving waarin stereotypen en vooroordelen worden verminderd en waar iedereen zich veilig voelt om zichzelf te zijn 3. Leiderschapsontwikkeling: Bevorder genderdiversiteit op alle niveaus van de organisatie, dus ook in leiderschapsposities, om verschillende perspectieven te integreren in besluitvorming

Figuur 12: Gemiddeld aandeel technisch en technologisch geschoold personeel

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 59

60 | Huidig personeel

Technologisch personeel is van belang als het gaat om de toepassing van nieuwe technologieën, zoals AI. Een kort verkenningsonderzoek, dat we bij de voorbereiding van deze editie hebben laten uitvoeren door studenten Innovatiewetenschappen van de Universiteit Utrecht, ging in op de kansen en risico’s voor Beheer en Onderhoud. Zo kan Artificial Intelligence ingezet worden om onderhoud beter te voorspellen, waardoor de levensduur van assets verlengd kan worden en incidenten mogelijk kunnen worden voorkomen. Om deze kansen te kunnen verzilveren, zullen er systemen moeten worden ontworpen om risico’s te minimaliseren. Het aantrekken van technologisch personeel is dan ook van cruciaal belang om innovaties in de sector door te kunnen voeren. Kunstmatige intelligentie heeft veel potentie in de onderhoudssector, maar een succesvolle implementatie vereist een aanpak die technische, ethische en arbeidsgerelateerde factoren in overweging moet nemen. Bijscholen van medewerkers en bevorderen van samenwerking met ketenpartners is essentieel om de voordelen van AI te benutten en de risico’s te minimaliseren.

1.4 Ziekteverzuim Na een jaar met een lager ziekteverzuim dan het landelijke gemiddelde, ligt het ziekteverzuim in Beheer en Onderhoud nu rond het landelijk gemiddelde

Historisch gezien is het ziekteverzuim binnen Beheer en Onderhoud lager dan het landelijke gemiddelde, met uitzondering van 2021 en nu. Het landelijk gemiddelde is met 0.3% gedaald naar 5,3% en het gemiddelde binnen Beheer en Onderhoud is gestegen naar 5,4%. Arboned heeft (voor alle sectoren) onderzocht wat de grootste veroorzakers van verzuim zijn.

Griep en stress-gerelateerde klachten zijn volgens dit onderzoek de belangrijkste redenen voor verzuim.

Stress-gerelateerde klachten zijn onder andere het ervaren van spanning, overspanning en burn-outs. Veel voorkomende verschijnselen hierbij zijn piekeren, lusteloosheid en gespannenheid. Deze klachten worden overigens niet alleen door het werk veroorzaakt, maar ook door gebeurtenissen in het persoonlijke leven, zoals mantelzorg, echtscheiding of financiële zorgen.

Voor werkgevers is het belangrijk om hier blijvend

aandacht aan te besteden en een persoonlijke aanpak te hanteren om dit soort klachten te herkennen en te voorkomen.

Figuur 13: Gemiddeld ziekteverzuim

UPDATE

Valgevaar grote oorzaak arbeidsongevallen De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft recent in totaal 2.448 ongevalsonderzoeken afgerond. Daarbij waren 2.386 slachtoffers betrokken, waarvan 69 dodelijk. Dat staat in de jaarlijkse Monitor arbeidsongevallen. De meeste arbeidsongevallen vinden plaats bij waterbedrijven en afvalbeheerders. Ook de bouwsector, landbouw, bosbouw en visserij, vervoer en opslag en de industrie scoren hoog. Bij kleine bedrijven gebeuren veel vaker ongevallen dan bij grote bedrijven.

Mannen zijn veel vaker slachtoffer van een arbeidsongeval dan vrouwen. Mensen van 55 jaar of ouder zijn ook vaker slachtoffer, met name in de sector zorg, maar bijvoorbeeld in de landbouw, bosbouw en visserij zijn juist mensen jonger dan 25 jaar vaker slachtoffer. 'Vallen' is het meest voorkomende ongevalstype.

Verder ziet de Arbeidsinspectie dat er relatief vaak ongevallen plaatsvinden met vorkheftrucks, pallethefwagens en ladders.

Arbeidsmigranten. In de monitor wordt jaarlijks een doelgroep bepaald waarnaar een verdiepend onderzoek wordt gedaan.

Dit jaar zijn dat arbeidsmigranten. Deze doelgroep is mede gekozen naar aanleiding van de maatschappelijke en politieke aandacht hiervoor. In dit onderzoek bekijkt de Arbeidsinspectie de groep niet-Nederlandse slachtoffers die stonden ingeschreven in de Registratie Niet Ingezetenen (RNI) zonder geregistreerd tijdelijk verblijfsadres. De RNI is onder andere bedoeld voor personen die korter dan 4 maanden in Nederland verblijven en hier willen werken.

Er vinden relatief veel ongevallen plaats met arbeidsmigranten in de RNI. Het aantal ongevallen per 100.000 banen bedraagt namelijk 37. Bij de overige slachtoffers (Nederlanders en arbeidsmigranten die bij gemeenten ingeschreven staan) is dat aantal 26. Verder is het overlijdenspercentage bij de groep arbeidsmigranten in de RNI dubbel zo hoog. In 4 procent van de gevallen is er namelijk sprake van overlijden, terwijl dit bij de overige slachtoffers 2 procent is. De meeste ongevallen met arbeidsmigranten in de RNI vinden plaats in de metaalindustrie, slachterijen en landbouw, bosbouw en visserij. Verder zijn slachtoffers uit de groep arbeidsmigranten in de RNI vaker uitzendkracht, jongere en erg kort in dienst op het moment dat het ongeval plaatsvindt.

Melden is verplicht. Arbeidsongevallen moeten volgens de Arbeidsomstandighedenwet direct aan de Nederlandse Arbeidsinspectie worden gemeld. Dat moet gebeuren als het slachtoffer opgenomen wordt in het ziekenhuis, wanneer er sprake is van blijvend letsel of als het slachtoffer overleden is aan de gevolgen van het ongeval. Ook moet de werkgever het ongeval direct melden zodra bekend is dat er alsnog sprake is van een ziekenhuisopname of van blijvend letsel dat in verband kan worden gebracht met het arbeidsongeval.

De conclusies uit de Monitor arbeidsongevallen neemt de Arbeidsinspectie uit oogpunt van preventie mee in inspectieprojecten en de aanpak van arbeidsongevallen.

De Arbeidsinspectie ziet op basis van ervaringen een aantal mogelijke oorzaken voor de hogere percentages onder arbeidsmigranten

Arbeidsmigranten doen vaak ongeschoold, laagbetaald en tijdelijk werk, en dan ook nog in sectoren waar het risico op ongevallen al relatief groot is. Verder is op grond van ervaring de verwachting dat arbeidsmigranten door taal- en cultuurverschillen in sommige gevallen instructies en waarschuwingen mogelijk niet goed begrijpen. Ook kan er sprake zijn van een mogelijke afhankelijkheidssituatie van de werkgever, waardoor zij minder geneigd zullen zijn te klagen over onveilige omstandigheden.

Wanneer de werkgever nalatig is de risico's hiervan goed in te schatten en daar maatregelen op te nemen, kunnen deze factoren mogelijk oorzaken zijn van een arbeidsongeval.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 61

62 | Instroom van personeel

Deel 2

INSTROOM VAN PERSONEEL

Met 68% van de vacatures binnen Beheer en Onderhoud, zijn de meeste vacatures die in het afgelopen jaar zijn uitgezet gericht op het aantrekken van technisch personeel. Minder bedrijven ten opzichte van vorig jaar verwachten voldoende technisch personeel aan te kunnen trekken. Het aantal technologische vacatures is relatief laag, maar toch blijken ze het lastigst te vullen. Daar komt nog bij dat het merendeel van de bedrijven verwacht dat de kwalificatie-eisen bij deze vacatures nog hoger zullen worden.

Figuur 14: Belangrijkste cijfers instroom van personeel in Beheer en Onderhoud

2.1 Samenstelling vacatures en stageplekken Het aandeel technische vacatures blijft met 68% veruit het grootste type vacature binnen Beheer en Onderhoud. Daarnaast is 10% van de vacatures een stageplek, wat een grote vraag naar stagiaires toont. Landelijk zijn er tekorten aan stages en leerbanen, maar in Techniek is dit tekort het laagst9.

Het aannemen van stagiaires kent veel voordelen, zo leren stagiaires het bedrijf en de sector kennen, krijgen ze begeleiding on the job en is de kans dat ze blijven na hun stageperiode groter, omdat ze het bedrijf en de cultuur al kennen. Desalniettemin moet er letterlijk en figuurlijk ruimte zijn voor een stagiair binnen een bedrijf. Opleiden en begeleiden kost immers tijd.

9

Figuur 15: Samenstelling van vacatures in Beheer en Onderhoud

Hoe worden deze vacatures vervuld? Bedrijven in Beheer en Onderhoud geven aan dat hun wervingsacties het vaakst gericht zijn op het werven van medewerkers die momenteel bij collega-organisaties en concurrenten werkzaam zijn. Deze gewoonte biedt echter geen structurele oplossing voor het personeelstekort in de sector: alle bedrijven vissen op deze manier immers in dezelfde vijver zonder dat de focus ligt op het structureel vergroten van het aanbod in potentiële werknemers. Het werven van zij-instromers, buitenlandse arbeidskrachten en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt gebeurt nog te weinig. Hier valt winst te behalen.

S-BB, Tekorten aan stages en leerbanen: een veelheid van oorzaken, (2022)

2.3 Kennisbehoeften in Beheer en Onderhoud

Figuur 16: Wervingsacties binnen Beheer en onderhoud

2.2 Tekorten in Technisch en Technologisch geschoold personeel Minder vacatures voor technologisch geschoolden Uit figuur 15 blijkt dat 9% van de vacatures open staat voor technologisch personeel. Daarmee lijken nieuwe technologieën nog geen significante intrede gemaakt te hebben binnen Beheer en Onderhoud. Ondanks de relatief kleine vraag naar technologisch personeel, zijn de vacatures toch lastig te vullen. Figuur 17 laat namelijk zien dat slechts 47% van de bedrijven de verwachting heeft dat ze voldoende technologisch personeel aan zich kan binden.

38% van de bedrijven verwacht voldoende technisch personeel te kunnen binden. Dit is een sterke daling ten opzichte van de laatste 3 jaar. Meer bedrijven zoeken dus technisch personeel, wat overeenkomt met het groot aantal technische vacatures dat recentelijk wordt uitgezet (68%, zie figuur 15).

Figuur 17: Bedrijven die verwachten voldoende technisch en technologisch personeel te kunnen binden

10

Figuur 18: Aandeel respondenten dat behoefte heeft aan kennis, per kennisgebied

Bedrijven in Beheer en Onderhoud hebben met name behoefte aan vakinhoudelijke kennis. Denk hierbij aan technische kennis, kennis over innovaties en technologische ontwikkelingen en technologische kennis. Daarentegen is er minder behoefte aan zaken als organisatorische kennis en strategische kennis, projectmanagement, beheerprocessen en datamanagement.

Door gebruik te maken van kennismanagement, kan een bedrijf ervoor zorgen dat alle belangrijke kennis en informatie wordt gedeeld en geborgen blijft binnen de organisatie en niet verloren gaat op het moment dat werknemers een bedrijf verlaten10. Binnen de sector Beheer en Onderhoud schuilt er met het oog op de toekomstige uitstroom van oudere medewerkers het gevaar dat bedrijven te maken krijgen met kennisdrain. Kennismanagement is een proces, bestaande uit het identificeren, creëren, delen, gebruiken en beheren van kennis en informatie in de organisatie.

Wanneer dit consistent wordt uitgevoerd binnen de organisatie kan het diverse voordelen teweegbrengen, zoals: verbeterde besluitvorming, betere klanttevredenheid, betere samenwerking en communicatie, meer innovatie en creativiteit, continuïteit en dieper inzicht in de sector.

Bundeling Kennismanagement, wat is het eigenlijk?, (n.d.)

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 63

64 | Instroom van personeel

UPDATE

Kabinet investeert in Werkcentra door heel Nederland Het is belangrijk dat mensen en bedrijven weten waar ze hulp kunnen krijgen bij de zoektocht naar een baan of personeel, zeker gezien de personeelstekorten op de arbeidsmarkt. Het kabinet investeert daarom in Werkcentra door heel Nederland. Een Werkcentrum is 1 loket in de buurt waar je met verschillende hulpvragen terecht kunt. De komende jaren wordt hier € 86 miljoen extra voor gereserveerd. Dat schrijven minister Van Gennip van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en minister Schouten voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, mede namens minister Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat, minister Dijkgraaf van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en minister Paul voor Primair en Voortgezet Onderwijs, in een brief aan de Tweede Kamer.

Minister Van Gennip: “We hebben elkaar hard nodig op de arbeidsmarkt. Dat geldt voor mensen die nu nog aan de kant staan of hun baan dreigen te verliezen, maar ook voor werkgevers die personeel zoeken. Werk brengt mensen met elkaar in contact en draagt bij aan gelijkwaardige kansen. Het is van vitaal belang dat ondernemers talent weten te vinden. Daarom zorgen we ervoor dat straks in iedere regio 1 loket is waar mensen of bedrijven met een hulpvraag kunnen aankloppen”.

Minister Schouten: “Werk zorgt ervoor dat je je talenten kan benutten en je sociale netwerk vergroot. Dat kan een reguliere baan zijn, maar ook werk onder begeleiding op een aangepaste werkplek. Of bijvoorbeeld door werken en leren te combineren.

Werkcentra brengen al deze dienstverlening samen onder een dak en kijken met de werkzoekende wat de beste stap is richting werk.

Zodat iedereen naar vermogen kan meedoen op de arbeidsmarkt”.

‘Carola Schouten’

Foto; Ministerie SZW

1 loket per regio. Op dit moment zijn er 8 regio’s met een Werkcentrum, waarin overheidsinstanties, UWV, gemeenten, het bedrijfsleven, vakbonden en onderwijsorganisaties samenwerken.

Op andere plekken in Nederland zijn er vaak nog verschillende loketten, zoals regionale mobiliteitsteams, WerkgeversServicepunten en Leerwerkloketten. Daardoor sluit de dienstverlening niet goed op elkaar aan en weten mensen niet altijd waar ze terechtkunnen.

Het kabinet wil dat in alle 35 arbeidsmarktregio’s een Werkcentrum komt, zodat mensen en bedrijven door heel Nederland weten waar ze in de buurt kunnen aankloppen voor werk, de juiste scholing of geschikt personeel. Hier kan iedereen zonder afspraak terecht en ondersteuning krijgen, ongeacht de hulpvraag of uitkering die iemand heeft.

Met de investeringen in Werkcentra laat het kabinet vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar aansluiten. De maatregelen zijn onderdeel van het pakket aan hervormingen voor de arbeidsmarkt dat minister Van Gennip vorig voorjaar presenteerde.

‘We zorgen voor een sterkere verbinding tussen het sociale, economische en onderwijs domein’

‘Karien van Gennip’

Foto; Ministerie SZW

2.4 Effect van digitalisering op werkzaamheden Ruim de helft van de bedrijven in Beheer en Onderhoud verwacht dat verdere digitalisering de werkzaamheden zal vereenvoudigen. Zo kan bijvoorbeeld de Overall Equipment Effectiveness worden verhoogd door het gebruik van slimme sensoren en IoT-technologieën, waarbij intelligente machines een verstoring uit zichzelf vaststellen. Ook worden de controlemogelijkheden op afstand steeds groter met de verdere digitalisering van de onderhoudssector en de opkomst van nieuwe technologieën11.

Daarentegen geeft bijna 1 op de 3 respondenten aan dat door digitalisering de werkzaamheden complexer zullen worden. Oorzaken hiervoor zijn bijvoorbeeld de uitdagingen in adoptie van automatisering en robotisering en de grote stroom aan data die hieruit voortkomt en effectief beheerd en verwerkt dient te worden12.

Figuur 19: Verwachte invloed van digitalisering op werkzaamheden

2.5 Kwalificatie eisen Een ruime meerderheid (61%) van de bedrijven in Beheer en Onderhoud verwacht dat de kwalificatie-eisen voor technisch personeel in de sector zullen toenemen. Tegelijkertijd wordt een gebrek aan gekwalificeerde mensen het vaakst genoemd als belemmering bij het vinden van personeel. Binnen Beheer en Onderhoud geeft 36% van de bedrijven aan niet tevreden te zijn over de inhoud van opleidingen bij onderwijsinstellingen en kenniscentra en over de skills en competenties die daar worden aangeleerd. De combinatie van deze factoren zal er 11 12 13 14

naar verwachting voor zorgen dat het vinden van voldoende gekwalificeerd technisch personeel een nóg grotere uitdaging zal vormen. Daarnaast is het voor het zittende technisch personeel belangrijk dat hun competenties gedurende hun loopbaan worden afgestemd op de veranderende eisen in het werk. Daarom zijn ontwikkelmogelijkheden voor bestaand personeel essentieel, vooral nu de meerderheid verwacht dat kwalificatie-eisen zullen toenemen.

