Oddagreinin: Eitt felag í menning – Sanna á Løgmansbø
7 Stovnurin hesaferð: Dagstovnurin Gjái
14
14
Tema: Lesibólkar
Enn ein lesibólkur hittist - hesaferð í Eysturoynni
18 At lesa er ikki bara týdningarmikið, men neyðugt – Eilen Anthoniussen
21 Hví er gott við lesibólkum – Beinta Klakstein
22 Bjørg av Kák er námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu
24 Uppgáva hjá Lesandi: At vera í flokkinum – men eisini í felagsskapinum?
– Emily Rasmussen
27 Lesandiráðið – Katrin Helgadóttir, Jonna Maria Við Á
28 Dagstovnanámsfrøði í Føroyum: Faklig samrøða um barndóm, fólkaræði og dekoloniala námsfrøði
30 Mítt fyrsta ár sum námsfrøðingur: Jónvør Viderø Olsen
33 Vangamyndin
– Judit Emilsdóttir Nolsøe
34 Malan tók eina lestrarhálvu hinumegin jørðina
– Malan Debes Joensen
38 Sosialpedagogiska ráðið valt
40 Joan Fabersdóttir er álitsfólk
42 Spurningar til nýggja landsstýrismannin, Bárð Á Lakjuni
44 Takkarkvøða frá Námsfrøðingaráðnum
45 Stýrið í NLS – Nordiska Lärarorganisationers Samråd – hevur havt fund í Íslandi
– Sanna á Løgmansbø
48 Til Grønlands at viðgera týdningin av málmenning og móðurmáli í allari útbúgvingarskipanini
– Sanna á Løgmansbø
Sanna á Løgmansbø
Forkvinna í Føroya Pedagogfelag
Eitt felag í menning
Eftir drúgva og myrka veturin eru ljósu dagarnir kærkomnir. Summarið stendur fyri durum, og tað merkist, at fólk eru komin í summarhýr.
Seinasta árið er runnið skjótt, og nógv er komið av skafti í Føroya Pedagogfelag.
Á aðalfundinum settu vit sjóneykuna á sálarliga arbeiðsumhvørvið. Hansina Vilhelmsdóttir, Jóhanna Andreassen og Ninna Reinert høvdu framløgur um organisatoriskt mótstøðuføri á pedagogiska arbeiðsøkinum – um hvørjir faktorar hava týdning fyri trivnað og haldføri í einum arbeiði, har vit í stóran mun brúka okkum sjálvi sum amboð.
Á aðalfundinum vóru ráðini eisini skipað av nýggjum. Í dag hava vit fimm ráð: Lesandiráð, Leiðararráð, Almenna Pedagogiska Ráðið, Sosialpedagogiska Ráðið og Etiska Ráðið. Øll ráðini, uttan etiska ráðið, hava havt skipandi fund, og nýggj starvsskipan er tikin í nýtslu. Etiska ráðið kemur saman á fyrsta sinni 18. juni.
Øll ráðini hava fingið ein nevndarlim sum kontaktpersón, soleiðis at samskiftið við nevndina verður lættari og meira beinleiðis.
Vit eru fegin um, at ráðini nú hava fingið nýggja starvsskipan og greiðari endamál. Yvirskipað skulu ráðini arbeiða fyri at fremja endamálið hjá felagnum, halda seg til strategiska grundarlagið og hava pedagogiska fakøkið fyri eyga.
Skal Føroya Pedagogfelag megna at røkka allari breiddini í felagnum, er neyðugt, at limirnir eru virknir luttakarar í arbeiðinum. Eitt stórt felag við nógvum ymiskum fakøkjum og flokkingum hevur tørv á limum, sum taka lut, stuðla og vera við til at mynda kósina hjá felagnum.
Við ráðunum vænta vit eisini, at størri dentur verður lagdur á eitt nú sosialpedagogiska økið, sum í longri tíð hevur verið minni sjónligt. Við etiska ráðnum ynskja vit harumframt at styrkja kjakið um faklig virði, lívsgóðsku hjá borgarum og arbeiðsumstøður hjá starvsfólki.
Vit eru spent og takksom fyri, at ráðini nú eru farin til verka.
Eitt mál, sum hevur fylt nógv seinastu tíðina, er álitisfólkaskipanin.
Tað hevur verið ført fram, at Føroya Pedagogfelag forðar starvsfólkum í at brúka okkara álitisfólkaskipan. Hetta kunnu vit staðiliga afturvísa.
Álitisfólkaskipanin hjá Føroya Pedagogfelag er ein av teimum elstu í landinum og varð undirskrivað av løgmanni Atla P. Dam, sála, í 1988. Endamálið við skipanini er at tryggja, at sáttmálar og avtalur verða hildnar, og at rættindini hjá starvsfólkum verða vard.
Tá limir venda sær til felagið við spurningum, ivamálum ella trupulleikum, fáa tey vegleiðing frá starvsfólkum í umsitingini við neyðugari vitan og førleika
innan arbeiðs og sáttmálaviðurskifti. Hetta er eitt ábyrgdarøki, sum vit raðfesta sera høgt.
Velur tú at arbeiða innan pedagogiska fakøkið í Føroyum, er Føroya Pedagogfelag einasta fakfelag, ið umboðar økið. Velur tú samstundis at standa uttan limaskap, ert tú ikki fevnd/ur av teimum rættindum og skipanum, sum limirnir hava atgongd til.
At fáa lut í teimum ágóðum og skipanum, sum felagið umsitur – eitt nú álitisfólkaskipanini –krevur limaskap. Ynskir tú ikki at vera limur í Føroya Peda gogfelag, kanst tú kanna møguleikarnar hjá øðrum feløg um, men tað vil altíð krevja limaskap í einum fakfelagi.
Longur inni í blaðnum kanst tú lesa meira um álitisfólkaskipanina og hoyra, hví Joan Fabersdóttir hevur valt at átaka sær týdningarmikla leiklutin sum álitisfólk.
Og so er tað málið, sum nógv bíða eftir –samráðingarnar.
Hevur tú fylgt við í fjølmiðlunum seinastu mánaðirnar, veitst tú, at Fíggjarmálaráðið fyrr í vár gjørdi semju við 12 fakfeløg um ein karm á 3,87%.
Karmurin í sjálvum sær er ikki trupulleikin. Men hóast vit spurdu inn til innihaldið, var ógreitt, hvat karmurin fór at fevna um, og hvussu onnur viðurskifti uttanfyri vanliga arbeiðstíð kundu fáast við í eina semju. Sum vit skiltu støðuna, skuldi alt rúmast innan fyri karmin á 3,87%.
Harafturat var einki greitt svar um karm í krónum heldur enn prosentum. Hetta kundu vit ikki góðtaka, og tí valdu vit at standa uttanfyri felagsavtaluna.
Kortini kunnu vit staðfesta, at vilji er frá øllum pørtum at finna eina jaliga loysn, sum gagnar bæði landi og kommunum. Tí fara vit til samráðingarborðið við opnum sinni og við einum greiðum aðalmáli: At skapa neyðugar batar á dagstovnaøkinum eins væl og á landsstovnum.
Við vælvild frá øllum pørtum eru góðir møguleikar fyri at røkka einari semju, sum bæði styrkir arbeiðsumstøðurnar og kemur samfelagnum at gagni.
Við hesum orðum fari eg at ynskja tykkum øllum eitt gott og hugnaligt summar.
Sanna á Løgmansbø Forkvinna í Føroya Pedagogfelag
Stovnurin hesaferð: Dagstovnurin Gjái
Vangamynd
Navn
Dagstovnurin Gjái
Virksemi
Dagstovnur
Aldur á stovninum
Næstan trý ár
(lat upp í august 2023)
Bústaður Gøtugjógv
Hvussu vilja tit lýsa tykkum sum stovn?
Á Gjáa síggja vit dagstovnin sum eitt vakstrarhús, har dentur verður lagdur á persónliga menning hjá barninum – eitt stað, har einstaka barnið kann droyma og seta hol á lovandi møguleikar fyri framtíðina. Vit vilja skapa eitt umhvørvi, har børn kenna seg trygg, virðismett og blíva forvitin; har tey fáa møguleika at mennast saman við øðrum børnum og vaksnum.
Okkara námsfrøðiliga arbeiði byggir á Reggio Emiliahugsjónina, har vit síggja barnið í menning, virkið og ríkt upp á møguleikar. Hetta sæst aftur bæði í okkara arbeiðshátti og í sjálvari sniðgevingini av stovninum. Síðan august 2023 hevur Gjái hildið til í nýggjum bygningi við Gøtugjógv, teknaður av Henning Larsen við Osbjørni Jacobsen sum høvuðssniðgeva. Bygningurin er ikki bara karmur um virksemið, men ein virkin partur av námsfrøðini. Bæði inni og útirúm eru skipað við støði í okkara virðum og eru ætlað at stimbra forvitni, skapan og læring.
Gjái liggur í serstøkum náttúruumhvørvi, sum gevur nógvar spennandi møguleikar; her er skógur, brekka og áin rennur tætt við stovnin; náttúran er ein týðandi partur av okkara gerandisdegi og samleika.
Hvat leggja tit tykkum eftir á stovninum?
Vit leggja okkum eftir at skapa ein lærandi felagsskap, har børn fáa møguleika at undrast, kanna og skapa. Við støði í okkara seks grundarsteinum, arbeiða vit miðvíst við bæði fakligari, sosialari og persónligari menning.
Okkara seks grundarsteinar eru:
• Sosialur førleiki
• Kroppur og rørsla
• Mentanarligir úttrykkshættir
• Virðir
• Mál
• Náttúra og náttúrufyribrigdi
• Barnsins fjøllbroytta persónliga menning.
Børn læra á ymiskan háttt. Tí brúka vit ymiskar innlæruhættir, so sum søgur, tónleik, rørslu, leik, skapandi arbeiði og upplivingar í náttúruni.
Samstundis leggja vit stóran dent á felagsskapin. Tvør gangandi tiltøk og verkætlanir geva børnunum møguleika at knýta bond tvørtur um stovur og aldursbólkar.
Í øllum kreativum uppgávum, vit gera, hugsa vit Remida inn; skapa kreativt nýtt burturúr gomlum.
Hvørji fólk eru tað, sum ávikavist búgva ella koma til tykkara stovn?
Gjái er dagstovnur fyri børn úr allari Eysturkommunu.
Her møtast børn við ymiskum fortreytum, áhugamálum og persónligheitum í einum felagsskapi, har pláss er fyri øllum.
Á stovninum eru í løtuni 96 børn, sum eru í vøggustovu, smábarnastovu og barnagarðs
stovu. Umframt leiðsluna, eru 35 námsfrøðingar og hjálparfólk knýtt at stovninum, somuleiðis eru húsavørður, køksfólk og reingerðarfólk ein týðandi partur av gerandisdegnum.
Hvussu sær ein gerandisdagur út hjá tykkum?
Gerandisdagurin í Gjáa hevur eina fasta og trygga rammu (vikuætlan útfrá grundarsteininum), sam stundis sum hann gevur rúm fyri spontaniteti og forvitni.
Dagurin byrjar við góðari móttøku, har børn og foreldur fáa eina góða byrjan upp á dagin. Síðani savnast børnini til vitanarløtu, har vit arbeiða við tí aktuella grundarsteininum.
Restin av degnum verður skift millum skipað virksemi, skapandi arbeiði, útiveru, frítt spæl og felags upplivingar. Vit leggja stóran dent á javnvágina millum læring, hvíld og frítt spæl.
Námsfrøði er eitt breitt og umfatandi fak – hvørji námsfrøðilig amboð brúka tit serliga nógv á stovninum?
Eitt av okkara týdningarmestu námsfrøðiligu amboðum er lurtandi námsfrøði. Vit royna at skilja, hvat børnini eru upptikin av, og byggja víðari á teirra spurningar, hugskot og áhugamál.
Eisini arbeiða vit nógv við sjónligari námsfrøði, har dokumentatión, myndir og kreativar framløgur gera læringina sjónliga fyri bæði børn, starvsfólk og foreldur. Vit brúka ymiskar úttrykkshættir – tónleik, søgur, skapandi arbeiði, rørslu og leik – tí vit vita, at børn hava ymiskar mátar at læra.
Hvat kunnu onnur læra av tykkum?
Nakað, sum onnur kanska kunnu læra av okkum, er okkara arbeiði við at sameina eina altjóða námsfrøðiliga hugsjón við føroyskar umstøður og sum byggir á føroyska mentan.
Vit hava roynt at skapa ein stovn, har bygningur, náttúra og námsfrøði hanga saman sum ein heild. Náttúran er ikki bara eitt stað, vit fara út í; hon er ein virkin partur av læringini.
Eisini hava vit góðar royndir við at arbeiða miðvíst við okkara seks grundarsteinum, sum geva bæði børnum og starvsfólkum eina greiða kós gjøgnum árið.
Men fyrst og fremst halda vit, at onnur kunnu læra av týdninginum at lurta eftir børnunum. Tá vit taka forvitni, spurningar og hugskot hjá barninum í álvara, skapa vit eitt ríkari læringsumhvørvi fyri øll.
