Pedagogblaðið juni 2026

“Bókin minnir okkum á, at starvsfólk í námsfrøði arbeiða við tað dýrabarasta, ið finst, nevniliga menn­iskjum.”

Sanna á Løgmansbø Forkvinna

Sanna á Løgmansbø sanna@pedagogfelag.fo

Forkvinna Sanna á Løgmansbø Sanna á Løgmansbø Sanna á Løgmansbø sanna@pedagogfelag.fo Forkvinna Forkvinna

Forkvinna sanna@pedagogfelag.fo sanna@pedagogfelag.fo sanna@pedagogfelag.fo

Katrin Helgadóttir Næstforkvinna

Katrin Helgadóttir katrin@pedagogfelag.fo

Helgadóttir Næstforkvinna Katrin Helgadóttir Katrin Katrin Helgadóttir

Næstforkvinna katrin@pedagogfelag.fo Næstforkvinna Næstforkvinna katrin@pedagogfelag.fo

katrin@pedagogfelag.fo katrin@pedagogfelag.fo

Gunnvá Akraberg Hansen Nevndarlimur

Gunnvá Akraberg Hansen Gunnvá Akraberg Hansen gunnva@pedagogfelag.fo Nevndarlimur Gunnvá Akraberg Hansen

Nevndarlimur Gunnvá Akraberg Hansen gunnva@pedagogfelag.fo

Nevndarlimur gunnva@pedagogfelag.fo Nevndarlimur

gunnva@pedagogfelag.fo gunnva@pedagogfelag.fo

Beinta Klakstein

Beinta Klaksteinog skrivari Nevndarlimur Nevndarlimur og skrivari Beinta Klakstein beinta@pedagogfelag.fo

beinta@pedagogfelag.fo Beinta Klakstein Nevndarlimur og skrivari Beinta Nevndarlimur Klakstein og skrivari

beinta@pedagogfelag.fo Nevndarlimur og skrivari beinta@pedagogfelag.fo

beinta@pedagogfelag.fo

Joan Heinesen Joan Heinesen Nevndarlimur

Nevndarlimur

joanh@pedagogfelag.fo

Joan Heinesen joanh@pedagogfelag.fo Joan Heinesen Nevndarlimur Nevndarlimur Joan Heinesen joanh@pedagogfelag.fo joanh@pedagogfelag.fo Nevndarlimur

joanh@pedagogfelag.fo

Útgevari: Føroya Pedagogfelag Sniðgáva og umbróting: Nudlavirkið Prent: Føroyaprent Útbering: Posta Útgevari: Føroya Pedagogfelag Juni 2026Føroya Pedagogfelag Útgevari:

Sniðgáva og umbróting: Nudlavirkið

Sniðgáva og umbróting: Nudlavirkið Útgevari: Føroya Pedagogfelag Útgevari: Føroya Pedagogfelag Prent: Føroyaprent Prent: Føroyaprent Útgevari: Føroya Pedagogfelag Útgevari: Pedagogfelag Sniðgáva og Nudlavirkið SniðgávaFøroya ogumbróting: umbróting: Nudlavirkið

Birita Hammer Jacobsen Umsitingarleiðari Birita Hammer Jacobsen birita@pedagogfelag.fo Umsitingarleiðari Birita Birita Hammer Jacobsen Hammer Jacobsen Birita Hammer Jacobsen birita@pedagogfelag.fo Umsitingarleiðari Umsitingarleiðari Umsitingarleiðari birita@pedagogfelag.fo birita@pedagogfelag.fo birita@pedagogfelag.fo

Bryndis Hjartardóttir Málviðgeri Bryndis Hjartardóttir bryndis@pedagogfelag.fo Gudny Benjaminsdóttir Málviðgeri Bryndis Hjartardóttir Bryndis Hjartardóttir Bókhaldari bryndis@pedagogfelag.fo Málviðgeri Málviðgeri gudny@pedagogfelag.fo bryndis@pedagogfelag.fo bryndis@pedagogfelag.fo

Gudny Benjaminsdóttir Bókhaldari Uppgáva hj Svanhild Eyðunsdóttir Gudny Benjaminsdóttir gudny@pedagogfelag.fo Johannessen Gudny Benjaminsdóttir Uppgáva h Bókhaldari Gudny Benjaminsdóttir Skrivstovufólk Uppgáva hjá l Bókhaldari gudny@pedagogfelag.fo Uppgáva hjá lesan Bókhaldari svanhild@pedagogfelag.fo gudny@pedagogfelag.fo gudny@pedagogfelag.fo

Svanhild Eyðunsdóttir Johannessen Svanhild Eyðunsdóttir Móttøkufólk Svanhild Eyðunsdóttir Johannessen svanhild@pedagogfelag.fo Svanhild Eyðunsdóttir Johannessen Móttøkufólk Johannessen Móttøkufólk svanhild@pedagogfelag.fo Móttøkufólk svanhild@pedagogfelag.fo svanhild@pedagogfelag.fo

4

Oddagreinin: Eitt felag í menning

– Sanna á Løgmansbø

7

Stovnurin hesaferð: Dagstovnurin Gjái

14

Tema: Lesibólkar

14

Enn ein lesibólkur hittist - hesaferð í Eysturoynni

18

At lesa er ikki bara týdningarmikið, men neyðugt

21

Hví er gott við lesibólkum

22

Bjørg av Kák er námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu

24

Uppgáva hjá Lesandi: At vera í flokkinum – men eisini í felagsskapinum?

– Emily Rasmussen

27

Lesandiráðið

– Eilen Anthoniussen – Beinta Klakstein

– Katrin Helgadóttir, Jonna Maria Við Á

28

Dagstovnanámsfrøði í Føroyum: Faklig samrøða um barndóm, fólkaræði og dekoloniala námsfrøði

30

Mítt fyrsta ár sum námsfrøðingur: Jónvør Viderø Olsen

33

Vangamyndin – Judit Emilsdóttir Nolsøe

34

Malan tók eina lestrarhálvu hinumegin jørðina – Malan Debes Joensen

38

Sosialpedagogiska ráðið valt

40

Joan Fabersdóttir er álitsfólk

42

Spurningar til nýggja landsstýrismannin, Bárð Á Lakjuni

44

Takkarkvøða frá Námsfrøðingaráðnum

45

Stýrið í NLS – Nordiska Lärarorganisationers Samråd – hevur havt fund í Íslandi – Sanna á Løgmansbø

48

Til Grønlands at viðgera týdningin av málmenning og móðurmáli í allari útbúgvingarskipanini – Sanna á Løgmansbø

Sanna á Løgmansbø

Forkvinna í Føroya Pedagogfelag

4

Oddagreinin:

Eitt felag í menning

Eftir drúgva og myrka veturin eru ljósu dagarnir kærkomnir. Summarið stendur fyri durum, og tað merkist, at fólk eru komin í summarhýr.

Skal Føroya Pedagogfelag megna at røkka allari breiddini í felagnum, er neyðugt, at limirnir eru virknir luttakarar í arbeiðinum. Eitt stórt felag við nógvum ymiskum fakøkjum og flokkingum hevur tørv á limum, sum taka lut, stuðla og vera við til at mynda kósina hjá felagnum.

Seinasta árið er runnið skjótt, og nógv er komið av skafti í Føroya Pedagogfelag.

Við ráðunum vænta vit eisini, at størri dentur verður lagdur á eitt nú sosialpedagogiska økið, sum í longri tíð hevur verið minni sjónligt. Við etiska ráðnum ynskja vit harumframt at styrkja kjak­ið um faklig virði, lívsgóðsku hjá borgarum og arbeiðsumstøður hjá starvsfólki.

Á aðalfundinum settu vit sjóneykuna á sálarliga arbeiðsumhvørvið. Hansina Vilhelmsdóttir, Jóhanna Andreassen og Ninna Reinert høvdu framløgur um organisatoriskt mótstøðuføri á pedagogiska arbeiðsøkinum – um hvørjir faktorar hava týdning fyri trivnað og haldføri í einum arbeiði, har vit í stóran mun brúka okkum sjálvi sum amboð.

Vit eru spent og takksom fyri, at ráðini nú eru farin til verka.

Á aðalfundinum vóru ráðini eisini skipað av nýggj­ um. Í dag hava vit fimm ráð: Lesandiráð, Leiðararráð, Almenna Pedagogiska Ráðið, Sosialpedagogiska Ráðið og Etiska Ráðið. Øll ráðini, uttan etiska ráðið, hava havt skipandi fund, og nýggj starvsskipan er tikin í nýtslu. Etiska ráðið kemur saman á fyrsta sinni 18. juni.

Eitt mál, sum hevur fylt nógv seinastu tíðina, er álitisfólkaskipanin.

Øll ráðini hava fingið ein nevndarlim sum kontakt­ persón, soleiðis at samskiftið við nevndina verður lættari og meira beinleiðis.

Álitisfólkaskipanin hjá Føroya Pedagogfelag er ein av teimum elstu í landinum og varð undirskrivað av løgmanni Atla P. Dam, sála, í 1988. Endamálið við skipanini er at tryggja, at sáttmálar og avtalur verða hildnar, og at rættindini hjá starvsfólkum verða vard.

Tað hevur verið ført fram, at Føroya Pedagog­ felag forðar starvsfólkum í at brúka okkara álitis­ fólkaskipan. Hetta kunnu vit staðiliga afturvísa.

Vit eru fegin um, at ráðini nú hava fingið nýggja starvs­skipan og greiðari endamál. Yvirskipað skulu ráðini arbeiða fyri at fremja endamálið hjá felagnum, halda seg til strategiska grundarlagið og hava pedagogiska fakøkið fyri eyga.

Tá limir venda sær til felagið við spurningum, iva­ málum ella trupulleikum, fáa tey vegleiðing frá starvs­ fólkum í umsitingini við neyðugari vitan og førleika 5

innan arbeiðs- og sáttmálaviðurskifti. Hetta er eitt ábyrgdarøki, sum vit raðfesta sera høgt.

Velur tú at arbeiða innan pedagogiska fakøkið í Føroyum, er Føroya Pedagogfelag einasta fakfelag, ið umboðar økið. Velur tú samstundis at standa uttan limaskap, ert tú ikki fevnd/ur av teimum rættindum og skipanum, sum limirnir hava atgongd til.

At fáa lut í teimum ágóðum og skipanum, sum felagið umsitur – eitt nú álitisfólkaskipanini – krevur limaskap. Ynskir tú ikki at vera limur í Føroya Peda­gogfelag, kanst tú kanna møgu­ leikarnar hjá øðrum feløg­um, men tað vil altíð krevja limaskap í einum fakfelagi.

Longur inni í blaðnum kanst tú lesa meira um álitis­fólkaskipanina og hoyra, hví Joan Fabersdóttir hevur valt at átaka sær týdningarmikla leiklutin sum álitisfólk.

Og so er tað málið, sum nógv bíða eftir – samráðingarnar.

Hevur tú fylgt við í fjølmiðlunum seinastu mánaðir­ nar, veitst tú, at Fíggjarmálaráðið fyrr í vár gjørdi semju við 12 fakfeløg um ein karm á 3,87%.

Karmurin í sjálvum sær er ikki trupulleikin. Men hóast vit spurdu inn til innihaldið, var ógreitt, hvat karmurin fór at fevna um, og hvussu onnur viður­skifti uttanfyri vanliga arbeiðstíð kundu fáast við í eina semju. Sum vit skiltu støðuna, skuldi alt rúmast innan fyri karmin á 3,87%.

Harafturat var einki greitt svar um karm í krónum heldur enn prosentum. Hetta kundu vit ikki góðtaka, og tí valdu vit at standa uttanfyri felagsavtaluna.

Kortini kunnu vit staðfesta, at vilji er frá øllum pørtum at finna eina jaliga loysn, sum gagnar bæði landi og kommunum. Tí fara vit til samráðingarborðið við opnum sinni og við einum greiðum aðalmáli: At skapa neyðugar batar á dagstovnaøkinum eins væl og á landsstovnum.

Við vælvild frá øllum pørtum eru góðir møguleikar fyri at røkka einari semju, sum bæði styrkir arbeiðs­ umstøðurnar og kemur samfelagnum at gagni.

Við hesum orðum fari eg at ynskja tykkum øllum eitt gott og hugnaligt summar.

Sanna á Løgmansbø Forkvinna í Føroya Pedagogfelag 6

Stovnurin hesaferð: Dagstovnurin Gjái

Vangamynd Navn Dagstovnurin Gjái Virksemi Dagstovnur Aldur á stovninum Næstan trý ár (lat upp í august 2023) Bústaður Gøtugjógv 7

8

Hvussu vilja tit lýsa tykkum sum stovn?

Gjái liggur í serstøkum náttúruumhvørvi, sum gevur nógvar spennandi møguleikar; her er skógur, brekka og áin rennur tætt við stovnin; náttúran er ein týðandi partur av okkara gerandisdegi og samleika.

Á Gjáa síggja vit dagstovnin sum eitt vakstrarhús, har dentur verður lagdur á persónliga menning hjá barninum – eitt stað, har einstaka barnið kann droyma og seta hol á lovandi møguleikar fyri framtíðina. Vit vilja skapa eitt umhvørvi, har børn kenna seg trygg, virðismett og blíva forvitin; har tey fáa møguleika at mennast saman við øðrum børnum og vaksnum.

Hvat leggja tit tykkum eftir á stovninum?

Vit leggja okkum eftir at skapa ein lærandi felags­ skap, har børn fáa møguleika at undrast, kanna og skapa. Við støði í okkara seks grundarsteinum, arbeiða vit miðvíst við bæði fakligari, sosialari og persónligari menning.