Figuur 20: Verwachting over kwalificatie eisen van technisch personeel

5 tips voor het op peil houden van kwaliteit13, 14 : 1. Personeel zelf opleiden: Richt een crash course in voor beginnende werknemers of koppel werknemers aan een ervaren medewerker (meester-gezel-principe) 2. Kennisbehoud organiseren: Identificeer waar en bij wie waardevolle kennis zit en bedenk hoe deze kennis het beste bewaard, gedeeld en doorgegeven kan worden binnen de organisatie 3. Leercultuur organiseren: De werknemer gaat samen met de leidinggevende kijken hoe het leerpad/ontwikkeltraject eruit ziet. De leidinggevende let erop dat dit ontwikkeltraject plaatsvindt door het in de HR-cyclus op te nemen en bijvoorbeeld in resultaatgesprekken samen te reflecteren op de voortgang 4. Op-maat training aanvragen: Trainingen voor professionals kunnen van grotere meerwaarde zijn als ze toegespitst zijn op de organisatie.

Nodig een expert uit om aan de slag te gaan met vraagstukken en casussen in de werkomgeving in de vorm van workshops. Maak er een leuke activiteit van voor medewerkers

KSB, Onderhoud 4.0: hoe digitalisering het onderhoud zal vereenvoudigen, (2024) Business & IT, De rol van digitalisering in de onderhoudssector, (2020) CBS, Drie kwart van de ondernemers ervaart personeelstekort, (2023) ROVC, TechBarometer, (2024)

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 65

66 | Instroom van personeel

5. Samenwerken met onderwijsinstellingen: Een beter curriculum komt tot stand door samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven. Investeer in toekomstig talent door betrokken te zijn bij relevante opleidingen.

Ook binnen onderwijs is er meer aandacht voor challenge-based en praktijkgestuurd leren, dus doe er je voordeel mee De oplossing voor het tekort in technisch personeel kan niet van één partij komen. Samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en onderwijs is cruciaal. Een kansrijke ontwikkeling zijn publiek-private samenwerkingen (PPS) waarbij een inhoudelijke samenwerking wordt aangegaan tussen bedrijven, overheden en kennisinstellingen die gaat om verbinden, afstemmen en kennisdelen.

Op dit moment maken ongeveer 21.000 technische bedrijven deel uit van een PPS, en dit aantal neemt toe. De meeste samenwerkingen richten zich op leven lang ontwikkelen – om te zorgen dat competenties van personeel blijven aansluiten op de veranderende eisen in het werk – en op onderzoek en innovatie van beroepspraktijk en/of onderwijs. Samenwerking tussen bedrijfsleven en onderwijs kan zorgen voor arbeidsbesparende en/of productiviteitsverhogende innovaties en toepassingen en zorgt ervoor dat opleidingen (beter) aansluiten op de veranderende vraag naar competenties in het bedrijfsleven.

Voor Beheer en Onderhoud liggen met name op dit laatste punt kansen om de aansluiting tussen opleiding en arbeidsmarkt te verbeteren. Op dit moment is ruim 1 op de 3 bedrijven binnen Beheer en Onderhoud niet tevreden over de vaardigheden van net-gediplomeerden. Het opleiden van jongeren voor de regionale arbeidsmarkt en het omscholen van technici, zodat zij duurzaam inzetbaar blijven, worden door deelnemende bedrijven dan ook het vaakst genoemd als reden voor participatie aan een PPS. Een voorbeeld van een PPS binnen de onderhoudssector is het Smart Maintenance-MBO. Verschillende bedrijven in de regio Amsterdam ontwikkelen daar in samenwerking met een onderwijsinstelling nieuwe curriculumelementen op mbo 3 en 4 niveau om technische vakmensen met de nieuwste Smart Mainte­ nance technieken kennis te laten maken en deze toe te passen op alle onderdelen van de onderhoudscyclus.

Deel 3

UITSTROOM VAN PERSONEEL

De uitstroom binnen Beheer en Onderhoud is gestegen van 4,3% vorig jaar naar 7,0% dit jaar. Deze uitstroom is met name te wijten aan pensionering en ontevredenheid van werknemers. Ten opzichte van voorgaande jaren is een klein deel (8%) van de uitstroom het gevolg van ontslag. Afgelopen jaar bleven er minder uitstromers binnen de sector werkzaam: dit aantal is gedaald van gemiddeld 72% in 2022 naar 61% in het afgelopen jaar. Het aantal flexibele arbeidskrachten is met 18% gelijk gebleven aan vorig jaar.

3.1 Totale uitstroom in cijfers

Figuur 21: Belangrijkste cijfers uitstroom van personeel in Beheer en Onderhoud

De uitstroom is 7%: een flinke toename in vergelijking met vorig jaar, maar in lijn met de landelijke trend die licht stijgend is15.

Figuur 22: Jaarlijkse uitstroom van personeel uit de organisatie

15

De huidige uitstroom heeft meerdere redenen. De vergrijzing is een belangrijke factor. Er komen in Nederland simpelweg minder arbeidskrachten bij dan dat er uitstromen door pensionering. Deze demo­ grafische trend leidt tot de historisch grote krapte op de arbeidsmarkt. Werknemers kunnen relatief gemakkelijk ander werk kiezen, er zijn namelijk meer banen beschikbaar dan dat er werkenden zijn. Dat zorgt ervoor dat werknemers sneller overstappen naar een andere baan, waar zij bijvoorbeeld verwachten zich beter te kunnen ontwikkelen en de arbeidsvoor-

CBS, Instroom en uitstroom werknemers per economische sector, (2024)

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 67

68 | Uitstroom van personeel

waarden en -omstandigheden beter zijn. Dit is een algemene trend op de Nederlandse arbeidsmarkt.

beidsongeschiktheid/ziekte is wel toegenomen van 2 naar 6%.

De vraag kan ook zijn: waarom was de uitstroom in 2022 relatief laag en is de uitstroom afgelopen jaar hoger? Een lage uitstroom heeft voornamelijk te maken met economisch perspectief. Wanneer er baanonzekerheid wordt verwacht, houden mensen hun baan aan. Dit wordt bevestigd in de cijfers. Toen in 2022 er in totaal een lage uitstroom was, was ontslag de veelvoorkomende reden (39%)Afgelopen jaar was er juist in totaal meer uitstroom (7,0%) en weinig gevallen van ontslag (8%), wat mede wordt veroorzaakt door de baanzekerheid die de huidige arbeidsmarktsituatie biedt.

Hoe werknemers beloond worden is van belang voor het behouden van personeel. Een beloningsstructuur kan op diverse manieren worden opgezet. 43% van de bedrijven geeft aan dat de beloningsstructuur is gebaseerd op prestaties (zowel van het bedrijf als van de professional zelf). Daarentegen is dat bij 28% van de bedrijven niet het geval. Het kan zijn dat er verschillende stijlen van belonen worden aangewend of dat er sowieso geen duidelijke beloningsstructuur aanwezig is (ook niet op prestaties).

3.2 Redenen voor vertrek

Figuur 24: S telling over de beloningsstructuur binnen de organisatie

3.3 Richting na uitstroom

Figuur 23: Redenen voor vertrek uit de onderhoudsorganisatie

De twee hoofdredenen voor vertrek zijn pensionering en ontevredenheid

Vergrijzing is al langer voelbaar in vrijwel alle sectoren, en is ook al jaren merkbaar in Beheer en Onderhoud. Werkgevers is per reden gevraagd hoeveel procent van hun personeel om deze is uitgetreden. Dan valt op dat voorheen mensen vooral uitstroomden vanwege ontevredenheid en daarnaast opvallend vaak vanwege ontslag door de werkgever. Ontevredenheid is nu nog steeds een belangrijke tweede reden, maar aanzienlijk minder groot dan voorgaande jaren.

Wellicht hebben onderhoudsbedrijven maatregelen doorgevoerd, waardoor personeel meer tevreden is, of is de perceptie veranderd vanwege andere redenen.

We constateren tevens minder ontslagen. De oorzaak kan de krapte op de arbeidsmarkt zijn, de werkgever kan immers niemand missen. Vertrek vanwege ar-

Figuur 25: Richting van personeel na uitstroom uit de onderhoudsorganisatie

Meer uitstromers Beheer en Onderhoud: van gemiddeld 28% naar gemiddeld 39% in 2023

Daarmee bereikt het percentage uitstroom uit de sector de stand van 2018 en is de sindsdien ingezette trend naar beneden doorbroken. Er is geen duidelijke reden waarom dit jaar meer mensen vertrekken naar een andere sector. Over het algemeen is de verwachting namelijk dat medewerkers binnen Beheer en Onderhoud gemakkelijk van baan kunnen wisselen

binnen hetzelfde domein omdat de ervaring en vaardigheden die ze opdoen breder toepasbaar zijn in het werkveld (en ook in Asset Management). Daarnaast wordt ervaring gewaardeerd door werkgevers, zeker met het oog op de aanhoudende personeelstekorten.

We zien dan ook dat nog steeds 61% van de uitstromers werkzaam blijft in de sector.

3.4 Aandeel flexibele arbeidskrachten en verwachte groei

Figuur 27: Verwachte groei in flexibele arbeidskrachten

De verwachting is dat het aantal flexibele arbeidskrachten zal groeien: dit is immers de trend in de samenleving16. Voor Beheer en Onderhoud kan het zo zijn dat bedrijven vooral merken dat medewerkers vaker als ZZP’er werken vanwege financiële redenen: er is een hoge vraag naar technisch personeel en dus kan er als zelfstandige goed verdiend worden. Bovendien bestaat er onvrede over de CAO’s die in deze sector van toepassing zijn. Zo staakten duizenden metaal- en techniekmedewerkers in juni 2024 vanwege een te lage inflatiecorrectie in de CAO17. Het tevreden houden van vaste werknemers met het oog op salaris is dus van belang.

Figuur 26: Aandeel flexibele arbeidskrachten (tijdelijke contracten, uitzendkrachten, oproepkrachten en ZZP’ers)

Het aandeel flexibele arbeidskrachten is gelijk gebleven

Binnen Beheer en Onderhoud is het bekend dat werknemers relatief vaak in vast verband werken.

De aard van de werkzaamheden vereist continuïteit en betrouwbaarheid in de bedrijfsprocessen, evenals specialisme van werknemers en kennis van veiligheidsnormen. Het opleiden van werknemers is een investering en een bedrijf spendeert tijd en geld liever aan een vaste kracht. Vaste werknemers zijn meer vertrouwd met de machines en hebben de expertise die moeilijker te vinden is bij flexibele arbeidskrachten.

Bovendien zijn vaste werknemers beter inzetbaar, onder andere omdat ze vaker beschikbaar zijn op korte termijn, waardoor bedrijfsprocessen continu en efficiënt kunnen verlopen.

16 17

CBS, Werkzame beroepsbevolking; positie in de werkkring, (2024) NOS, Duizenden metaal- en techniekmedewerkers staken, (2024)

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 69

70 | Uitstroom van personeel

UPDATE

Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie) Opdrachtgevers en opdrachtnemers (zzp'ers) hebben graag zekerheid over de arbeidsrelatie die ze met elkaar aangaan. Tot 1 mei 2016 kon dit met de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR). Daarna is deze vervangen door de Wet DBA. Deze wet heeft niet de duidelijkheid en rust gebracht die hij moest brengen. Het kabinet heeft daarom besloten de wet te vervangen.

De afgelopen jaren is het, door de krapte op de arbeidsmarkt, voor veel werknemers aantrekkelijk gebleken om een betrekking in loondienst te verruilen voor een rol als zzp’er. Werk genoeg en tegelijk biedt zelfstandig ondernemerschap meer flexibiliteit en autonomie in het bepalen van werktijden en de projecten die aangenomen worden. In veel sectoren (met name in de energievoorziening) is het aantal zzp’ers de afgelopen jaren toegenomen.

Daarmee is ook het verschijnsel schijnzelfstandigheid meer in de belangstelling komen te staan. Zo zou er sprake zijn van schijnzelfstandigheid wanneer een zelfstandige een sterke afhankelijkheid heeft met één opdrachtgever.

Opdrachtgever en zzp’er samen verantwoordelijk.

Opdrachtgevers en zzp'ers zijn samen verantwoordelijk voor de arbeidsrelatie die zij met elkaar aangaan. Zij moeten ervoor zorgen dat er duidelijkheid is over hun arbeidsrelatie. En dat er niet eigenlijk sprake is van loondienst. Gaat een zzp’er voor een opdrachtgever werken? Dan moeten zij samen bepalen of er sprake is van loondienst (een dienstbetrekking). In veel gevallen is het duidelijk dat hiervan geen sprake is. In twijfelgevallen kunnen zzp’ers en hun opdrachtgevers een modelovereenkomst gebruiken, maar dat is niet verplicht. Zzp’ers kunnen bij twijfel ook de ondernemerscheck van de Belastingdienst doen.

VBAR. Sinds 2016 is binnen de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) een aantal criteria vastgesteld over de wijze waarop een opdrachtgever invloed uitoefent op activiteiten van een freelancer. Bijvoorbeeld of een opdrachtgever mag bepalen met wie je werkt, waar en hoe lang, om te kijken of iemand werkt als schijnzelfstandige.

De afgelopen acht jaren heeft de Belastingdienst deze wet niet actief gehandhaafd, behalve in gevallen van kwaadwillendheid. Het daadwerkelijk verschil tussen een zzp’er en een werknemer bleef te onduidelijk. Vanaf 1 januari 2025 wordt verwacht dat de nieuwe wet ‘Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden’ (VBAR) in werking treedt. Deze wet moet meer duidelijkheid bieden over wanneer iemand als werknemer of als zelfstandige wordt beschouwd.

Webmodule beoordeling arbeidsrelatie: meer inzicht in arbeidsrelatie. Opdrachtgevers kunnen meer duidelijkheid krijgen welke contractvorm nodig is als zij een klus hebben. Mag voor die klus een zelfstandige ingehuurd worden? Of is er een arbeidsovereenkomst nodig? Door de vragenlijst in te vullen op de web module wordt dit duidelijk voor de opdrachtgever. Lees meer over de Webmodule Beoordeling Arbeidsrelatie (WBA) op de website Ondernemersplein van de Kamer van Koophandel (KvK). Of bekijk de pagina Maatregelen inhuur zelfstandigen.

Hoewel een betere handhaving van de huidige wet VBA de intentie heeft om schijnzelfstandigheid tegen te gaan, blijft er veel onzekerheid over de gevolgen voor zzp'ers. Met de invoering van nieuwe regels en strengere handhaving vanaf 2025 zullen veel zelfstandigen waarschijnlijk te maken krijgen met strengere controles, wat kan leiden tot herclassificatie als werknemer in plaats van als ondernemer.

3.5 Hybride werken

Figuur 28: Werklocatie van personeel binnen Beheer en Onderhoud

55% van de werknemers werkt fysiek op de locatie binnen Beheer en Onderhoud, 45% werkt hybride of thuis

Er is ten opzichte van voorgaande jaren een duidelijke stijging in werknemers die vanuit huis werken.

Hybride werken neemt ook toe. Thuiswerken is een breder gedeelde ontwikkeling in onze samenleving en Nederland is kampioen thuiswerken: volgens de meest recente CBS-cijfers18 uit 2023 werkt 52% van alle werkenden in Nederland soms of meestal thuis. In geen enkel EU-lidstaat is dit percentage hoger. Echter, het hangt sterk af van de sector. In 2024 Beheer en Onderhoud werkt 45% op zijn minst af en toe thuis.

Dat percentage is iets lager dan het gemiddelde in Nederland, aangezien veel van de werkzaamheden op locatie plaatsvinden. In technische beroepen (39,4%), dienstverlenende beroepen (14,6%) en in transport en logistieke beroepen (5%) werd om dezelfde reden het minst thuisgewerkt. Beroepen die juist hoog scoren in thuiswerken zijn die in de ICT (91%) en in management (82,3%)19.

18 19

CBS, Ruim helft Nederlanders werkt weleens thuis, (2024) CBS, Werkzame beroepsbevolking; thuiswerken, positie in de werkkring, kenmerken, (2024)

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 71

72 | Inspiratie

Deel 4

INSPIRATIE

TER INSPIRATIE

Na een combinatie van waterbouwkunde en constructiemanagement, is Arno Kemper afgestuurd bij Rijkswaterstaat waar hij gelijk de kans kreeg om te blijven werken. “Een mooi begin van mijn loopbaan, maar ik miste daar tijdens mijn opdrachten de combinatie van natte en droge infrastructuur die ik juist zo ontzettend leuk vind. Daarom ben ik rond gaan kijken en zo bij Arcadis terecht gekomen, leuk om ook eens aan de andere kant van de tafel te zitten”.