Karin Eskesen: Det er et menneskesyn, der lægger vægt på, at både børn og voksne er i stand til, hvis de får ordentlige vilkår, at tage ansvar og udvikle sig. En tro på og tillid til, at alle har noget at byde ind med, og hvis man får mulighed for at tage et fælles ansvar, så gør man det.
Enn
Lesibólkarnir hjá Føroya Pedagogfelag halda fram runt um í landinum. Hesaferð hittust átta limir á Stropa num í Kambsdali at umrøða bókina Medfølelsens pris eftir norska sálarfrøðingin Per Isdal. Prátið snúði seg um um sorgan, strongd og tann persónliga kostnaðin, sum kann fylgja við at arb eiða tætt við menniskjum.
Tað er mánakvøld, og summarið er av álvara komið til Føroya. Fleiri eru ávegis í summarferiu. Tó hevur tað ikki hildið Sonju Einarsdóttir, Majbritt Egholm, Joan Petsy Danielsen, Oslu Fríðu Klein Olsen, Lindu Fossdal Guttesen og Vivian Midjord aftur at møta í lesibólki.
Vit eru á Stropanum í Kambsdali, og í kvøld er tað Medfølelsens pris hjá norska rithøvundanum Per Isdal, sum verður viðgjørd.
Bókin snýr seg um arbeiðsumhvørvið í umsorganarøkinum. Rithøvundurin Per Isdal, sum hevur meira enn 40 ára royndir sum sálarfrøðingur, hevur í bókini savnað alt tað, hann hevur sæð, upplivað og kannað um tað, sum kann henda, tá ein “brennur fyri øðrum”. Hann heldur, at vit hava verið ov upptikin av avleiðingunum hjá teimum, vit hjálpa, men alt ov lítið av teimum, sum hvønn dag hjálpa øðrum. Og hetta er kjarnan í bókini. At tá tú arbeiðir í einum geira, har tú arbeiðir við menniskjum, so hevur tað altíð ein persónligan kostnað.
Hetta er nakað, allar í lesibólkinum kenna aftur. Prátið gongur væl, og allar hava nógv upp á hjartað. Og ikki minst hava allar uppliva nógv av tí sama.
– Vit mugu minnast til, at tað eru vit sjálvi, sum eru arbeiðsamboðið í námsfrøðiliga arbeiðinum. Tí kann tað eisini merkjast nógv, tá vit leggja so nógv av okkum sjálvum í arbeiðið og vilja gera okkara allarbesta fyri børnini, borgararnar ella tey menni skju, vit arbeiða saman við. Tá arbeiðið fyllir nógv, er tað lætt at gloyma seg sjálvan, men júst tí er tað so týdningarmikið, at vit ansa væl eftir bæði okkum sjálvum og hvørjum øðrum. Vit mugu tora at tosa um, tá arbeiðsbyrðan verður ov stór, og skapa arbeiðspláss, har tað er loyvt at siga frá. Strongd og kenslulig møði eru tíverri alt ov vanlig í okkara faki, og tí er hetta ein ábyrgd, sum vit øll hava í felag, sigur ein í lesibólkinum.
Umsorgan er arbeiði
Ein av teimum týðandi grundhugtøkunum hjá Isdal er, at umsorgan ikki er ein “inniligur eginleiki”, men eitt arbeiði. Eitt fakligt arbeiði. Tað krevur tíð, orku, evnini at liva seg inn í støður og fakligheit. Men tað krevur eisini nakað av tær sjálvum. Tað er júst her, Isdal setur sjóneykuna á, at vit halda, at umsorgan er óendalig, men tað er hon ikki. Tá tú arbeiðir við børnum, ungum, familjum, sjúklingum, búfólkum ella øðrum, sum hava brúk fyri stuðli, so brúkar tú eitt sindur av tær sjálvum hvønn einasta dag. Og hetta hevur ein prís.
Isdal kallar hetta medfølelsens pris, sum er tann sálarligi og kropsligi prísurin, vit rinda fyri at røkja ein professionellan umsorganarleiklut.
– Eg helt, at tað var sera tankavekjandi, tá Isdal lýsir umsorgan sum eitt arbeiði og ikki bara ein persónligan eginleika. Vit tosa ofta um, at vit skulu vera rúmlig, empatisk og geva nógv av okkum sjálvum, men vit tosa kanska minni um, at tað eisini kostar orku. Bókin minnir okkum á, at tað er í lagi at seta mørk og at taka sær av sær sjálvum, tí annars hava vit í longdini ikki nógv at geva øðrum, sigur ein av luttakarunum, meðan hini rundan um borðið nikka játtandi.
Eg eri strongd/ur, tí eg eri góð/ur í mínum starvi
Ein av teimum mest kendu setningunum hjá Per Isdal er setningurin: “Eg eri strongd, tí eg eri góð í mínum starvi.” Við hesum setningi vendir hann upp og niður á eina felags misskiljing í umsorganarog námsfrøðiliga geiranum, nevniliga at strongd og kenslulig møði eru tekin um, at tú ikki megnar uppgávuna. Isdal sigur tað beint øvut. Tað eru ikki tey, sum ikki lata seg ávirka, sum eru tey bestu. Heldur eru tað tey, sum hóast arbeiðið merkist, megna at halda fakliga støðið og vera til staðar fyri onnur.
Isdal vísir á, at tað at tú kennir ávirkanina, at arbeiðið merkist, ikki er eitt tekin um veikleika. Tvørturímóti er tað prógv um, at tú tekur starvið og tey, tú arbeiðir fyri, í størsta álvara.
Bókin minnir okkum á, at starvsfólk í námsfrøði arbeiða við tað dýrabarasta, ið finst, nevniliga menniskjum. Men hetta arbeiðið hevur altíð eina ávirkan á tann, sum útinnir tað, og tí skulu vit gerast betri til at hjálpa teimum, sum hjálpa øðrum.
– Tað er nakað serligt við hesum setninginum, tí hann flytir skuldina burtur frá einstaka starvsfólkinum. Ofta hugsa vit, at vit bara mugu herða okkum ella arbeiða betur, tá vit kenna okkum troytt og ávirkað. Men Isdal vísir á, at hetta ofta er ein natúrlig avleiðing av at arbeiða tætt við menniskjum og teirra lívssøgum. Tað ger bókina bæði viðkomandi og uggandi at lesa, tí hon setur orð á nakað, sum nógv okkara kenna aftur úr gerandisdegnum, sigur ein í lesibólkinum at enda.
Tema: Lesibólkar
At lesa er ikki bara týdningarmikið, men neyðugt
Eilen Anthoniussen
Samskipari av átakinum Føroyar lesa
At lesa og viðgera tekstir saman við øðrum fakfólki og koma fram til loysnir og hugskot at brúka í dagliga arbeiðinum er ein stórur vinningur. Tískil eru lesibólkarnar, sum Pedagogfelagið hevur skipað fyri, eitt sera gott átak. Tað sigur Eilen Anthoniussen, samskipari av átakinum Føroyar lesa.
Tíðliga í ár byrjaðu lesibólkarnar hjá Pedagogfelagnum. Hetta var eitt av fleiri liðum í nýggju strategiini hjá Pedagogfelagnum. Felagið hevur sett sær fyri at vera meira virkið og sjónligt fakfelag, sum ikki bert arbeiðir við lønar og arbeiðsviðurskiftum, men eisini tekur ábyrgd av at seta námsfrøðina á dagsskránna í samfelagskjakinum og millum námsfrøðingar.
Lesibólkarnir eru ein liður í arbeiðinum at styrkja námsfrøðina sum fak. Tey geva námsfrøðingum møguleika at steðga á í einum gerandisdegi, sum er merktur av nógvari ferð, og saman við øðrum viðgera faklig evni og avbjóðingar.
Eilen Anthoniussen er samskipari av lesiátakinum, Føroyar lesa. Eitt landsumfatandi átak, sum hevur til endamáls at stimbra lesigleðina og lesivanarnar hjá føroyingum í øllum aldri. Serligur dentur verður lagdur á lesing á føroyskum og á at styrkja føroyska málið gjøgnum lesing. Átakið varð sett í verk í 2020 eftir kanningar, sum vístu, at serliga børn og ung lósu ov lítið í frítíðini.
Hon heldur, at lesibólkarnar hjá Pedagogfelagnum eru eitt frálíkt átak.
– Eg vil siga, at tað ikki bert hevur týdning at lesa – tað er neyðugt at lesa. Listin yvir orsøkir er drúgvur, men eg kann nevna nakrar:
• Lesiførleikin: Vit liva í eini tíð, har bókin og tann lisni teksturin er undir trýsti. Trýstið kemur í høvuðs heitum frá skíggjunum og skjótu miðlunum, har stroymingartænastur bjóða skjótt undirhald, sum tú kanst njóta úr lenistólinum og uttan at gera nakað sjálv. Um sama nøgdin av tíð varð brúkt uppá lesing, hevði tað uttan iva staðið betri til við lesiførleikanum hjá bæði børnum og vaksnum. Lesiførleikin er avgerandi fyri tína framtíð. Lesiførleikin er avgerandi fyri, at tú kanst fáa ta útbúgvingina og starvið, tú droymir um, og lesiførleikin kann bjarga tínum lívi, tí tú dugir at lesa eini ávaringarboð.
• Bindindi: at lesa krevur hugsavnan. Bókin krevur, at tú setur teg niður og lesur. Tú kanst sjálvsagt eisini lurta eftir eini bók, og hóast tú fært somu søgu við at lesa og lurta, krevur tað ymiskan innsats frá tínari síðu. At síggja naknan tekst uttan hjálp frá røddini á upplesaranum gevur tær ein serstakan møguleika fyri at uppliva ein tekst, sum er tín persónliga uppliving av tekstinum. Og tað krevur bindindi.
• Albúgving: Tá vit tosa um lesing og tann heimin, sum kann lata seg upp fyri einum lesara, tosa vit um ein heim uttan avmarkingar. Í bókunum kanst tú ferðast í tíð og rúmd, millum heimar og flyta teg millum persónar, sum kunnu vera verur av øllum handa slag. Tí vil eg siga, at lesing kann vera størsta keldan til albúgving
Eitt er týdningurin av sjálvari lesingini. Eitt annað er faklesnaðurin, sum kann geva nýggja vitan, íblástur og fakliga menning. Júst tí kann tað vera eitt serliga gott hugskot at lesa og umrøða faktekstir saman við øðrum.
– Ein fakligur lesibólkur kann gera alstóran mun fyri dagliga arbeiðið. At sita einsamøll við einum
Lesibólkarnar hjá Pedagogfelagnum eru mannaðir av námsfrøðingum, sum arbeiða á ymsum arbeiðsplássum. Tó er ikki nøkur regla um, hvussu ein námsfrøðiligur lesibólkur riggar best. Um tað skulu vera námsfrøðingar og hjálparfólk á sama arbeiðsplássi, ella um tað skulu vera námsfrøðingar og hjálparfólk, sum ikki arbeiða saman. At fáa møguleikan at tosa um tað fakliga, hevur størstan týdning vísir Eilen Anthoniussen á.
– Avbjóðingar og fyrimunir eru ymiskir frá stovn til stovn og frá einum øki til annað. Mentan, karmar, samanseting av starvsfólki og børnum kann hava stóran mun fyri, at okkurt eydnast og annað ikki. Neyvt sama uppskrift uppá succes kann vera ein heilkiksari aðrastaðni. Tí eri eg sannførd um, at tað bara er ein fyrimunur, at námsfrøðingar fáa høvi at
– Byrja. Kom í gongd og ver opin fyri at finna ein
Vel ein orðstýrara. Í einum fakligum lesibólki er ráðandi at koma runt í tilfarinum. Tí er gott at hava ein orðstýrara til at halda stýr á kjakinum og
Lat øll koma til orðanna. Tað er umráðandi, at lesibólkurin er eitt rúm, sum loyvir øllum at sleppa
Um onkur ynskir at koma í lesibólk, men ikki veit, hvar og nær, ber til at seta seg í samband við
Tema: Lesibólkar
Hví er gott við lesibólkum
Tað er Føroya Pedagogfelag, sum hevur tikið stig til lesibólkar runt um í landinum. Hetta er ein av fleiri liðum í nýggju strategiini hjá felagnum, sum millum annað er at gera felagið meira sjónligt og virkið.
Beinta Klakstein, nevndarlimur og skrivari í Føroya Pedagogfelag, skrivar:
Tað er sera týdningarmikið at tosa um tað, sum flestu limir okkara arbeiða við, nevniliga pedagogikk. Vit í nevndini ynsktu at felagið og pedagogikkur skuldi gerast meira sjónligt og ein liður í tí var at seta lesibólkar í gongd runt um í landinum.
Byrjað varð í Klaksvík síðst í 2025 og síðani er ein lesibólkur byrjaður í Eysturoynni og eisini eru fyrispurningar um at byrja í Vágum og í Tórshavn. Vit vóna at tað koma enn og fleiri í gongd eftir summarfrí tíðina. Og um tað eru fleiri, sum kundu hugsað sær at seta ein lesibólk í gongd, so er bara at seta seg í samband við okkum. Felagið bjóðar fyrstu bókina ókeypis.