Okkara námsfrøðiliga arbeiði byggir á Reggio Emilia-hugsjónina, har vit síggja barnið í menning, virkið og ríkt upp á møguleikar. Hetta sæst aftur bæði í okkara arbeiðshátti og í sjálvari snið­gevingini av stovninum. Síðan august 2023 hevur Gjái hildið til í nýggjum bygningi við Gøtugjógv, teknaður av Henning Larsen við Osbjørni Jacobsen sum høvuðs­ sniðgeva. Bygningurin er ikki bara karmur um virk­ semið, men ein virkin partur av námsfrøðini. Bæði inni- og útirúm eru skipað við støði í okkara virðum og eru ætlað at stimbra forvitni, skapan og læring.

Okkara seks grundarsteinar eru: • • • • • • • 9

Sosialur førleiki Kroppur og rørsla Mentanarligir úttrykkshættir Virðir Mál Náttúra og náttúrufyribrigdi Barnsins fjøllbroytta persónliga menning.

Børn læra á ymiskan háttt. Tí brúka vit ymiskar inn­ læruhættir, so sum søgur, tónleik, rørslu, leik, skap­ andi arbeiði og upplivingar í náttúruni.

stovu. Umframt leiðsluna, eru 35 námsfrøðingar og hjálparfólk knýtt at stovninum, somuleiðis eru húsavørður, køksfólk og reingerðarfólk ein týðandi partur av gerandisdegnum.

Samstundis leggja vit stóran dent á felagsskapin.

Tvør­gangandi tiltøk og verkætlanir geva børn­unum møguleika at knýta bond tvørtur um stovur og aldursbólkar.

Hvussu sær ein gerandisdagur út hjá tykkum?

Gerandisdagurin í Gjáa hevur eina fasta og trygga rammu (vikuætlan útfrá grundarsteininum), sam­stundis sum hann gevur rúm fyri spontaniteti og forvitni.

Í øllum kreativum uppgávum, vit gera, hugsa vit Remida inn; skapa kreativt nýtt burturúr gomlum.

Hvørji fólk eru tað, sum ávikavist búgva ella koma til tykkara stovn?

Dagurin byrjar við góðari móttøku, har børn og foreldur fáa eina góða byrjan upp á dagin. Síðani savnast børnini til vitanarløtu, har vit arbeiða við tí aktuella grundarsteininum.

Gjái er dagstovnur fyri børn úr allari Eysturkommunu.

Her møtast børn við ymiskum fortreytum, áhuga­ málum og persónligheitum í einum felagsskapi, har pláss er fyri øllum.

Restin av degnum verður skift millum skipað virksemi, skapandi arbeiði, útiveru, frítt spæl og felags upplivingar. Vit leggja stóran dent á javn­ vágina millum læring, hvíld og frítt spæl.

Á stovninum eru í løtuni 96 børn, sum eru í vøggustovu, smábarnastovu og barnagarðs­ 10

11

12

Námsfrøði er eitt breitt og umfatandi fak – hvørji námsfrøðilig amboð brúka tit serliga nógv á stovninum?

Vit hava roynt at skapa ein stovn, har bygningur, náttúra og námsfrøði hanga saman sum ein heild.

Náttúran er ikki bara eitt stað, vit fara út í; hon er ein virkin partur av læringini.

Eitt av okkara týdningarmestu námsfrøðiligu am­ boðum er lurtandi námsfrøði. Vit royna at skilja, hvat børnini eru upptikin av, og byggja víðari á teirra spurningar, hugskot og áhugamál.

Eisini hava vit góðar royndir við at arbeiða miðvíst við okkara seks grundarsteinum, sum geva bæði børn­ um og starvsfólkum eina greiða kós gjøgnum árið.

Men fyrst og fremst halda vit, at onnur kunnu læra av týdninginum at lurta eftir børnunum. Tá vit taka for­vitni, spurningar og hugskot hjá barninum í álvara, skapa vit eitt ríkari læringsumhvørvi fyri øll.

Eisini arbeiða vit nógv við sjónligari námsfrøði, har dokumentatión, myndir og kreativar framløgur gera læringina sjónliga fyri bæði børn, starvsfólk og foreldur.

Vit brúka ymiskar úttrykkshættir – tónleik, søgur, skapandi arbeiði, rørslu og leik – tí vit vita, at børn hava ymiskar mátar at læra.

Karin Eskesen: Det er et menneskesyn, der lægger vægt på, at både børn og voksne er i stand til, hvis de får ordentlige vilkår, at tage ansvar og udvikle sig. En tro på og tillid til, at alle har noget at byde ind med, og hvis man får mulighed for at tage et fælles ansvar, så gør man det.

Hvat kunnu onnur læra av tykkum?

Nakað, sum onnur kanska kunnu læra av okkum, er okkara arbeiði við at sameina eina altjóða námsfrøðiliga hugsjón við føroyskar umstøður og sum byggir á føroyska mentan.

13

Enn ein lesibólkur hittist - hesaferð í Eysturoynni 14

Tema: Lesibólkar

Lesibólkarnir hjá Føroya Pedagogfelag halda fram runt um í landinum. Hesa­ ferð hittust átta limir á Stropa­n um í Kambsdali at umrøða bókina Med­­ følelsens pris eftir norska sálar­frøði­­ngin Per Isdal. Prátið snúði seg um um­sorg­ an, strongd og tann persónliga kost­ naðin, sum kann fylgja við at arb­eiða tætt við menniskjum.

Vit eru á Stropanum í Kambsdali, og í kvøld er tað Medfølelsens pris hjá norska rithøvundanum Per Isdal, sum verður viðgjørd.

Bókin snýr seg um arbeiðsumhvørvið í umsorg­an­ar­ økinum. Rithøvundurin Per Isdal, sum hevur meira enn 40 ára royndir sum sálarfrøðingur, hevur í bókini savnað alt tað, hann hevur sæð, upplivað og kannað um tað, sum kann henda, tá ein “brennur fyri øðrum”. Hann heldur, at vit hava verið ov upptikin av avleiðingunum hjá teimum, vit hjálpa, men alt ov lítið av teimum, sum hvønn dag hjálpa øðrum. Og hetta er kjarnan í bókini.

At tá tú arbeiðir í einum geira, har tú arbeiðir við menn­ iskjum, so hevur tað altíð ein persónligan kostnað.

Tað er mánakvøld, og summarið er av álvara komið til Føroya. Fleiri eru ávegis í summarferiu. Tó hevur tað ikki hildið Sonju Einarsdóttir, Majbritt Egholm, Joan Petsy Danielsen, Oslu Fríðu Klein Olsen, Lindu Fossdal Guttesen og Vivian Midjord aftur at møta í lesibólki.

Hetta er nakað, allar í lesibólkinum kenna aftur.

Prátið gongur væl, og allar hava nógv upp á hjartað.

Og ikki minst hava allar uppliva nógv av tí sama.

15

16

– Vit mugu minnast til, at tað eru vit sjálvi, sum eru arbeiðsamboðið í námsfrøðiliga arbeiðinum.

Tí kann tað eisini merkjast nógv, tá vit leggja so nógv av okkum sjálvum í arbeiðið og vilja gera okk­ara allarbesta fyri børnini, borgararnar ella tey menni­skju, vit arbeiða saman við. Tá arbeiðið fyllir nógv, er tað lætt at gloyma seg sjálvan, men júst tí er tað so týdningarmikið, at vit ansa væl eftir bæði okkum sjálvum og hvørjum øðrum. Vit mugu tora at tosa um, tá arbeiðsbyrðan verður ov stór, og skapa arbeiðspláss, har tað er loyvt at siga frá. Strongd og kenslulig møði eru tíverri alt ov vanlig í okkara faki, og tí er hetta ein ábyrgd, sum vit øll hava í felag, sigur ein í lesibólkinum.

Isdal vísir á, at tað at tú kennir ávirkanina, at arbeiðið merkist, ikki er eitt tekin um veikleika. Tvørturímóti er tað prógv um, at tú tekur starvið og tey, tú arbeiðir fyri, í størsta álvara.

Bókin minnir okkum á, at starvsfólk í námsfrøði arbeiða við tað dýrabarasta, ið finst, nevniliga menn­ iskjum. Men hetta arbeiðið hevur altíð eina ávirkan á tann, sum útinnir tað, og tí skulu vit gerast betri til at hjálpa teimum, sum hjálpa øðrum.

– Tað er nakað serligt við hesum setninginum, tí hann flytir skuldina burtur frá einstaka starvsfólkinum.

Ofta hugsa vit, at vit bara mugu herða okkum ella arb­ eiða betur, tá vit kenna okkum troytt og ávirkað. Men Isdal vísir á, at hetta ofta er ein natúrlig avleiðing av at arbeiða tætt við menniskjum og teirra lívssøgum.

Tað ger bókina bæði viðkomandi og uggandi at lesa, tí hon setur orð á nakað, sum nógv okkara kenna aftur úr gerandisdegnum, sigur ein í lesibólkinum at enda.

Umsorgan er arbeiði Ein av teimum týðandi grundhugtøkunum hjá Isdal er, at umsorgan ikki er ein “inniligur eginleiki”, men eitt arbeiði. Eitt fakligt arbeiði. Tað krevur tíð, orku, evnini at liva seg inn í støður og fakligheit. Men tað krevur eisini nakað av tær sjálvum. Tað er júst her, Isdal setur sjóneykuna á, at vit halda, at umsorgan er óendalig, men tað er hon ikki. Tá tú arbeiðir við børnum, ungum, familjum, sjúklingum, búfólkum ella øðrum, sum hava brúk fyri stuðli, so brúkar tú eitt sindur av tær sjálvum hvønn einasta dag. Og hetta hevur ein prís.

Isdal kallar hetta medfølelsens pris, sum er tann sálarligi og kropsligi prísurin, vit rinda fyri at røkja ein professionellan umsorganarleiklut.

– Eg helt, at tað var sera tankavekjandi, tá Isdal lýsir umsorgan sum eitt arbeiði og ikki bara ein persónligan eginleika. Vit tosa ofta um, at vit skulu vera rúmlig, empatisk og geva nógv av okkum sjálvum, men vit tosa kanska minni um, at tað eisini kostar orku. Bókin minnir okkum á, at tað er í lagi at seta mørk og at taka sær av sær sjálvum, tí annars hava vit í longdini ikki nógv at geva øðrum, sigur ein av luttakarunum, meðan hini rundan um borðið nikka játtandi.

Eg eri strongd/ur, tí eg eri góð/ur í mínum starvi Ein av teimum mest kendu setningunum hjá Per Isdal er setningurin: “Eg eri strongd, tí eg eri góð í mínum starvi.” Við hesum setningi vendir hann upp og niður á eina felags misskiljing í umsorganarog námsfrøðiliga geiranum, nevniliga at strongd og kenslulig møði eru tekin um, at tú ikki megnar uppgávuna. Isdal sigur tað beint øvut. Tað eru ikki tey, sum ikki lata seg ávirka, sum eru tey bestu.

Heldur eru tað tey, sum hóast arbeiðið merkist, megna at halda fakliga støðið og vera til staðar fyri onnur.

17

Tema: Lesibólkar

At lesa er ikki bara týdningarmikið, men neyðugt Eilen Anthoniussen

Samskipari av átakinum Føroyar lesa

At lesa og viðgera tekstir saman við øðrum fakfólki og koma fram til loysnir og hugskot at brúka í dagliga arbeiðinum er ein stórur vinningur. Tískil eru lesibólkarnar, sum Peda­gogfelagið hevur skipað fyri, eitt sera gott átak. Tað sigur Eilen Anthoniussen, samskipari av átakinum Føroyar lesa.

Hon heldur, at lesibólkarnar hjá Pedagogfelagnum eru eitt frálíkt átak.

– Eg vil siga, at tað ikki bert hevur týd­ ning at lesa – tað er neyðugt at lesa.

List­in yvir orsøkir er drúgvur, men eg kann nevna nakrar:

Tíðliga í ár byrjaðu lesibólkarnar hjá Peda­gog­felagnum.

Hetta var eitt av fleiri liðum í nýggju strategiini hjá Peda­gogfelagnum. Felagið hevur sett sær fyri at vera meira virkið og sjónligt fakfelag, sum ikki bert arbeiðir við lønar- og arbeiðsviðurskiftum, men eisini tekur ábyrgd av at seta námsfrøðina á dagsskránna í samfelagskjakinum og millum námsfrøðingar.

•

Lesiførleikin: Vit liva í eini tíð, har bókin og tann lisni teksturin er undir trýsti. Trýstið kemur í høvuðs­heitum frá skíggjunum og skjótu mið­ lunum, har stroymingartænastur bjóða skjótt undir­hald, sum tú kanst njóta úr lenistólinum og uttan at gera nakað sjálv. Um sama nøgdin av tíð varð brúkt uppá lesing, hevði tað uttan iva staðið betri til við lesiførleikanum hjá bæði børnum og vaksnum. Lesiførleikin er avgerandi fyri tína fram­tíð. Lesiførleikin er avgerandi fyri, at tú kanst fáa ta útbúgvingina og starvið, tú droymir um, og lesiførleikin kann bjarga tínum lívi, tí tú dugir at lesa eini ávaringarboð.