Projecten met een internationaal tintje. Van stormvloedkeringen tot bruggen en alles daar tussenin, Kemper vindt de multidisciplinaire kant van zijn werk heel tof. “Dat we internationaal opereren was een van de voornaamste redenen om hier te solliciteren. Zo mocht ik laatst voor een project naar Venetië en dat is toch wel erg gaaf. Daarbij ben ik ook blij dat er voldoende mogelijkheden zijn om hybride te werken. Dat maakt niet alleen het samenwerken met internationale collega’s makkelijker, het zorgt er ook voor dat ik niet tien uur per week aan het reizen ben tussen mijn woonplaats Amersfoort en het kantoor in Rotterdam”. Zonder die enorme reistijd is de 40-urige werkweek goed te doen, aldus Kemper . “Toen ons eerste kind werd geboren heb ik parttime werken overwogen, maar we hebben het zo kunnen regelen dat dat niet nodig was. Als ik minder was gaan werken, was het bovendien niet gelukt om al die (internationale) uitdagingen op te pakken die mijn werk nu juist zo leuk maken”.

Van Passief naar Actief. Kemper van mening dat de volgende generatie professionals actief moet worden benaderd. “Sollicitanten werven door ze bijvoorbeeld een brief te laten sturen, is naar mijn mening vandaag de dag minder succesvol. En de doelgroep actief berichten laten sturen door een recruitmentbureau lijkt mij ook niet de oplossing. Er worden daarbij soms gouden bergen beloofd die de werkgever uiteindelijk niet kan waarmaken en dat is jammer”.

Maar, wat werkt dan wel? “Tijdens mijn opleiding werd ik bijvoorbeeld bekend met verschillende bedrijven, waaronder Arcadis, door de organisatie van een aantal in-house dagen. Dat geeft een goed beeld van het bedrijf en de werkcultuur. Ook het promoten van Techniek via sociale media biedt veel mogelijkheden en kansen.

Bijvoorbeeld met succesverhalen waarmee je kan enthousiasmeren en laten zien hoe tof het vakgebied is.

En, als je het echt goed wilt aanpakken zou ik de sollicitanten meenemen naar een project waar je bezig bent, die ervaring zal ze zeker bijblijven”.

‘Maak een functie tastbaar met succesverhalen’

‘Arno Kemper’

Foto; privé collectie

Naam: Arno Kemper Leeftijd: 33 Functie: Senior Project Leader & Consultant Bedrijf: Arcadis

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 73

74 | Inspiratie

TER INSPIRATIE

Christopher Combe is sinds een klein half jaar Productiemanager bij Tata Steel in IJmuiden, de staalfabriek die precies aan de staalbehoefte van 1 kg per Nederlander per dag kan voldoen. Dat de dertiger na drie jaar deze rol al bekleed is best bijzonder. “Na mijn traineeship heb ik mijn spreekwoordelijke stoute schoenen aangetrokken en contact gezocht binnen de organisatie met al mijn kennissen. Met een tussenstap als Assistent Productiemanager ben ik nu helemaal op mijn plek”.

Geen uitdaging te groot. Starten met een traineeship om jezelf te oriënteren binnen de organisatie, dat was voor Combe een belangrijke drijfveer om bij Tata Steel te gaan werken. “Er is altijd enorm veel te leren bij grote technische bedrijven. Dat we momenteel voor grote uitdagingen staan zorgt er bovendien voor dat we als bedrijf snel veranderen en dat maak je niet vaak mee. Er zijn natuurlijk duurzamere bedrijven, maar nu kan ik echt een bijdrage leveren aan die uitdagingen waar we mee te maken hebben”.

Een goed salaris of korte reistijd waren voor Combe minder belangrijk, maar hebben wel meegeteld in zijn uiteindelijke keuze. Voor de, tot voorkort, professioneel hockeyer was het daarentegen veel belangrijker om verantwoordelijkheid te hebben en zo het verschil te maken en iets toe te voegen. “Dat mijn werk heel divers is, helpt bovendien om de fulltime werkweek zeer uiteenlopend te maken. Zo ben ik in de ochtend vaak te vinden op de werkvloer om in de middag aan te sluiten bij een overleg met bijvoorbeeld het management over de lange termijn strategie”.

Jezelf leren kennen. Oriënteren over je toekomstige baan, vaak gebeurt dat al op de Hogeschool of Universiteit en dat is dan ook precies de plek waar werkgevers het gesprek moeten aangaan met potentiële medewerkers, aldus Combe. “Zelf heb ik meegedaan met een Business Course bij Tata Steel, zo stond ik al in contact met het bedrijf, hebben we het terrein bezocht en een case uitgevoerd. Bovendien had ik tijdens dat traject had ik, zonder dat ik het wist, ook al drie van de vijf stappen doorlopen in het sollicitatieproces. Dat was mooi meegenomen en zo kon ik gemakkelijk doorstromen in het traineeship”.

In contact blijven, goed communiceren en flexibiliteit, dat zijn eigenschappen van de recruiter die Combe enorm kon waarderen. “Je moet niet pushen, maar het is fijn als je af en toe een belletje of mailtje krijgt om te checken hoe het ervoor staat. En, blijf goed communiceren. Vooral ook als iemand niet aangenomen is. Niks is vervelender dan na enkele weken zelf na te moeten gaan of je het bent geworden en dan te horen dat ze je vergeten zijn”.

‘Het draait niet alleen om kennis, maar juist ook om kennissen’

‘Christopher Combe’

Foto; privé collectie

Naam: Christopher Combe Leeftijd: 30 Functie: Productiemanager Bedrijf: Tata Steel

TER INSPIRATIE

Na het afronden van haar laatste opleiding is Nellemieke Duijn als zelfstandige Lead Generator aan de slag gegaan. “Tijdens de pandemie was dat best een uitdaging en ben ik na gaan denken over wat ik nu echt wil. Zo werd ik eerst Accountmanager voor een eerdere opdrachtgever, maar die rol pastte toch niet zo goed bij mij. Sinds ik bij Techsharks als Account Specialist ben begonnen, zit ik helemaal op mijn plek”.

Het belang van de juiste functie. Duijn heeft haar huidige functie gevonden met de hulp van een recruiter.

“Sommige recruiters willen je zo snel mogelijk aan het werk hebben, maar juist door het gesprek aan te gaan over wat ik belangrijk vind heb ik nu een goed passende functie. De mogelijkheden om door te groeien en jezelf te blijven ontwikkelen, vond ik van enorm belang. Ik stel nu elk jaar zelf een groeiplan op met daarin bijvoorbeeld cursussen die ik wil volgen of literatuur die ik wil lezen.

Dit jaar wil ik doorgroeien van mijn junior functie naar een medior functie om zo echt iets bij te dragen aan de organisatie. Daar haal ik enorm veel energie uit”.

Ondanks het feit dat Duijn 40 uur in de week werkt, is ook een goede balans in privé en werk van groot belang, een afwisseling van werkzaamheden helpt daarbij. “Je moet me niet vijf dagen aan een gesloten voor een computer zetten, daarom ben ik blij dat mijn werk een goede afwissling kent. Dit, en het feit dat ik het werk met mijn team gewoon heel leuk vind, zorgt ervoor dat 40 uur zo voorbij zijn”. Dat er dan af en toe langer gewerkt moet worden om een project af te maken, vindt Duijn niet meer dan normaal. “Maar dat is wel in evenwicht. We hebben onbeperkt vakantiedagen en vangenals team elkaars werkzaamheden op, voor mij belangrijke elementen die werken bij Techsharks geweldig maken”.

‘Wees persoonlijk en transparant!’

Belangrijk voor de recruiters. Van TikTok voor de generatie tot 23, Instagram voor de 23-30 jarige en Facebook voor de 30-plussers, volgens Duijn is er geen specifiek kanaal waar iedereen even actief op is. “Ik ben zelf geen marketeer, maar dat is wel wat ik om me heen zie en hoor. Verder wil ik recruiters meegeven om persoonlijk en transparant te zijn. Vertel duidelijk wat een functie inhoudt en wat de bedrijfscultuur is. Als er van je wordt verwacht dat je elke dag tot vijf uur aanwezig bent, moet je niet zeggen dat er flexibele werktijden zijn. En, ga vooral niet pushen! Een belletje hoe het ervoor staat is prima, maar automatische berichten blijven sturen helpt niet. Uiteindelijk moet iemand toch echt zelf bepalen of er een match is”.

‘Nellemieke Duijn’

Foto; privé collectie

Naam: Nellemieke Duijn Leeftijd: 27 Functie: Account Specialist Bedrijf: Techsharks

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 75

76 | Inspiratie

TER INSPIRATIE

Al sinds het tweede collegejaar van de opleiding Werktuigbouwkunde is Remco Pollé actief bij de Hogeschool Utrecht en dat doet hij nog steeds met veel plezier als Hogeschooldocent Werktuigbouwkunde. “Toen de opleidingsmanager vroeg of ik niet wilde blijven heb ik niet getwijfeld en ben ik, tijdens mijn Master of Engineering in Maintenance and Asset Management gelijk aan de slag gegaan”.

Jong geleerd is… Pollé heeft sinds de start van zijn carrière nooit de drang gevoeld om iets anders te doen.

“Ik zie weleens iets interessants voorbijkomen, maar bij de HU voel ik me thuis”. Een goede CAO, een Ov-kaart die ook privé mag worden gebruikt, ontwikkelbudget voor cursussen en duurzaam inzetbaar-heidsuren zijn mooi meegenomen aldus de 30-jarige docent, maar eigenlijk bijzaak. “Er is één reden waarom ik bij de HU ben begonnen, het begeleiden van (eerstejaars) studenten naar Young Professionals! Ik vind het geweldig om elke dag bezig te zijn met het enthousiasmeren van die jongeren en als ze hier als professionals de deur uitgaan ben ik ontzettend trots”.

Doordat Pollé zo jong is begonnen kon hij zich heel goed in de schoenen van de studenten verplaatsen. “Als ik wat ouder was geweest had ik wellicht een heel ander beeld van de studenten gehad”. Inmiddels is de fulltime werkweek goed gevuld; “Fulltime werken doe ik zowel bij HU als bij de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij” grapt Pollé. “Tijdens mijn vrijwilligerswerk bij de maatschappij kan ik heerlijk mijn hoofd leegmaken, waarmee de week zo voorbij is”.

Passie voor Techniek doorgeven aan de volgende generatie. “Jongeren zijn er gewoonweg te weinig in de Techniek, terwijl nagenoeg alle afstudeerders gelijk bij hun afstudeerbedrijf aan de slag kunnen”. Pollé vindt dat werkgevers jongeren in de toekomst op een andere manier moeten bereiken. “Bellen vinden jongeren best eng, over een reactie op een digitaal bericht kunnen ze wat langer nadenken. Mijn boodschap: hou het laagdrempelig. Geen brieven, uitnodigingen, maar eerdere gesprekken, maak het persoonlijk en zoek de doelgroep op. Onze studentenvereniging organiseert jaarlijks bedrijvenmarkten om de studenten en bedrijven bij elkaar te brengen, zo kom je op een eenvoudige en ongedwongen manier met elkaar in contact.”

Zonder een passende profielkeuze, die al op de middelbare school moet worden gemaakt, wordt doorstromen in de Techniek volgens Pollé een stuk lastiger. “We moeten daarom daar al aan de slag om gezamenlijk het vakgebied te promoten. Want zeg nu eerlijk, techniek is toch gewoon het allerleukste dat er is!”.

‘We moeten samen de volgende generatie enthousiasmeren voor Techniek’

‘Remco Pollé’

Foto; privé collectie

Naam: Remco Pollé Leeftijd: 30 Functie: Hogeschooldocent Werktuigbouwkunde Bedrijf: Hogeschool Utrecht

TER INSPIRATIE

Van projectleider bij een klein constructiebedrijf naar Maintenance Manager bij AAK Netherlands BV. Tim Strengholt was klaar voor een volgende stap in zijn carrière toen hij gevraagd werd om de technische dienst bij de voedselfabrikant op te zetten. “Met mensen uit mijn eigen netwerk hebben we een team gevormd wat vandaag nog steeds enorm hecht is”.

Een nieuwe uitdaging. Toen er, na jaren van alles uitbesteden, een nieuwe Maintenance Manager bij AAK Netherlands moest worden aangesteld, kwam die uitdaging voor Strengholt als geroepen. “Echt alles werd uitbesteed en het management vond het hoog tijd om de kennis weer in huis te halen. Op een productlocatie als deze heb je elke dag wel een monteur nodig, wil je ook preventief aan de slag en wil je niet afhankelijk zijn van externe partijen. Via mijn vorige werkgever kende ik het bedrijf, de cultuur en de mensen, wat voor een makkelijke overstap zorgde”.

Toch was die bekendheid met het bedrijf niet de enige reden om de functie van Maintenance Manager te aanvaarden. “Het is gewoon een heel prettig bedrijf waar je het verschil kan maken en dit ook echt wordt gewaardeerd. Het is een platte organisatie en je mag best een keer een fout maken. Daarnaast hebben we geweldige doorgroeimogelijkheden en fijne secundaire arbeidsvoorwaarden met een groot aantal vrije dagen.

Dat laatste is misschien bijzaak, maar helpt wel in de definitieve keus om hier te komen werken”.

Eén Team. Praatjes die een functie mooier doen lijken dan dat het eigenlijk is, daar heb je volgens Strengholt niks aan. “Vertel het eerlijke verhaal, want vroeg of laat komen sollicitanten daar toch wel achter.

Wat in elk geval enorm helpt is een stabiel en enthousiast team. We staan voor grote uitdagingen die we alleen aankunnen als we niet allemaal op eilandjes werken. Ons team staat voor elkaar klaar en is bereid elkaar te helpen, dat zorgt ervoor dat ik het helemaal niet erg vind om vaak net even meer dan fulltime te werken als ik daarmee mijn team help. Daar krijg ik juist energie van!”.

Dat het hebben van een goed team zijn vruchten afwerpt blijkt wel, Strengholt heeft momenteel slechts één openstaande vacature. Toch wil hij benadrukken dat het enthousiasmeren van de jeugd een flinke uitdaging is.

“Dat moet echt gebeuren via scholen, stages en social media, dat is de laatste jaren eigenlijk te weinig gebeurt.

Ook als bedrijf zijn we daar weer druk mee bezig, door het creëren van een leeromgeving in samenwerking met hogescholen hopen we afstudeerders aan te trekken en ze te binden aan ons mooie vakgebied”.

‘Een stabiel en enthousiast team is de sleutel tot succes’ ‘Tim Strengholt’

Foto; privé collectie

Naam: Tim Strengholt Leeftijd: 39 Functie: Maintenance Manager Bedrijf: AAK Netherlands BV

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 77

78 | Functiehuis

Deel 5

FUNCTIEHUIS

De NVDO geeft met het functiehuis een handreiking hoe een typische onderhoudsorganisatie eruitziet. Het is geenszins een definitie van hoe een onderhoudsorganisatie eruit zal moeten zien, elke organisatie is anders en heeft zijn eigen optimale indeling.

D

it generieke functiehuis, met daarbij een beschrijving van de functies, stelt ons in staat een overzicht te geven in een generieke onderhoudsorganisatie. Daarbij geven we tevens interessante aanvullende informatie; de gemiddelde procentuele verdeling, het gemiddelde salaris en het gemiddelde aantal ervaringsjaren per functie.

Er zijn vier verschillende niveaus geïdentificeerd: ▶ Strategisch ▶ Tactisch ▶ Operationeel ▶ Uitvoerend Er zijn elf rollen geplot: Management, Reliability Engineer, Maintenance Planner, Supervisor, Process en Operations Engineer, Mechanical Engineer, Electrical Engineer, Automatisation Engineer, Werkvoorbereider, Administrative Support en Monteur/Technicus.

De rollen zijn niet strikt gescheiden tussen de niveaus.

Zo heeft de Maintenance Planner, naast tactische, ook operationele taken en de Mechanical-, Electrical- en Automatisation Engineer, naast operationele, ook uitvoerende taken. Als toevoeging op het generieke functiehuis, is een verdieping op een aantal specifieke functies die onder de elf uitgelichte rollen vallen, opgenomen.

5.1 Strategische functies Management

Managementfuncties zijn gericht op hiërarchisch leidinggeven aan medewerkers binnen het desbetreffende vakgebied.

Asset Manager

De Asset Manager bepaalt de strategie van het onderhoud en het gewenste onderhoudsniveau en zorgt ervoor dat assets zo optimaal mogelijk presteren. De Asset Manager is verantwoordelijk voor de lange termijnplanning en budgettering wat betreft de assets en is belangrijk in het bepalen om al dan niet te investeren in nieuwe apparaten of life-time extension toe te passen. Hij zorgt er daarnaast voor dat assets up-to-date zijn met nieuwe technologieën en weten regelgeving via programmamanagement en stelt risicoprofielen op.