Tankin við lesibólkum er at kveikja undir pedagogiskum kjaki. Vit ynskja at vera við til at seta í gongd, og síðani at limirnir í lesibólkinum koyra víðari, sum tey nú einaferð ynskja at tað skal vera. Tað er alt frá, hvussu ofta man hittist, hvar man hittist, og hvørja bók man nú einaferð velur at lesa. Ein pedagogiskur lesibólkur gevur limunum eitt felags grundarlag at taka støði í og kjakast um.
Og tað at limirnir arbeiða ymsastaðni og á ymiskum økjum, ger jú tað at limirnir kunnu reflektera yvir egna praksis og at ymiskar tulkingar og áskoðanir koma fram. Við kjaki og spurningum kunnu limirnir meta um ástøðir, arbeiðshættir og pedagogiskar hugsjónir. Tað er sera spennandi. Og ein lesi bólkur kann styrkja um fakliga felagsskapin og skapa eina mentan innan okkara fak. So enn einaferð, setið tykkum í samband við okkum, og set í gongd.
Beinta Klakstein
Nevndarlimur og skrivari í Føroya Pedagogfelag
Navn
Bjørg av Kák
Aldur 61 ár
Bústaður Hósvík
Útbúgving Námsfrøðingur og vegleiðari innan Karlstadmodellið
Royndir
Drúgvar royndir innan námsfrøðiliga, sosialnámsfrøðiliga og sernámsfrøðiliga økið.
Bjørg av Kák er námsfrøðiligur
ráðgevi
í Eysturkommunu
Ein námsfrøðiligur ráðgevi hevur stóran týdning á dagstovnaøkinum, og tí er gleðiligt, at fleiri kommunur seta námsfrøðingar í slík størv. Við fakligari ráðgeving og vegleiðing kann ráðgevin stuðla starvsfólkum, leiðslu og foreldrum og samstundis tryggja, at børn við serligum tørvi fáa røttu hjálpina skjótt. Hetta styrkir bæði trivnað, inklusjón og fakliga menning á stovnunum.
1. mai í ár byrjaði Bjørg av Kák í starvinum sum námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu. Starvsstaður hennara er á býráðshúsinum í Norðragøtu, og hon fer at arbeiða í tøttum samstarvi við dagstovnarnar í kommununi.
Millum uppgávurnar eru at ráðgeva starvsfólkum og foreldrum í námsfrøðiligum spurningum og at stuðla arbeiðinum við at skapa góðar karmar fyri børnini.
– Ein námsfrøðiligur ráðgevi er við til at lyfta fakliga støðið á dagstovnaøkinum. Ein ráðgevi kann stuðla
foreldrum, starvsfólkum og leiðslu í námsfrøðiligum spurningum, eygleiða tørvin hjá børnum, vegleiða um arbeiðshættir og vera við til at menna góð og rúmlig tilboð til øll børn. Hetta kann bæði fyribyrgja trupulleikum og tryggja, at børn og familjur fáa røttu hjálpina í røttu tíð, sigur Bjørg av Kák.
Bjørg er útbúgvin námsfrøðingur og vegleiðari í Karlstad modellinum. Hon hevur drúgvar royndir innan bæði námsfrøðiliga og sernámsfrøðiliga økið og hevur arbeitt við ráðgeving síðani 2018.
Síðani ungdómsárini hevur hon starvast innan námsfrøðiliga økið. Hon byrjaði sum dag røktarmamma og tók í 1996 útbúgving sum pædagogassistent á AOF í Aalborg. Eftir lokna útbúgving flutti hon aftur til Føroya, har hon arbeiddi í stuðulsfólkaskipanini hjá Tórshavnar Kommunu. Seinni fór hon undir námsfrøðilestur.
– Meðan eg las til námsfrøðing, byrjaði eg at arb eiða á Blákrossheiminum í føstum vaktum, og har var eg í nøkur ár. Eftir lokna útbúgving í
og í Almannaverkinum við børnum, ung um og vaksnum við menningartarni. Eg havi eisini verið leiðari í somu eind. Seinni arbeiddi eg á Sernámi sum sernámsfrøðiligur ráðgevi, og tey seinastu árini havi eg verið heimaráðgevi hjá Heima ráðgevingini í Almannaverkinum. Nú eri eg byrjað sum námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu, greiðir Bjørg frá, tá hon verður spurd um sínar royndir.
Umframt hetta hevur hon virkað sum vegleiðari í Karlstadmodellinum fyri Sernám og hevur átikið sær uppgávur fyri barnaverndartænastur. Hon er eisini sertifiserað sum autismuráðgevi og barnastressvegleiðari og hevur harumframt lokið eina eitt ára útbúgving í rógevandi námsfrøði (Low Arousal Pedagogy) hjá Socialt Udviklingscenter (SUS), umframt eina røð av øðrum skeiðum.
Í starvinum sum námsfrøðiligur ráðgevi skal Bjørg ráðgeva starvsfólkum og foreldrum, gera menningar
starvi við leiðslurnar á stovnunum.
– Eg skal kunna arbeiða við samansettum námsog sernámsfrøðiligum avbjóðingum og samstundis vera fakliga dagførd á einum høgum støði, sigur hon.
Hóast Bjørg bert hevur verið í starvinum í stutta tíð, hevur hon longu varnast nakrar av teimum avbjóðingum, sum fylla nógv í dag.
– So sum eg síggi og upplivi tað, er mistrivnaður millum børn og ung eitt evni, sum fyllir nógv. Somuleiðis síggi eg, at nógv neurodivergent børn hava ilt við at passa inn í tær skipanir og karmar, sum samfelagið, stovnarnir og skúlarnir bjóða í dag, sigur Bjørg av Kák at enda.
At vera í flokkinum - men eisini í felagsskapinum?
Emily Rasmussen
Námsfrøðilesandi
Tá 24 ára gamla Emily Rasmussen var í starvslæru á skúlaøkinum, legði hon merki til eitt mynstur. Næmingar, sum bæði vóru knýttir at serflokki og vanligum flokki, vóru partur av undirvísingini, men ikki altíð partur av felagsskapinum. Henda eygleiðing gjørdist grundarlagið undir uppgávuni At vera í flokkinum – men eisini í felagsskapinum, sum hon skrivaði í fakinum Sernámsfrøði á námsfrøðilestrinum.
Emily gongur á øðrum ári á námsfrøðilestrinum, og í uppgávuni “At vera í flokkinum – men eisini í felagsskapinum” setur hon sjóneykuna á eitt evni, sum hevur fylt nógv í námsfrøðiliga kjakinum seinastu árini: Inklusjón.
Hóast tað í dag verður mett sum ein sjálvfylgja, at øll børn skulu hava møguleika at taka lut í sama felagsskapi, er veruleikin ofta meira samansettur. Tí setti hon sær fyri at kanna, hvørjar avbjóðingar kunnu vera við inklusjón hjá børnum, sum bæði eru knýtt at einum serflokki og einum vanligum flokki.
Evnið vakti hennara áhuga undir starvslæruni, har hon fekk høvið at fylgja næmingum, sum bæði vóru knýttir at serflokki og vanligum flokki. Tað vóru serliga tær sosialu støðurnar uttanfyri undirvísingina, sum fingu hana at undrast, hvussu inklusjón í veruleikanum riggar.
Innan serøkið er nógv broytt seinastu áratíggjuni. Har børn og ung við serligum tørvi áður ofta vóru atskild frá øðrum, verður í dag dentur lagdur á luttøku, javnrættindi og felagsskap. Inklusjón er vorðin ein týðandi partur av bæði námsfrøðiliga og politiska kjakinum.
Inklusjónshugsjónin fekk serliga vind í seglini eftir Salamanca yvirlýsingina frá 1994, sum staðfesti, at øll børn hava rætt til at vera partur av teimum vanligu felagsskapunum í samfelagnum. Sam bært Bo Clausen og Karen Sørensen snýr inklusjón seg ikki bara um at vera til staðar, men um at uppliva seg sum ein virknan part av bæði tí fakliga og tí sosiala felagsskapinum.
Men hóast hugsjónin um inklusjón er væl rótfest, merkir tað ikki, at arbeiðið er liðugt. Tvørturímóti vísir gransking, at fleiri næmingar enn áður verða vístir til serflokkar og sertilboð. Hetta hevur elvt til kjak um, hvussu vit best tryggja, at børn við serligum tørvi fáa bæði tann stuðul, teimum tørvar, og samstundis fáa møguleika at vera partur av einum størri felagsskapi.
At hoyra til
Í uppgávuni vísir Emily eisini til føroyska granskaran Fridu Poulsen, sum skilur millum eina smala og eina breiða fatan av inklusjón. Tann smala fatanin leggur dent á einstaka næmingin og á, hvussu hann kann tillagast verandi skipanir. Tann breiða fatanin vendir
hinvegin sjóneykuna móti læringsumhvørvinum og spyr, hvussu skúlin kann skipast, so øll børn fáa møguleika at luttaka.
Henda fatanin hevur stóran týdning fyri námsfrøðiliga arbeiðið. Hon flytur sjóneykuna frá tí einstaka barninum og yvir á teir karmar og teir felagsskapir, sum barnið er partur av.
Eygleiðingar úr starvslæruni
Fyri at fáa innlit í evnið, bygdi Emily uppgávuna uppá eygleiðingar, sum hon gjørdi í starvslæruni.
Í seks vikur fylgdi hon næmingum í miðdeild, sum bæði vóru knýttir at einum serflokki og einum vanligum flokki. Gjøgnum eygleiðingar legði hon merki til, hvussu næmingarnir luttóku í undirvísingini og í sosialu samveruni við hini børnini.
Tá undirvísingin fór fram, vóru næmingarnir virknir partar av flokkinum. Teir fingu stuðul frá vaksnum og tóku lut í teimum uppgávum, sum vóru lagdar fyri. Men tá steðgur var í undirvísingini, broyttist myndin.
Tá fríløturnar byrjaðu, savnaðu hini børnini seg skjótt um sínar vanligu vinir og samverubólkar. Næmingarnir úr serflokkinum vóru ofta fyri seg sjálvar. Tey vóru til staðar í flokkinum, men ikki neyðturviliga partur av tí sosiala felagsskapinum.
Fríkorter sum læringsrúm
Ein áhugaverdur partur av arbeiðinum hjá Emily er denturin, hon leggur á fríkorter.
Emily vísir eisini til gransking hjá Christinu Holm Poulsen, sum vísir á, at fríkorter eru eitt ofta undirmett námsfrøðiligt arbeiðsøki. Sambært henni eru tað ofta børn, sum stríðast við mistrivnaði ella skúlaaftran, ið kenna seg mest einsamøll í fríkorterunum.
Vanliga verður nógv dentur lagdur á sjálva undirvísingina, men gransking vísir, at nógv av tí sosialu læringini fer fram uttanfyri skúlastovuna. Tað er í fríkorterum og steðgum, at børn skapa vinabond, finna sín leiklut í bólkinum og læra tær sosialu reglurnar, sum eru við til at skapa felagsskap.
Fyri summi børn kunnu júst hesar støður vera tær torførastu.
Í undirvísingini eru greiðar reglur, greiðar uppgávur og ofta stuðul frá vaksnum. Í fríkorterinum skulu børnini sjálvi finna útav, hvørjum tey skulu vera saman við, hvat tey skulu gera, og hvussu tey verða partur av felagsskapinum.
Í uppgávuni verður víst á, at hetta ger fríkorter til eitt týdningarmikið námsfrøðiligt arbeiðsøki. Tað er ikki nokk at arbeiða við inklusjón í undirvísingini. Skal inklusjón eydnast, má arbeiðið eisini fevna um tær sosialu støðurnar, har felagsskapir verða skapaðir.
Hetta samsvarar eisini við nýggjari hugsan innan sernámsfrøði. Sambært Louise Bøttcher hevur denturin søguliga verið lagdur á trupulleikar hjá tí einstaka barninum. Seinnu árini er sjónarhornið tó flutt frá barninum sjálvum til teir karmar og teir felagsskapir, sum barnið er partur av. Í staðin fyri at spyrja, hvat er galið við barninum, verður spurt, um umhvørvið gevur barninum møguleika at luttaka. Júst hetta sjónarhornið hevur stóran týdning fyri eygleiðingarnar hjá Emily.
Tá karmarnir broytast
Sum partur av starvslæruni royndi Emily eisini sjálv eitt námsfrøðiligt átak.
Hon skipaði fyri einum felags virksemi í einum vanligum flokki, har næmingar úr serflokkinum eisini vóru við. Næmingarnir vórðu býttir í blandaðar bólkar, soleiðis at børn, sum vanliga ikki arbeiddu saman, skuldu samstarva.
Virksemið var eitt tillagað spæl, har næmingarnir skuldu loysa uppgávur saman og samskifta í bólkum.
Í byrjanini gekk striltið. Næmingarnir vóru afturhaldandi, og tað kravdi stuðul frá teimum vaksnu at fáa samskiftið í gongd. Men so líðandi kom lív í arbeiðið. Børnini fóru at samstarva, tosa saman og loysa uppgávurnar í felag.