•

Bindindi: at lesa krevur hugsavnan. Bókin krevur, at tú setur teg niður og lesur. Tú kanst sjálvsagt eisini lurta eftir eini bók, og hóast tú fært somu søgu við at lesa og lurta, krevur tað ymiskan inn­ sats frá tínari síðu. At síggja naknan tekst uttan hjálp frá røddini á upplesaranum gevur tær ein serstakan møguleika fyri at uppliva ein tekst, sum er tín persónliga uppliving av tekstinum. Og tað krevur bindindi.

Lesibólkarnir eru ein liður í arbeiðinum at styrkja námsfrøðina sum fak. Tey geva námsfrøðingum møgu­ leika at steðga á í einum gerandisdegi, sum er merkt­ur av nógvari ferð, og saman við øðrum viðgera faklig evni og avbjóðingar.

Eilen Anthoniussen er samskipari av lesiátakinum, Føroyar lesa. Eitt landsumfatandi átak, sum hevur til endamáls at stimbra lesigleðina og lesivanarnar hjá føroyingum í øllum aldri. Serligur dentur verður lagdur á lesing á føroyskum og á at styrkja føroyska málið gjøgnum lesing. Átakið varð sett í verk í 2020 eftir kanningar, sum vístu, at serliga børn og ung lósu ov lítið í frítíðini.

18

19

•

Albúgving: Tá vit tosa um lesing og tann heimin, sum kann lata seg upp fyri einum lesara, tosa vit um ein heim uttan avmarkingar. Í bókunum kanst tú ferðast í tíð og rúmd, millum heimar og flyta teg millum persónar, sum kunnu vera verur av øllum handa slag. Tí vil eg siga, at lesing kann vera størsta keldan til albúgving av menniskjanum.

Lesibólkarnar hjá Pedagogfelagnum eru mann­aðir av námsfrøðingum, sum arbeiða á ymsum arbeiðs­ plássum. Tó er ikki nøkur regla um, hvussu ein náms­ frøðiligur lesibólkur riggar best. Um tað skulu vera náms­frøðingar og hjálparfólk á sama arbeiðsplássi, ella um tað skulu vera námsfrøðingar og hjálparfólk, sum ikki arbeiða saman. At fáa møguleikan at tosa um tað fakliga, hevur størstan týdning vísir Eilen Anthoniussen á.

– Avbjóðingar og fyrimunir eru ymiskir frá stovn til stovn og frá einum øki til annað. Mentan, karmar, samanseting av starvsfólki og børnum kann hava stóran mun fyri, at okkurt eydnast og annað ikki.

Neyvt sama uppskrift uppá succes kann vera ein heilkiksari aðrastaðni. Tí eri eg sannførd um, at tað bara er ein fyrimunur, at námsfrøðingar fáa høvi at seta orð á royndir og upplivingar, sum knýta seg at tekstinum, og læra av hvørjum øðrum.

Eitt er týdningurin av sjálvari lesingini. Eitt annað er faklesnaðurin, sum kann geva nýggja vitan, íblástur og fakliga menning. Júst tí kann tað vera eitt serliga gott hugskot at lesa og umrøða faktekstir saman við øðrum.

– Ein fakligur lesibólkur kann gera alstóran mun fyri dagliga arbeiðið. At sita einsamøll við einum teksti, kann vera ein einslig uppliving, og hóast bókin veitir stóran íblástur til dagliga arbeiðið, kann tað vera trupult at seta hugskotini í verk, tá tú fert til verka. At lesa og viðgera tekstir saman við øðrum fakfólki og koma fram til loysnir og hugskot at brúka í dagliga arbeiðinum kann tískil bara vera ein vinningur, greiðir Eilen Anthoniussen.

At enda spyrja vit Eilena um, hvørji ráð hon hevur til tey, sum kundu hugsað sær at byrja ein lesibólk. Hon hevur hesi ráð: – Byrja. Kom í gongd og ver opin fyri at finna ein hóskandi leist.

Vel ein orðstýrara. Í einum fakligum lesibólki er um­ráðandi at koma runt í tilfarinum. Tí er gott at hava ein orðstýrara til at halda stýr á kjakinum og eitt eyga við tíðini.

Lat øll koma til orðanna. Tað er umráðandi, at lesibólkurin er eitt rúm, sum loyvir øllum at sleppa til orðanna.

Um onkur ynskir at koma í lesibólk, men ikki veit, hvar og nær, ber til at seta seg í samband við Pedagogfelagið.

20

Tema: Lesibólkar

Hví er gott við lesibólkum

Tað er Føroya Pedagogfelag, sum hevur tikið stig til lesibólkar runt um í landinum.

Hetta er ein av fleiri liðum í nýggju strate­ giini hjá felagnum, sum millum annað er at gera felagið meira sjónligt og virkið.

Og tað at limirnir arbeiða ymsastaðni og á ymiskum økjum, ger jú tað at limirnir kunnu reflektera yvir egna praksis og at ymiskar tulkingar og áskoð­anir koma fram. Við kjaki og spurningum kunnu limirnir meta um ástøðir, arbeiðshættir og peda­gog­iskar hugsjónir. Tað er sera spennandi. Og ein lesi­bólkur kann styrkja um fakliga felagsskapin og skapa eina mentan innan okkara fak. So enn einaferð, setið tykkum í samband við okkum, og set í gongd.

Beinta Klakstein, nevndarlimur og skrivari í Føroya Pedagogfelag, skrivar: Tað er sera týdningarmikið at tosa um tað, sum flestu limir okkara arbeiða við, nevniliga pedagogikk. Vit í nevndini ynsktu at felagið og pedagogikkur skuldi gerast meira sjónligt og ein liður í tí var at seta lesi­ bólkar í gongd runt um í landinum.

Beinta Klakstein

Nevndarlimur og skrivari í Føroya Pedagogfelag

Byrjað varð í Klaksvík síðst í 2025 og síðani er ein lesibólkur byrjaður í Eysturoynni og eisini eru fyri­ spurningar um at byrja í Vágum og í Tórshavn. Vit vóna at tað koma enn og fleiri í gongd eftir summar­ frí­tíðina. Og um tað eru fleiri, sum kundu hugsað sær at seta ein lesibólk í gongd, so er bara at seta seg í sam­band við okkum. Felagið bjóðar fyrstu bókina ókeypis.

Tankin við lesibólkum er at kveikja undir peda­ gog­iskum kjaki. Vit ynskja at vera við til at seta í gongd, og síðani at limirnir í lesibólkinum koyra víðari, sum tey nú einaferð ynskja at tað skal vera.

Tað er alt frá, hvussu ofta man hittist, hvar man hittist, og hvørja bók man nú einaferð velur at lesa.

Ein pedagogiskur lesibólkur gevur limunum eitt felags grundarlag at taka støði í og kjakast um.

21

Vangamynd Navn Bjørg av Kák Aldur 61 ár Bústaður Hósvík

Útbúgving Námsfrøðingur og vegleiðari innan Karlstadmodellið Royndir Drúgvar royndir innan nám­s­ frøðiliga, sosial­námsfrøðiliga og sernámsfrøðiliga økið.

Bjørg av Kák er námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu Ein námsfrøðiligur ráðgevi hevur stóran týd­ning á dag­stovna­økinum, og tí er gleðiligt, at fleiri komm­unur seta náms­frøðingar í slík størv. Við fak­ligari ráðgeving og vegleiðing kann ráð­­gevin stuðla starvs­fólkum, leiðslu og foreldrum og samstundis tryggja, at børn við ser­ligum tørvi fáa røttu hjálpina skjótt. Hetta styrkir bæði trivnað, inklusjón og fakliga menning á stovnunum.

1. mai í ár byrjaði Bjørg av Kák í starvinum sum námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu. Starvs­ staður hennara er á býráðshúsinum í Norðragøtu, og hon fer at arbeiða í tøttum samstarvi við dag­ stovnarnar í kommununi.

Millum uppgávurnar eru at ráðgeva starvsfólkum og foreldrum í námsfrøðiligum spurningum og at stuðla arbeiðinum við at skapa góðar karmar fyri børnini.

– Ein námsfrøðiligur ráðgevi er við til at lyfta fakliga støðið á dagstovnaøkinum. Ein ráðgevi kann stuðla

foreldrum, starvsfólkum og leiðslu í námsfrøðiligum spurningum, eygleiða tørvin hjá børnum, vegleiða um arbeiðshættir og vera við til at menna góð og rúm­lig tilboð til øll børn. Hetta kann bæði fyribyrgja trupul­ leikum og tryggja, at børn og familjur fáa røttu hjálp­ ina í røttu tíð, sigur Bjørg av Kák.

Bjørg er útbúgvin námsfrøðingur og vegleiðari í Karl­ stad­modellinum. Hon hevur drúgvar royndir innan bæði námsfrøðiliga og sernámsfrøðiliga økið og hevur arbeitt við ráðgeving síðani 2018.

Síðani ungdómsárini hevur hon starvast innan námsfrøðiliga økið. Hon byrjaði sum dag­røktar­ mamma og tók í 1996 útbúgving sum pædagog­ assistent á AOF í Aalborg. Eftir lokna útbúgving flutti hon aftur til Føroya, har hon arbeiddi í stuðuls­ fólkaskipanini hjá Tórshavnar Kommunu. Seinni fór hon undir námsfrøðilestur.

– Meðan eg las til námsfrøðing, byrjaði eg at arb­eiða á Blákrossheiminum í føstum vaktum, og har var eg í nøkur ár. Eftir lokna útbúgving í 22

2008 havi eg arbeitt á fleiri ymiskum økjum.

Eg havi verið á vøggustovu og barnagarði, verið varða­leiðari á dagstovni, arbeitt í frítíðartilboði og í Almannaverkinum við børnum, ung­um og vaksnum við menningartarni. Eg havi eisini verið leiðari í somu eind. Seinni arbeiddi eg á Sernámi sum sernámsfrøðiligur ráðgevi, og tey seinastu árini havi eg verið heimaráðgevi hjá Heima­ráð­ gevingini í Almannaverkinum. Nú eri eg byrjað sum námsfrøðiligur ráðgevi í Eysturkommunu, greiðir Bjørg frá, tá hon verður spurd um sínar royndir.

ætlanir, undirvísa og eygleiða støður og umhvørvi, tá tørvur er á tí. Eisini kann hon vera við til at seta ymiskar námsfrøðiligar arbeiðshættir í verk í sam­ starvi við leiðslurnar á stovnunum.

– Eg skal kunna arbeiða við samansettum námsog sernámsfrøðiligum avbjóðingum og samstundis vera fakliga dagførd á einum høgum støði, sigur hon.

Hóast Bjørg bert hevur verið í starvinum í stutta tíð, hevur hon longu varnast nakrar av teimum avbjóðingum, sum fylla nógv í dag.

Umframt hetta hevur hon virkað sum vegleiðari í Karl­stadmodellinum fyri Sernám og hevur átikið sær uppgávur fyri barnaverndartænastur. Hon er eisini sertifiserað sum autismuráðgevi og barnastressvegleiðari og hevur harumframt lokið eina eitt ára útbúgving í rógevandi námsfrøði (Low Arousal Peda­ gogy) hjá Socialt Udviklingscenter (SUS), umframt eina røð av øðrum skeiðum.

– So sum eg síggi og upplivi tað, er mistrivnaður millum børn og ung eitt evni, sum fyllir nógv. Somu­ leiðis síggi eg, at nógv neurodivergent børn hava ilt við at passa inn í tær skipanir og karmar, sum sam­ felagið, stovnarnir og skúlarnir bjóða í dag, sigur Bjørg av Kák at enda.

Í starvinum sum námsfrøðiligur ráðgevi skal Bjørg ráðgeva starvsfólkum og foreldrum, gera menn­ingar­ 23

Uppgáva hjá Lesandi

At vera í flokkinum - men eisini í felagsskapinum?

Emily Rasmussen Námsfrøðilesandi

Tá 24 ára gamla Emily Rasmussen var í starvs­læru á skúlaøkinum, legði hon merki til eitt mynstur. Næmingar, sum bæði vóru knýttir at serflokki og vanligum flokki, vóru partur av undirvísingini, men ikki altíð partur av felagsskapinum. Henda eygleiðing gjørdist grundarlagið undir upp­gávuni At vera í flokkinum – men eisini í felagsskapinum, sum hon skrivaði í fakinum Sernámsfrøði á námsfrøðilestrinum.

Innan serøkið er nógv broytt seinastu áratíggjuni.

Har børn og ung við serligum tørvi áður ofta vóru atskild frá øðrum, verður í dag dentur lagdur á luttøku, javnrættindi og felagsskap. Inklusjón er vorðin ein týðandi partur av bæði námsfrøðiliga og politiska kjakinum.

Inklusjónshugsjónin fekk serliga vind í seglini eftir Salamanca-yvirlýsingina frá 1994, sum stað­ festi, at øll børn hava rætt til at vera partur av teimum vanligu felagsskapunum í samfelagnum.

Sam­bært Bo Clausen og Karen Sørensen snýr inklusjón seg ikki bara um at vera til staðar, men um at uppliva seg sum ein virknan part av bæði tí fakliga og tí sosiala felagsskapinum.

Emily gongur á øðrum ári á námsfrøðilestrinum, og í uppgávuni “At vera í flokkinum – men eisini í felagsskapinum” setur hon sjóneykuna á eitt evni, sum hevur fylt nógv í námsfrøðiliga kjakinum seinastu árini: Inklusjón.

Men hóast hugsjónin um inklusjón er væl rótfest, merkir tað ikki, at arbeiðið er liðugt. Tvørturímóti vísir gransking, at fleiri næmingar enn áður verða vístir til serflokkar og sertilboð. Hetta hevur elvt til kjak um, hvussu vit best tryggja, at børn við serligum tørvi fáa bæði tann stuðul, teimum tørvar, og samstundis fáa møguleika at vera partur av einum størri felagsskapi.