Technisch Manager

Zoals veel leidinggevende en coördinerende functies is Technisch Manager een beroep dat bij verschillende organisaties op geheel verschillende manieren ingevuld wordt. Echter betrekken de werkzaamheden altijd technische aangelegenheden. De taken zullen voornamelijk bestaan uit het bepalen van beleid en het controleren van de uitvoering daarvan. Er zijn weinig bedrijven die een technisch manager ‘an sich’ in dienst hebben. In veel gevallen zal het gaan om vergelijkbare functies met andere titels, zoals technical salesmanager, technologie- en innovatiemanager, manager techniek, manager technische dienst, technisch ontwikkelaar, etc.

Plant Manager

De Plant Manager is er verantwoordelijk voor dat het productieproces zo goed mogelijk verloopt. De kerntaken van deze functie bestaan uit het regelen en coördineren van medewerkers, het overzien en plannen van verbeteringen en het opstellen en bewaken van financiële rapporten en budgetten.

M A N AGE M E N T

Functies gericht op hiërarchisch leidinggeven aan medewerkers binnen het desbetreffende vakgebied.

Powered By

Werknemers in deze functie: Ca. 5% Gemiddeld opleidingsniveau: HBO/WO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 15 - 25 Gemiddeld salaris: € 64.000 - 117.500

TACT I SCH

RE LIAB ILIT Y E NGI N E E R

Focus op lange termijn. Functies gericht op het initiëren, ontwikkelen, implementeren, ondersteunen en controleren van projecten ter vernieuwing en verbetering. Functies gericht op het op een nieuwe manier optimaliseren van processen, procedures en werkinstructies binnen de organisatie.

DATA A NA L IST

Focus op korte termijn. Functies waarvan de activiteiten met name gericht zijn op het (technisch) aanleggen, het beheer en het onderhoud. Functies gericht op het in stand houden van de huidige assets en het ontwerpen en in uitvoering doen geven van activiteiten hiervoor.

De Data Analist is verantwoordelijk voor het ophalen, opslaan en analyseren van data. Hij/zij structureert de gegevens met speciale analysesoftware om er informatie uit te verkrijgen. Ook maakt de Data Analist risico’s en voorspellingen inzichtelijk om deze vervolgens door te communiceren binnen het bedrijf.

T E C HN I CA L S U P PO RT E NG I NE E R

S U PE RVISO R

iemand die klanten van grote leveranciers van technische, elektronische en dergelijke producten ondersteunt in installaties en onderhoud.

Leidt een ploeg monteurs/technici, voert zelf geen onderhoudstaken uit.

Werknemers in deze functie: Ca. 6% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 15 - 20 Gemiddeld salaris: € 42.500 - 70.500

O P E R AT I O NE E L

M A I N T E N A N C E P L A NNE R

Werknemers in deze functie: Ca. 5% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 - 15 Gemiddeld salaris: € 42.500 - 70.500

Werknemers in deze functie: Ca. 5% Gemiddeld opleidingsniveau: HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 12,5 – 15 Gemiddeld salaris: € 53.000 - 82.000

Werknemers in deze functie: Ca. 7% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 15 - 20 Gemiddeld salaris: € 42.500 - 82.000

MECH ANICAL E N GI N E E R

Werk uitvoerder op elektrotechnisch gebied. Voert werk uit aan assets die elektrisch geladen zijn.

Werknemers in deze functie: Ca. 8% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 - 15 Gemiddeld salaris: € 48.000 - 64.000

Werknemers in deze functie: Ca. 5% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 - 25 Gemiddeld salaris: € 48.000 - 64.000

Werknemers in deze functie: Ca. 5% Gemiddeld opleidingsniveau: WO/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 5 - 10 Gemiddeld salaris: € 42.500 - 82.000

P RO CE S E N O P E R AT I O NS E NG INE E R Werk uitvoerder op proces en operationeel gebied. Voert taken uit zodat het huidige proces optimaal werkend is.

Werknemers in deze functie: Ca. 3% Gemiddeld opleidingsniveau: HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 - 15 Gemiddeld salaris: € 53.000 - 70.500 I T E NG I NE E R

E L E CT R I CA L E N G INE E R

Werk uitvoerder op (werktuig) bouwkundig gebied. Voert werk uit aan assets die werken met analoge bewegende delen.

Werk uitvoerder op het gebied van (IT) automatisering (assets die bestaan uit IT systemen of daardoor ondersteund worden) Werknemers in deze functie: Ca.4% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4/HBO Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 – 20 Gemiddeld salaris: € 53.000 - 70.500

A D M I NI STR AT I V E S U P PO RT

WE RK VO O R B E R E I D E R Maakt berekeningen, werktekeningen en planningen ter voorbereiding van onderhoudswerkzaamheden.

Werknemers in deze functie: Ca. 7% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 3+4 Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 12 - 18 Gemiddeld salaris: € 42.500 - 58.500

U IT VO E R E N D

Nederlandse Vereniging voor ­Doelmatig Onderhoud

Functies gericht op het ondersteunen, bijhouden en rand voorwaardelijk optimaliseren van de overige kernwerkzaamheden.

Werknemers in deze functie: Ca. 5% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 1+2/MBO 3+4 Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 - 15 Gemiddeld salaris: € 32.000 - 48.000

M O N T E U R / T E C HNI CU S Uitvoering van onderhoudswerkzaamheden.

Werknemers in deze functie: Ca. 35% Gemiddeld opleidingsniveau: MBO 1+2/MBO 3+4 Gemiddeld aantal ervaringsjaren: 10 - 20 Gemiddeld salaris: € 42.500 - 58.500

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 79

Z WOLLE - R OTTERDA M

Uw one-stop-shop voor Asset Management In een dynamische omgeving met een toenemende behoefte aan technici is een optimale organisatie van uw bedrijf van cruciaal belang. Pontifexx ondersteunt jaarlijks talloze bedrijven bij Asset Management en het minimaliseren van verspilling.

EAM systemen

Spare Part Management

Asset Management Assessments

Energiemanagement & EED Audit

BI-inrichting

Onderhoudsstops

Project Maintenance Engineering

IoT implementatie

Risicogestuurd Onderhoud

Interim Management

Borging Compliance & BRZO

Service Management

Benieuwd wat Pontifexx voor u kan betekenen?

Kom in contact met onze specialisten voor een vrijblijvend adviesgesprek, of bezoek voor meer informatie onze website.

www.pontifexx.nl info@pontifexx.nl 038 - 337 96 05

Manager Duurzaamheid

De Duurzaamheid Manager geeft leiding aan de afdeling die zorg draagt voor het duurzaam handelen van het bedrijf. Ze stellen veelal richtlijnen op om duurzaamheidsdoelstellingen te realiseren en evalueren of er aan deze richtlijnen voldaan wordt.

Projectmanager IT

De Projectmanager IT geeft leiding aan een groep werknemers die werkzaam is in de IT-afdeling van een organisatie. Deze afdeling ondersteunt de organisatie met IT-oplossingen en zorgt voor een betrouwbare infrastructuur.

Projectmanager Recruitment

De Projectmanager Recruitment geeft leiding aan de Recruitment afdeling van een bedrijf. Deze houdt zich veelal bezig met taken als harmonisatie van arbeidsvoorwaarden, ontwikkelen van een functiewaarderingsen beloningssysteem, ontwikkelen van een opleidingstraject, doorvoeren van een reorganisatie, opzetten van een wervingscampagne, etc.

5.2 Tactische functies Reliability Engineer

Reliability (Maintenance) Engineers zijn gericht op het initiëren, ontwikkelen, implementeren, ondersteunen en controleren van projecten ter vernieuwing en verbetering. Daarnaast richten zij zich op het op een nieuwe manier optimaliseren van processen, procedures en werkinstructies binnen de organisatie. De focus ligt vooral op de lange termijn.

Constructeur

De Constructeur vertaalt het ontwerp van een architect of ontwerper in een werkbare oplossing. Een Constructeur past technische en wiskundige kennis toe om apparaten of constructies daadwerkelijk te realiseren.

Contractmanager

De Contract Manager houdt zich bezig met de inkoop en het opstellen van alle contracten met aannemers en leveranciers van een opdrachtgever. De Contract Manager ondersteunt hierbij de Product Managers en zoekt optimalisatie van de aspecten kwaliteit, kosten en wet- en regelgeving.

Innovatietechnoloog

Een Innovatie Technoloog houdt zich bezig met innovatie op technisch vlak. Hij/zij doet onderzoek naar mogelijke technologische verbeteringen, geeft hierover een advies aan zijn leidinggevende(n) en helpt vaak ook mee met het implementeren van de gegeven adviezen. Het zijn veelal bedrijven in de chemische sector die innovatietechnologen in dienst hebben.

Manager Engineering

De Manager Engineering geeft leiding aan een groep werknemers die werkzaam is binnen de groep Engineering. Deze mensen werken allemaal voor de afdeling van het bedrijf dat zorg draagt voor het technologische onderzoek en de planning van een bepaalde productoptimalisatie van de productieassets, de implementatie van nieuwe assets en de vervanging van bestaande assets. De Manager Engineering zorgt ervoor dat de mensen die voor hem/haar werken goed begeleid en aangestuurd worden.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 81

82 | Functiehuis

Materiaal Manager

De Materiaal Manager is verantwoordelijk voor de materialen die gebruikt worden bij het maken en ontwikkelen van producten, spullen en constructies.

Operations Manager

adviseur betreft meestal de IT, de elektrotechniek, de autotechniek of vergelijkbare branches. Hij/zij heeft als adviseur diepgaande kennis over bepaalde onderwerpen én weet dit ook te presenteren aan klanten die minder deskundig zijn op de betreffende terreinen.

De Operations Manager zorgt ervoor dat het bedrijf blijft draaien, door zich bezig te houden met de dagelijkse gang van zaken. Omdat dit voor elk bedrijf verschillend kan zijn, is ook deze functie op diverse manieren in te vullen. In sommige functies is de Operations Manager met name bezig met het inhuren en regelen van personeel, terwijl in andere functies de nadruk op het bijhouden van voorraad en het regelen van de logistiek kan liggen.

Data Analist

Processpecialist

De functies van Maintenance Planners zijn met name gericht op het (technisch) aanleggen, het beheer en het onderhoud van assets. Daarnaast richten zij zich op het in stand houden van de huidige assets en het ontwerpen en in uitvoering brengen van activiteiten hiervoor. De focus ligt met name op de korte termijn.

De Processpecialist is, zoals de naam al aangeeft, specialist in een bepaald proces. Ten eerste kan deze persoon fungeren als een adviseur over hoe een proces geoptimaliseerd kan worden. Ten tweede heeft de Processpecialist vaak de taak om een proces optimaal te managen.

Projectplanner

De Projectplanner is verantwoordelijk voor een goede planning van verschillende projecten binnen een organisatie. Hij/zij is bezig met het maken van planningen voor projecten, het analyseren van de planningsrisico’s en het afstemmen van alle processen binnen een project.

Requirements Engineer

Een Requirements Engineer houdt zich bezig met het identificeren en documenteren van de wensen van gebruikers van informatiesystemen. De Requirements Engineer bekijkt hierbij de wensen op het gebied van functionaliteit en kwaliteit.

Technical Sales Manager

De Technisch Sales Manager houdt zich bezig met de verkoop van technische producten en het onderhouden van klantrelaties. Deze persoon moet hiervoor specifieke kennis hebben maar ook kunnen verkopen.

Technisch Adviseur

Een Technisch Adviseur adviseert klanten over systemen, standaarden en de aanschaf, installatie en toepassing daarvan. Het vakgebied van de technisch

De Data Analist is verantwoordelijk voor het ophalen, opslaan en analyseren van data. Hij/zij structureert de gigantische hoeveelheden aan gegevens met speciale analysesoftware om er informatie uit te verkrijgen.

Ook maakt de Data Analist risico’s en voorspellingen inzichtelijk om deze vervolgens door te communiceren binnen het bedrijf.

Maintenance Planner

Gebouwbeheerder

Een Gebouwbeheerder zorgt ervoor dat het pand en alle installaties goed worden onderhouden, zodat de veiligheid en gezondheid gewaarborgd blijven.

Gebouwbeheer valt onder de discipline Facility Management.

Onderhoudsinspecteur

De Onderhoudsinspecteur stelt vast of er sprake is van afwijkingen in het onderhoudsplan en in de uitvoering van onderhoud bij een organisatie. Een Onderhoudsinspecteur kan de opdracht krijgen om algemeen naar het onderhoudsplan te kijken, maar vaak is een Onderhoudsinspecteur in een bepaald deelgebied werkzaam. Zo bestaat er een verdeling in het keuren, inspecteren en certificeren van assets.

Ook automatisering van inspecties komt steeds vaker voor. De onderhoudsinspecteur switcht hierbij van het fysiek controleren van de assets, naar het fysiek controleren van de techniek die de assets controleert.

Onderhoudsplanner

De Onderhoudsplanner houdt zich bezig met het opstellen en uitvoeren van een plan voor het onderhoud van assets.

Procesoperator

De Procesoperator draagt bij aan én overziet het goede verloop van een productieproces. Het is de taak van de Procesoperator om het productieproces te bewaken. De Procesoperator moet daarom veel kennis van het proces hebben.

Productieplanner

Een Productieplanner werkt op de productieafdeling van een bedrijf en zorgt ervoor dat mensen en middelen zo efficiënt mogelijk in het productieproces worden ingezet.

Projectleider

De Projectleider kan de rol aannemen van coördinator of van leider. Een coördinerende Projectleider zorgt ervoor dat alles volgens plan en goed verloopt.

De leidinggevende Projectleider delegeert en verdeelt taken en heeft de leiding over een projectteam.

Teamleider Productie

De focus van een Teamleider Productie ligt voornamelijk op het plannen, organiseren en ontwikkelen van het productieteam. De Teamleider Productie voert zo efficiënt mogelijk de aangeboden productieorders uit en geeft leiding aan de medewerkers van de desbetreffende productieafdeling.

5.3 Operationele functies Proces en Operations Engineer

De Proces en Operations Engineer voert taken uit met als doel het huidige proces optimaal werkend te krijgen en te onderhouden Ploegbaas

Een Ploegbaas is de leider van een groep arbeiders die werkzaam zijn in een werkplaats of een fabriek.

In veel gevallen is de Ploegbaas zelf ook betrokken bij de werkzaamheden hetzij met nog een extra coördinerende rol.

Proces Engineer

De Process Engineer is verantwoordelijk voor de ontwikkeling en verbetering van nieuwe en bestaande machines/processen. Deze persoon leidt of neemt deel aan het projectteam van concept tot implementatie. Hij volgt dus als het ware het gehele proces en probeert dit te optimaliseren.

Supply Chain Engineer

De term ‘Supply Chain Engineer’ wordt meestal gebruikt voor iemand die binnen de productieketen een bepaald proces uitvoert. Meestal heeft dit te maken met inkoop, verkoop of logistiek. De ene Supply Chain Engineer zal meerdere stappen van de productieketen controleren, terwijl de andere Supply Chain Engineer zich op de inkoop van één bepaald onderdeel zal focussen.

Mechanical Engineer

De Mechanical Engineer voert werk uit aan assets die werken met analoge bewegende delen.

Materiaaldeskundige

De Materiaaldeskundige onderzoekt de eigenschappen en samenstelling van allerlei materialen. Hij/zij test deze materialen in een laboratorium op bijvoorbeeld corrosie en brandwerendheid. Aan de hand van de resultaten komt de materiaaldeskundige tot nieuwe materialen of verbeteringen van bestaande materialen.

Technical Support Engineer

De Technical Support Engineer is iemand die klanten van grote leveranciers van technische, elektronische en dergelijke producten ondersteunt in installatie en onderhoud. Dit kan onder andere gaan om besturingssystemen van computers, netwerken en databasesystemen, maar ook om fabrieksapparatuur zoals tanks, machines en vaten.

Electrical Engineer

De Electrical Engineer voert werk uit aan assets die elektrisch geladen zijn en waar dus elektrische spanning op staat.

Voorman Technische Dienst

De Voorman Technische Dienst is verantwoordelijk voor de planning van de afdeling, biedt hulp bij het verhelpen van technische mankementen en denkt mee aan aanpassingen, onderhoud en reparaties op werktuigbouwkundig gebied. Het is een functie waar brede technische kennis voor nodig is.

Automatisation Engineer

De Automatisation Engineer voert werk uit aan assets die bestaan uit computersystemen dan wel daardoor ondersteund worden.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 83

84 | Functiehuis

Meet- en Regeltechnicus

De Meet- en Regeltechnicus houdt zich bezig met het bestuderen van het dynamische gedrag van een systeem over tijd. Door het bestuderen van een systeem en de bijbehorende gedragingen kunnen er voorspellingen gedaan worden over bijvoorbeeld het evenwicht van het systeem.

Werkvoorbereider

De Werkvoorbereider maakt berekeningen, werktekeningen en planningen ter voorbereiding van onderhoudswerkzaamheden.

Technisch Tekenaar

Een Technisch Tekenaar levert gedetailleerde tekeningen van installaties en producten én voorziet deze van maten, verwijzingen en bijschriften. Vaak gebruikt hij/zij daarbij Computer Aided Design (CAD)-systemen.