Eygleiðingarnar vístu, at næmingarnir høvdu førleikar at taka lut í felagsskapinum, tá karmarnir stuð laðu undir tað. Tað var sostatt ikki bert ein spurn ingur um einstaka barnið, men eisini um, hvussu um støðurnar vóru skipaðar.
Kortini var úrslitið ikki eintýðugt. Tá virksemið var liðugt, fóru børnini aftur til sínar vanligu samverubólkar. Næmingarnir úr serflokkinum endaðu aftur fyri seg sjálvar.
Hetta vísir, at eitt einstakt átak ikki er nokk í sjálvum sær. Tað krevur eitt miðvíst og støðugt arbeiði at byggja brýr millum ymiskar barnabólkar.
Tvístøðan millum inklusjón og serundirvísing
Ein annar týdningarmikil partur av uppgávuni er tvístøðan millum inklusjón og serundirvísing.
Á einari síðu kann sernámsfrøðiligur stuðul vera avgerandi fyri, at eitt barn megnar at fylgja við í undirvísingini. Á hinari síðuni kann sami stuðul gera munin millum børnini sjónligan.
Sambært norska granskaranum Ivar Morken kann markið millum serundirvísing og vanliga undirvísing tykjast at stríða ímóti inklusjónshugsjónini. Sam stundis ásannar hann, at summi børn hava tørv á einum stuðli, sum ikki altíð kann veitast í vanliga flokkinum.
Tað er júst henda tvístøðan, sum nógv fakfólk kenna aftur úr praksis. Hvussu tryggjar man neyðugan stuðul uttan samstundis at skapa frástøðu? Hvussu gevur man børnum hjálp, samstundis sum tey kenna seg sum ein natúrligan part av felagsskapinum?
Uppgávan kemur ikki við einum einfaldum svari. Men hon vísir, at hetta eru spurningar, sum námsfrøðingar og lærarar javnan mugu fyrihalda seg til.
Leikluturin hjá teimum vaksnu
Ein av greiðastu niðurstøðunum í uppgávuni er, at leikluturin hjá teimum vaksnu hevur stóran týdning.
- Inklusjón kemur sjáldan av sær sjálvari. Hon krevur, at vaksin arbeiða miðvíst við teimum felagsskapum, sum verða skapaðir íger andis degnum.
Inklusjón kemur sjáldan av sær sjálvari. Hon krevur, at vaksin arbeiða miðvíst við teimum felagsskapum, sum verða skapaðir í ger andisdegnum. Tað krevur, at onkur sær tey børnini, sum standa uttanfyri, og at onkur skapar støður, har nýggj sambond kunnu mennast.
Sambært Emily bendir arbeiðið á, at nógv børn hava bæði vilja og førleikar at vera partur av felagsskapinum. Men tað krevur námsfrøðiligar karmar, sum stuðla undir luttøku og samspæl.
Tí er inklusjón nógv meira enn at geva børnum atgongd til ein vanligan flokk. Skal inklusjón eydnast, krevst eitt støðugt arbeiði við teimum sosialu felagsskapunum og teimum luttøkumøguleikum, sum verða skaptir í gerandisdegnum.
Uppgávan hjá Emily Rasmussen vísir á, at tað ikki er nokk at vera í flokkinum. Tað ræður eisini um at vera í felagsskapinum.
Katrin Helgadóttir
Næstforkvinna í Føroya Pedagogfelag
Hví er eitt lesandi ráð týdningarmikið fyri Føroya
Pedagogfelag?
30. apríl 2024 bjóðaði Pedagogfelagið inn til eitt kunnandi tiltak um at skipa eitt nýtt lesandi ráð. Á fundinum tóku fýra lesandi stig til at stovna ráðið og stovna eina nevnd, sum síðani hevur arbeitt við at byggja upp eitt grundarlag fyri framtíðar virksemi.
Nevndin í Pedagogfelagnum hevur tikið stig til at endurstovna Lesandiráðið, og hevur sett Katrina Helgadóttir, næstforkvinnu í Føroya Pedagogfelag, sum toghaldara. Hon skrivar soleiðis, um hví tað er týdningarmikið við slíkum ráði:
Í tráð við nýggja strategiska arbeiðið hjá felagnum varð Lesandi ráðið endurstovnað í 2024. Grundhugsanin hjá nevndini var at framtíðartryggja felagið, og tí mettu vit tað vera týdningarmikið at skapa eitt forum fyri námsfrøðilesandi.
Nú tvey ár eru liðin, síggja vit, at jaliga ávirkanin er nógv størri enn bert at framtíðartryggja felagið. Við einum lesandi ráði verður felagið meira umboðandi, tættari knýtt at útbúgvingini og fær nýggja vitan og íkast, sum tryggjar framdrift og nýhugsan.
Tað er týdningarmikið, at námsfrøðilesandi fáa eina rødd. Umframt at tey eru við til at breiða nýggja fakliga vitan og kunnleika út á økið, spæla tey eisini ein týðandi leiklut í lobbyarbeiðinum hjá nevndini. Vit hava skipað samstarvið soleiðis, at ein nevndarlimur er kontaktpersónur hjá ráðnum. Hesin samskiftir við ráðið og stuðlar teimum í teirra ætlanum. Ráðið verður, saman við hinum ráðunum, boðið við til ein strategidag um árið, har tiltøk og annað verða skipað.
Lesandiráðið vil broyta
umdømið hjá námsfrøðingum
Jonna Maria Við Á, forkvinna, segði í samrøðu, tá Ráðið var endurstovnað, at eitt av høvuðsmálunum hjá ráðnum er at broyta umdømið hjá útbúgvingini. Eisini ynskir Ráðið at seta fokus á, hvussu týdningarmikilir námsfrøðingar eru fyri samfelagið.
– Tørvurin á námsfrøðingum hevur verið stórur, og nógv kjak um útbúgvingina hevur verið í miðlunum. Kortini hava tey lesandi sjálvi ikki havt eina beinleiðis rødd í hesum kjaki. Lesandiráðið var stovnað fyri at bøta um hetta. Ráðið vil vísa á, at útbúgvingin í sær sjálvum er góð, og at tey lesandi eru nøgd við hana, segði Jonna Maria Við Á, forkvinna, í eldri samrøðu við Pedagogblaðið.
Jonna Maria Við Á Forkvinna í Lesandiráðnum hjá Føroya Pedagogfelag
Dagstovnanámsfrøði í
Føroyum: Faklig samrøða um barndóm, fólkaræði
og dekoloniala námsfrøði
Áhugabólkurin Dagstovnanámsfrøði í Føroyum og Føroya Pedagogfelag bjóðaðu herfyri til almenna ráðstevnu í Smæruni. Á skránni vóru fyrilestrar og fak ligt kjak um barndóm, fólkaræði og dekoloniala námsfrøði við teimum trimum grans karunum Walter Kohan, Maria Louise Larsen Hedegaard og Greta Jiménez.
Fitt av fólki hevði leitað sær í Smæruna at lurta eftir teimum trimum granskarunum, sum hvør á sín hátt arbeiða við nýggjum sjónarhornum um barnaár, læru og námsfrøðiliga praksis. Felags fyri teirra arbeiði er, at tey síggja barnaárini sum nakað, ið hevur virði í sjálvum sær, og ikki bert sum eina fyrireiking til vaksna lívið. Dentur verður lagdur á børn sum virknar luttakarar í egnum lívi og sum týðandi partar av teimum felagsskapum og samfeløgum, tey eru ein partur av.
Við støði í føroyskum námsfrøðiligum royndum, childistiskari demokratihugsan og hugmyndum um erranteri varð kannað, hvussu námsfrøði kann skapa rúm fyri øðrum hættum at skilja tíð, vitan, luttøku og umsorgan. Samrøðurnar tóku støði í spurninginum, hvussu vit kunnu menna námsfrøðiliga praksis, so hon í størri mun tekur støði í forvitni, sambondum og teimum upplivingum, sum børn hava her og nú.
Ein av teimum, sum løgdu fram, var Walter Kohan, professari í filosofi og námsfrøði við Universidade do Estado do Rio de Janeiro. Hann er altjóða viðurkendur fyri sína gransking um filosofi, barndóm og útbúgving. Í arbeiði sínum vísir hann á, at børn ikki einans eru mót takarar av vitan og uppaling, men eisini virknir hugsandi luttakarar, sum kunnu koma við nýggjum sjónarhorn um bæði heim og samfelag. Í einari tíð, har nógvar útbúgvingar og námsfrøðiligar skipanir eru merktar av málstýring og standardisering, leggur hann dent á týdningin av hugsan, samrøðu og undran.
Maria Louise Larsen Hedegaard hevur í fleiri ár granskað í barndómi, demokrati og luttøku hjá børnum. Hon arbeiðir serliga við hugtakinum childism, sum setur spurnartekin við, hvussu børn ofta verða sæð sum ein bólkur, ið hevur minni ávirkan og fær minni rúm enn vaksin. Childism leggur upp til, at sjónarmið og royndir hjá børnum verða tikin í álvara og fáa ein virknan leiklut í teimum felagsskapum og stovnum, tey eru partur av.
Ráðstevnan hevði eisini ein dekolonialan vinkul. Her varð spurt, um tað er møguligt at hugsa øðrvísi um menning, trivnað og læru enn gjøgnum tær hugsanir og stýringsskipanir, sum ofta mynda námsfrøðiliga arbeiðið í dag. Dekolonial námsfrøði snýr seg millum annað um at geva størri rúm fyri staðbundnari vitan, ymiskum lívsroyndum og øðrum mátum at skilja børn og uppvøkstur upp á.
Hesin parturin hevði serligt samband við arbeiðið hjá Gretu Jiménez, sum er væl kend innan føroyska námsfrøðiliga umhvørvið. Í síni ph.d.ritgerð At reika í føroyska dagstovninum hevur hon kannað trivnað, politikk og praksis í føroyskum dagstovnum við dekolonialum brillum. Tað er júst gjøgnum hesa gransking, at sambandið millum føroyska dagstovnaøkið, childismu og arbeiðið hjá Walter Kohan er komið í lag. Í løtuni samstarva Greta Jiménez og Maria Louise Larsen Hedegaard um eina altjóða vísindagrein um childismu, dekolonialitet og interkulturalitet í námsfrøði.
Ráðstevnan var skipað við fyrilestrum frá teimum trimum granskarunum, men stórur dentur varð eisini lagdur á samrøðu og kjak millum luttakararnar. Tær mongu spurningarnir úr salinum vístu, at stórur áhugi er fyri at menna og víðka kjakið um, hvussu vit skilja børn, læru og námsfrøðiliga praksis í Føroyum. Tað gjørdi dagin til eina áhugaverda fakliga samveru.
Jónvør Viderø Olsen
Námsfrøðingur á Verkstaðnum Vón (í løtuni í barnsburðarfarloyvi)
Mítt fyrsta ár sum námsfrøðingur: Jónvør Viderø Olsen
Hvussu er at fara frá at vera námsfrøðilesandi til at fara út í gerandisdagin sum námsfrøðingur við fakligari ábyrgd? Í nýggja táttinum Mítt fyrsta ár sum námsfrøðingur hitta vit nýútbúnar námsfrøðingar, sum greiða frá fyrstu tíðini í yrkinum. Tey siga frá avbjóðingum, upplivingum og læring, og um hvussu tey námsfrøðiligu amboðini og ástøðini verða brúkt í arbeiðinum hvønn dag.
Hesaferð práta vit við 27 ára gomlu Jonvør Viderø Olsen, sum gjørdist námsfrøðingur í juni í fjør. Í dag arbeiðir hon sum námsfrøðingur í Verkstaðnum Vón í Havn. Áhugin fyri námsfrøðini stavar nakað aftur. Tá Jonvør hevði lokið HFprógvið, fór hon at arbeiða á einum bústovni fyri vaksin við menningartarni.
– Arbeiðið gav mær innlit í, hvussu stóran mun ein námsfrøðingur kann gera í lívinum hjá øðrum menniskjum. Mær dámdi sera væl at kunna hjálpa teimum við ymiskum, sum tey ikki sjálvi megnaðu og at geva teimum ein so innihaldsríkan gerandisdag sum gjørligt, greiðir Jónvør frá.
Skjótt gjørdist tað greitt, at tað var hesa leiðina, Jónvør ynskti at fara. Hon valdi tí at søkja um upptøku til námsfrøði á Fróðskaparsetrinum.
Í juni 2025 gjørdist hon liðug sum náms frøðingur. Í dag arbeiðir hon á Verkstaðnum Vón á Argjum, tó er hon í barnsburðarfarloyvi í løtuni.
Ein útbúgving við møguleikum
Tá Jónvør hyggur aftur á lestrartíðina, minnist hon tað sum eitt tíðarskeið, sum gav henni nógv bæði fakliga og menniskjaliga.
– Hetta var ein av bestu tíðunum í mínum lívi. Vit høvdu ein fantastiskan flokk, sum helt sera væl saman, og vit høvdu nógv dugnalig og inspirerandi undirvísarar.
Eitt av tí, sum henni dámdi best við útbúgvingini, var møguleikin at velja sergreinar.