Hóast tað í dag verður mett sum ein sjálvfylgja, at øll børn skulu hava møguleika at taka lut í sama felagsskapi, er veruleikin ofta meira samansettur.

Tí setti hon sær fyri at kanna, hvørjar avbjóðingar kunnu vera við inklusjón hjá børnum, sum bæði eru knýtt at einum serflokki og einum vanligum flokki.

At hoyra til

Evnið vakti hennara áhuga undir starvslæruni, har hon fekk høvið at fylgja næmingum, sum bæði vóru knýttir at serflokki og vanligum flokki. Tað vóru serliga tær sosialu støðurnar uttanfyri undirvísingina, sum fingu hana at undrast, hvussu inklusjón í veruleikanum riggar.

Í uppgávuni vísir Emily eisini til føroyska granskaran Fridu Poulsen, sum skilur millum eina smala og eina breiða fatan av inklusjón. Tann smala fatanin leggur dent á einstaka næmingin og á, hvussu hann kann tillagast verandi skipanir. Tann breiða fatanin vendir

24

hinvegin sjóneykuna móti læringsumhvørvinum og spyr, hvussu skúlin kann skipast, so øll børn fáa møguleika at luttaka.

Henda fatanin hevur stóran týdning fyri náms­ frøðiliga arbeiðið. Hon flytur sjóneykuna frá tí ein­ staka barninum og yvir á teir karmar og teir felags­ skapir, sum barnið er partur av.

Eygleiðingar úr starvslæruni Fyri at fáa innlit í evnið, bygdi Emily uppgávuna uppá eygleiðingar, sum hon gjørdi í starvslæruni. Í seks vikur fylgdi hon næmingum í miðdeild, sum bæði vóru knýttir at einum serflokki og einum vanligum flokki. Gjøgnum eygleiðingar legði hon merki til, hvussu næmingarnir luttóku í undir­vís­ingini og í sosialu samveruni við hini børnini.

Tá undirvísingin fór fram, vóru næmingarnir virknir partar av flokkinum. Teir fingu stuðul frá vaksnum og tóku lut í teimum uppgávum, sum vóru lagdar fyri. Men tá steðgur var í undirvísingini, broyttist myndin.

Tá fríløturnar byrjaðu, savnaðu hini børnini seg skjótt um sínar vanligu vinir og samverubólkar.

Næmingarnir úr serflokkinum vóru ofta fyri seg sjálvar. Tey vóru til staðar í flokkinum, men ikki neyðturviliga partur av tí sosiala felagsskapinum.

Fríkorter sum læringsrúm Ein áhugaverdur partur av arbeiðinum hjá Emily er denturin, hon leggur á fríkorter.

Emily vísir eisini til gransking hjá Christinu Holm Poulsen, sum vísir á, at fríkorter eru eitt ofta undirmett námsfrøðiligt arbeiðsøki. Sambært henni eru tað ofta børn, sum stríðast við mistrivnaði ella skúlaaftran, ið kenna seg mest einsamøll í fríkorterunum.

Vanliga verður nógv dentur lagdur á sjálva undir­ vísingina, men gransking vísir, at nógv av tí sosialu læringini fer fram uttanfyri skúlastovuna. Tað er í frí­ korterum og steðgum, at børn skapa vinabond, finna sín leiklut í bólkinum og læra tær sosialu reglurnar, sum eru við til at skapa felagsskap.

Fyri summi børn kunnu júst hesar støður vera tær torførastu. Í undirvísingini eru greiðar reglur, greiðar upp­ gávur og ofta stuðul frá vaksnum. Í fríkorterinum skulu børn­ini sjálvi finna útav, hvørjum tey skulu vera saman við, hvat tey skulu gera, og hvussu tey verða partur av felagsskapinum. Í uppgávuni verður víst á, at hetta ger fríkorter til eitt týdningarmikið námsfrøðiligt arbeiðsøki. Tað er ikki nokk at arbeiða við inklusjón í undirvísingini. Skal inklusjón eydnast, má arbeiðið eisini fevna um tær sosialu støðurnar, har felagsskapir verða skapaðir.

25

Hetta samsvarar eisini við nýggjari hugsan innan sernámsfrøði. Sambært Louise Bøttcher hevur denturin søguliga verið lagdur á trupulleikar hjá tí einstaka barninum. Seinnu árini er sjónarhornið tó flutt frá barninum sjálvum til teir karmar og teir felagsskapir, sum barnið er partur av. Í staðin fyri at spyrja, hvat er galið við barninum, verður spurt, um umhvørvið gevur barninum møguleika at luttaka.

Júst hetta sjónarhornið hevur stóran týdning fyri eygleiðingarnar hjá Emily.

Tá karmarnir broytast Sum partur av starvslæruni royndi Emily eisini sjálv eitt námsfrøðiligt átak.

Hon skipaði fyri einum felags virksemi í einum vanligum flokki, har næmingar úr serflokkinum eisini vóru við. Næmingarnir vórðu býttir í blandaðar bólkar, soleiðis at børn, sum vanliga ikki arbeiddu saman, skuldu samstarva.

Virksemið var eitt tillagað spæl, har næmingarnir skuldu loysa uppgávur saman og samskifta í bólkum. Í byrjanini gekk striltið. Næmingarnir vóru aftur­ haldandi, og tað kravdi stuðul frá teimum vaksnu at fáa samskiftið í gongd. Men so líðandi kom lív í arbeiðið. Børnini fóru at samstarva, tosa saman og loysa uppgávurnar í felag.

Eygleiðingarnar vístu, at næmingarnir høvdu førleikar at taka lut í felagsskapinum, tá karmarnir stuð­laðu undir tað. Tað var sostatt ikki bert ein spurn­ingur um einstaka barnið, men eisini um, hvussu um­støðurnar vóru skipaðar.

Kortini var úrslitið ikki eintýðugt. Tá virksemið var liðugt, fóru børnini aftur til sínar vanligu sam­ verubólkar. Næmingarnir úr serflokkinum endaðu aftur fyri seg sjálvar.

Hetta vísir, at eitt einstakt átak ikki er nokk í sjálvum sær. Tað krevur eitt miðvíst og støðugt arbeiði at byggja brýr millum ymiskar barnabólkar.

Tvístøðan millum inklusjón og serundirvísing Ein annar týdningarmikil partur av uppgávuni er tvístøðan millum inklusjón og serundirvísing. Á einari síðu kann sernámsfrøðiligur stuðul vera avgerandi fyri, at eitt barn megnar at fylgja við í undirvísingini. Á hinari síðuni kann sami stuðul gera munin millum børnini sjónligan.

Sambært norska granskaranum Ivar Morken kann markið millum serundirvísing og vanliga undir­ vísing tykjast at stríða ímóti inklusjónshugsjónini.

Sam­stundis ásannar hann, at summi børn hava tørv á einum stuðli, sum ikki altíð kann veitast í vanliga flokkinum.

Tað er júst henda tvístøðan, sum nógv fakfólk kenna aftur úr praksis. Hvussu tryggjar man neyð­ ugan stuðul uttan samstundis at skapa frástøðu?

Hvussu gevur man børnum hjálp, samstundis sum tey kenna seg sum ein natúrligan part av felagsskapinum?

Uppgávan kemur ikki við einum einfaldum svari.

Men hon vísir, at hetta eru spurningar, sum náms­ frøðingar og lærarar javnan mugu fyrihalda seg til.

Leikluturin hjá teimum vaksnu Ein av greiðastu niðurstøðunum í uppgávuni er, at leikluturin hjá teimum vaksnu hevur stóran týdning.

- Inklusjón kemur sjáldan av sær sjálvari. Hon krevur, at vaksin arbeiða miðvíst við teimum felagsskapum, sum verða skapaðir íger­andis­degnum.

Inklusjón kemur sjáldan av sær sjálvari. Hon krevur, at vaksin arbeiða miðvíst við teimum felagsskapum, sum verða skapaðir í ger­andis­ degnum. Tað krevur, at onkur sær tey børnini, sum standa uttanfyri, og at onkur skapar støður, har nýggj sambond kunnu mennast.

Sambært Emily bendir arbeiðið á, at nógv børn hava bæði vilja og førleikar at vera partur av felags­ skapinum. Men tað krevur námsfrøðiligar karmar, sum stuðla undir luttøku og samspæl.

Tí er inklusjón nógv meira enn at geva børnum at­gongd til ein vanligan flokk. Skal inklusjón eydnast, krevst eitt støðugt arbeiði við teimum sosialu felags­ skapunum og teimum luttøkumøguleikum, sum verða skaptir í gerandisdegnum.

Uppgávan hjá Emily Rasmussen vísir á, at tað ikki er nokk at vera í flokkinum. Tað ræður eisini um at vera í felagsskapinum.

26

Lesandiráðið

Tað er týdningarmikið, at námsfrøðilesandi fáa eina rødd. Umframt at tey eru við til at breiða nýggja fakliga vitan og kunnleika út á økið, spæla tey eisini ein týðandi leiklut í lobbyarbeiðinum hjá nevndini.

Vit hava skipað samstarvið soleiðis, at ein nevndar­ limur er kontaktpersónur hjá ráðnum. Hesin samskiftir við ráðið og stuðlar teimum í teirra ætlanum. Ráðið verður, saman við hinum ráðunum, boðið við til ein strategidag um árið, har tiltøk og annað verða skipað.

Lesandiráðið vil broyta umdømið hjá námsfrøðingum Jonna Maria Við Á, forkvinna, segði í samrøðu, tá Ráðið var endurstovnað, at eitt av høvuðsmálunum hjá ráðnum er at broyta umdømið hjá útbúgvingini. Eisini ynskir Ráðið at seta fokus á, hvussu týdningar­ mikilir námsfrøðingar eru fyri samfelagið.

Katrin Helgadóttir

Næstforkvinna í Føroya Pedagogfelag

– Tørvurin á námsfrøðingum hevur verið stórur, og nógv kjak um útbúgvingina hevur verið í miðlunum.

Kortini hava tey lesandi sjálvi ikki havt eina beinleiðis rødd í hesum kjaki. Lesandiráðið var stovnað fyri at bøta um hetta. Ráðið vil vísa á, at útbúgvingin í sær sjálvum er góð, og at tey lesandi eru nøgd við hana, segði Jonna Maria Við Á, forkvinna, í eldri samrøðu við Pedagogblaðið.

Hví er eitt lesandi ráð týdningarmikið fyri Føroya Pedagogfelag?

30. apríl 2024 bjóðaði Pedagogfelagið inn til eitt kunnandi tiltak um at skipa eitt nýtt lesandi ráð. Á fundinum tóku fýra lesandi stig til at stovna ráðið og stovna eina nevnd, sum síðani hevur arbeitt við at byggja upp eitt grundarlag fyri framtíðar virksemi.

Nevndin í Pedagogfelagnum hevur tikið stig til at endurstovna Lesandiráðið, og hevur sett Katrina Helgadóttir, næstforkvinnu í Føroya Peda­gog­felag, sum toghaldara. Hon skrivar soleiðis, um hví tað er týdningarmikið við slíkum ráði: Í tráð við nýggja strategiska arbeiðið hjá felag­num varð Lesandi ráðið endurstovnað í 2024. Grund­hugs­ anin hjá nevndini var at framtíðartryggja felagið, og tí mettu vit tað vera týdningarmikið at skapa eitt forum fyri námsfrøðilesandi.

Nú tvey ár eru liðin, síggja vit, at jaliga ávirkanin er nógv størri enn bert at framtíðartryggja felagið. Við einum lesandi ráði verður felagið meira umboðandi, tættari knýtt at útbúgvingini og fær nýggja vitan og íkast, sum tryggjar framdrift og nýhugsan.

Jonna Maria Við Á

Forkvinna í Lesandiráðnum hjá Føroya Pedagogfelag 27

Dagstovnanámsfrøði í Føroyum: Faklig samrøða um barndóm, fólkaræði og dekoloniala námsfrøði Áhugabólkurin Dagstovnanámsfrøði í Føroyum og Føroya Pedagogfelag bjóð­aðu herfyri til almenna ráðstevnu í Smær­uni. Á skránni vóru fyrilestrar og fak­ligt kjak um barndóm, fólkaræði og dekoloniala námsfrøði við teimum trimum grans­ka­ runum Walter Kohan, Maria Louise Larsen Hedegaard og Greta Jiménez.

Fitt av fólki hevði leitað sær í Smæruna at lurta eftir teimum trimum granskarunum, sum hvør á sín hátt arbeiða við nýggjum sjónarhornum um barnaár, læru og námsfrøðiliga praksis. Felags fyri teirra arbeiði er, at tey síggja barnaárini sum nakað, ið hevur virði í sjálvum sær, og ikki bert sum eina fyrireiking til vak­ sna lívið. Dentur verður lagdur á børn sum virknar lut­ takarar í egnum lívi og sum týðandi partar av teimum felagsskapum og samfeløgum, tey eru ein partur av.

28

Við støði í føroyskum námsfrøðiligum royndum, childistiskari demokratihugsan og hugmyndum um erranteri varð kannað, hvussu námsfrøði kann skapa rúm fyri øðrum hættum at skilja tíð, vitan, luttøku og umsorgan. Samrøðurnar tóku støði í spurninginum, hvussu vit kunnu menna námsfrøðiliga praksis, so hon í størri mun tekur støði í forvitni, sambondum og teimum upplivingum, sum børn hava her og nú.