Calculator

De Calculator maakt de berekeningen die nodig zijn om een begroting op te stellen. Door te kijken naar werktekeningen, bestekken en informatie over kosten inkoopprijs berekent hij/zij de benodigde materialen en manuren. Ook zorgt de Calculator voor een correcte nacalculatie. Andere taken zijn het beoordelen van offertes, maken van risicoanalyses en het signaleren van eventuele besparingsmogelijkheden.

Planner

De Planner is verantwoordelijk voor de detailplanning van een project. Voorbeelden van taken kunnen zijn: het maken van een werkrooster, het verschaffen van werkinstructies, het vaststellen van benodigde arbeidsuren, het inkopen van materiaal, het verkrijgen van vergunningen en het contact met opdrachtgevers en leveranciers.

Administrative support

Administrative Support bestaat uit functies gericht op het ondersteunen, bijhouden en optimaliseren van randvoorwaardes van de overige kernwerkzaamheden.

5.4 Uitvoerende functies Monteur/Technicus

Uitvoerende functies houden zich, zoals de naam al aangeeft, bezig met het daadwerkelijk uitvoeren van de onderhoudswerkzaamheden Machine-operator

Machine-operator verwijst hoofdzakelijk naar iemand die verantwoordelijk is voor de werking van een machine. Deze persoon staat vaak onder leiding en toezicht van een Procesoperator, wiens verantwoordelijkheid zich uitstrekt tot een groter productieproces.

Onderhoudsmonteur

Een Onderhoudsmonteur is een monteur die onderhoud aan assets uitvoert. De werkzaamheden van een Onderhoudsmonteur hangen af van het bedrijf waar hij werkzaam in is. In grote lijnen komt het erop neer dat hij zich onder andere bezighoudt met het repareren, afstellen, inspecteren, testen en het oplossen van storingen aan de apparatuur.

Storingsmonteur

Een Storingsmonteur is iemand die storingen verhelpt en soms ook machines installeert. De Storingsmonteur is dus veelal bezig met het controleren, onderhouden en repareren. Het repareren gebeurt vaak zonder regelmaat, omdat niet altijd te voorzien is waar en wanneer de defecten zich voordoen.

DE WIRWAR VAN WET- EN REGELGEVING met focus op Sustainability

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 85

86 | Voorwoord

VOORWOORD

Als ondernemer binnen de onderhoudssector moet je voldoen aan een grote diversiteit aan wetten, regels en richtlijnen die je vanuit verschillende instanties worden opgelegd. De inspanningen om compliant te zijn nemen echter de laatste jaren zodanig toe, dat voor bedrijven de administratieve lasten niet meer in verhouding lijken te staan tot een werkbare bedrijfsvoering. Tel daarbij op de steeds toenemende verplichte duurzaamheidsdoelstelling en -rapportages en de regeldruk is bijna onuitvoerbaar geworden. Dit constateert de NVDO achterban als zodanig, hetgeen aanleiding gaf om de ‘WirWar’ aan wet- en regel­ geving nader te onderzoeken.

In samenwerking met diverse partners (klankbordgroep en interviews) en op basis van polls en een literatuurstudie, hebben we, in samenwerking met Birch Consultants, de regeldruk blootgelegd. Aan de hand van probleemschetsen, onderliggende (on)werkbare mechanismen en verhelderende voorbeelden leggen we uit waar de knelpunten zitten. De NVDO wil namens de onderhoudssector met dit Visiedocument een dringende oproep doen voor meer samenwerking met en ondersteuning van wet- en regelgevende instanties.

Het spreekt voor zich dat er realistische doelstellingen en heldere richtlijnen worden opgesteld, afgestemd op de mogelijkheden en behoeften van bedrijven. Maar dit mag niet leiden tot meer regeldruk met bijbehorende kosten voor ondernemers in de onderhoudssector. De NVDO pleit dan ook voor duidelijke en

harde reductiedoelstellingen omtrent de regeldruk en een betere afstemming met het bedrijfsleven bij de ontwikkeling van nieuwe wetten en regels. Door als onderhoudssector en wetgevende instanties intensiever te samenwerken ontstaan oplossingen die bijdragen aan een gezonde, veilige en duurzame bedrijfsvoering.

Wij denken dat dit Visiedocument een krachtig uitgangspunt is om het gesprek aan te gaan (al dan niet samen met collega verenigingen en de Industrie) met gezaghebbenden over hoe de situatie vereenvoudigd kan worden en hoe er samengewerkt kan worden.

Ellen den Broeder-Ooijevaar Verenigings Manager NVDO en Projectleider van dit Visiedocument

INHOUD

Voorwoord

86

Management samenvatting

89

Management summary

89

Hoofdstuk 1.

Inleiding

90

Hoofdstuk 2.

Doel document

91

Hoofdstuk 3.

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

De wirwar blootgelegd Voldoende kennis Realistische verwachtingen Contextgebonden regelgeving Tegenstrijdigheid Gelijkwaardige relaties

92 92 95 95 98 101

Hoofdstuk 4.

Conclusies

103

Hoofdstuk 5.

Best Practices Verduurzamen hoeft niet duur te zijn Naast wetten en regels zijn er ook subsidies Er is hulp bij het voldoen aan wet- en regelgeving

105 105 105 106

Hoofdstuk 6.

Aanbevelingen

107

Bronnenlijst

108

Bijlage: Overzicht wetten en regels in duurzaamheid

109

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 87

88 |

MANAGEMENT SAMENVATTING Wetten en regels hebben een duidelijke functie, maar teveel wetten en regels leiden tot onduidelijkheid en grote administratieve lasten en hebben daardoor een averechts effect. De beleefde WirWar van wetten en regels leidt tot onduidelijkheid en onbegrip in plaats van helderheid en kaderstelling. De vijf hoofdthema’s van de WirWar zijn: 1. Door de grote diversiteit aan wetten en regels is het zaak dat bedrijven over voldoende kennis beschikken. Niet elk bedrijf is vanwege zijn omvang in staat deze kennis in huis te halen en de inhuur van specialistische kennis is kostbaar 2. Wetten en regels zijn opgesteld om een bepaald doel te bereiken. De wijze waarop deze regels uiteindelijk zijn opgesteld sluiten niet altijd aan op de dagelijkse praktijk, waardoor het voor ondernemers soms onmogelijk wordt om hieraan te voldoen 3. Vanuit verschillende overheidsinstanties worden wetten en regels ontwikkeld. Als ondernemer wordt je zodoende geconfronteerd met Europese

richtlijnen, landelijke wetgeving en branchespecifieke afspraken. Hoe groter het aantal, hoe lastiger het is om overzicht hierop te blijven houden 4. Soms zijn wetten en regels strijdig met elkaar.

Voorwaarden op het vlak van milieu, veiligheid en arbeidsomstandigheden kunnen conflicteren 5. Te vaak voelen bedrijven zich onvoldoende betrokken bij de wetten en regels die worden opgelegd.

De naleving van allerlei wet- en regelgeving voelt daardoor snel als een verplichting. Ook al wordt het doel wat met de wet of regel wordt beoogd onderschreven De Onderhoudssector wil met dit document een dringende oproep doen voor meer samenwerking en ondersteuning van wet- en regelgevende instanties.

Door als onderhoudssector en wetgevende instanties intensiever te samenwerken ontstaan werkbare oplossingen die bijdragen aan een gezonde, veilige en duurzame bedrijfsvoering.

MANAGEMENT SUMMARY Laws and regulations have a clear function, but an excess of laws and regulations leads to confusion and significant administrative burdens, thereby having an adverse effect. The perceived tangle of laws and regulations leads to confusion and misunderstanding instead of clarity and framework setting. The five main themes in this tangle are:

1. Due to the great diversity of laws and regulations, it is essential that companies have sufficient knowledge about them. Not every company, due to its size, is able to acquire this knowledge in-house, and hiring specialist knowledge is expensive.

2. Laws and regulations are designed to achieve a specific goal. The way these rules are ultimately formulated does not always align with daily practice, making it sometimes impossible for entrepreneurs to comply.

3. Laws and regulations are developed by various government agencies. As an entrepreneur, you are

thus confronted with European directives, national legislation, and industry-specific agreements. The greater the number, the harder it is to maintain an overview.

4. Sometimes laws and regulations conflict with each other. Conditions in the areas of environment, safety, or working conditions can conflict.

5. Too often, companies feel insufficiently involved in the laws and regulations that are imposed. Compliance with various laws and regulations therefore quickly feels like an obligation, even if the intended goal of the law or regulation is supported.

The maintenance sector wants to make an urgent call with this document for more collaboration and support from legislative and regulatory agencies. By working more closely together as the maintenance sector and legislative agencies, workable solutions can be created that contribute to healthy, safe, and sustainable business operations.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 89

90 | 1. Inleiding

1. INLEIDING

Voor bedrijven is het een grote uitdaging om te voldoen aan wet- en regelgeving, veroorzaakt door de enorme hoeveelheid wetten en regels, en de daarbij noodzakelijke maar uitgebreide rapportages voor compliance. De inspanningen om compliant te zijn nemen de laatste jaren zodanig toe, dat voor bedrijven de administratieve lasten niet meer in verhouding lijken te staan tot een werkbare bedrijfsvoering. Tel daarbij op de steeds toenemende verplichte duurzaamheidsdoelstelling en -rapportages en de regeldruk is bijna onuitvoerbaar geworden. Voor de NVDO is dit de aanleiding om de ‘WirWar’ aan weten regelgeving nader te onderzoeken.

In dit Visiedocument leggen wij de WirWar bloot aan de hand van probleemschetsen, onderliggende (on) werkbare mechanismen en verhelderende voorbeelden. De gevolgen van de huidige manier van werken en beheersen zijn groot. We brengen in kaart tegen welke problemen de onderhoudssector aan loopt en menen dat, als het op dezelfde voet verder gaat, de situatie onwerkbaar wordt. Een situatie die grote impact heeft op het ondernemersklimaat in Nederland.

Voor elke medewerker in de onderhoudssector is het van belang dat hij/zij als ‘certified professional’ aan

de slag gaat. Met de groei aan wetten en regels is de druk op het behalen van de juiste certificaten groot.

We vroegen de onderhoudssector hierop te reageren.

Een minderheid (<16%) is van mening dat we te veel tijd kwijt zijn om mensen de juiste certificaten te laten halen, terwijl 19% de overtuiging heeft dat onze license to operate voorop moet staan en het behalen van de juiste certificaten hiervoor geen discussie mag zijn. Het merendeel (65%) is dezelfde mening toegedaan: er is absoluut winst te behalen door bepaalde certificaten te clusteren.

Het merendeel van de ondervraagden is van mening dat certificering noodzakelijk is, maar we kunnen absoluut een winst behalen door bepaalde certificaten te clusteren. Met deze stellingname en de bevindingen in dit Visiedocument, zal de NVDO (al dan niet samen met collega verenigingen en de Industrie) in gesprek gaan met gezaghebbenden over hoe de situatie vereenvoudigd kan worden. Denk hierbij aan het schrappen van rapportageverplichtingen of het uitzonderen van kleine bedrijven voor specifieke regelgeving. Door bij het opstellen van nieuwe regels in een vroeg stadium met bedrijven in gesprek te gaan over de wijze van rapporteren, kunnen onnodige administratieve lasten voorkomen worden.

2. DOEL DOCUMENT

Een oproep tot meer samenwerking, ondersteuning en heldere richtlijnen

Met dit Visiedocument doen we een oproep aan de wetgevende instanties tot meer samenwerking met en ondersteuning aan de onderhoudsbranche, evenals meer helderheid in richtlijnen. We begrijpen als geen ander dat wetten en regels bijdragen aan een gezondere en duurzamere wereld met voor de onderhoudsbranche een focus op veilig werken. Maar de huidige situatie binnen de onderhoudssector is niet langer houdbaar en vraagt om een herziening. Zonder deze herziening zullen de doelstellingen van wetten en regels niet nageleefd worden. De onderhoudssector is bereid om een stapje extra te zetten, maar doet dit graag samen met de wet- en regelgevende instanties.

Aan het eind van het Visiedocument doen wij aanbevelingen om samenwerking aan te gaan.

In het Visiedocument leggen we aan de hand van vijf hoofdthema’s de meest voorkomende struikelblokken uiteen en geven we voorbeelden uit de praktijk.

Ook bieden we perspectief van hoe het wél kan in het hoofdstuk Best Practices.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 91

92 | 3. De wirwar blootgelegd

3. DE WIRWAR BLOOTGELEGD

In dit hoofdstuk geven we aan waar in WirWar van wet- en regelgeving de struikelblokken zitten voor onderhoudsbedrijven. De struikelblokken zijn verdeeld in vijf thema’s; voldoende kennis, realistische verwachtingen, contextgebonden regelgeving, tegenstrijdigheid en gelijkwaardige relaties (zie Figuur 1). We leggen bloot wat nu het mechanisme achter elk struikblok is, de reden waarom men vastloopt. We illustreren het thema met enkele voorbeelden uit de praktijk.

Figuur 1:

Overzicht van de vijf thema’s met betrekking tot het voldoen aan wet- en regelgeving

3.1 Voldoende kennis De regeldruk is al jaren hoog en bemoeilijkt com­ pliance. Niet alleen moeten bedrijven goed uitzoeken, en vervolgens volledig op de hoogte zijn, van welke wetten en regels er voor hen gelden. De constante aanscherpingen van huidige wetten en regels en de komst van nieuwe wetten en regels vereisen dat bedrijven continue hun kennis moeten updaten en bijhouden omtrent wet- en regelgeving. Daarnaast wordt de regeldruk vergroot doordat bedrijven hun externe impact op verschillende terreinen moeten meten en rapporteren. De verplichte rapportages worden steeds uitgebreider en vereisen specifieke kennis.

De regeldruk en vergunningverlening is, naast de arbeidsmarkt en het huidig personeelstekort, de belangrijkste zorg van veel ondernemers, blijkt uit de Nationale Peiling Ondernemersklimaat. Bedrijven kunnen door gebrek aan capaciteit niet altijd de voorgestelde verbeteringen doorvoeren in hun diensten, bedrijfsvoering en bij leveranciers.

Een bijkomende complicerende factor is dat voor asset owners en toeleveranciers er verschillende regels bestaan. Waar een asset owner kan voldoen aan de wetten en regels binnen haar organisatie en eigen assets, hoeft dit niet te gelden voor haar toeleveranciers. Van de asset owner mag worden verwacht op de hoogte te zijn van de regelgeving rondom werkzaamheden van haar toeleveranciers. Echter maakt de gelaagdheid het lastig om compliant te zijn.

Om compliant te zijn, zal een organisatie op meerdere niveaus kennis in huis moeten hebben. Denk onder andere aan: ▶ Breed scala aan juridische kennis (o.a. veiligheids-, arbo-, duurzaamheidsnormen) ▶ Technische (veiligheids- en onderhouds) kennis van apparaten en machines en bijbehorende normen ▶ Kennis van regionale verschillen in beleidsvoorschriften van gemeentes en provincies ▶ Specialistische rapportage kennis (hoe te rapporteren)

▶ Sectorspecifieke kennis (per sector kunnen er andere voorschriften worden gebruikt) Het is niet aannemelijk dat al deze soorten kennis aanwezig zijn bij elk bedrijf en voortdurend bijgehouden worden, vooral niet bij mkb-bedrijven. Wanneer het steeds complexer wordt om te voldoen aan weten regelgeving lopen de tijdsinvestering en kosten die compliance met zich meebrengen, steeds hoger op. Vooral in het geval van kleine bedrijven (tot 10 medewerkers), het mkb (tot 250 medewerkers) of zzp’ers is compliance moeilijk, tijdrovend en kostbaar.

Zij beschikken in beperkte mate over de capaciteit en/of kennis om de administratieve last te behappen.

De behoefte aan kennisontwikkeling is bovendien niet makkelijk te vervullen vanwege het bestaand tekort aan geschikt personeel. De toenemende complexiteit van wet- en regelgeving leidt er in bepaalde gevallen zelfs toe dat kleinere bedrijven genoodzaakt zijn om samen te werken met een strategische partner (met mogelijk gedeeltelijke verkoop of overname tot gevolg). Vaak is die partner een groot bedrijf met voldoende capaciteit en expertise om de complexe regelgeving te begrijpen en na te leven.

Ondersteuningsbehoefte bedrijven betreffende kennis: ▶ Minder wetten en regels ▶ Clusteren van regelgeving ▶ Het vereenvoudigen van compliance procedure voor mkb-bedrijven (eventueel een duidelijke roadmap/stappenplan/loket vanuit overheid) ▶ Toegang tot specialistische kennis (door competente werknemers) Alfred Schut, business developer bij opleider ROVC “Als ondernemer stel je jezelf voortdurende de vraag op welke manier je het als bedrijf goed doet. Bedrijven bepalen deels zelf hun veiligheidscultuur door interpretatie van wetten en regels die er in het werkveld zijn. Zo heb je in de wereld van zonnepaneelinstallaties aan de ene kant cowboys die het economische belang prevaleren boven veiligheid, en aan de andere kant bedrijven die de voorschriften strikt naleven en een hoog niveau van veiligheid waarborgen”.