– Áðrenn eg byrjaði, hevði eg sett mær fyri, at eg vildi hava børn og náttúru, sernámsfrøði og kreativa námsfrøði á linju, og eg var so heppin at fáa júst tað, greiðir Jónvør frá.
Nógv av tí, sum verður lært á útbúgvingini, fylgir við út í arbeiðslívið. Hjá Jónvør eru tað serliga tvey hugtøk, sum hava fest seg.
– At arbeiða við Low Arousaltilgongdini og hugtakinum um nærmastu menningarøki (zonen for nærmeste udvikling) eru ástøði, sum eg brúki hvønn einasta dag í praksis, greiðir Jónvør frá.
Hugtakið nærmasta menningarøki stavar frá russiska sálarfrøðinginum Lev Vygotsky. Ástøðið byggir á tankan um, at menniskju læra best, tá tey fáa stuðul til uppgávur, sum eru eitt sindur omanfyri tað, tey klára sjálvi. Námsfrøðingurin hjálpir sostatt borgaranum at taka næsta stigið í síni menning.
Low Arousal er ein námsfrøðilig tilgongd, sum verður nógv brúkt innan serøkið. Her er dentur lagdur á at fyribyrgja konfliktum og spentum støðum við at arbeiða róligt og skipað. Í staðin fyri at økja trýstið, roynir námsfrøðingurin at minka um strongd og skapa tryggleika. Kropsmál, rólig rødd og greið samskifti eru týðandi amboð í hesum arbeiði.
Frá dagstovni til serøkið
Beint eftir útbúgvingina fekk Jónvør arbeiði á einum dagstovni hjá Tórshavnar kommunu.
– Tað var bæði spennandi og avbjóðandi at koma sum nýútbúgvin inn í eina barnagarðsstovu og knappliga hava námsfrøðiligu ábyrgdina.
Hóast hon treivst væl, ynskti hon kortini at fara aftur til serøkið at arbeiða, har hon eisini hevði flestar arbeiðsroyndir.
Tá eitt starv varð lýst leyst á Verkstaðnum Vón, søkti hon og fekk tað.
– Eg hevði altíð hoyrt, at hetta var eitt gott arbeiðspláss, og fleiri floksfelagar hjá mær høvdu verið í starvs læru har og søgdu nógv gott um staðið. Í dag kann eg bara staðfesta, at tað er eitt fantastiskt arbeiðspláss við góðum starvsfeløgum og fittum brúkarum.
KRAP – fokus á styrkir
Á Verkstaðnum Vón arbeiða tey við fleiri ymiskum námsfrøðiligum arbeiðsháttum. Eitt av teimum mest brúktu er KRAP.
– Vit arbeiða millum annað við KRAP, sum er ein námsfrøðilig tilgongd, ið hevur til endamáls at styrkja trivnað, sjálvsálit og menning hjá borgaranum við at taka støði í teimum førleikum, viðkomandi hevur, greiðir Jónvør frá.
KRAP stendur fyri Kognitiv, Ressourcefokuseret og Anerkendende Pædagogik. Grundhugsanin er, at menniskju mennast best, tá dentur verður lagdur á styrkir, heldur enn veikleikar. Í staðin fyri at fyrst hyggja at trupulleikum, verður hugt eftir tí, sum riggar, og hvussu hetta kann mennast víðari.
Tilgongdin byggir eisini á kognitiva sálarfrøði, har arbeitt verður við samanhanginum millum tankar, kenslur og atburð. Endamálið er at styrkja sjálvsálit, sjálvsvirði og førleikan at megna gerandisdagin.
– Somuleiðis verður hugtakið um nærmasta menningarøkið nógv brúkt í gerandisdegnum. Vit leggja dent á tað, sum borgarin dugir, samstundis sum vit stuðla teimum í at menna nýggjar førleikar.
Ein týdningarmikil leiklutur í samfelagnum
Fyri Jónvør er eingin ivi um, at námsfrøði hevur ein týðandi leiklut í samfelagnum.
– Námsfrøðingar arbeiða fyri at skapa tryggar og mennandi karmar, sum skapa trivnað hjá bæði børnum og vaksnum. Ein týðandi uppgáva er eisini at tryggja, at øll fáa møguleika at vera partur av samfelagnum, kanska serliga fólk við tarni.
Vangamynd
Navn
Jónvør Viderø Olsen
Aldur 27 ár
Bústaður Tórshavn
Útbúgving
Námsfrøðingur, juni 2025
Starv
Námsfrøðingur á
Verkstaðnum Vón
(í løtuni í barnsburðarfarloyvi)
Hon vísir á, at námsfrøði í grundini snýr seg um at skapa treytir fyri, at menniskju kunnu mennast, læra og kenna seg sum virknan part av einum felagsskapi.
Søk inn!
Tá Jónvør skal geva teimum eitt ráð, sum umhugsa at lesa námsfrøði, er boðskapurin greiður.
– Søk inn!
Hon leggur tó afturat, at útbúgvingin ikki altíð er løtt.
– Til tíðir kann tað vera strævið og avbjóðandi, men hald fast. Tú kemur ígjøgnum tað. Útbúgvingin er sera spennandi. Harafturat er tað ein fantastisk kensla at standa við próvnum í hondini, tá seinasta royndin er lokin, sigur Jónvør at enda.
Vangamyndin
Navn
Judit Emilsdóttir Nolsøe
Bústaður
Tórshavn
Aldur
33 ár
Útbúgving
Fyrsta ár sum námsfrøðilesandi
á meritútbúgvingini
Starv
Hjálparfólk á serstovuni í
Dagstovninum í Øksnagerði
Hvat dámar tær best í tínum starvi?
Tað besta fyri meg í mínum arbeiði er, at eg geri mun fyri børnini, og at eg kann vera um tey hvønn dag, har eg kann vera við til at hjálpa teimum og menna tey á ein einstakan hátt. Eisini hevur tað nógv at siga at hava góða leiðslu rundan um seg, og har føli eg meg sera hepna. Mínir starvsfelagar hava eisini nógv at siga fyri meg. Tíbetur arbeiði eg á einum fantastiskum stovni við góðum samanhaldi. Men fyrst og fremst eru tað børnini.
Hvat dámar tær minni væl?
Tað má vera, tá eg fari heim við teirri kenslu, at eg ikki havi rokkið øllum.
Hvat er ein góður arbeiðsdagur fyri teg?
Tað má vera, tá eg møti inn og føli, at mínir starvsfelagar eisini eru upplagdir til dagin. Tað hevur sera nógv at siga, hvussu starvsfólkini á gólvinum hava tað. Hevur mann gott samanhald, struktur og trivnað á einari stovu, smittar tað beinleiðis á børnini. Og tað er tað, sum er mest umráðandi fyri meg: at børnini hava ein góðan dag hvønn dag.
Heldur tú, at tað eru nóg nógvar avbjóðingar innan námsfrøðiliga økið í Føroyum?
Ja, heilt sikkurt. Vit síggja jú fleiri og fleiri námsfrøðingar arbeiða á ymiskum økjum. Men eg haldi ikki, at námsfrøðingar neyðturviliga skulu hava meira avbjóðandi størv. Sum lesandi dugi eg kortini betur og betur at síggja, hvussu nógv námsfrøðin kann brúkast til, tá arbeiðið snýr seg um menniskju.
Nú arbeiði eg sjálv á einari serstovu, har vit hava góða normering, og eg føli, at eg fái gjørt mítt arbeiði væl. Eg eri í teirri hepnu støðu, at eg havi góðar lærumeistarar rundan um meg. Eg arbeiði í Tórshavnar kommunu, har vit tíverri síggja nógv starvsfólkaskifti, og tað kann gera arbeiðið óstøðugt og forða fyri námsfrøðiligu dygdini. Men eitt, sum eg havi lært innan serøkið, er, at tað tvørfakliga samstarvið tíverri kann halta nokkso nógv.
Hevur tú roynt onnur starvsøki enn innan námsfrøðiliga økið?
Ja, eg eri útbúgvin heilsuhjálpari, so eg havi eisini arbeitt innan eldraøkið. Men eg longdist altíð aftur at arbeiða við børnum.
Hvussu sært tú upp á framtíðina hjá námsfrøðini í Føroyum?
Tíverri síggja vit eisini, at ov fá søkja inn á námsfrøðingútbúgvingina í Føroyum. Eg skal tó siga fyri meg sjálva, at eg væl skilji tað, tá studningurin er so lágur. Tí eri eg glað fyri at kunna taka útbúgvingina við løn sum fjarlestur gjøgnum Tórshavnar kommunu. Tað er ein fantastiskur møguleiki, sum eg sterkt kann viðmæla.
Men eg haldi eisini, at tað er sera umráðandi, at vit taka væl ímóti teimum, sum koma nýggj inn á økið. Vit skulu vera góð við tey og fara væl um tey, tí so er størri møguleiki fyri, at tey tíma at verða verandi. Vit mugu lyfta økið upp í Føroyum, tí tíverri haldi eg, at tað alt ov ofta verður tosað niður, og tað ger, at fólk fara av økinum.
Um tú sat sum forfólk í Pedagogfelagnum, hvat hevði so verið tað fyrsta, tú fórt í gongd við?
Tað hevði verið at komið nærri mínum limum í felagnum. Eg hevði farið út til limirnar og tryggjað mær, at arbeiðsumhvørvið var í lagi. Har hugsi eg um ljóðviðurskifti, karmar og sjálvandi tað sálarliga arbeiðsumhvørvið. Eg haldi, at limirnir í felagnum eiga at koma fremst.
Um tú sat sum politikkari í landsstýrinum ella kommununi, hvat hevði so verið aðalmál títt?
Heilt sikkurt at farið inn og hugt at umstøðunum og umhvørvinum, og kannað, um tey eru nøktandi til námsfrøðiliga arbeiðið. Tíverri haltar tað nógvastaðni.
Malan tók eina lestrarhálvu hinumegin jørðina
Tá 27 ára gamla Malan Debes Joensen tók eina lestrarhálvu í New Zealand og seinni fór í starvsvenjing í Tanzania, var tað við einum ynski um at uppliva meira av heiminum. Tað gjørdist eitt ævintýr, har hon upplivdi og fekk innlit í aðrar mentanir, nýggj námsfrøðilig sjónarhorn og arbeiðshættir, sum hava myndað hana bæði fakliga og persónliga. Í dag mælir hon øllum lesandi til at taka av møguleikanum at fara út í heim.
Í sunnaru helvt í New Zealand, meira enn 18.000 kilometrar úr Føroyum, gekk Malan Debes Joensen hvønn morgun tvørtur um stóra campusøkið á universitetinum í Christchurch. Eitt alsamt øðrvísi lestrar lív í einum øðrvísi umhvørvi hinumegin jørðina.
Hóast Maluni dámar væl at lesa námsfrøði á Fróðskaparsetrinum, hevði hon ein longsul eftir at royna nakað øðrvísi. Tískil valdi hon at taka eina lestrarhálvu í New Zealand.
New Zealand er kent fyri stórfingnu náttúruna við høgum fjallatindum, djúpum vøtnum og grønum landsløgum, og fyri Maluna vóru mánaðirnir í landinum nógv meira enn bara lestur. Tað var eisini ein møguleiki at uppliva eina aðra mentan, knýta nýggj vinabond og síggja meira av heiminum.
– Dagarnir fóru við fyrilestrum, uppgávum og skúla. Í frítíðini var eisini nógv á skránni í lestrarumhvørvinum, so sum filmskvøld, quizkvøld og fyrilestrar. Tá vikuskiftið kom, fór eg ofta runt í landinum at ferðast saman við øðrum lesandi, soleiðis at eg kundi síggja meira av landinum.
Soleiðis greiðir 27 ára gamla Malan
Debes Joensen úr Hoyvík, náms frøðilesandi, tá hon minnist aftur á lestrarhálvuna í New Zealand.
– At síggja, hvussu námsfrøðingar arbeiddu, hugtók meg
Áhugin fyri námsfrøði byrjaði tó ikki í New Zealand ella Tanzania. Hann byrjaði á einum føroyskum dagstovni, har Malan arbeiddi sum hjálparfólk.
Mynd: Malan frammanfyri bústaðin í New Zealand
– Eg elskaði at arbeiða við námsfrøði, og ikki minst at síggja, hvussu námsfrøðingarnir arbeiddu. Eg hevði hug at læra meira um menningina hjá børnum, serliga sosialu menningina, og hvussu vit kunnu stuðla og menna børnini, men sam stundis gera ymiskt, sum børnunum dámar, greiðir Malan frá.
Tískil valdi hon at fara á Fróð skapar setur Føroya at lesa námsfrøði. Áðrenn tað hevði Malan verið á málskúla uttanlands. Tá stóð valið um Kanada ella New Zealand. Hon valdi Kanada, men gjørdi sær sjálvari greitt, at hon onkuntíð í lívinum skuldi vitja New Zealand.
– Eg vildi til bæði londini, men valdi Kanada. Tá gjørdi eg samstundis av, at um eg einaferð fór á universitet, skuldi eg royna at koma til New Zealand eisini.