Ein av teimum, sum løgdu fram, var Walter Kohan, professari í filosofi og námsfrøði við Uni­vers­idade do Estado do Rio de Janeiro. Hann er altjóða viður­­kendur fyri sína gransking um filosofi, barndóm og út­búgving. Í arbeiði sínum vísir hann á, at børn ikki einans eru mót­takarar av vitan og uppaling, men eisini virknir hug­sandi luttakarar, sum kunnu koma við nýggjum sjónarhorn um bæði heim og sam­felag. Í einari tíð, har nógvar út­búgv­ingar- og náms­frøðiligar skipanir eru merktar av málstýring og standardisering, leggur hann dent á týdningin av hugsan, samrøðu og undran.

Maria Louise Larsen Hedegaard hevur í fleiri ár gran­skað í barndómi, demokrati og luttøku hjá børnum.

Hon arbeiðir serliga við hugtakinum child­ism, sum setur spurnartekin við, hvussu børn ofta verða sæð sum ein bólkur, ið hevur minni ávirk­an og fær minni rúm enn vaksin. Childism leggur upp til, at sjónarmið og royndir hjá børnum verða tikin í álvara og fáa ein virknan leiklut í teim­um felagsskapum og stovnum, tey eru partur av.

Ráðstevnan hevði eisini ein dekolonialan vinkul.

Her varð spurt, um tað er møguligt at hugsa øðrvísi um menning, trivnað og læru enn gjøgnum tær hugsanir og stýringsskipanir, sum ofta mynda náms­­ frøðiliga arbeiðið í dag. Dekolonial námsfrøði snýr seg millum annað um at geva størri rúm fyri stað­ bundnari vitan, ymiskum lívsroyndum og øðrum mátum at skilja børn og uppvøkstur upp á.

Hesin parturin hevði serligt samband við arb­eiðið hjá Gretu Jiménez, sum er væl kend innan føroyska námsfrøðiliga umhvørvið. Í síni ph.d.-ritgerð At reika í før­oyska dag­stovninum hevur hon kannað trivnað, pol­itikk og prak­sis í føroy­skum dagstovnum við deko­lo­ nialum brillum. Tað er júst gjøgnum hesa gransking, at sambandið millum føroyska dag­stovna­økið, child­ismu og arbeiðið hjá Walter Kohan er komið í lag. Í løt­uni samstarva Greta Jimé­nez og Maria Louise Larsen Hedegaard um eina altjóða vísindagrein um child­ ismu, dekolonialitet og interkulturalitet í námsfrøði.

Ráðstevnan var skipað við fyrilestrum frá teimum trimum granskarunum, men stórur dentur varð eisini lagdur á samrøðu og kjak millum luttakararnar. Tær mongu spurningarnir úr salinum vístu, at stórur áhugi er fyri at menna og víðka kjakið um, hvussu vit skilja børn, læru og námsfrøðiliga praksis í Føroyum. Tað gjørdi dagin til eina áhugaverda fakliga samveru.

29

Jónvør Viderø Olsen

Námsfrøðingur á Verkstaðnum Vón (í løtuni í barnsburðarfarloyvi)

Mítt fyrsta ár sum námsfrøðingur: Jónvør Viderø Olsen Hvussu er at fara frá at vera náms­frøði­ lesandi til at fara út í gerandisdagin sum náms­frøðingur við fakligari ábyrgd? Í nýggja táttinum Mítt fyrsta ár sum náms­ frøðingur hitta vit nýútbúnar náms­frøðing­ ar, sum greiða frá fyrstu tíðini í yrkinum.

Tey siga frá avbjóðingum, upplivingum og læring, og um hvussu tey námsfrøði­ ligu amboðini og ástøðini verða brúkt í arbeiðinum hvønn dag.

Hesaferð práta vit við 27 ára gomlu Jonvør Viderø Olsen, sum gjørdist námsfrøðingur í juni í fjør. Í dag arbeiðir hon sum námsfrøðingur í Verkstaðnum Vón í Havn. Áhugin fyri námsfrøðini stavar nakað aftur.

Tá Jonvør hevði lokið HF-prógvið, fór hon at arbeiða á einum bústovni fyri vaksin við menningartarni.

– Arbeiðið gav mær innlit í, hvussu stóran mun ein námsfrøðingur kann gera í lívinum hjá øðrum menniskjum. Mær dámdi sera væl at kunna hjálpa teimum við ymiskum, sum tey ikki sjálvi megnaðu og at geva teimum ein so innihaldsríkan gerandisdag sum gjørligt, greiðir Jónvør frá.

Skjótt gjørdist tað greitt, at tað var hesa leiðina, Jónvør ynskti at fara. Hon valdi tí at søkja um upptøku til námsfrøði á Fróðskaparsetrinum. Í juni 2025 gjørdist hon liðug sum náms­frøð­ ingur. Í dag arbeiðir hon á Verkstaðnum Vón á Argjum, tó er hon í barnsburðarfarloyvi í løtuni.

Ein útbúgving við møguleikum Tá Jónvør hyggur aftur á lestrartíðina, minnist hon tað sum eitt tíðarskeið, sum gav henni nógv bæði fakliga og menniskjaliga.

– Hetta var ein av bestu tíðunum í mínum lívi. Vit høvdu ein fantastiskan flokk, sum helt sera væl saman, og vit høvdu nógv dugnalig og inspirerandi undirvísarar.

Eitt av tí, sum henni dámdi best við útbúgvingini, var møguleikin at velja sergreinar.

– Áðrenn eg byrjaði, hevði eg sett mær fyri, at eg vildi hava børn og náttúru, sernámsfrøði og kreativa námsfrøði á linju, og eg var so heppin at fáa júst tað, greiðir Jónvør frá.

Nógv av tí, sum verður lært á útbúgvingini, fylgir við út í arbeiðslívið. Hjá Jónvør eru tað serliga tvey hugtøk, sum hava fest seg.

– At arbeiða við Low Arousal-tilgongdini og hug­ takinum um nærmastu menningarøki (zonen for nær­meste udvikling) eru ástøði, sum eg brúki hvønn einasta dag í praksis, greiðir Jónvør frá.

Hugtakið nærmasta menningarøki stavar frá russiska sálarfrøðinginum Lev Vygotsky. Ástøðið byggir á tankan um, at menniskju læra best, tá tey fáa stuðul til uppgávur, sum eru eitt sindur omanfyri tað, tey klára sjálvi. Námsfrøðingurin hjálpir sostatt borgaranum at taka næsta stigið í síni menning.

30

31

KRAP – fokus á styrkir

Low Arousal er ein námsfrøðilig tilgongd, sum verður nógv brúkt innan serøkið. Her er dentur lagdur á at fyribyrgja konfliktum og spentum støðum við at arbeiða róligt og skipað. Í staðin fyri at økja trýstið, roynir námsfrøðingurin at minka um strongd og skapa tryggleika. Kropsmál, rólig rødd og greið samskifti eru týðandi amboð í hesum arbeiði.

Á Verkstaðnum Vón arbeiða tey við fleiri ymiskum námsfrøðiligum arbeiðsháttum. Eitt av teimum mest brúktu er KRAP. – Vit arbeiða millum annað við KRAP, sum er ein námsfrøðilig tilgongd, ið hevur til endamáls at styrkja trivnað, sjálvsálit og menning hjá borgaranum við at taka støði í teimum førleikum, viðkomandi hevur, greiðir Jónvør frá.

Frá dagstovni til serøkið Beint eftir útbúgvingina fekk Jónvør arbeiði á einum dagstovni hjá Tórshavnar kommunu.

KRAP stendur fyri Kognitiv, Ressourcefokuseret og Anerkendende Pædagogik. Grundhugsanin er, at menniskju mennast best, tá dentur verður lagdur á styrkir, heldur enn veikleikar. Í staðin fyri at fyrst hyggja at trupulleikum, verður hugt eftir tí, sum riggar, og hvussu hetta kann mennast víðari.

– Tað var bæði spennandi og avbjóðandi at koma sum nýútbúgvin inn í eina barnagarðsstovu og knappliga hava námsfrøðiligu ábyrgdina.

Hóast hon treivst væl, ynskti hon kortini at fara aftur til serøkið at arbeiða, har hon eisini hevði flestar arbeiðsroyndir.

Tilgongdin byggir eisini á kognitiva sálarfrøði, har arbeitt verður við samanhanginum millum tankar, kenslur og atburð. Endamálið er at styrkja sjálvsálit, sjálvsvirði og førleikan at megna gerandisdagin.

Tá eitt starv varð lýst leyst á Verkstaðnum Vón, søkti hon og fekk tað.

– Eg hevði altíð hoyrt, at hetta var eitt gott arb­eiðs­ pláss, og fleiri floksfelagar hjá mær høvdu verið í starvs­læru har og søgdu nógv gott um staðið. Í dag kann eg bara staðfesta, at tað er eitt fan­ tastiskt ar­beiðs­pláss við góðum starvsfeløgum og fittum brúkarum.

– Somuleiðis verður hugtakið um nærmasta menningarøkið nógv brúkt í gerandisdegnum. Vit leggja dent á tað, sum borgarin dugir, samstundis sum vit stuðla teimum í at menna nýggjar førleikar.

Ein týdningarmikil leiklutur í samfelagnum Fyri Jónvør er eingin ivi um, at námsfrøði hevur ein týðandi leiklut í samfelagnum.

– Námsfrøðingar arbeiða fyri at skapa tryggar og mennandi karmar, sum skapa trivnað hjá bæði børnum og vaksnum. Ein týðandi uppgáva er eisini at tryggja, at øll fáa møguleika at vera partur av samfelagnum, kanska serliga fólk við tarni.

Vangamynd

Hon vísir á, at námsfrøði í grundini snýr seg um at skapa treytir fyri, at menniskju kunnu mennast, læra og kenna seg sum virknan part av einum felagsskapi.

Navn Jónvør Viderø Olsen

Søk inn!

Aldur 27 ár

Tá Jónvør skal geva teimum eitt ráð, sum umhugsa at lesa námsfrøði, er boðskapurin greiður.

Bústaður Tórshavn

– Søk inn!

Útbúgving Námsfrøðingur, juni 2025

Hon leggur tó afturat, at útbúgvingin ikki altíð er løtt.

– Til tíðir kann tað vera strævið og avbjóðandi, men hald fast. Tú kemur ígjøgnum tað. Útbúgvingin er sera spennandi. Harafturat er tað ein fantastisk kensla at standa við próvnum í hondini, tá seinasta royndin er lokin, sigur Jónvør at enda.

Starv Námsfrøðingur á Verkstaðnum Vón (í løtuni í barnsburðarfarloyvi) 32

Vangamyndin Navn Judit Emilsdóttir Nolsøe Bústaður Tórshavn Aldur 33 ár

Útbúgving Fyrsta ár sum náms­frøði­lesandi á meritútbúgvingini Starv Hjálparfólk á serstovuni í Dagstovninum í Øksnagerði

Hvat dámar tær best í tínum starvi?

Hevur tú roynt onnur starvsøki enn innan námsfrøðiliga økið?

Tað besta fyri meg í mínum arbeiði er, at eg geri mun fyri børnini, og at eg kann vera um tey hvønn dag, har eg kann vera við til at hjálpa teimum og menna tey á ein einstakan hátt. Eisini hevur tað nógv at siga at hava góða leiðslu rundan um seg, og har føli eg meg sera hepna. Mínir starvsfelagar hava eisini nógv at siga fyri meg. Tíbetur arbeiði eg á einum fan­tas­tiskum stovni við góðum samanhaldi. Men fyrst og fremst eru tað børnini.

Ja, eg eri útbúgvin heilsuhjálpari, so eg havi eisini arbeitt innan eldraøkið. Men eg longdist altíð aftur at arbeiða við børnum.

Hvussu sært tú upp á framtíðina hjá náms­ frøðini í Føroyum?

Tíverri síggja vit eisini, at ov fá søkja inn á náms­ frøðing­útbúgvingina í Føroyum. Eg skal tó siga fyri meg sjálva, at eg væl skilji tað, tá studningurin er so lágur. Tí eri eg glað fyri at kunna taka útbúgvingina við løn sum fjarlestur gjøgnum Tórshavnar kommunu.

Tað er ein fantastiskur møguleiki, sum eg sterkt kann viðmæla.

Hvat dámar tær minni væl?

Tað má vera, tá eg fari heim við teirri kenslu, at eg ikki havi rokkið øllum.

Hvat er ein góður arbeiðsdagur fyri teg?

Tað má vera, tá eg møti inn og føli, at mínir starvs­ felagar eisini eru upplagdir til dagin. Tað hevur sera nógv at siga, hvussu starvsfólkini á gólvinum hava tað. Hevur mann gott samanhald, struktur og trivnað á einari stovu, smittar tað beinleiðis á børnini.

Og tað er tað, sum er mest umráðandi fyri meg: at børnini hava ein góðan dag hvønn dag.

Men eg haldi eisini, at tað er sera umráðandi, at vit taka væl ímóti teimum, sum koma nýggj inn á økið.

Vit skulu vera góð við tey og fara væl um tey, tí so er størri møguleiki fyri, at tey tíma at verða verandi.

Vit mugu lyfta økið upp í Føroyum, tí tíverri haldi eg, at tað alt ov ofta verður tosað niður, og tað ger, at fólk fara av økinum.

Heldur tú, at tað eru nóg nógvar av­bjóð­ ingar innan námsfrøðiliga økið í Føroyum?