Arjan van Dijk, programma directeur bij Safety Delta NL “Het is vanzelfsprekend dat er een minimale rode lijn is, waarboven alle bedrijven moeten voldoen.

Maar wanneer door te veel wet- en regelgeving vrijwel geen risico getolereerd wordt en er precies vastgelegd wordt hoe je een bepaald doel moet bereiken, gaat dit noodzakelijke innovaties in de weg zitten. Het is van belang om ruimte te behouden en te creëren binnen de regelgeving voor bedrijven om te testen. De vrijheid om te experimenteren en nieuwe technieken te ontwikkelen”.

Arie Krijgsman, voorzitter SCIOS bestuur “Als er door de overheid onvoldoende toezicht wordt gehouden op de uitvoering van wet- en regelgeving zullen bepaalde bedrijven geen inspecties meer laten uitvoeren met als gevolg dat de veiligheid, het energieverbruik en de emissie van technische installaties niet voldoen aan de eisen”.

Rob van Bergen, voormalig directeur ISSO; “Een nieuwe verwarmingsketel moet bij installatie verplicht voorzien worden van een energielabel, het zogenaamde systeemlabel. Maar, het energieverbruik van een verwarmingsketel is afhankelijk van meerdere factoren, bijvoorbeeld het type thermostaat dat gebruikt wordt. Het energielabel kan daarom pas bij installatie door de installateur worden bepaald. De vraag is of iedere installateur dan dezelfde berekening toepast.

Hierover is bij de invoering van deze verplichting onvoldoende nagedacht. ISSO heeft daarom voor Techniek Nederland een rekentool gemaakt waarmee gemakkelijk energie-efficiëntie berekend kan worden en het energielabel opgemaakt. Zo zorgt ISSO dat de installateurs, conform de verplichting, ten minste wel een label kunnen afgeven”.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 93

94 | 3. De wirwar blootgelegd

UPDATE

Brede steun voor nieuwe energiewet De nieuwe Energiewet, die de bestaande en oude elektriciteit- en gaswetgeving gaat vervangen, is vandaag met brede steun aangenomen door de Tweede Kamer. Met de nieuwe regelgeving worden energieconsumenten beter beschermd, komen er meer mogelijkheden om het volle stroomnet flexibel te gebruiken en wordt het veilig uitwisselen van gegevens tussen netbeheerders, energieleveranciers en klanten beter geregeld.

Minister Jetten (Klimaat en Energie): “Onze energievoorziening is niet meer te vergelijken met die van 20 jaar geleden, maar veel regelgeving stamt nog wel uit die tijd. Met de nieuwe Energiewet maken we een enorme moderniseringsslag en zorgen we dat regelgeving de energietransitie ondersteunt, in plaats van deze in de weg zit”.

Uitgebreide voorbereiding. Er is jaren gewerkt aan de nieuwe Energiewet en veel partijen binnen en buiten de energiesector hebben meegedacht en bijgedragen. Ook afspraken uit het Klimaatakkoord en nieuwe EU-wetgeving zijn hierin opgenomen.

Het wetsvoorstel is de afgelopen maanden uitgebreid behandeld in de Tweede Kamer met wetgevingsoverleggen, technische briefings en ronde tafelgesprekken om de wet bij te schaven. De laatste stap is behandeling door de Eerste Kamer.

Energietransitie versnellen. De nieuwe Energiewet vervangt en moderniseert de huidige Gaswet en Elektriciteitswet 1998.

Bestaande regels worden verhelderd en versimpeld en onnodige verschillen tussen regels voor gas en elektriciteit verdwijnen. De nieuwe regels sluiten bovendien beter aan bij het energiesysteem van de toekomst, met meer duurzame lokale energieproductie, opslag en flexibiliteit.

‘Met nieuwe Energiewet krijgt de transitie een duw in de rug’ Energiewet De nieuwe Energiewet vervangt de huidige Elektriciteitswet 1998 en de Gaswet. Hetl voegt de regels voor het transport en de levering van gas en elektriciteit in Nederland bij elkaar.

Daarnaast staan in het voorstel de Europese regels voor elektriciteit (onder meer de Europese Elektriciteitsrichtlijn) en de Europese regels voor gas. Ook staan er bepalingen in voor de transitie naar schonere en hernieuwbare bronnen van energie. De nieuwe wet neemt onnodige verschillen tussen regelgeving voor gas en elektriciteit weg. Dat is nodig om te kunnen doorpakken met de energietransitie. Ook worden enkele Europese regels doorgevoerd.

Betere positie consument en steviger toezicht. De nieuwe Energiewet biedt meer rechten en bescherming aan onder meer huishoudens, zelfstandigen en kleine bedrijven. Bijvoorbeeld op het gebied van transparante voorwaarden en betere bescherming bij facturering van energiecontracten en een faillissement van de energieleverancier. Het wordt voor alle energieleveranciers verplicht om ook een vast (model)contract aan te bieden van minimaal 1 jaar. De minimale eisen voor het verkrijgen en behouden van een leveringsvergunning worden bovendien aangescherpt.

Vol stroomnet aanpakken. Het wetsvoorstel biedt ook meer mogelijkheden om problemen met het volle elektriciteitsnet aan te pakken, bijvoorbeeld door bestaande ruimte op het net slimmer en flexibeler te kunnen gebruiken (vraagrespons; congestiemanagement) en meer mogelijkheden te bieden voor gezamenlijk gebruik van een aansluiting (cable pooling). De wet stelt daarnaast nieuwe regels voor het uitwisselen van gegevens, zodat het voor huishoudens en bedrijven eenvoudiger wordt om hun eigen data in te zien of te delen met een dienstverlener zoals een prijsvergelijker of energieverbruiksmanager. Ten slotte creëert de wet nieuwe mogelijkheden voor mensen en bedrijven om zelf actief te worden op de energiemarkt, bijvoorbeeld via energiegemeenschappen die de door leden geproduceerde elektriciteit verkopen en leveren.

Wetsvoorstel Energiewet. Het Wetsvoorstel Energiewet is te vinden op de site van de Tweede Kamer.

‘Rob Jetten’

Foto; Rijksoverheid

3.2 Realistische verwachtingen

Leendert Schouten, voormalig programma manager Kic | Mpi;

Voor veel wetten en regels is het wel duidelijk voor welke achterliggende doelen ze zijn opgesteld. Echter blijken deze doelen in de praktijk niet altijd realistisch. Vaak wordt bij het opstellen van wetten en regels onvoldoende rekening gehouden met de beperkende factoren voor bedrijven zoals infrastructuur, tijd, personeelscapaciteit en beschikbaarheid van (alternatieve) materialen. Zo zijn er bijvoorbeeld, in het kader van de energietransitie, op bouwplaatsen niet altijd (genoeg) laadpunten aanwezig. Ook zijn er steeds vaker niet direct alternatieve materialen en producten beschikbaar of zijn de alternatieve machines minder efficiënt. Bedrijven hebben tijd nodig om veranderingen door te voeren.

“We zijn al jaren bezig om allerlei alternatieve energiebronnen te creëren zoals wind en zon. Ten eerste heeft de overheid er ong. 15 jaar geleden niet over nagedacht wat we met deze opgewekte energie zouden moeten doen (en is nu iedereen in paniek dat er een onbalans in het opwekken van energie is). Een ander issue is dat de overheid alternatieve energie opwekking subsidieert, maar dat de energiebedrijven niet zitten te wachten op alternatieve energie opwekkers. Als laatste wil ik iedereen er op wijzen dat, als we volledig afhankelijk worden van alternatieve energie opwekking en alle centrales sluiten (zoals Jetten heeft voorgesteld), dan zitten we binnenkort met z’n allen in het donker. Iedereen dient zicht te realiseren, dat als je bijvoorbeeld een windmolenpark op wilt starten, je een externe energiebron (een centrale) nodig hebt om het magnetisch veld op te wekken”.

Ook kunnen er sectorspecifieke beperkingen zijn die het uitvoeren van bepaalde wet- en regelgeving kunnen vertragen, zoals een beperkt warmtenet en de overbelasting van het energienet. Een kenmerkend voorbeeld komt uit de bouwsector, waarbinnen bedrijven wel elektrisch aangedreven machines willen gebruiken, maar waarbinnen er geen geschikte machines beschikbaar zijn die als alternatief kunnen dienen. Ambitieuze doelstellingen bij nieuwe weten regelgeving komen dus niet altijd overeen met de realiteit van bedrijven, wat ervoor zorgt dat de verwachtingen van wet- en regelgeving niet behaald kunnen worden.

Ondersteuningsbehoefte bedrijven betreffende verwachtingen: Realistische doelstellingen: ▶ door afstemming met de markt ▶ door realistische vertaling van wet naar uitvoering praktijk ▶ door toetsen van doelstellingen bij verschillende soorten bedrijven

3.3 Contextgebonden regelgeving Er zijn meerdere soorten wetten en regels waar een bedrijf zich aan moet houden of conformeren. De complexiteit van compliance zit deels in de verschillende niveaus van deze wetten en regels, denk aan: Omgevingswet

▶ EU green deal afspraken (CSRD en Paris agreement) ▶ Nationale klimaatakkoord ▶ Wet stikstofreductie en natuurverbetering ▶ Energiewet ▶ Regionale energie strategieën (RES) ▶ Gemeentelijke duurzaamheidsbeleid ▶ Veiligheidsvoorschriften ▶ Etc. etc.

Daarnaast hanteren sectoren ook: ▶ Richtlijnen ▶ ISO-normen ▶ NEN-normen (NEN-EN en Eurocodes) ▶ Standaarden ▶ Certificaten ▶ Keurmerken ▶ Overige normen en regelgeving

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 95

96 |

UPDATE

Maak kennis met de Omgevingswet De Omgevingswet is de wet die alles regelt voor de ruimte waarin we wonen en werken: de leefomgeving. Deze nieuwe wet bundelt en vereenvoudigt de regels voor alles wat je buiten ziet, hoort en ruikt. De wet geldt voor alle Nederlandse inwoners, organisaties en bedrijven en is op 1 januari 2024 in werking getreden.

Om ervoor te zorgen dat onze leefomgeving een gezonde, veilige en prettig leefbare plek is, hebben we in Nederland veel regels gemaakt. Zowel voor inwoners als bedrijven. Die regels gaan onder andere over hoe we omgaan met natuur, milieu, bouwen en wonen.

De Omgevingswet bundelt deze regels.

Wat betekent de Omgevingswet voor jou? Je krijgt met de Omgevingswet te maken als je iets wilt veranderen in je leefomgeving. Bijvoorbeeld als je plannen hebt om je huis te verbouwen of als je als ondernemer bijvoorbeeld een loods wilt laten plaatsen naast je bedrijfspand. Je kunt ook met de Omgevingswet te maken krijgen als iemand anders iets wil veranderen in jouw leefomgeving. Bijvoorbeeld als je buren een garage willen neerzetten of als een bedrijf in de buurt het kantoor wil vergroten. De Omgevingswet biedt ruime mogelijkheden om je mening te geven over een verandering in juw leefomgeving.

Hoe de Omgevingswet in de praktijk werkt Inwoners en bedrijven kunnen terecht bij 1 loket: het Omgevingsloket: Op een kaart per locatie zien welke regels en beleid gelden voor je huidige activiteiten en plannen Zien of er vergunningen nodig zijn voor je plannen en welke dat zijn Zien of je de plannen moet melden bij de overheid Vergunningen aanvragen en meldingen indienen Een overleg met de gemeente aanvragen Zien welke meldingen en aanvragen je hebt gedaan en hoe ver het daarmee staat

Waar je met vragen en verzoeken terechtkunt? Wie een aanvraag wil indienen of meer informatie zoekt over de leefomgeving en de Omgevingswet, kan op verschillende plekken terecht. Inwoners gaan naar het Omgevingsloket voor het afhandelen van aanvragen en voor informatie over het omgevingsbeleid.

Bijvoorbeeld over waterkwaliteit of geluidsnormen. Het Omgevingsloket is momenteel in ontwikkeling.

Kijk op de website van je eigen gemeente, waterschap of provincie om te zien hoe zij werken met de Omgevingswet.

Bedrijven kunnen de pagina ‘Uitleg voor het bedrijfsleven’ op iplo.nl raadplegen. Daar staat waar zij informatie kunnen vinden over de Omgevingswet en het DSO. De pagina verwijst zowel naar informatie op iplo.nl als op andere websites.

Ambtenaren die zich voorbereiden op de komst van de Omgevingswet, kunnen terecht op aandeslagmetdeomgevingswet.nl Ambtenaren en anderen die vanuit hun beroep bezig zijn met omgevingsrecht, die inhoudelijke informatie zoeken over de Omgevingswet – inclusief alle regelgeving die bij de Omgevingswet hoort en het Digitaal Stelsel Omgevingswet – kunnen terecht bij Informatiepunt Leefomgeving (IPLO).

Uitvoering van de wet De 6 kerninstrumenten van de Omgevingswet De Omgevingswet heeft 6 kerninstrumenten voor het gebruiken en beschermen van de leefomgeving. Met deze instrumenten kan de overheid beleid schrijven en uitvoeren.

Daarnaast kunnen overheden met deze instrumenten regels stellen aan activiteiten en de uitvoering van projecten. De 6 kerninstrumenten zijn: de omgevingsvisie, het programma, decentrale regels, algemene rijksregels, omgevingsvergunning en het projectbesluit. https://iplo.nl/regelgeving/instrumenten/samenhanginstrumenten/6-kerninstrumenten

De verschillende soorten wetten, regels en voorschriften zijn op een ander niveau actief. Deze gelaagdheid staat effectiviteit in de weg. Een wet, regel of voorschrift van het hoger bestuurlijk niveau (bijvoorbeeld de Europese Unie) is bovendien niet per definitie beter in staat om veranderingen door te voeren. Soms kan een ISO-norm sneller effect behalen dan een Europese wet. Zo was de ISO-norm (9001) in een ogenblik overal geïmplementeerd, terwijl dit niet wettelijk verplicht was. Hierbij heeft de dreiging om verlies van het marktaandeel (marktconcurrentie) voor een snelle implementatie gezorgd.

De gelaagdheid van wetten, regels en voorschriften maakt het voor bedrijven een uitdaging om te bepalen waar zij compliant aan moeten zijn en wat op termijn de gevolgen van een regel kunnen zijn wanneer ze tegelijkertijd competitief willen blijven.

Ondersteuningsbehoefte bedrijven betreffende gelaagdheid: ▶ Stroomlijning van wet- en regelgeving en bijbehorende manier van rapporteren door bedrijven ▶ Afstemming tussen verschillende wetgevende regels binnen overheden ▶ Overzicht wet- en regelgeving

▶ Duidelijke scheiding: waar een bedrijf zich verplicht aan moet houden (wetten) en wat opgestelde regels/normen zijn. Waar ligt het zwaartepunt? Wat wordt gecontroleerd door de inspectie? ▶ Het is zaak duidelijk te krijgen, wat moet, wat kan en wat handig is Jelle Bartlema, directeur VA-Keur; “Veel bedrijventerreinen zijn vrij toegankelijk en de daarop gevestigde bedrijven maken formeel gezien gebruik van de openbare weg wanneer zij met een heftruck het terrein oversteken om bij een tegenovergelegen bedrijfspand te komen. Moet de heftruck naast het VA-keur dan ook door de RDW geregistreerd worden en een kentekenplaat hebben? Ook wanneer het gebruik van de openbare weg zich in dit geval beperkt tot enkel dit bewuste stukje bedrijfsterrein? Het is goed dat we via de RDW de toelating van voertuigen op de openbare weg geregeld hebben, maar in dit geval kan je je afvragen of het wel zinvol en efficiënt is”.

Figuur 2: Soorten wetten, regels en voorschriften

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 97

98 | 3. De wirwar blootgelegd

3.4 Tegenstrijdigheid Het naleven van wetten, regels en richtlijnen is moeilijk omdat ze in sommige gevallen onhelder of tegenstrijdig zijn. Onhelderheid ligt enerzijds aan het feit dat op onderhoudsbedrijven veel verschillende regels van toepassing zijn omdat de bedrijven in diverse sectoren werkzaam. Anderzijds sluiten de normen en wetten niet altijd naadloos aan op de praktijk, waardoor er bij bedrijven ruimte ontstaat voor eigen interpretatie. Hoe een bedrijf de wet dan interpreteert, hangt bijvoorbeeld af van de sector waarin het bedrijf actief is of hangt af van de bedrijfsgrootte. Wat voor het ene bedrijf als belangrijk wordt beschouwd, geldt niet voor een ander bedrijf. De variabiliteit in interpretatie kan leiden tot onzekerheid en verwarring bij bedrijven over wat de juiste handelswijze is.