Tá hon síðan byrjaði at lesa námsfrøði, fór hon longu fyrsta árið til lestrarvegleiðaran fyri at kanna møguleikarnar fyri skiftislestri. Saman funnu tey fram til eitt universitet í Christchurch á suðurendanum í New Zealand, og skjótt var leiðin løgd hinumegin jørðina.
– Eg fekk eina breiðari fatan av menningini hjá menniskjum
Tíðin í New Zealand gjørdist ein serlig uppliving. Ikki bara tí landið er kent fyri vakra náttúru, men eisini tí hon kom inn í eitt heilt annað lestrarumhvørvi enn tað, hon var von við.
– Tað fyrsta, eg legði merki til, var, hvussu hjálps om fólk vóru. Øll vóru sera fitt og áhugað í øðrum, sigur hon.
Á universitetinum hevði hon fýra fak. Undirvísingin var skipað í stóran mun sum fyrilestrar, men nógv av arbeiðinum fór fram uttanfyri undirvísingina.
Hvørja viku skuldu lesandi lesa tekstir, gera quizzir og skriva smærri uppgávur.
– Tað var øðrvísi enn í Føroyum. Har hevði man ikki eina stóra roynd í endanum av hvørjum faki. Í staðin arbeiddi man javnt alla tíðina og hevði fleiri smærri uppgávur gjøgnum lestrarhálvuna, greiðir hon frá.
Campusøkið var nógv størri enn tað, hon hevði roynt áður. Har vóru kaféir, matstovur, bókasavn, posthús, apotek og ymisk felagshøli. Eisini vóru nógv tiltøk fyri lesandi, bæði sosial og faklig.
– Tað var næstan sum ein lítil býur. Tað vóru altíð tiltøk og okkurt at fara til. Eg meldaði meg millum annað í ein náttúruklubba, ein dartklubba og ein bólk fyri altjóða lesandi.
Frítíðin varð eisini brúkt til at kanna landið. Saman við vinum og øðrum lesandi fór hon á longri túrar runt í New Zealand.
– Tá vit høvdu frí ella langt vikuskifti, plagdi eg at ferðast runt. Náttúran er heilt serlig, og tað var lætt
at koma í samband við fólk. Bæði lokal og ferðafólk vóru sera prátingarsom, greiðir Malan frá.
Fakliga fekk hon eisini nýggj sjónarhorn. Hon hevði fak, sum hon ikki hevði havt møguleika at lesa í Føroyum, millum annað um harðskap og sálarliga vælveru.
– Eg fekk innlit í evni, sum eg ikki hevði arbeitt við áður. Tað gav mær eina breiðari fatan av menningini hjá menniskjum og teimum avbjóðingum, sum kunnu ávirka hana.
Tá skiftislestrartíðin og ævintýrið í New Zealand var liðugt, kundi onkur kanska hugsað, at nú varð Malan mett av uttanlandsævintýrum. Men soleiðis var ikki. Tað gekk kortini ikki leingi, áðrenn Malan fór at hugsa um, hvar hon skuldi fara í starvsvenjing.
– Eg var ikki heilt vís í byrjanini. Men eg bleiv við at hugsa um, at hetta kanska var mín einasti møguleiki at fara uttanlands í starvsvenjing. Eg hevði kensluna av, at um eg ikki fór, fór eg at angra tað seinni.
Hon fór tí at kanna ymiskar møguleikar. Gjøgnum ein Facebook bólk fyri námsfrøðingar kom hon fram á ein norðurlendskan dagstovn í Tanzania.
– Tá eg hugdi á heimasíðuna hjá teimum, helt eg bara, at tað sá fantastiskt út. Tey vóru eisini sera hjálpsom í samskiftinum, og tí valdi eg at fara hagar, greiðir Malan frá.
Úr New Zealand til Tanzania
Arbeiðið á dagstovninum í Tanzania hugtók hana. Dagstovnurin hevði nógv norðurlendsk eyðkenni og fleiri danskar námsfrøðingar. Serliga vóru tað arbeiðshættirnir, sum hon helt vera áhugaverdir.
– Námsfrøðingarnir arbeiddu sera skipað. Tey fyrireikaðu virksemið frammanundan, og børnini arbeiddu nógv í smáum bólkum saman við einum vaksnum. Tey arbeiddu sera tilvitað við vinabondum. Børn, sum høvdu minst samband síná millum, vórðu sett saman í smáar bólkar. Námsfrøðingarnir fyri reikaðu spøl og virksemi, sum skuldu styrkja rela tiónirnar millum børnini. Eg sá ein ordiligan mun á, hvussu børnini byrjaðu at spæla saman, og hvussu tøtt tey blivu. Tað var sera spennandi at uppliva, sigur hon.
Umframt arbeiðið fekk hon eisini høvi at uppliva landið. Millum hæddarpunktini var ein safari, har hon sá leyvur, leopardar, fílar, nashyrningar og nógv onnur djór.
– Tað var ein heilt serlig uppliving, sum eg ongantíð fari at gloyma, sigur Malan.
– Tað hevur týdning at læra aðrar mentanir at kenna
Tá Malan hugsar um bæði New Zealand og Tanzania, er tað ikki bara tað fakliga, sum hevur týdning.
Tað hevur eisini havt stóran týdning at sleppa at búgva í øðrum londum, læra nýggj fólk at kenna og uppliva aðrar mentanir.
– Eg havi lært nógv, ikki bara um námsfrøði, men eisini um meg sjálva. Tað gevur nakað serligt at búgva í einum øðrum landi og síggja, hvussu fólk liva og arbeiða.
Malan Debes Joensen er ivaleys, tá hon verður spurd, um hon vil viðmæla øðrum at fara uttanlands eina lestrarhálvu.
Nú er bachelorútbúgvingin um at vera liðug, og hon arbeiðir framvegis á einari vøggustovu við síðuna av lestrinum. Men upplivingarnar úr New Zealand og Tanzania fara uttan iva at fylgja henni víðari. Tær hava givið henni nýggj faklig amboð, nýggj sjónarhorn og eina sannføring um, at tað loysir seg at tora at taka av teimum møguleikum, sum koma. Eisini hóast teir eru hinumegin jørðina.
– Tað hevur verið nakað av tí besta, eg havi gjørt. Eg hevði angrað tað, um eg ikki fór. Tú upplivir nógv meira enn bara skúlan. Tú sleppur at liva í einum øðrum landi, síggja heimin og samstundis menna teg fakliga. Tað er nógv lættari at gera undir lestrinum enn seinni, greiðir Malan frá.
Á myndunum (ovast til niðast): Safaritúrur í Tanzania, Barnagarðurin í Tanzania og Býurin Dar es Salaam, Tanzania
Sosialpedagogiska ráðið valt
Sosialpedagogikkur er ein týðandi partur av pedagogiska økinum og snýr seg um at stuðla børnum, ungum og vaksnum, sum hava tørv á serligum stuðli, so tey kunnu liva eitt virkið og meiningsfult lív. Við nýggja Sosialpeda gogiska ráðnum vil Føroya Pedagogfelag styrkja fakliga kjakið á økinum, varpa ljós á sosialpedagogisk viður skifti og skapa ein pall, har fakfólk kunnu hitt ast, kjakast og læra av hvørjum øðrum. Samstundis ynskir ráðið sjálvt at vera nær teimum, sum arbeiða á økinum, og fegin hoyra teirra royndir, hugskot og sjónarmið.
Á myndini frá vinstru:
Jórun Arnfríða Viderø, Gitta av Kák, Anne Melchior Hansen, Marry Hjelm og Ann Poulsen
Á eyka aðalfundi hjá Føroya Pedagogfelag 14. apríl 2026 varð Sosialpedagogiska ráðið stovnað. Samstundis varð fyrsta ráðið valt, og harvið er eitt nýtt fakligt forum komið aftrat í arbeiðinum hjá felagnum.
Í ráðið vórðu vald Jórun Arnfríða Viderø, Gitta av Kák, Anne Melchior Hansen, Marry Hjelm og Ann Poulsen.
Endamálið við ráðnum er at arbeiða fyri at seta sosialpedagogikkin á breddan, styrkja fakliga kjakið á økinum og skapa enn betri møguleikar fyri samstarvi og fakligari menning hjá teimum, sum starvast innan sosialpedagogiska økið.
Sosialpedagogikkur er eitt fjølbroytt og týdningarmikið fakøki, sum fevnir um arbeiðið við børnum, ungum og vaksnum, ið hava tørv á serligum stuðli. Tað kann vera á bústovnum, verkstøðum, við gerð
ar stovnum, innan psykiatri, á serøkinum, í stuðulsskipanum og á mongum øðrum arbeiðsplássum kring landið. Felags fyri arbeiðið er, at tað snýr seg um at stuðla menniskjum í at liva eitt virkið og meiningsfult lív og at taka lut í teimum felagsskapum og tí samfelagi, tey eru partur av.
Í sosialpedagogikkinum verður dentur lagdur á virðing fyri tí einstaka menniskjanum. Menniskju skulu ikki fyrst og fremst síggjast út frá teimum avbjóðingum ella forðingum, tey hava, men út frá teimum møguleikum, førleikum og tilfeingi, tey bera við sær. Endamálið er at skapa fortreytir fyri trivnaði, sjálvsavgerðarrætti, menning og luttøku.
Sosialpedagogiskt arbeiði snýr seg sostatt ikki bara um umsorgan og stuðul her og nú. Tað snýr seg eisini um at skapa møguleikar fyri framtíðina. Arbeitt
verður við at styrkja førleikar, stuðla menniskjum í at taka avgerðir í egnum lívi og skapa karmar, sum gera tað møguligt at vera virkin partur av felagsskapinum.
Í Føroyum eru nógv dugnalig sosialpedagogisk fakfólk, sum hvønn dag gera mun fyri onnur menniskju. Kortini uppliva nógv, at teirra fakøki ikki altíð er sjónligt í almenna kjakinum. Tað vilja vit í Sosialpedagogiska ráðnum vera við til at broyta.
Vit ynskja at skapa ein pall fyri fakligt kjak, íblástur og vitanardeiling. Vit vilja skipa fyri tiltøkum, varpa ljós á sosialpedagogisk viðurskifti og vera ein rødd fyri tey, sum arbeiða á økinum. Samstundis vilja vit arbeiða tætt saman við nevndini í Føroya Pedagogfelagi og við starvsfólkum kring landið, fyri at styrkja fakøkið.
Eitt av okkara týdningarmestu málum er at røkka út til sosialpedagogar og onnur, sum arbeiða á økinum. Vit vilja fegin hoyra um tær avbjóðingar, møguleikar og tankar, sum fylla í gerandisdegnum á arbeiðsplássunum. Sosialpedagogiska ráðið skal ikki bara umboða økið – tað skal eisini vera ein virkin partur av tí.
Tí eru øll vælkomin at seta seg í samband við okkum við viðmerkingum, hugskotum ella ynskjum um evni, sum vit eiga at arbeiða við. Vit gleða okkum til samstarvið og til at vera við til at seta sosialpedagogikkin enn meira á breddan í Føroyum.
Til ber at seta seg í samband við ráðið á sosial@pedagogfelag.fo
Joan Fabersdóttir
Álitsfólk, Álitisfólkaskipanin hjá Føroya Pedagogfelagi
Joan Fabersdóttir er álitsfólk
Álitisfólkaskipanin hjá Føroya Pedagog felagi er uppi í eldra partinum av álitis fólkaskipanum í landinum. Skip anin er eitt úrslit av áhaldandi arbeiði hjá fakfelagnum at vinna rættindir til starvsfólk á pedagogiska økinum í øllum landinum. Hon er eitt úrslit av vunnum rættindum, soleiðis at arbeiðsviðurskifti og sáttmáli altíð verða vird og hildin. Vit hava prátað við Joan Fabersdóttir, sum er eitt av fleiri álitisfólkum.
Hví valdi tú at blíva álitisfólk?
Tá eingin annar bjóðaði seg fram, valdi eg at taka av og gerast álitisfólk. Eg havi nú verið álitisfólk í umleið tvey ár. Áðrenn tað hevði eg tó fleiri ferðir traðkað til fyri undanfarna álitsfólkið, tá hon ikki hevði møguleika at møta á fundum. Tískil var leikluturin ikki heilt ókendur fyri mær.
Tá eg sjálv fekk heitið sum álitisfólk, kendi eg kortini, at ábyrgdin varð størri. Tað er ein uppgáva, sum eg taki í størsta álvara, tí álitisfólkið hevur ein týdningarmiklan leiklut sum bindilið millum starvsfólk, leiðslu og fakfelag. Tíbetur havi eg ikki havt nógv
trupl mál at taka mær av, men eg royni altíð at vera tøk, tá starvsfelagar hava tørv á hjálp, ráðgeving ella einum góðum tosi.
Hví er tað umráðandi at eitt arbeiðspláss hevur álitisfólk?
Eg síggi álitisfólkið sum eitt týðandi bindilið millum starvsfólkini, leiðsluna og fakfelagið. Á arbeiðsplássinum havi eg eitt gott samstarv við leiðaran, og samstundis havi eg eitt sterkt bakland í Føroya Pedagogfelag. Tað ger tað lættari at finna loysnir, tá spurningar ella avbjóðingar stinga seg upp.