Um tú sat sum forfólk í Pedagog­felagnum, hvat hevði so verið tað fyrsta, tú fórt í gongd við?

Ja, heilt sikkurt. Vit síggja jú fleiri og fleiri náms­ frøðingar arbeiða á ymiskum økjum. Men eg haldi ikki, at námsfrøðingar neyðturviliga skulu hava meira avbjóðandi størv. Sum lesandi dugi eg kortini betur og betur at síggja, hvussu nógv námsfrøðin kann brúkast til, tá arbeiðið snýr seg um menniskju.

Tað hevði verið at komið nærri mínum limum í felag­ num. Eg hevði farið út til limirnar og tryggjað mær, at arbeiðsumhvørvið var í lagi. Har hugsi eg um ljóð­ viður­skifti, karmar og sjálvandi tað sálarliga arbeiðs­ umhvørvið. Eg haldi, at limirnir í felagnum eiga at koma fremst.

Nú arbeiði eg sjálv á einari serstovu, har vit hava góða normering, og eg føli, at eg fái gjørt mítt arbeiði væl. Eg eri í teirri hepnu støðu, at eg havi góðar lærumeistarar rundan um meg. Eg arbeiði í Tórshavnar kommunu, har vit tíverri síggja nógv starvs­fólkaskifti, og tað kann gera arbeiðið óstøðugt og forða fyri námsfrøðiligu dygdini. Men eitt, sum eg havi lært innan serøkið, er, at tað tvørfakliga samstarvið tíverri kann halta nokkso nógv.

Um tú sat sum politikkari í landsstýrinum ella kommununi, hvat hevði so verið aðalmál títt?

Heilt sikkurt at farið inn og hugt at umstøðunum og umhvørvinum, og kannað, um tey eru nøktandi til námsfrøðiliga arbeiðið. Tíverri haltar tað nógvastaðni.

33

Malan Debes Joensen Námsfrøðlesandi á Fróðskaparsetrinum

Malan tók eina lestrarhálvu hinumegin jørðina

Ám

yn du

nu

m

as

(

ov

tt

il n

iða

st)

: 1.

Á Tú

ri í Ne

w Zealand, 2 . S afari í Tanzania 34

Tá 27 ára gamla Malan Debes Joensen tók eina lestrarhálvu í New Zealand og seinni fór í starvsvenjing í Tanzania, var tað við einum ynski um at uppliva meira av heiminum. Tað gjørdist eitt ævintýr, har hon upplivdi og fekk innlit í aðrar mentanir, nýggj námsfrøðilig sjónarhorn og arbeiðshættir, sum hava myndað hana bæði fakliga og persónliga. Í dag mælir hon øllum lesandi til at taka av møguleikanum at fara út í heim. Í sunnaru helvt í New Zealand, meira enn 18.000 kilometrar úr Føroyum, gekk Malan Debes Joensen hvønn morgun tvørtur um stóra campusøkið á uni­ versitetinum í Christchurch. Eitt alsamt øðrvísi lest­ rar­lív í einum øðrvísi umhvørvi hinumegin jørðina.

Hóast Maluni dámar væl at lesa námsfrøði á Fróðskaparsetrinum, hevði hon ein longsul eftir at royna nakað øðrvísi. Tískil valdi hon at taka eina lestrarhálvu í New Zealand.

Mynd: Malan frammanfyri bústaðin í New Zealand

New Zealand er kent fyri stór­ fingnu náttúruna við høgum fjallatindum, djúpum vøtnum og grønum landsløgum, og fyri Maluna vóru mánaðirnir í landinum nógv meira enn bara lestur. Tað var eisini ein møguleiki at uppliva eina aðra mentan, knýta nýggj vinabond og síggja meira av heiminum.

– Eg elskaði at arbeiða við námsfrøði, og ikki minst at síggja, hvussu námsfrøðingarnir arbeiddu. Eg hevði hug at læra meira um menningina hjá børnum, serliga sosialu menningina, og hvussu vit kunnu stuðla og menna børnini, men sam­stundis gera ymiskt, sum børnunum dámar, greiðir Malan frá.

Tískil valdi hon at fara á Fróð­skapar­setur Føroya at lesa námsfrøði. Áðrenn tað hevði Malan verið á mál­skúla uttanlands. Tá stóð valið um Kanada ella New Zealand. Hon valdi Kanada, men gjørdi sær sjálvari greitt, at hon onkuntíð í lívinum skuldi vitja New Zealand.

– Dagarnir fóru við fyrilestrum, uppgávum og skúla. Í frítíðini var eisini nógv á skránni í lest­rar­­ umhvørvinum, so sum filmskvøld, quizkvøld og fyrilestrar. Tá viku­ skiftið kom, fór eg ofta runt í land­ inum at ferðast saman við øðrum lesandi, soleiðis at eg kundi síggja meira av landinum.

– Eg vildi til bæði londini, men valdi Kanada. Tá gjørdi eg samstundis av, at um eg einaferð fór á universitet, skuldi eg royna at koma til New Zealand eisini.

Tá hon síðan byrjaði at lesa námsfrøði, fór hon longu fyrsta árið til lestrarvegleiðaran fyri at kanna møguleikarnar fyri skiftislestri. Saman funnu tey fram til eitt universitet í Christchurch á suðurenda­­ num í New Zealand, og skjótt var leiðin løgd hinumegin jørðina.

Soleiðis greiðir 27 ára gamla Malan Debes Joensen úr Hoyvík, náms­f røði­ lesandi, tá hon minnist aftur á lestrarhálvuna í New Zealand.

– At síggja, hvussu námsfrøðingar arbeiddu, hugtók meg

– Eg fekk eina breiðari fatan av menningini hjá menniskjum

Áhugin fyri námsfrøði byrjaði tó ikki í New Zealand ella Tanzania. Hann byrjaði á einum føroyskum dagstovni, har Malan arbeiddi sum hjálparfólk.

Tíðin í New Zealand gjørdist ein serlig uppliving. Ikki bara tí landið er kent fyri vakra náttúru, men eisini tí hon kom inn í eitt heilt annað lestrarumhvørvi enn tað, hon var von við.

35

– Tað fyrsta, eg legði merki til, var, hvussu hjálps­om fólk vóru. Øll vóru sera fitt og áhugað í øðrum, sigur hon.

at koma í samband við fólk. Bæði lokal og ferðafólk vóru sera prátingarsom, greiðir Malan frá.

Fakliga fekk hon eisini nýggj sjónarhorn. Hon hevði fak, sum hon ikki hevði havt møguleika at lesa í Føroyum, millum annað um harðskap og sálarliga vælveru.

Á universitetinum hevði hon fýra fak. Undir­ vísingin var skipað í stóran mun sum fyrilestrar, men nógv av arbeiðinum fór fram uttanfyri undirvísingina.

Hvørja viku skuldu lesandi lesa tekstir, gera quizzir og skriva smærri uppgávur.

– Eg fekk innlit í evni, sum eg ikki hevði arbeitt við áður. Tað gav mær eina breiðari fatan av menn­ ingini hjá menniskjum og teimum avbjóðingum, sum kunnu ávirka hana.

– Tað var øðrvísi enn í Føroyum. Har hevði man ikki eina stóra roynd í endanum av hvørjum faki. Í staðin arbeiddi man javnt alla tíðina og hevði fleiri smærri uppgávur gjøgnum lestrarhálvuna, greiðir hon frá.

Tá skiftislestrartíðin og ævintýrið í New Zealand var liðugt, kundi onkur kanska hugsað, at nú varð Malan mett av uttanlandsævintýrum. Men soleiðis var ikki. Tað gekk kortini ikki leingi, áðrenn Malan fór at hugsa um, hvar hon skuldi fara í starvsvenjing.

Campusøkið var nógv størri enn tað, hon hevði roynt áður. Har vóru kaféir, matstovur, bókasavn, posthús, apotek og ymisk felagshøli. Eisini vóru nógv tiltøk fyri lesandi, bæði sosial og faklig.

– Eg var ikki heilt vís í byrjanini. Men eg bleiv við at hugsa um, at hetta kanska var mín einasti møguleiki at fara uttanlands í starvsvenjing. Eg hevði kensluna av, at um eg ikki fór, fór eg at angra tað seinni.

– Tað var næstan sum ein lítil býur. Tað vóru altíð tiltøk og okkurt at fara til. Eg meldaði meg millum annað í ein náttúruklubba, ein dartklubba og ein bólk fyri altjóða lesandi.

Hon fór tí at kanna ymiskar møguleikar. Gjøgnum ein Facebook-bólk fyri námsfrøðingar kom hon fram á ein norðurlendskan dagstovn í Tanzania.

Frítíðin varð eisini brúkt til at kanna landið. Saman við vinum og øðrum lesandi fór hon á longri túrar runt í New Zealand.

– Tá eg hugdi á heimasíðuna hjá teimum, helt eg bara, at tað sá fantastiskt út. Tey vóru eisini sera hjálpsom í samskiftinum, og tí valdi eg at fara hagar, greiðir Malan frá.

– Tá vit høvdu frí ella langt vikuskifti, plagdi eg at ferðast runt. Náttúran er heilt serlig, og tað var lætt 36

Úr New Zealand til Tanzania

Nú er bachelorútbúgvingin um at vera liðug, og hon arbeiðir framvegis á einari vøggustovu við síðuna av lestrinum. Men upplivingarnar úr New Zealand og Tanzania fara uttan iva at fylgja henni víðari.

Tær hava givið henni nýggj faklig amboð, nýggj sjónarhorn og eina sannføring um, at tað loysir seg at tora at taka av teimum møguleikum, sum koma.

Eisini hóast teir eru hinumegin jørðina.

Arbeiðið á dagstovninum í Tanzania hugtók hana.

Dagstovnurin hevði nógv norðurlendsk eyðkenni og fleiri danskar námsfrøðingar. Serliga vóru tað arbeiðshættirnir, sum hon helt vera áhugaverdir.

– Námsfrøðingarnir arbeiddu sera skipað. Tey fyrireikaðu virksemið frammanundan, og børnini arbeiddu nógv í smáum bólkum saman við einum vaksnum. Tey arbeiddu sera tilvitað við vina­­bond­ um. Børn, sum høvdu minst samband síná­­millum, vórðu sett saman í smáar bólkar. Náms­frøði­ng­arnir fyri­reikaðu spøl og virksemi, sum skuldu styrkja rela­tiónirnar millum børnini. Eg sá ein ordiligan mun á, hvussu børnini byrjaðu at spæla saman, og hvussu tøtt tey blivu. Tað var sera spennandi at uppliva, sigur hon.

Umframt arbeiðið fekk hon eisini høvi at uppliva landið. Millum hæddarpunktini var ein safari, har hon sá leyvur, leopardar, fílar, nashyrningar og nógv onnur djór.

– Tað var ein heilt serlig uppliving, sum eg ongantíð fari at gloyma, sigur Malan.

– Tað hevur týdning at læra aðrar mentanir at kenna Tá Malan hugsar um bæði New Zealand og Tanz­ ania, er tað ikki bara tað fakliga, sum hevur týdning.

Tað hevur eisini havt stóran týdning at sleppa at búgva í øðrum londum, læra nýggj fólk at kenna og uppliva aðrar mentanir.

– Eg havi lært nógv, ikki bara um námsfrøði, men eisini um meg sjálva. Tað gevur nakað serligt at búgva í einum øðrum landi og síggja, hvussu fólk liva og arbeiða.

Malan Debes Joensen er ivaleys, tá hon verður spurd, um hon vil viðmæla øðrum at fara uttanlands eina lestrarhálvu.

– Tað hevur verið nakað av tí besta, eg havi gjørt.

Eg hevði angrað tað, um eg ikki fór. Tú upplivir nógv meira enn bara skúlan. Tú sleppur at liva í einum øðrum landi, síggja heimin og samstundis menna teg fakliga. Tað er nógv lættari at gera undir lestrinum enn seinni, greiðir Malan frá.

Á myndunum (ovast til niðast): Safaritúrur í Tanzania, Barnagarðurin í Tanzania og Býurin Dar es Salaam, Tanzania 37

Sosialpedagogiska ráðið valt Sosialpedagogikkur er ein týðandi partur av pedagogiska økinum og snýr seg um at stuðla børnum, ungum og vaksnum, sum hava tørv á serligum stuðli, so tey kunnu liva eitt virkið og meiningsfult lív. Við nýggja Sosial­­ peda­gogiska ráðnum vil Føroya Peda­­­­­gog­felag styrkja fakliga kjakið á økinum, varpa ljós á sosialpedagogisk viður­skifti og skapa ein pall, har fak­ fólk kunnu hitt­a st, kjakast og læra av hvørjum øðrum. Samstundis ynskir ráðið sjálvt at vera nær teimum, sum arb­eiða á økinum, og fegin hoyra teirra royndir, hugskot og sjónarmið.

Á myndini frá vinstru: Jórun Arnfríða Viderø, Gitta av Kák, Anne Melchior Hansen, Marry Hjelm og Ann Poulsen

Á eyka aðalfundi hjá Føroya Pedagogfelag 14. apríl 2026 varð Sosialpedagogiska ráðið stovnað. Sam­ stundis varð fyrsta ráðið valt, og harvið er eitt nýtt fakligt forum komið aftrat í arbeiðinum hjá felagnum.

ar­stovnum, innan psykiatri, á serøkinum, í stuðuls­ skipanum og á mongum øðrum arbeiðsplássum kring landið. Felags fyri arbeiðið er, at tað snýr seg um at stuðla menniskjum í at liva eitt virkið og meiningsfult lív og at taka lut í teimum felagsskapum og tí sam­felagi, tey eru partur av.