In sommige gevallen zijn er zelfs conflicten binnen de wetgeving. Wetten uit verschillende domeinen spreken elkaar tegen, en omdat hier geen oplossing voor is, komt een bedrijf vast te zitten in de WirWar van wet- en regelgeving. Deze tegenstrijdigheid maakt het onmogelijk voor bedrijven om compliant te zijn.

Zo bevindt Prorail zich in een benarde situatie omdat ze vanuit de ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de Arbeidsinspectie moet overgaan op kwartsloze ballast (gedoogperiode van 24 maanden).

Kwarts wordt gebruikt in bouwmaterialen voor het spoor en is kankerverwekkend. Hoewel Prorail de gezondheid van de mensen die aan of bij het spoor werkt prioriteert, is het niet eenvoudig om een alternatief te vinden omdat de markt over onvoldoende kwartsloze ballast beschikt. Het overhaast overgaan op kwartsloze ballast heeft onder andere gevolgen op het gebied van duurzaamheid omdat Prorail niet meer gebruik kan maken van recycleballast. Het vereist extra buitendienststellingen, die moeilijk te verkrijgen zijn omdat Prorail dan in de knel komt met Europees geldende regels voor capaciteitsverdeling.

Ondersteuningsbehoefte bedrijven betreffende tegenstrijdigheid: ▶ Duidelijkheid over wat nu geldt ▶ Afstemmen wetgeving op elkaar

Intermezzo: Vleermuis-isolatie debacle: waar natuur, dier en milieu botsen Bij duurzaamheid denkt men vaak direct aan klimaatneutraal zijn, en bedrijven nemen maatregelen op het vlak van energiebesparing (isolatie), energie-efficiëntie, schone energie opwekking en koolstofafvang- en opslag. Maar klimaat is niet de enige invalshoek in de groene transitie, er zijn ook belangen rondom natuurbescherming die botsen met verduurzamingsplannen.

Dit culmineerde recent in de uitspraak van de Raad van State dat een isolatiebedrijf in zijn aanpak niet voldoende onderzoek deed naar de aanwezigheid van vleermuizen in spouwmuren, en daarmee in strijd handelde met de Wet natuurbescherming.

In het klimaatakkoord staat dat er elk jaar minimaal 50.000 bestaande woningen geïsoleerd moeten worden, oplopend naar 200.000 woningen per jaar in 2030. Voor de bouwsector, en specifiek onderhouds- en renovatiebedrijven, dus een grote opgave. Afgelopen jaar was er veel te doen over de na-isolatie van spouwmuren omdat deze activiteit het verblijf van vleermuizen en vogels vernielt. Dit culmineerde recent in de uitspraak van de Raad van State dat een isolatiebedrijf in zijn aanpak niet voldoende onderzoek deed naar de aanwezigheid van vleermuizen in spouwmuren, en daarmee in strijd handelde met de Wet natuurbescherming.

Daarom is in de nieuwe Omgevingswet opgenomen dat bij het isoleren van woningen, eigenaren en isolatiebedrijven rekening moeten houden met vleermuizen en andere beschermde diersoorten.

Op dit moment mag er slechts geïsoleerd worden nadat de provincie een omgevingsvergunning heeft gegeven, en die verkrijgt men pas nadat een ecoloog heeft onderzocht of er een kans is dat er in de spouw beschermde dieren zitten/ kunnen zitten. Dit proces kan wel één tot anderhalf jaar per gebouw duren, met kosten die niet in verhouding staan tot spouwmuurisolatie.

Dat het onmogelijk is om op deze wijze te voldoen aan de isolatieopgave, wordt erkend in de politiek, daarom zijn gemeentes nu bezig met het versnellen van dit proces door een soortenmanagementplan (SMP) op te stellen. Met een SMP wordt een

compleet bebouwd gebied in een keer onderzocht en kunnen er compenserende maatregelen voor verlies van dierverblijfplaatsen worden geregeld.

Dit beleid is in ontwikkeling en sommige provincies zijn bezig met een pre-SMP om onder voorwaarden tijdelijke omgevingsvergunningen te verlenen.

Het vleermuis-isolatie debacle maakt ten eerste duidelijk dat klimaatneutraal niet per se natuurinclusief is, en in bredere zin dat in maatschappelijk vraagstukken zoals het isolatievraagstuk milieu-, dier- en natuurbelangen botsen die tot conflicterende situaties kunnen leiden. Onderhoudsbedrijven worden op deze manier in hun werkveld geconfronteerd met de veelzijdigheid van groen denken.

Leendert Schouten, voormalig programma manager Kic | Mpi; “Een op afstand bestuurbare robot leek een perfecte oplossing te zijn om opslagtanks veilig te inspecteren. Samen met ID-Tec uit Poeldijk hebben we daarom een robot ontwikkeld waarmee de opslagtank kan worden geïnspecteerd. Bij eventuele schades kan de robot autonoom en zonder betreding een patchplaat op het defect plaatsen en vast lassen. Omdat de robot op afstand bestuurbaar is, blijft de inspecteur degene die de inspectie uitvoert. Toch is dit vernuftig staaltje innovatie niet toereikend volgens de richtlijnen, omdat deze manier van inspecteren niet als visuele inspectie geldt”.

Intermezzo: Inspectie gesloten ruimte Om de 6 tot 10 jaar is een periodieke inspectie van gebruikte opslagtanks binnen de Procesindustrie noodzakelijk om incidenten met eventueel verregaande risico’s voor mens en milieu te voorkomen. Een dergelijke inspectie dient plaats te vinden conform de PGS 29 en/ of EEMUA 159 richtlijn. Hierin wordt bepaald op welke manier de inspectie, het onderhouden en de reparatie van bovengrondse opslagtanks uitgevoerd dient te worden. Binnen deze richtlijn is een visuele inspectie voorgeschreven. Maar vernieuwde voorschriften vanuit de Nederlandse Arbeidsinspectie maken het betreden van besloten ruimtes niet in alle gevallen mogelijk. Een inspectie moet dus op een andere wijze plaatsvinden.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 99

100 | 3. De wirwar blootgelegd

UPDATE

Heijmans introduceert Afvalmonitor in samenwerking met Renewi Heijmans lanceert het eerste afval dashboard in de bouwsector; de Afvalmonitor.

Hiermee rapporteert en monitort het beursgenoteerde bouwbedrijf afvalstromen, scheidingspercentage en de CO2-uitstoot die daarbij hoort, tot op projectniveau. Dit zorgt ervoor dat Heijmans kan sturen op strategisch, tactisch en operationeel niveau.

De data van onder andere waste-to-productbedrijf Renewi maakt dit mogelijk. De Afvalmonitor draagt bij aan Heijmans’ ambitie om in 2030 uitsluitend duurzame oplossingen en werkmethoden in te zetten, met als doel een positieve impact op de aarde realiseren.

Inzicht en Bijsturen. De laatste jaren liep het scheidingspercentage van Heijmans langzaam omlaag. Waarom was niet duidelijk. Daarom is gezocht naar een manier om alle lagen in de organisatie beter inzicht en handvatten te geven op het gebied van het meten van afvalstromen, scheidingspercentage en de CO2uitstoot die daarbij hoort. Het dashboard geeft projectmanagers inzicht op operationeel, tactisch en strategisch niveau of ze op het doel zitten wat ze voor ogen hebben en kunnen ze direct bijsturen indien nodig. Ook geeft het managers houvast hoe het er bij hun businessunit of in het gehele bedrijf ervoor staat.

"De Afvalmonitor van Heijmans is een mooi voorbeeld van hoe Renewi zijn klanten ondersteunt bij het voldoen aan de eisen van de CSRD. De cijfers geven direct inzicht in de milieu-impact van gescheiden afval ten opzichte van restafval. Het inzicht in de werkelijke CO2-uitstoot en het recyclingpercentage over de hele waardeketen is belangrijk, ook voor niet CSRD-verplichte bedrijven. Het dient als motivatie voor Renewi’s klanten om afval beter te scheiden, sorteren en recyclen, om zo ook hun eigen duurzaamheidsdoelstellingen te verwezenlijken,” zegt Sander Leenders, Commercieel Directeur Nederland van Renewi.

“We rapporteerden totale scheiding en hergebruik van reststromen aan de hand van het percentage over heel het bedrijf. Die data kregen we onder andere via Renewi. Maar de eisen van de data zijn strenger en we moeten specifiekere cijfers ophalen, tot op projectniveau. Na het onderzoeken hoe we meer inzicht konden krijgen, kwamen we erachter dat er nog geen dashboard op de markt is die inzicht geeft in afvalstromen, scheidingspercentages en CO2-uitstoot die daarbij hoort. Daarom ontwikkelden we samen met onder andere Renewi en nog 24 andere leveranciers de Afvalmonitor,” zegt Robert Koolen, directeur Duurzame Ontwikkeling bij Heijmans.

CO2-reductie. Heijmans wil een schonere lucht en lagere impact op de aarde creëren door de CO₂-uitstoot van zijn activiteiten te verlagen, met als doel 100% reductie van scope 1+2 uitstoot en 50% reductie t.o.v. 2019 van scope 3 CO2-uitstoot in 2030. Scope 3 omvat alle indirecte activiteiten gerelateerd aan de totstandkoming en het gebruik van Heijmans’ producten, zoals transport naar de bouwplaats en het recyclen van afval. De CO2uitstoot van afval is circa 4% van de totale uitstoot van Heijmans.

Aangescherpte eisen. Het nieuwe dashboard is nodig voor de aangescherpte eisen van de Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) en EU Taxonomie. Die richtlijnen verplichten beursgenoteerde bedrijven tot gedetailleerde rapportage over CO2-emissies en materiaal- en energiestromen vanaf 2024. De data uit de Co₂- en recycling-rapportage van Renewi is geïntegreerd in het dashboard. Deze data is gebaseerd op grondige en objectieve berekeningen door onderzoeksbureau TNO. Ze bevatten werkelijke CO2-uitstoot per afvalstroom en recyclingpercentage, specifiek voor Renewi’s processen. Dit maakt de cijfers specifieker dan over het hele bedrijf te rapporteren.

3.5 Gelijkwaardige relaties Tussen overheid, inspectie instanties, bedrijfsleven en brancheverenigingen zijn de relaties niet altijd gelijkwaardig. Een ongelijk speelveld bij de totstandkoming van wetten en regels kan zorgen voor verminderd vertrouwen in de wetgevende instanties vanuit het bedrijfsleven. Wanneer er wetten en regels worden opgesteld in samenwerking met de partijen die de wetten en regels moeten opvolgen, dan zijn bedrijven meer bereid om mee te werken. Want het is uitlegbaar dat voor bepaalde veranderingen er eenmaal nieuwe wetten en regels nodig zijn. Het gaat er vooral om dat bedrijven de behoefte hebben om zich gehoord te voelen en in overleg te treden over nieuwe wetten en regels om te komen tot haalbare constructies.

Op dit moment hebben bedrijven soms het idee dat inspecterende instanties zich wantrouwend opstellen.

Dit belemmert de naleving. Een goede verstandhouding geeft bedrijven de kans om mee te denken over de wijze waarop deze in de praktijk gerealiseerd kan worden, en zorgt dat bedrijven zich dan mede verantwoordelijk voelen voor het gewenste eindresultaat.

Om doelstellingen zoals een veilige werkvloer of lagere milieu-impact te behalen, zijn gelijkwaardige relaties van belang.

Ondersteuningsbehoefte bedrijven betreffend gelijkwaardige relaties: ▶ Open houding van inspectie/goede relatie met inspectie ▶ Afstemming en samenwerking tussen verschillende partijen bij totstandkoming wet- en regelgeving Arjan van Dijk, programma directeur bij Safety Delta NL; “Om wet- en regelgeving passend en up-to-date te houden, en om je eraan te kunnen houden binnen je organisatie maar ook algemeen in de samenleving, dan kan zou je eigenlijk de volgende verdeling willen hanteren: een derde zo houden, een derde moet je weggooien, en een derde moet je een beetje herschrijven en dan goed implementeren. Wat bij welke categorie behoort moeten we regelmatig goed bekijken. Om dit te bereiken heb je competente professionele mensen nodig die met elkaar in gesprek gaan; mensen uit de industrie, uit de brancheverenging, vanuit het overheidsbeleid, vanuit het overheidstoezicht en vanuit de wetenschap. Zo’n brede participatie levert uiteindelijk efficiëntie op. Het gaat immers niet alleen om regels snappen en goed implementeren, maar ook om vereenvoudigen!”

Trage wet- en regelgeving remt innovatieve circulaire industrie

De wet- en regelgever bepaalt het tempo van de invoering van nieuwe wetten en regels en heeft hierdoor een sterke machtspositie. Bedrijven die inzetten op bijvoorbeeld circulaire innovatie kunnen worden geremd doordat bepaalde wetgeving dit nog niet toestaat. Zo worden restproducten door (verouderde) wetgeving nog veelal gezien als ‘afval’, wat juridisch gezien betekent dat er extra eisen gelden bij het vervoer of ontvangen van die restproducten. Dit levert meer obstakels op dan nodig. Vertraagde wetgeving kan innovatie beletten, en zorgen dat nieuwe doelen niet worden gehaald, omdat de nieuwste verbeterde technieken nog niet geaccepteerd zijn, terwijl de markt al wel zo ver is.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 101

102 |

UPDATE

Richtlijn veilige inzet elektrisch materieel nu beschikbaar

Het is onvermijdelijk dat we in de toekomst in Nederland 100% emissieloos bouwen. Bouw- en infrabedrijven zijn dan ook volop bezig om hun materieel te elektrificeren. Omdat duidelijke regelgeving nog ontbreekt, heeft Bouwend Nederland de richtlijn Veilige inzet elektrisch materieel opgesteld. Met deze richtlijn kunnen bedrijven en opdrachtgevers onnodige risico’s uitsluiten en goede afspraken maken over de beheersmaatregelen.

Illustratie; ‘Bouwend Nederland’

We staan in Nederland voor een grote klimaatopgave. Het overheidsdoel is: in 2030 60% minder stikstof en 0,4 Megaton CO2-reductie. Deze ambitieuze doelstelling vraagt onder meer om een grootschalige verduurzaming van de bouw- en infrasector.

Veel ondernemers zijn dus bezig met het vervangen van hun wagenpark en materieel door elektrische alternatieven. De overheid stimuleert deze transitie met subsidies en wetgeving.

Elektrisch materieel is schoner en gezonder, maar kan ook tot veiligheidsrisico’s leiden. Het materieel is natuurlijk relatief nieuw voor degenen die ermee werken. Ook wordt de bouwplaats veel complexer, zodat extra opleiding en instructie nodig zijn. De nieuwe richtlijn kent vier belangrijke hoofdstukken: werking en gebruik van elektrisch materieel, aankoop en onderhoud, veiligheidsinstructies en training, en rollen en verantwoordelijkheden.

Voorzitter Harry Hertsenberg van de KOMAT: "Ik ben ontzettend trots dat we samen met Green Fellows en betrokken stakeholders de sector nu een heldere richtlijn geven om elektrisch materieel veilig in te zetten. We staan aan het begin van de transitie naar emissieloos werken. Dat betekent dat we deze richtlijn zullen actualiseren aan de hand van nieuwe ervaringen en inzichten."

Batterijbeheer en onderhoud. Zoals in het Arbeidsomstandighedenbesluit is omschreven dienen alle installaties welke door verplaatsing, montage of demontage risico’s hebben, een opstellingsinspectie te ondergaan alvorens in gebruik te nemen. In de PGS 37-1 en de NEN4288 wordt aangegeven dat een energieopslagsysteem minimaal jaarlijks wordt gecontroleerd. De periodieke controle, die plaatsvindt conform de controle termijn zoals voorgeschreven is door de fabrikant, dient te worden gerespecteerd. Indien de fabrikant geen informatie geeft over de ....

controle termijn dient een periode van 12 maanden gerespecteerd te worden. Tijdens deze periodieke controle moeten ten minste de volgende onderwerpen, mits van toepassing, aan bod komen: • Inspectie aan de energiedragers en elektrische installatie (visueel + werking controleren); • Visuele inspectie van de container (filters, uitwendige beschadigingen, druk ontlastvoorziening, enz.); • Inspectie en service van de klimaatinstallatie en verwarming; • Inspectie en service van de brandblusinstallatie; • Inspectie en service van de omvormers en transformatoren. Voor een mobiel energieopslagsysteem geldt, naast deze jaarlijkse controle, ook dat bij de plaatsing van het systeem op een bouwplaats of bij de terugkomst op een werf of depot, er een extra controle moet plaatsvinden. Een visuele inspectie is nodig om te toetsen of er (mechanische) schade door transport is ontstaan en of de juiste elektrische aansluiting(en) aanwezig is t.b.v. het doel waarvoor het EOS is geplaatst. Het EOS mag pas in gebruik worden genomen wanneer eventuele tekortkomingen zijn opgelost. Bij een visuele inspectie moet in een onderhoudsboek de reparaties van de tekortkomingen worden genoteerd. De controle moet uitgevoerd worden door een aantoonbaar deskundig persoon, zoals omschreven in het Arbeidsomstandighedenbesluit.