Tá eg byrjaði á arbeiðsmarknaðinum, vóru nærum øll, sum arbeiddu á námsfrøðiliga økinum, limir í Føroya Pedagogfelag. Tað varð nærum tikið fyri givið. Eg haldi framvegis, at tað er sera umráðandi at vera limur í einum fakfelagi. Tað gevur tryggleika, ráðgeving og hjálp, um okkurt óvæntað skuldi hent. Tað er eitt slag av lívstrygging í arbeiðslívinum.
Hvat hevur tú lært sum álitisfólk?
Eg havi lært ótrúliga nógv gjøgnum árini. Nógv av tí er komið gjøgnum royndirnar í gerandisdegnum og við at fylgja teimum, sum vóru álitisfólk undan mær. Tey fingu eina meira skipaða skúling, og tað eri eg eitt sindur kedd um, at eg ikki havi fingið í sama mun.
Kortini havi eg ment meg nógv í leiklutinum. Eg havi lært at lurta, ráðgeva og standa við síðuna av starvsfeløgum, tá teimum tørvar stuðul. Nógv av tí lærir ein uttan beinleiðis at hugsa um.
Tað er tó eingin loyna, at tað kann vera ein tung uppgáva at vera álitisfólk, serliga tá arbeiðsplássið er í eini truplari støðu, ella tá starvsfólk hava tað trupult. Tá krevst bæði fakligur førleiki og menniskjalig umsorgan.
Hava álitisfólk góðar umstøður at gera sína uppgávu? Hvat kundi felagið gjørt betri?
Yvirskipað haldi eg, at álitisfólk hava góðar umstøður, men eg hevði ynskt, at vit fingu enn meira mál rættaða upplæring.
Serliga hevði eg havt gagn av skeiðum, har ein fær høvi at venja truplar støður í verki. Tað kann til dømis vera at hjásiti starvsfólk í sambandi við ávaringar, truplar starvssamrøður ella aðrar álvarsamar støður. Tá er umráðandi at vita, hvussu ein best stuðlar starvsfólkinum, uttan sjálvur at taka støðuna ov persónliga.
Á einum arbeiðsplássi eru starvsfólk í øllum aldri og við ymiskum lívsroyndum. Tá okkurt trupult
hendir, kennist tað ofta tungt eisini hjá álitis fólkinum. Tí hevði meiri venjing og faklig amboð verið ein styrki.
Hvat gert tú fyri at varpa ljós á týdningin at vera í fakfelagi, og at hava eina góða álitisfólkaskipan?
Eg brúki nógv orku upp á at greiða frá, hvat Føroya Pedagogfelag kann gera fyri limirnar. Eg haldi, at tað er eitt gott og sterkt fakfelag, sum arbeiðir fyri okkara søk.
Tá nýggj starvsfólk byrja, royni eg at greiða teim um frá teimum fyrimunum, sum fylgja við limaskapinum. Tað snýr seg ikki bara um løn og arbeiðskor, men eisini um ráðgeving, hjálp í truplum støðum, tryggingar og felagsskap.
Eg leggi eisini dent á, at starvsfólk altíð kunnu venda sær til mín, um tey hava spurningar ella ivamál. Samstundis minni eg tey á, at tey altíð kunnu seta seg beinleiðis í samband við Føroya Pedagogfelag. Tað er gott at vita, at hjálpin er nær, um tørvur verður á henni.
At hava eitt virkið fakfelag og eina góða álitis fólkaskipan skapar tryggleika á arbeiðsplássinum. Tað gevur starvsfólkunum eina rødd og tryggjar, at eingin stendur einsamallur, tá avbjóðingar koma.
Vangamynd
Navn
Joan Fabersdóttir
Aldur
52 ár
Bústaður
Kvívík
Útbúgving
Hjálparfólk
Starv Frítíðarskúlin Smílibýlið
Bárður á Lakjuni
Landsstýrismaður
Spurningar til nýggja landsstýrismannin, Bárð Á Lakjuni
Hvønn týdning metir tú, at pedagogar og pedagogiska økið hevur?
Eg eri sjálvur uppvaksin í einari tíð, tá dagstovnar ikki vóru ein natúrligur partur av barnaárunum hjá øllum børnum. Eg gekk ongantíð á dagstovni, og persónliga haldi eg, at tað er gott, um børn kunnu vera heima hjá foreldrum sínum sum longst, og at samfelagið skapar umstøður fyri, at foreldur kunnu brúka tíð saman við børnum sínum.
Samtíðis mugu vit viðurkenna, at samfelagið hevur broytt seg nógv. Í dag gongur ein stórur partur av lívinum hjá børnum og ungum fyri seg uttanfyri heimið. Tí hevur tað stóran týdning, at tey møta tryggum, støðugum og dugnaligum vaksnum, sum kunnu vera við til at skapa góðar karmar fyri trivnaði, menning og læru.
Her hava pedagogar eina sera týdningarmikla uppgávu. Teirra fakliga vitan og arbeiði eru við til at tryggja, at børn og ung fáa góðar fortreytir at mennast, mynda sambond og kenna seg trygg. Pedagogiska økið hevur
tí ein avgerandi leiklut í okkara vælferðarsamfelag og í uppvøkstrinum hjá komandi ættarliðum.
Pedagogfelag Føroya hevur ynski um, at námsfrøðingar í fólkaskúlunum skulu fara upp á fullan brøk, er hetta nakað, tú sum landsstýrismaður ynskir at eftirlíka?
Eg havi ikki tikið endaliga støðu til, um námsfrøðingar í fólkaskúlanum skulu fara upp á fullan brøk.
Eg haldi tó, at hetta er eitt mál, sum eigur at verða lýst væl og gjølla, áðrenn ein politisk støða verður tikin. Tað er neyðugt at fáa greiði á, hvør tørvurin er, hvørjar avleiðingarnar verða fyri skúlan, næmingarnar og starvsfólkini, og hvussu ein møgulig broyting skal skipast í verki.
Námsfrøðingar hava ein týðandi leiklut í fólkaskúlanum, serliga tá tað snýr seg um trivnað, sosiala menning og stuðul til næmingar, sum hava tørv á serligari hjálp. Men áðrenn vit taka avgerð um at broyta brøkin, má málið lýsast fakliga, fíggjarliga og organisatoriskt.
Hvat ætlar tú sum landsstýrismaður at gera fyri námsfrøðiliga økið á tínari vakt?
Á mínari vakt verður arbeitt við at styrkja og dagføra karmarnar um námsfrøðiliga økið.
Í løtuni verður arbeitt við eini lógarbroyting, sum er fyrsta stig í eini breiðari dagføring av dagstovnalógini. Endamálið er serliga at fáa greiðari karmar, eitt greiðari ábyrgdarbýti millum land og kommunur, greiðari ásetingar um dagstovnatilboð og eina betri skipaða ráðgevingarskipan.
Samstundis verður arbeitt við at seta eitt starvs fólk á Námi, sum skal røkja eina yvirskipaða námsfrøðiliga uppgávu á dagstovnaøkinum. Hetta skal vera við til at styrkja og samskipa tað fakliga arbeiðið á økinum á landsstigi og stuðla undir felags fakligt støði, samanhangandi menning og góðsku á dagstovnaøkinum.
Harumframt verður arbeitt við at fáa betri og meira álítandi hagtøl á dagstovnaøkinum. Í dag eru skrá
setingar og mannagongdir ymiskar frá kommunu til kommunu, og tí er tørvur á einum meira einsháttaðum og dagførdum dátugrundarlagi. Betri hagtøl skulu bæði styrkja kommunalu fyrisitingina, geva betri grund arlag fyri politiskar avgerðir og gera tað møguligt at fylgja gongdini á økinum neyvari.
Hetta er tó bara fyrsta stig. Í komandi tíð ætli eg at seta næsta stig í dagføringini í gongd. Har skulu vit viðgera tey meira víðfevndu viðurskiftini, eitt nú markamótið millum dagstovnalógina og almannalógina, starvssamansetingina á dagstovnum.
Harumframt skal arbeiðið við barnalógini halda fram. Málið er at skapa greiðari, tryggari og meira saman hangandi karmar fyri børn, foreldur, kommunur og tey fakfólk, sum hvønn dag gera eitt týdningarmikið arbeiði á námsfrøðiliga økinum.
Takkarkvøða frá Námsfrøðingaráðnum
Vit í Námsfrøðingaráðnum vilja nýta høvið til at senda eina takkarkvøðu til limirnar í Føroya Pedagogfelagi.
Ráðini eru umskipaði, og tískil verður Námsfrøðinga ráðið niðurlagt.
Ráðið varð sett á stovn í 2019, við tí endamáli at arbeiða fyri áhugamálunum hjá námsfrøðingum. Síðani tá hava vit skipað fyri nógvum áhugaverdum og viðkomandi tiltøkum kring landið.
Tað hevur verið sera týdningarmikið fyri okkum í ráðnum, at skapa eitt forum, har limir í Føroya Pedagogfelagi kunnu koma saman, fáa nýggjan kunnleika og kjakast um ymisk námsfrøðilig evni.
Tiltøkini hava verið sera væl vitjað, og eftirmetingarnar hava verið sera góðar. Tað er av stórum týdningi, at vit hava námsfrøðilig forum, har vit kunnu hittast, skiftast um royndir og menna okkara fak.
Vit ynskja teimum nýggju ráðunum: Alment pedagogiska ráðnum og sosialt pedagogiska ráðnum alt tað besta við teirra arbeiði.
Takk fyri okkum.
Vegna Námsfrøðingaráðið
Krista Hvannastein
Dagny Miðskarð
Majbritt Egholm
Sigrun Ørvarodd
Tina Tórarenni
Stýrið í NLS - Nordiska Lararorganisationers Samrad - hevur havt fund í Íslandi o ..
Tað er ein framíhjárættur fyri Føroya Pedagogfelag at vera partur av NLS, tí tað hevur stóran týdning fyri okkum at fylgja við, hvat rørir seg innan peda gogikk og læru- og undirvísingarøkið í Norðanlondum, soleiðis at vit støð ugt kunnu menna okkum og styrkja pedagogiska økið í mun til samfelagsmenning og broyting.
Tað er eingin loyna, at innan barnagarðsøkið eru vit í flestu førum langt aftan fyri onnur Norðanlond, tá tað ræður um at síggja og fata barnagarðslívið sum ein týðandi part av lærings og útbúgvingarlívinum hjá føroyskum børnum.
Avleiðingin av hesi ráðandi paradigmu innan barnalív í barnagarði er, at politiskt raðfesta vit ikki fakkunnleika, útbúgving og førleikamenning fyri pedagogar, eins og vit gera fyri eitt nú lærarar. Heldur ikki raðfesta vit sum samfelag at skráseta ella savna inn data um barnagarðsøkið og børn undir skúlaaldri, og vit hava tí eingi hagtøl at arbeiða við, tá vit tosa um ella viðgera børn undir skúlaaldri.
Ábyrgdin av hesum liggur hjá hvørji einstakari kommunu, og okkum vitandi er enn eingin kommuna, sum arbeiðir miðvíst við at skráseta og savna hagtøl á barnaøkinum. Tí er sera trupult fyri okkum at gjøgnum skoða eitt nú demografiskar broytingar, sum fara fram í okkara samfelagi, og at veita eitt pedagogiskt tilboð sum rakar rætt. Við vitanini, sum hagtøl kundu veitt, hevði verið møguligt hjá kommununum at skipa økið betur við eitt nú førleikamenning og pedagogiskum amboðum til pedagogar og onnur starvsfólk.
Fyri at styrkja og menna læringspallin fyri børn 0 7 ár er okkara ynski, at myndugleikin, ið varðar av børnum undir skúlaaldri, fer at arbeiða fram ímóti eini fatan av barnalívinum, sum er nærri tengd at, hvussu vit sum samfelag fata formellu lærings og undirvísingarpallin fyri børn 7 ár og upp. Tað er umráðandi, at vit knýta barnalívið undir skúlaaldur tættari at barnalívinum eftir skúlaaldur, tí arbeiði, sum verður gjørt áðrenn skúlaaldur, hevur týdning fyri, hvussu børn megna skúla og útbúgvingarlívið upp á langt sikt. Barnagarðslívið leggur lunnar undir trivnað, menning og læringsmøguleikar, tá barnið er komið í skúla.
ECEC – ein týdningarmikil partur av allari læringsleiðini
ECEC stendur fyri Early Childhood Education and Care, sum á føroyskum kann týðast til: læring og umsorgan fyri smábørn, ella barnagarðs og forskúlaøkið.
Talan er um skipað tilboð til børn frá føðing og fram til skúlabyrjan, har dentur verður lagdur á bæði:
• menning og læring (málslig, sosial, kenslulig og kropslig menning)
• umsorgan og trivnað
• spæl og sosialt samspæl
Fyrireiking til skúlagongd. ECEC fevnir um:
Vøggustovur, barnagarðar, dagrøkt, forskúlatilboð og onnur pedagogisk tilboð til smábørn. Hugtakið verður nógv brúkt í altjóða gransking, útbúgving og politikki, serliga tá tosað verður um týdningin av góðum barnaárum fyri menning, javnrætti og læring seinni í lívinum.