Í ráðið vórðu vald Jórun Arnfríða Viderø, Gitta av Kák, Anne Melchior Hansen, Marry Hjelm og Ann Poulsen.

Í sosialpedagogikkinum verður dentur lagdur á virðing fyri tí einstaka menniskjanum. Menniskju skulu ikki fyrst og fremst síggjast út frá teimum avbjóðingum ella forðingum, tey hava, men út frá teimum møguleikum, førleikum og tilfeingi, tey bera við sær. Endamálið er at skapa fortreytir fyri trivnaði, sjálvsavgerðarrætti, menning og luttøku.

Endamálið við ráðnum er at arbeiða fyri at seta sosialpedagogikkin á breddan, styrkja fakliga kjakið á økinum og skapa enn betri møguleikar fyri sam­ starvi og fakligari menning hjá teimum, sum starvast innan sosialpedagogiska økið.

Sosialpedagogikkur er eitt fjølbroytt og týdningar­ mikið fakøki, sum fevnir um arbeiðið við børnum, ungum og vaksnum, ið hava tørv á serligum stuðli.

Tað kann vera á bústovnum, verkstøðum, við­gerð­

Sosialpedagogiskt arbeiði snýr seg sostatt ikki bara um umsorgan og stuðul her og nú. Tað snýr seg eisini um at skapa møguleikar fyri framtíðina. Arbeitt 38

verður við at styrkja førleikar, stuðla menniskjum í at taka avgerðir í egnum lívi og skapa karmar, sum gera tað møguligt at vera virkin partur av felagsskapinum. Í Føroyum eru nógv dugnalig sosialpedagogisk fak­fólk, sum hvønn dag gera mun fyri onnur menn­ iskju. Kortini uppliva nógv, at teirra fakøki ikki altíð er sjónligt í almenna kjakinum. Tað vilja vit í Sosial­ pedagogiska ráðnum vera við til at broyta.

Vit ynskja at skapa ein pall fyri fakligt kjak, íblástur og vitanardeiling. Vit vilja skipa fyri tiltøkum, varpa ljós á sosialpedagogisk viðurskifti og vera ein rødd fyri tey, sum arbeiða á økinum. Samstundis vilja vit arbeiða tætt saman við nevndini í Føroya Pedagogfelagi og við starvsfólkum kring landið, fyri at styrkja fakøkið.

Eitt av okkara týdningarmestu málum er at røkka út til sosialpedagogar og onnur, sum arbeiða á økinum. Vit vilja fegin hoyra um tær avbjóðingar, møguleikar og tankar, sum fylla í gerandisdegnum á arbeiðsplássunum. Sosialpedagogiska ráðið skal ikki bara umboða økið – tað skal eisini vera ein virkin partur av tí.

Tí eru øll vælkomin at seta seg í samband við okkum við viðmerkingum, hugskotum ella ynskjum um evni, sum vit eiga at arbeiða við. Vit gleða okkum til samstarvið og til at vera við til at seta sosial­peda­ gogikkin enn meira á breddan í Føroyum.

Til ber at seta seg í samband við ráðið á sosial@pedagogfelag.fo 39

Joan Fabersdóttir

Álitsfólk, Álitisfólkaskipanin hjá Føroya Pedagogfelagi

Joan Fabersdóttir er álitsfólk Álitisfólkaskipanin hjá Føroya Peda­ gog­f elagi er uppi í eldra partinum av álitis­fólkaskipanum í landinum.

Skip­anin er eitt úrslit av áhaldandi arbeiði hjá fak­felag­­num at vinna rætt­­ indir til starvsfólk á pedagogiska øki­num í øllum landinum. Hon er eitt úrslit av vunnum rættindum, so­leiðis at arbeiðs­ viðurskifti og sáttmáli altíð verða vird og hildin. Vit hava prátað við Joan Fabers­ dóttir, sum er eitt av fleiri álitisfólkum.

Hví valdi tú at blíva álitisfólk?

Tá eingin annar bjóðaði seg fram, valdi eg at taka av og gerast álitisfólk. Eg havi nú verið álitisfólk í umleið tvey ár. Áðrenn tað hevði eg tó fleiri ferðir traðkað til fyri undanfarna álitsfólkið, tá hon ikki hevði møguleika at møta á fundum. Tískil var leikluturin ikki heilt ókendur fyri mær.

Tá eg sjálv fekk heitið sum álitisfólk, kendi eg kortini, at ábyrgdin varð størri. Tað er ein uppgáva, sum eg taki í størsta álvara, tí álitisfólkið hevur ein týdningarmiklan leiklut sum bindilið millum starvsfólk, leiðslu og fakfelag. Tíbetur havi eg ikki havt nógv 40

trupl mál at taka mær av, men eg royni altíð at vera tøk, tá starvsfelagar hava tørv á hjálp, ráðgeving ella einum góðum tosi.

hendir, kennist tað ofta tungt eisini hjá álitis­fólk­ inum. Tí hevði meiri venjing og faklig amboð verið ein styrki.

Hví er tað umráðandi at eitt arbeiðspláss hevur álitisfólk?

Hvat gert tú fyri at varpa ljós á týdningin at vera í fakfelagi, og at hava eina góða álitisfólkaskipan?

Eg síggi álitisfólkið sum eitt týðandi bindilið millum starvsfólkini, leiðsluna og fakfelagið. Á arbeiðs­ pláss­inum havi eg eitt gott samstarv við leiðaran, og samstundis havi eg eitt sterkt bakland í Føroya Peda­gogfelag. Tað ger tað lættari at finna loysnir, tá spurningar ella avbjóðingar stinga seg upp.

Eg brúki nógv orku upp á at greiða frá, hvat Føroya Pedagogfelag kann gera fyri limirnar. Eg haldi, at tað er eitt gott og sterkt fakfelag, sum arbeiðir fyri okkara søk.

Tá nýggj starvsfólk byrja, royni eg at greiða teim­um frá teimum fyrimunum, sum fylgja við lima­ skapinum. Tað snýr seg ikki bara um løn og arbeiðs­ kor, men eisini um ráðgeving, hjálp í truplum støðum, tryggingar og felagsskap.

Tá eg byrjaði á arbeiðsmarknaðinum, vóru nærum øll, sum arbeiddu á námsfrøðiliga økinum, limir í Føroya Pedagogfelag. Tað varð nærum tikið fyri givið. Eg haldi framvegis, at tað er sera umráðandi at vera limur í einum fakfelagi. Tað gevur tryggleika, ráðgeving og hjálp, um okkurt óvæntað skuldi hent.

Tað er eitt slag av lívstrygging í arbeiðslívinum.

Eg leggi eisini dent á, at starvsfólk altíð kunnu venda sær til mín, um tey hava spurningar ella iva­ mál. Samstundis minni eg tey á, at tey altíð kunnu seta seg beinleiðis í samband við Føroya Peda­gog­ felag. Tað er gott at vita, at hjálpin er nær, um tørvur verður á henni.

Hvat hevur tú lært sum álitisfólk?

Eg havi lært ótrúliga nógv gjøgnum árini. Nógv av tí er komið gjøgnum royndirnar í gerandisdegnum og við at fylgja teimum, sum vóru álitisfólk undan mær. Tey fingu eina meira skipaða skúling, og tað eri eg eitt sindur kedd um, at eg ikki havi fingið í sama mun.

At hava eitt virkið fakfelag og eina góða álitis­­fólka­ skipan skapar tryggleika á arbeiðsplássinum. Tað gevur starvsfólkunum eina rødd og tryggjar, at eingin stendur einsamallur, tá avbjóðingar koma.

Kortini havi eg ment meg nógv í leiklutinum. Eg havi lært at lurta, ráðgeva og standa við síðuna av starvs­feløgum, tá teimum tørvar stuðul. Nógv av tí lærir ein uttan beinleiðis at hugsa um.

Tað er tó eingin loyna, at tað kann vera ein tung uppgáva at vera álitisfólk, serliga tá arbeiðs­plássið er í eini truplari støðu, ella tá starvsfólk hava tað trup­ult. Tá krevst bæði fakligur førleiki og menniskjalig umsorgan.

Hava álitisfólk góðar umstøður at gera sína uppgávu? Hvat kundi felagið gjørt betri?

Vangamynd

Yvirskipað haldi eg, at álitisfólk hava góðar um­ støður, men eg hevði ynskt, at vit fingu enn meira mál­rættaða upplæring.

Navn Joan Fabersdóttir

Serliga hevði eg havt gagn av skeiðum, har ein fær høvi at venja truplar støður í verki. Tað kann til dømis vera at hjásiti starvsfólk í sambandi við ávaringar, truplar starvssamrøður ella aðrar álvarsamar støður. Tá er umráðandi at vita, hvussu ein best stuðlar starvsfólkinum, uttan sjálvur at taka støðuna ov persónliga.

Aldur 52 ár

Á einum arbeiðsplássi eru starvsfólk í øllum aldri og við ymiskum lívsroyndum. Tá okkurt trupult

Starv Frítíðarskúlin Smílibýlið

Bústaður Kvívík Útbúgving Hjálparfólk

41

Bárður á Lakjuni Landsstýrismaður

Spurningar til nýggja landsstýrismannin, Bárð Á Lakjuni

Hvønn týdning metir tú, at pedagogar og pedagogiska økið hevur?

tí ein avgerandi leiklut í okkara vælferðarsamfelag og í uppvøkstrinum hjá komandi ættarliðum.

Pedagogfelag Føroya hevur ynski um, at námsfrøðingar í fólkaskúlunum skulu fara upp á fullan brøk, er hetta nakað, tú sum landsstýrismaður ynskir at eftirlíka?

Eg eri sjálvur uppvaksin í einari tíð, tá dagstovnar ikki vóru ein natúrligur partur av barnaárunum hjá øllum børnum. Eg gekk ongantíð á dagstovni, og persónliga haldi eg, at tað er gott, um børn kunnu vera heima hjá foreldrum sínum sum longst, og at samfelagið skapar umstøður fyri, at foreldur kunnu brúka tíð saman við børnum sínum.

Eg havi ikki tikið endaliga støðu til, um námsfrøðingar í fólkaskúlanum skulu fara upp á fullan brøk.

Eg haldi tó, at hetta er eitt mál, sum eigur at verða lýst væl og gjølla, áðrenn ein politisk støða verður tikin. Tað er neyðugt at fáa greiði á, hvør tørvurin er, hvørjar avleiðingarnar verða fyri skúlan, næmingarnar og starvsfólkini, og hvussu ein møgulig broyting skal skipast í verki.

Samtíðis mugu vit viðurkenna, at samfelagið hevur broytt seg nógv. Í dag gongur ein stórur partur av lívinum hjá børnum og ungum fyri seg uttanfyri heimið. Tí hevur tað stóran týdning, at tey møta tryggum, støðugum og dugnaligum vaksnum, sum kunnu vera við til at skapa góðar karmar fyri trivnaði, menning og læru.

Námsfrøðingar hava ein týðandi leiklut í fólka­ skúlanum, serliga tá tað snýr seg um trivnað, sosiala menning og stuðul til næmingar, sum hava tørv á serligari hjálp. Men áðrenn vit taka avgerð um at broyta brøkin, má málið lýsast fakliga, fíggjarliga og organisatoriskt.

Her hava pedagogar eina sera týdningarmikla upp­ gávu. Teirra fakliga vitan og arbeiði eru við til at tryggja, at børn og ung fáa góðar fortreytir at mennast, mynda sambond og kenna seg trygg. Pedagogiska økið hevur 42

Hvat ætlar tú sum landsstýrismaður at gera fyri námsfrøðiliga økið á tínari vakt?

setingar og mannagongdir ymiskar frá kommunu til kommunu, og tí er tørvur á einum meira eins­ háttaðum og dagførdum dátugrundarlagi. Betri hag­tøl skulu bæði styrkja kommunalu fyrisitingina, geva betri grund­arlag fyri politiskar avgerðir og gera tað møguligt at fylgja gongdini á økinum neyvari.

Á mínari vakt verður arbeitt við at styrkja og dagføra karmarnar um námsfrøðiliga økið. Í løtuni verður arbeitt við eini lógarbroyting, sum er fyrsta stig í eini breiðari dagføring av dagstovnalógini.

Enda­málið er serliga at fáa greiðari karmar, eitt greiðari ábyrgdarbýti millum land og kommunur, greiðari áset­ingar um dag­stovna­tilboð og eina betri skipaða ráðgevingarskipan.

Hetta er tó bara fyrsta stig. Í komandi tíð ætli eg at seta næsta stig í dagføringini í gongd. Har skulu vit viðgera tey meira víðfevndu viðurskiftini, eitt nú markamótið millum dagstovnalógina og almanna­ lógina, starvssamansetingina á dagstovnum.

Harumframt skal arbeiðið við barnalógini halda fram. Málið er at skapa greiðari, tryggari og meira saman­hangandi karmar fyri børn, foreldur, kommunur og tey fakfólk, sum hvønn dag gera eitt týdningarmikið arbeiði á námsfrøðiliga økinum.

Samstundis verður arbeitt við at seta eitt starvs­fólk á Námi, sum skal røkja eina yvirskipaða náms­frøðiliga uppgávu á dagstovnaøkinum. Hetta skal vera við til at styrkja og samskipa tað fakliga arbeiðið á økinum á landsstigi og stuðla undir felags fakligt støði, samanhangandi menning og góðsku á dagstovnaøkinum.