Scope van de richtlijn De richtlijn is gericht op het veilig inzetten van elektrisch materieel.

Het is echter geen alomvattende richtlijn voor de gehele transitie op de bouwplaats. De richtlijn is gericht op de inzet van elektrisch materieel op de bouwplaats.

Onderstaand overzicht van onderwerpen laat zien waar de richtlijn zich wel op richt: Aankoop, inzet en onderhoud van elektrisch aangedreven mobiele werktuigen Aankoop, inzet en onderhoud van batterijsystemen voor inzet op bouwplaatsen Aankoop, inzet en onderhoud van laadinfrastructuur voor inzet op bouwplaatsen of bij depots Publiek laden van bouwmaterieel Energie-infrastructuur op de bouwplaats Het aansluiten van de energie-infrastructuur op de bouwplaats Energie-infrastructuur op depots en werven Transport en logistiek van elektrisch materieel en energietechnologie. Zowel van als naar en op de bouwplaats

4. CONCLUSIES

De meerwaarde van wet- en regelgeving voor de onderhoudssector staat buiten kijf, maar de huidige WirWar aan wet- en regelgeving legt een hoge druk op bedrijven in de onderhoudssector.

Wetten en regels zijn nodig om verschillende en gegronde redenen. Zo hebben ze een duidelijke functie, bijvoorbeeld om een standaard in de manier van werken af te spreken of het verkleinen van het risico op incidenten. Overheden leggen kaders vast waarbinnen bedrijfsactiviteiten moeten plaatsvinden en producten of diensten moeten worden geleverd. Maar ook branches stellen onderling richtlijnen en normen op waar een ondernemer aan moet voldoen. Wetten en regels bewegen bedrijven bovendien tot ander gedrag, met een grotere focus op duurzaam ondernemen of innovatie.

We zien echter dat compliant zijn steeds moeilijker wordt voor bedrijven vanwege de toenemende hoeveelheid wetten en regels, die complex, gelaagd en soms tegenstrijdig zijn, gecombineerd met uitgebreide en specialistische rapportageverplichtingen.

De opstapeling en kosten van regels leiden tot een hoge regeldruk. Vooral kleinere bedrijven worden disproportioneel belast, mede omdat zij vaak niet de

middelen hebben om aan alle eisen te voldoen. Weten regelgeving anno 2024 hebben een averechts effect, de beleefde WirWar leidt eerder tot onduidelijkheid en onbegrip in plaats van helderheid en kaderstelling.

Dit Visiedocument legt de kernproblemen bloot en doet een dringende oproep aan wet- en regelgevende instanties voor meer samenwerking met en ondersteuning van de onderhoudsbranche. Het is cruciaal dat er realistische doelstellingen en heldere richtlijnen worden opgesteld, afgestemd op de mogelijkheden en behoeften van bedrijven. De administratieve lasten kunnen verminderd worden door wet- en regelgeving te stroomlijnen en kennisdeling te bevorderen.

Behapbare en werkbare wetten en regels maken is geen sinecure en de NVDO biedt zich aan als gesprekspartner. Samenwerking tussen de onderhoudssector en wetgevende instanties is essentieel om tot werkbare oplossingen te komen die bijdragen aan een gezonde, veilige en duurzame bedrijfsvoering.

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 103

104 | 4. Conclusies

5. BEST PRACTICES

Tot nu toe is er vooral aandacht besteed aan de WirWar van wet- en regelgeving uiteenzetten. We zien daarnaast ook dat er best practices zijn vanuit het bedrijfsleven én overheid, lichtpuntjes van mooie initiatieven, slimme strategieën en handige tips die laten zien hoe compliance ook kan.

Terwijl wet- en regelgeving steeds complexer wordt, ziet het ene bedrijf het als iets wat er nou eenmaal bij hoort, en de ander vindt het uit proportie. Waar voor de één compliance al feitelijk voortvloeit uit de eigen cultuur en bedrijfsvoering, is het voor de ander een aanzienlijke lastenverzwaring die kostbare tijd vergt en werkzaamheden belemmert. Het verschilt enorm per bedrijf wat mogelijk is (gezien markt, bedrijfsgrootte, product etc.). Er zijn dan ook diverse strategieën om met wet- en regelgeving om te gaan.

Sommige bedrijven gaan uit van de visie dat wetgeving niet alleen extra verplichtingen levert, maar ook houvast, structuur en oriëntatie geeft. Juist op die vlakken waar een bedrijf zich sowieso al mee bezighoudt: veiligheid en kwaliteit van de producten, veiligheid voor de werknemers, en impact op het milieu en de natuur.

Verduurzamen hoeft niet duur te zijn Een hardnekkig beeld onder bedrijven is dat verduurzaming duur is. Dit ontmoedigt ze om ermee aan de slag te gaan. Maar verduurzamen hoeft niet duur te zijn, het kan zelfs een verdienmodel zijn. Denk bijvoorbeeld aan maatregelen ter vermindering van verspilling en afval, waarmee bedrijven zowel de materiaalvoetafdruk verkleinen als economisch voordeel kunnen behalen.

Zo is binnen www.circulaironderhoud.eu bij één van de deelprojecten door diverse bedrijven, publieke partijen en kennisinstellingen samengewerkt aan het verminderen van lekkage bij flensen (verminderen van diffuse emissie) en afzuigers, tegen zo laag mogelijke kosten. De oplossing lag uiteindelijk in een verandering in de organisatie: een andere methodiek van werken en monitoring. Soms is het simpelweg een kwestie van bestaande processen anders inrichten.

Leendert Schouten, voormalig programma manager Kic/Mpi; “Binnen de procesindustrie is er veel oversized. Te vaak worden er zware pompen gebruikt, terwijl een motor met minder vermogen eveneens toegepast kan worden. Downsizen in ontwerp kan een enorme energiebesparing én hoger rendement opleveren en lijkt dan ook duurzamer en goedkoper. Grijp het moment van onderhoud aan als kans voor een verduurzamingsslag. Er valt op deze manier veel te besparen bij vervanging of reparatie van installaties”.

Naast wetten en regels zijn er ook subsidies Als onderhoudsbedrijf heb je te maken met allerlei wetten en regels. Deze kunnen je beperken of vertellen je wat wel en niet mag. Zeker bij innovaties is het van belang je te oriënteren met welke wetten en regels je te maken krijgt. Wetten en regels vanuit de overheid kunnen daardoor als beperking ervaren worden voor bedrijven die willen innoveren. Tegelijk bestaat er ook een breed aanbod aan subsidie- en financieringsmogelijkheden waarmee dezelfde overheid innovatie stimuleert. Bij een innovatie is het daarom belangrijk niet alleen te onderzoeken aan welke wetten en regels een nieuw te ontwikkelen product of dienst moet voldoen, maar ook een gesprek aan te gaan met een subsidieadviseur. Een subsidieadviseur kost uiteraard geld. Bij een afspraak op basis van ‘no cure no pay’ is de gevraagde fee veelal tussen de 7% en 15% van het toegekende bedrag. Een vast uurtarief varieert tussen de €75 en €125 per uur. Zeker bij investeringen boven de €40.000 loont het echter de moeite om een adviseur in te schakelen.

In veel gevallen kan door een bedrijf al snel gebruik worden gemaakt van fiscale regelingen (bijvoorbeeld de WBSO) of een Innovatiekrediet. Daarnaast beNVDO Onderhoudskompas 2024 | 105

106 | 5. Best Practices

staat er een groot aantal stimuleringsregelingen die een ondernemer kunnen helpen in het duurzaam en circulair ondernemen of energie besparen.

Energie, klimaat en milieu

Regelhulp MKB Klimaatwerk

Wetchecker Energiebesparing Regelhulp wegwerpplastic

Voor meer informatie, https://www.rvo.nl/subsidies-financiering Er is hulp bij het voldoen aan wet- en regelgeving 1.

Regelhulp vanuit de RVO.

De RVO heeft een interactieve digitale tool ontwikkeld waarmee (overheids)organisaties ondernemers kunnen helpen. Een regelhulp ondersteunt ondernemers door antwoord te geven op vragen zoals: ▶ Welke regels gelden voor mij? ▶ Hoe werkt een procedure voor mij? ▶ Welke stappen moet ik ondernemen? ▶ Hoe scoor ik? ▶ Hoeveel kost het om aan de regels te voldoen?

Er zijn regelhulpen over veel verschillende onderwerpen. Het kenniscentrum Regelhulpen heeft inmiddels 50 Regelhulpen ontwikkeld om wet- en regelgeving eenvoudig, helder en toegankelijk te maken voor ondernemers. In de Tabel 1 is een (gedeeltelijk) overzicht opgenomen: Tabel 1: Overzicht regelhulpen

Internationaal ondernemen RVO exportwijzer CE-Markering

EPRM Due Diligence Check China Business Tool

Digitale veiligheid en privacy

CyberVeilig Check voor mkb en zzp Basisscan Cyberweerbaarheid

Risicoklasseindeling Digitale Veiligheid AVG-Regelhulp

Betrouwbaarheidsniveaus

Security Check Procesautomatisering NIS2 Zelfevaluatie NL NIS2 Quickscan Wbni zelf-test

Afval Borgtool

Afval Digital Notification Advisor (DNA) Afvaltransport procedure

Arbeidsparticipatie

Quotumcalculator

Regelhulp Financieel CV

Overige regelhulpen Regelhulp WBSO

BOMOS assessmenttool

Regelhulp VastgoedTransformatie

Kostencalculator bescherming Intellectueel Eigendom

Bij interesse kan je als ondernemer mailen naar regelhulpenvoorbedrijven@rvo.nl Voor meer informatie, zie rvo.nl/onderwerpen/regelhulpen 2.

AskSenna

AskSenna is een Nederlands online platform dat startups en scale-ups, maar niet uitsluitend, helpt bij het aanpakken van hun uitdagingen. Startup AVIOZ heeft AskSenna opgericht om aan de slag te gaan met de actuele vraag: ‘Hoe krijgen we structureel inzicht in belemmerende wet- en regelgeving voor startups en scale-ups?’

Ondernemers kunnen vragen stellen of aangeven dat ze problemen ervaren bij bepaalde wetten en regels.

AskSenna verzamelt data en brengt het onder de aandacht bij het ministerie van Economische Zaken. In samenwerking met de overheid wordt duidelijkheid gegeven en duidelijkheid richting ondernemers verschaft.

Voor meer informatie, zie asksenna.nl

6. AANBEVELINGEN De NVDO doet een aantal aanbevelingen ten aanzien van de ‘WirWar van wet- en regelgeving’:

▶ Investeer in kennis over compliance binnen je organisatie. Breng in kaart welke regelgeving wel (en vooral ook niet) betrekking heeft op jouw bedrijf en houdt deze kennis bij. Abonneer je op relevante nieuwsbrieven en laat je regelmatig bijpraten door specialisten en adviseurs ▶ Richt een administratieve structuur in waarmee op een eenvoudige manier de noodzakelijke informatie voor verschillende rapportages kan worden verzameld. Maak de informatie toegankelijk voor zowel je eigen medewerkers als inhuur ▶ De overheid maakt wetten en regels, maar stelt zichzelf ook ten doel om de administratieve lasten die deze regels veroorzaken te verminderen. Hiervoor zijn verschillende online tools en overzichten beschikbaar. Maak hier gebruik van ▶ Blijf met elkaar in gesprek. Elk bedrijf, maar ook de overheid, heeft behoefte aan een gezond ondernemersklimaat. Niemand is gebaat bij een grote wirwar van wetten en regels met toenemende administratieve lasten. Alleen in onderlinge samenwerking kunnen bedrijven elkaar helpen in het vereenvoudigen van de wijze van rapportage en kan met de overheid nagedacht worden over de wijze waarop de regeldruk wordt verminderd ▶ Voor maintenance professionals geldt: wet- en regelgeving is geen van bovenaf opgelegde toestand.

Het helpt je om weer veilig huiswaarts te gaan na einde van je werkdag. Omarm de wet- en regelgeving en stel vragen aan je leidinggevende indien ze niet duidelijk zijn

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 107

108 | 6. Aanbevelingen

Bronnenlijst 3.1 Kennis ▶ https://www.atr-regeldruk.nl/wp-content/uploads/2024/05/ATR-Jaarverslag-2023-Definitief-EK-en-TK-3.pdf ▶ nationale_peiling_ondernemingsklimaat_240220.pdf (mkb.nl) ▶ ‘Harde reductiedoelstellingen nodig om regeldruk in te dammen’ | VNO-NCW 3.3 Contextgebonden regelgeving ▶ https://duurzaamheid-ruimte.nl/wet-en-regelgeving ▶ https://toxic.nl/nieuws/het-verschil-iso-normen-en-nen-normen/ 3.4 Tegenstrijdigheid ▶ https://www.prorail.nl/nieuws/prorail-in-gesprek-over-meer-tijd-voor-invoering-kwartsloze-ballast ▶ https://vng.nl/artikelen/vragen-en-antwoorden-over-na-isolatie-en-soortenbescherming-in-het-bijzonder-vleermuizen ▶ https://vng.nl/artikelen/soortenmanagementplan-bescherming-vleermuizen-bij-spouwmuurisolatie 5. Best practices ▶ https://www.rvo.nl/onderwerpen/regelhulpen/overzicht Bijlage ▶ https://duurzaamheid-ruimte.nl/wet-en-regelgeving

Bijlage

OVERZICHT WETTEN EN REGELS IN DUURZAAMHEID Tabel 2: (niet uitputtend) Overzicht wetten en regels in duurzaamheid

Beleidsdoelen voor duurzaamheid Klimaatwet (doelen) Klimaatakkoord (middelen en maatregelen) Energiewet (elektriciteitswet, warmtewet, gaswet e.a.)

Regionale energie strategie (RES) Gemeentelijke duurzaamheidsagenda of beleidsplan Woonvisie Omgevingsvisie Milieu-effectrapportage (MER) Milieu en technische eisen bij verduurzaming van gebouwen Europese Energie-Efficiency Richtlijn (EED, Energie-audit) Europese Energy Performance of Buildings Directive (EPBD, Installatiekeuringen) Wet milieubeheer (activiteitenbesluit en -regeling is opgenomen in de Omgevingswet (-Bal-) Besluit energieprestatie gebouwen (Energielabel) Bouwbesluit (EPC en BENG) MilieuPrestatie Gebouwen (MPG) Omgevingsrecht, ruimtelijke kwaliteit en erfgoed Monumentenwet / Erfgoedwet Erfgoedvisie en -verordening Wet ruimtelijke ordening (Wro) Structuurvisie Bestemmingsplannen en beheersverordeningen Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) Omgevingsvergunning voor (ver)bouwen Omgevingsvergunning bij monumenten en beschermde stads- en dorpsgezichten Woningwet (Ww) Welstandsnota Welstandscommissie Bouwverordening Wet natuurbescherming (Wnb) Omgevingswet Omgevingsvisie Programma Omgevingsplan (Verplichte) beleidsregels Omgevingsvergunning

NVDO Onderhoudskompas 2024 | 109

110 | Overzicht wetten en regels in duurzaamheid

Dit Visiedocument kwam tot stand dankzij de medewerking en waardevolle bijdragen van velen, van deze professionals in het bijzonder die zitting namen in de Klankbordgroep: Arie Krijgsman SCIOS Arjan van Dijk Safety Delta Nederland Jelle Bartlema VA-Keur Rob van Bergen ISSO Kees de Vaal NNK, Nederlands Netwerk voor Kwaliteitsmanagement Ton van Beek SKG-IKOB Leendert Schouten Kic MPI Alfred Schut ROVC

Mainnovation, grondlegger van de Value Driven Maintenance methodologie, biedt MEERwaarde. Wij geloven in de kracht van Reliability Engineering plus Maintenance Engineering.

Wie effectief en structureel verbeteringen wil doorvoeren op het gebied van Maintenance & Asset Management, heeft RE én ME capaciteit nodig. Haal het maximale uit de assets, minimaliseear storingen en ga aan de slag met preventieve onderhoudsschema’s voor optimale betrouwbaarheid, beschikbaarheid en compliance. RE studies daadwerkelijk implementeren én borgen: ME + RE = MEERwaarde.

Meer info op mainnovation.com/nl/meerwaarde

Meer weten?

Scan de QR-code.

2 024

Onderhoudskompas 2024

Onderhoudskompas Visie, Trends en Ontwikkelingen in de Nederlandse Onderhoudsmarkt

DE WIRWAR VAN WETEN REGELGEVING met focus op Sustainability

Visie, Trends en Ontwikkelingen in de Nederlandse Onderhoudsmarkt

Lange Schaft 7G 3991 AP Houten T. 030 634 6040 info@nvdo.nl www.nvdo.nl