ECEC er tætt knýtt at skúla og framtíðar læringslívi hjá barninum, tí tað verður sæð sum fyrsta stigið í útbúgvingarskipanini. Endamálið er ikki at gera smábørn „skúlaklár“ við undirvísing, men at leggja eitt gott grundarlag fyri læring og trivnaði seinni. Sambandið millum ECEC og formellari læring seinni í lívinum sæst m.a. í hesum:
• Málslig menning: Børn menna mál, samskifti og orðfeingi, sum eru týdningarmikil fyri lesing og læring í skúlanum.
• Sosialar førleikar: Børn læra at samstarva, lurta, bíða eftir tørni og loysa ósemjur – førleikar, sum eru sentralir í skúlahøpi.
• Læringsførleikar: Gjøgnum spæl og virksemi venja børn forvitni, hugsavnan, sjálvstøði og evnini at læra nýtt.
• Kontinuitetur millum stovn og skúla: Nógv lond arbeiða við at gera skiftið frá barnagarði til skúla so trygt og samanhangandi sum møguligt.
• Fyribyrging og javnrættur: Góð ECEC tilboð kunnu stuðla børnum, sum hava tørv á eyka hjálp, áðrenn trupulleikar gerast størri í skúlanum.
Í nútímans pedagogikki verður ECEC tí ofta sæð sum ein týdningarmikil partur av allari læringsleiðini hjá barninum – ikki bara „ansing“, men eisini menning, læring og fyrireiking til lívið í skúla, útbúgving og samfelag sum heild.
Fakliga sterkir pedagogar eru ein týðandi partur av einum framtíðar vælferðarsamfelag
Vit hava ikki siðvenju at hugsa barnagarðsárini sum lærandi eins og eitt nú skúlin, men leggja heldur dentin á umsorganarpartin og ansingarpartin sum eitt berandi grundarlag fyri barnalívinum áðrenn skúlabyrjan.
Skulu vit tryggja øllum føroyskum børnum eina góða og mennandi lærings og útbúgvingarleið, so mugu vit tryggja børnunum atgongd til peda gogar og starvs fólk, sum eru fakliga kvalifiserað til pedagogiskt arbeiði, og sum hava førleikar at skapa karmar fyri málsligari, sosialari, kensluligari og kroppsligari menning heilt frá vøggustovu.
Eitt nú hava vit eina vaksandi avbjóðing við málmenning hjá børnum, bæði børnum við útlendskum foreldrum og føroyskum børnum, tá tey hava stóra atgongd til tilfar við enskari talu. Vit síggja avbjóðingina heilt niður í vøggustovualdur, og tí eiga vit at
leggja størri dent á málmenning frá byrjan. Í skúlahøpi sæst, at børn hava eitt ov fátækt orðafeingi í dag. Skulu vit styrkja og økja um orðfeingið hjá børnum, so krevur tað, at vit fara í dialog við barnið og geva barninum atgongd til eitt stórt og breitt orðafeingi. Hetta krevur eina tilvitaða fakligheit, sum kann leggja arbeiðið til rættis, útinna, eftirmeta og tillaga so hvørt. Munurin millum Føroyar og hini norðanlondini er, at føroyskt er eitt so „lítið“ og tí eisini sárbart mál, og tí er alneyðugt, at vit leggja størri dent á málmenning og málbrúk.
Við størri fakligheit á staðnum fyribyrgja vit, at vit seinni mugu heita á serkunnleika og seta inn við eyka tímum og eyka ressursum rundanum børnini, sum seinni kemur at kosta kommunum og landi nógv í eykajáttan og játtan til serligan tørv.
Samanumtikið eru Norðanlondini í NLS samd um, at fakkunnleiki og førleikamenning hjá pedagogum og lærarum er vegurin fram, skulu vit menna og styrkja okkara børn til virknar samfelagsborgarar í nútíðar og framtíðarsamfelagnum.
Fakliga sterkir pedagogar eru ein sera týðandi part ur av einum framtíðar vælferðarsamfelag.
Føroya Pedagogfelag ynskir, og fer í framtíðini at arbeiða fyri, at vit í Føroyum leggja dent á ECEC, eins og okkara grannalond gera, og á henda hátt tryggja, at læringin hjá føroyskum børnum gerst samanhangandi og dygdargóð.
Sanna á Løgmansbø Forkvinna í Føroya Pedagogfelag
Til Grønlands at viðgera týdningin av málmenning og móðurmáli í allari útbúgvingarskipanini
Forkvinnan í Føroya Pedagogfelagi, Sanna á Løgmansbø, hevur verið í Grønlandi á altjóða ráðstevnu um móður mál og málmenning. Ráðstevnan varp aði ljós á týdningin av at styrkja móðurmálið frá barnaárunum, og sam bært Sonnu á Løgmansbø eigur arbeiðið við málmenning at verða raðfest longu í vøggustovu og barnagarði.
Í august 2019 boðaði amerikanski forsetin, Donald Trump, alment frá, at USA hevði áhuga í at keypa Grønland frá Danmark. Trump vísti á, at Grønland hevði stóran strategiskan týdning í Arktis – bæði hernaðarliga, trygdarliga og í sambandi við ráevni.
Bæði grønlendskir og danskir myndugleikar svaraðu skjótt aftur, at Grønland “ikki er til sølu”. Tá danski forsætisráðharrin, Mette Frederiksen, kallaði hugskotið “absurt”, avlýsti Trump eina vitjan til
Danmarkar, og málið mentist til eina altjóða diplomatiska kreppu.
Í Grønlandi hevði hetta stórar politiskar og sálarligar avleiðingar. Nógvir grønlendingar kendu tað sum niðrandi, at eitt stórveldi tosaði um landið sum nakað, ið kundi keypast. Samstundis gav kjakið nýggja megi til sjálvstýris og loys ingarrørsluna. Fleiri grøn lend skir politikarar hava undirstrikað, at framtíð Grønlands eigur at verða avgjørd av grønlendingum sjálvum – ikki av Danmark ella USA.
Múte B. Egede hevur fleiri ferðir sagt, at “Grønland er okkara”, og at landið hvørki skal vera danskt ella amerikanskt, men sjálvstøðugt á sikt.
Móðurmálið sum grundarlag undir menning
Í norðurlendskum samstarvi hava vit viðgjørt støðuna við denti á børn, skúla og útbúgving.
Í hesum sambandi skipaði IMAK, grønlendska lærarafelagið, saman við EI, ETUCE, NLS og UTNORD fyri eini "Education and Solidarity Summit" um týdningin av at kunna brúka sítt egna móðurmál í allari útbúgvingarskipanini – frá barnagarði til fólkaskúla, miðnám og víðari útbúgving.
IMAK vildi við ráðstevnuni brúka styrkina í norðurlendska samstarvinum Nordiska Lærer organisationers Samråd og UTNORD, eins væl og sterku altjóða felagsskapunum Education International og European Trade Union Committee for Education, til at varpa ljós á stóru avbjóðingina, tey standa í.
Sum støðan er í Grønlandi í dag, kunnu grønlendsk børn ikki altíð tosa sítt móðurmál í allari undirvísing. Hetta veldst ofta um, hvørt lærarin er grønlendingur ella dani. Í mongum førum eru lærarar og próvtøkudómarar danskir og skilja ikki grønlendskt.
Tá børn og ung ikki sleppa at orða seg og menna seg á sínum egna móðurmáli, verða tey avmarkað í at siga tað, tey hava á hjarta. Málið er okkara týdningarmesta amboð at hugsa, samskifta og skapa samband við onnur. Uttan fríar málsligar ræsur verða menningarmøguleikarnir eisini avmarkaðir.
Samstundis er tað ein skipanarligur ójavni, tá børn ikki fáa somu møguleikar at læra og vísa sínar førleikar vegna mál.
Við ráðstevnuni setti IMAK sjóneykuna á, hvussu mál, samleiki og útbúgving hanga saman, og hvussu týð andi tað er at styrkja grønlendska málið fyri at styrkja grønlendska fólkið.
Lond úr øllum Norðurlondum luttóku, umframt umboð úr USA, Kanada, Hawaii, Mexico, Írlandi og Belgia. Fleiri framløgur vóru um arbeiðið við at menna og verja minnilutamál, sum hava verið undir trýsti frá størri valdsmaktum og mentanum.
Utnord – samstarv millum smáar tjóðir
Í norðurlendskum samstarvi hava Ísland, Grønland og Føroyar skipað seg í samstarvinum Utnord.
Endamálið er at styrkja okkara felags áhugamál sum smærri tjóðir við øðrvísi fortreytum og minni politiskari tyngd í norðurlendska samstarvinum.
Føroyar kunnu til dømis ikki vera vertsland fyri NLSsamstarvinum, tí mett verður, at vit eru ov smá. Hetta arbeiða vit miðvíst við at broyta.
Í mai vóru vit tó so heppin at hýsa fundinum fyri “førskola” – samstarvinum um barnagarðsøkið – í Føroyum, tí Ísland lat okkum fáa sín vertsleiklut. Tað varð eitt gott høvi hjá okkum at vísa, at vit væl megna at vera vertsland fyri norðurlendskum fundarvirksemi.
Fyri okkum sum fakfelag hevur tað stóran týdning at fáa slíkt samstarv til Føroya. Tað er við til at lyfta og styrkja fatanina av pedagogiskari fakligheit í føroyska samfelagnum.
Málmenning byrjar longu í vøggustovuni
Kjakið um týdningin av einum sterkum og væl mentum móðurmáli kveikti eisini kjak um føroyska málið og okkara egnu avbjóðingar.
Taka vit útbúgvingarskipanina sum dømi, byrjar hon longu í vøggustovuni, tá barnið fyrstu ferð traðkar inn á ein felags samfelagsligan leikpall.
Føroysk børn eru millum sjey og níggju tímar um dagin á dagstovni, meðan foreldrini arbeiða. Tí hevur tað avgerandi týdning, at vit hava væl útbúgvin fakfólk í vøggustovum og barnagørðum, sum skilja, hvussu málmenning fer fram, og hvussu eitt sterkt móðurmál verður ment.
Málið er grundarlagið undir allari seinni læring, trivnaði og útbúgving. Tí eigur arbeiðið við málmenning at verða raðfest og tryggjað við fakfólki heilt frá fyrstu árum barnsins.
Lesikanning av føroyskum næmingum, sum tær tríggjar Lydia Didriksen, Sissal M. Rasmussen og Turið Kjølbro gjørdu frá 20202022 vísa, at fleiri børn hava eitt ov avmarkað orðfeingi, og at lesiførleikin er
viknaður. Samstundis fyllir skermurin meira og meira í gerandisdegnum, og børn hava lættari atgongd til enskt tilfar enn føroyskt.
Skulu vit venda hesi gongdini, mugu vit raðfesta málmenning nógv fyrr og nógv hægri enn vit gera í dag. Pedagogar hava eina lyklaábyrgd í arbeiðinum við málstimbran og málmenning – bæði í vøggustovu og barnagarði.
Stuðulsgonga fyri Grønlandi
Sum liður í at vísa samhaldsstuðul við Grønlandi skipaði IMAK fyri stuðulsgongu til grønlendska Lands tingið í sambandi við ráðstevnuna.
Luttakararnir savnaðust uttanfyri HHE Hotel, og síðani varð gingið oman til Landstingið.
Uttanfyri Landstingið vóru røður hildnar, og fleiri lond bóru fram heilsanir og stuðul til grønlendska fólkið í stríðnum fyri rættinum til sjálvt at skipa sítt land og sína framtíð.
Felagsskapirnir EI, ETUCE, NLS og UTNORD bóru eisini fram kvøður.
Alt Landstingið kom út á trappuna at lurta, og bæði Jens Frederik Nielsen og Múte B. Egede takkaðu fyri stuðulin.
Hetta varð ein sera rørandi løta, og tað var týð iligt, at stuðulin hevði stóran týdning fyri grønlendska fólkið.
Samhaldsfráboðan frá Føroya Pedagogfelag
Føroya Pedagogfelag stendur saman við Grøn landi við hesi heilsan:
“Grønland hoyrir grønlendska fólkinum til. Tað er ikki til sølu. Tað stendur ikki einsamalt.”
Vit ynskja at vísa okkara fulla og treytaleystu samkenslu og samhaldsstuðul við lærarum, námsfrøðingum og teirra feløgum í Grønlandi.
Vit standa saman við tykkum í verjuni av grønlendska fólkinum, grønlendska málinum, mentanini og rættinum til sjálvræði.
Virðing fyri fólki, mentan, søgu og upprunafólkarættindum má altíð standa omanfyri politiskt og búskaparligt trýst.
Vit síggja Grønland sum okkara granna, vin og systurfólk í Norðuratlantshavi. Tí standa vit lið um lið við grønlendskum lærarum og pedagogum – nú og í framtíðini.
Kundaportalurin
Fá yvirlit yvir tíni inngjøld, tryggingar, váðastøði og íløgusamansetingar – skjótt og ómakaleyst