Harumframt verður arbeitt við at fáa betri og meira álítandi hagtøl á dagstovnaøkinum. Í dag eru skrá­ 43

Takkarkvøða frá Námsfrøðingaráðnum Vit í Námsfrøðingaráðnum vilja nýta høvið til at senda eina takkarkvøðu til limirnar í Føroya Pedagogfelagi.

Tiltøkini hava verið sera væl vitjað, og eftir­meting­ arnar hava verið sera góðar. Tað er av stórum týd­ ningi, at vit hava námsfrøðilig forum, har vit kunnu hittast, skiftast um royndir og menna okkara fak.

Ráðini eru umskipaði, og tískil verður Náms­ frøðinga­ráðið niðurlagt.

Vit ynskja teimum nýggju ráðunum: Alment peda­ gogiska ráðnum og sosialt pedagogiska ráðnum alt tað besta við teirra arbeiði.

Ráðið varð sett á stovn í 2019, við tí endamáli at arbeiða fyri áhugamálunum hjá námsfrøðingum.

Síðani tá hava vit skipað fyri nógvum áhugaverdum og viðkomandi tiltøkum kring landið.

Takk fyri okkum.

Vegna Námsfrøðingaráðið Krista Hvannastein Dagny Miðskarð Majbritt Egholm Sigrun Ørvarodd Tina Tórarenni

Tað hevur verið sera týdningarmikið fyri okkum í ráðnum, at skapa eitt forum, har limir í Føroya Peda­ gogfelagi kunnu koma saman, fáa nýggjan kunn­ leika og kjakast um ymisk námsfrøðilig evni.

44

Sanna á Løgmansbø

Forkvinna í Føroya Pedagogfelag

Stýrið í NLS Nordiska ..

Lararorganisationers Samrad - hevur havt fund í Íslandi o

Tað er ein framíhjárættur fyri Føroya Peda­ gogfelag at vera partur av NLS, tí tað hevur stóran týdning fyri okkum at fylgja við, hvat rørir seg innan peda­g ogikk og læru- og undirvísingarøkið í Norðanlondum, soleiðis at vit støð­u gt kunnu menna okkum og styrkja pedagogiska økið í mun til sam­ felags­­menning og broyting.

Tað er eingin loyna, at innan barnagarðsøkið eru vit í flestu førum langt aftan fyri onnur Norð­­an­lond, tá tað ræður um at síggja og fata barnagarðslívið sum ein týðandi part av lærings- og útbúgvingarlívinum hjá føroyskum børnum.

Avleiðingin av hesi ráðandi paradigmu innan barna­lív í barnagarði er, at politiskt raðfesta vit ikki fak­ kunn­leika, útbúgving og førleikamenning fyri peda­ gogar, eins og vit gera fyri eitt nú lærarar. Heldur ikki raðfesta vit sum samfelag at skráseta ella savna inn data um barnagarðsøkið og børn undir skúlaaldri, og vit hava tí eingi hagtøl at arbeiða við, tá vit tosa um ella viðgera børn undir skúlaaldri. Ábyrgdin av hesum liggur hjá hvørji einstakari komm­unu, og okkum vitandi er enn eingin kommuna, sum arbeiðir miðvíst við at skráseta og savna hagtøl á barnaøkinum. Tí er sera trupult fyri okkum at gjøgnum­skoða eitt nú demografiskar broytingar, sum fara fram í okkara samfelagi, og at veita eitt pedagogiskt tilboð sum rakar rætt. Við vitanini, sum hagtøl kundu veitt, hevði verið møguligt hjá kommununum at skipa økið betur við eitt nú førleika­menning og pedagogiskum amboðum til pedagogar og onnur starvsfólk.

45

Fyri at styrkja og menna læringspallin fyri børn 0-7 ár er okkara ynski, at myndugleikin, ið varðar av børnum undir skúlaaldri, fer at arbeiða fram ímóti eini fatan av barnalívinum, sum er nærri tengd at, hvussu vit sum samfelag fata formellu lærings- og undirvísingarpallin fyri børn 7 ár og upp. Tað er umráðandi, at vit knýta barnalívið undir skúlaaldur tættari at barnalívinum eftir skúlaaldur, tí arbeiði, sum verður gjørt áðrenn skúlaaldur, hevur týdning fyri, hvussu børn megna skúla- og útbúgvingarlívið upp á langt sikt. Barnagarðslívið leggur lunnar undir trivnað, menning og lærings­ møguleikar, tá barnið er komið í skúla.

ECEC – ein týdningarmikil partur av allari læringsleiðini ECEC stendur fyri Early Childhood Education and Care, sum á føroyskum kann týðast til: læring og umsorgan fyri smábørn, ella barnagarðs- og forskúlaøkið.

Talan er um skipað tilboð til børn frá føðing og fram til skúlabyrjan, har dentur verður lagdur á bæði: •

menning og læring (málslig, sosial, kenslulig og kropslig menning)

•

umsorgan og trivnað

•

spæl og sosialt samspæl

Fyrireiking til skúlagongd. ECEC fevnir um: Vøggustovur, barnagarðar, dagrøkt, forskúlatilboð og onnur pedagogisk tilboð til smábørn. Hugtakið verður nógv brúkt í altjóða gransking, útbúgving og politikki, serliga tá tosað verður um týdningin av góðum barnaárum fyri menning, javnrætti og læring seinni í lívinum.

ECEC er tætt knýtt at skúla og framtíðar lærings­ lívi hjá barninum, tí tað verður sæð sum fyrsta stigið í útbúgvingarskipanini. Endamálið er ikki at gera smábørn „skúlaklár“ við undirvísing, men at leggja eitt gott grundarlag fyri læring og trivnaði seinni.

Sambandið millum ECEC og formellari læring seinni í lívinum sæst m.a. í hesum: •

Málslig menning: Børn menna mál, samskifti og orðfeingi, sum eru týdningarmikil fyri lesing og læring í skúlanum.

•

Sosialar førleikar: Børn læra at samstarva, lurta, bíða eftir tørni og loysa ósemjur – førleikar, sum eru sentralir í skúlahøpi.

•

Læringsførleikar: Gjøgnum spæl og virksemi venja børn forvitni, hugsavnan, sjálvstøði og evnini at læra nýtt.

•

Kontinuitetur millum stovn og skúla: Nógv lond arbeiða við at gera skiftið frá barnagarði til skúla so trygt og samanhangandi sum møguligt.

46

•

Fyribyrging og javnrættur: Góð ECEC-tilboð kunnu stuðla børnum, sum hava tørv á eyka hjálp, áðrenn trupulleikar gerast størri í skúlanum.

leggja størri dent á málmenning frá byrjan. Í skúla­ høpi sæst, at børn hava eitt ov fátækt orðafeingi í dag. Skulu vit styrkja og økja um orðfeingið hjá børnum, so krevur tað, at vit fara í dialog við barnið og geva barninum atgongd til eitt stórt og breitt orðafeingi. Hetta krevur eina tilvitaða fakligheit, sum kann leggja arbeiðið til rættis, útinna, eftirmeta og tillaga so hvørt. Munurin millum Føroyar og hini norðanlondini er, at føroyskt er eitt so „lítið“ og tí eisini sárbart mál, og tí er alneyðugt, at vit leggja størri dent á málmenning og málbrúk.

Í nútímans pedagogikki verður ECEC tí ofta sæð sum ein týdningarmikil partur av allari læringsleiðini hjá barninum – ikki bara „ansing“, men eisini menn­ ing, læring og fyrireiking til lívið í skúla, útbúgving og samfelag sum heild.

Fakliga sterkir pedagogar eru ein týð­andi partur av einum framtíðar vælferðarsamfelag

Við størri fakligheit á staðnum fyribyrgja vit, at vit seinni mugu heita á serkunnleika og seta inn við eyka tímum og eyka ressursum rundanum børnini, sum seinni kemur at kosta kommunum og landi nógv í eykajáttan og játtan til serligan tørv.

Vit hava ikki siðvenju at hugsa barnagarðsárini sum lærandi eins og eitt nú skúlin, men leggja heldur dentin á umsorganarpartin og ansing­ar­­­partin sum eitt berandi grundarlag fyri barnalívinum áðrenn skúlabyrjan.

Samanumtikið eru Norðanlondini í NLS samd um, at fakkunnleiki og førleikamenning hjá pedagogum og lærarum er vegurin fram, skulu vit menna og styrkja okkara børn til virknar samfelagsborgarar í nútíðar- og framtíðarsamfelagnum.

Skulu vit tryggja øllum føroyskum børnum eina góða og mennandi lærings- og útbúgvingarleið, so mugu vit tryggja børnunum atgongd til peda­gogar og starvs­fólk, sum eru fakliga kvalifiserað til peda­ gogiskt arbeiði, og sum hava førleikar at skapa karmar fyri málsligari, sosialari, kensluligari og kropps­ligari menning heilt frá vøggustovu.

Fakliga sterkir pedagogar eru ein sera týðandi part­ur av einum framtíðar vælferðarsamfelag.

Føroya Pedagogfelag ynskir, og fer í framtíðini at arbeiða fyri, at vit í Føroyum leggja dent á ECEC, eins og okkara grannalond gera, og á henda hátt tryggja, at læringin hjá føroyskum børnum gerst samanhangandi og dygdargóð.

Eitt nú hava vit eina vaksandi avbjóðing við mál­ menning hjá børnum, bæði børnum við út­lendskum foreldrum og føroyskum børnum, tá tey hava stóra atgongd til tilfar við enskari talu. Vit síggja av­bjóð­ ing­ina heilt niður í vøggustovualdur, og tí eiga vit at 47

Sanna á Løgmansbø

Forkvinna í Føroya Pedagogfelag

Til Grønlands at viðgera týdningin av málmenning og móðurmáli í allari útbúgvingarskipanini Forkvinnan í Føroya Pedagogfelagi, Sanna á Løgmansbø, hevur verið í Grøn­ landi á altjóða ráðstevnu um móður­mál og málmenning. Ráðstevnan varp­a ði ljós á týdningin av at styrkja móður­ málið frá barnaárunum, og sam­bært Sonnu á Løgmansbø eigur arbeiðið við málmenning at verða raðfest longu í vøggustovu og barnagarði.

Í august 2019 boðaði amerikanski forsetin, Donald Trump, alment frá, at USA hevði áhuga í at keypa Grønland frá Danmark. Trump vísti á, at Grønland hevði stóran strategiskan týdning í Arktis – bæði hernaðarliga, trygdarliga og í sambandi við ráevni.

Bæði grønlendskir og danskir myndugleikar svar­aðu skjótt aftur, at Grønland “ikki er til sølu”. Tá danski forsætisráðharrin, Mette Frederiksen, kall­ aði hugskotið “absurt”, avlýsti Trump eina vitjan til 48

Danmarkar, og málið mentist til eina altjóða diplo­ matiska kreppu. Í Grønlandi hevði hetta stórar politiskar og sál­ar­ ligar avleiðingar. Nógvir grønlendingar kendu tað sum niðrandi, at eitt stórveldi tosaði um landið sum nakað, ið kundi keypast. Samstundis gav kjakið nýggja megi til sjálvstýris- og loys­ingar­ rørsluna. Fleiri grøn­lend­s kir politikarar hava undirstrikað, at framtíð Grønlands eigur at verða avgjørd av grønlendingum sjálvum – ikki av Danmark ella USA. Múte B. Egede hevur fleiri ferðir sagt, at “Grøn­ land er okkara”, og at landið hvørki skal vera danskt ella amerikanskt, men sjálvstøðugt á sikt.

Móðurmálið sum grundarlag undir menning Í norðurlendskum samstarvi hava vit viðgjørt støðuna við denti á børn, skúla og útbúgving. Í hesum sambandi skipaði IMAK, grønlendska lær­ a­rafelagið, saman við EI, ETUCE, NLS og UTNORD fyri eini "Education and Solidarity Summit" um týdningin av at kunna brúka sítt egna móðurmál í allari útbúgvingarskipanini – frá barnagarði til fólk­ askúla, miðnám og víðari útbúgving.

IMAK vildi við ráðstevnuni brúka styrkina í norð­ ur­lendska samstarvinum Nordiska Lærer­organisa­ tioners Samråd og UTNORD, eins væl og sterku altjóða felagsskapunum Education International og Euro­pean Trade Union Committee for Education, til at varpa ljós á stóru avbjóðingina, tey standa í.

Sum støðan er í Grønlandi í dag, kunnu grønlendsk børn ikki altíð tosa sítt móðurmál í allari undirvísing.

Hetta veldst ofta um, hvørt lærarin er grønlendingur ella dani. Í mongum førum eru lærarar og próv­tøku­ dómarar danskir og skilja ikki grønlendskt.

Tá børn og ung ikki sleppa at orða seg og menna seg á sínum egna móðurmáli, verða tey a­v­markað í at siga tað, tey hava á hjarta. Málið er okkara týd­ ningarmesta amboð at hugsa, samskifta og skapa samband við onnur. Uttan fríar málsligar ræsur verða menningarmøguleikarnir eisini avmarkaðir.

Lond úr øllum Norðurlondum luttóku, umframt umboð úr USA, Kanada, Hawaii, Mexico, Írlandi og Belgia. Fleiri framløgur vóru um arbeiðið við at menna og verja minnilutamál, sum hava verið undir trýsti frá størri valdsmaktum og mentanum.

Utnord – samstarv millum smáar tjóðir Í norðurlendskum samstarvi hava Ísland, Grønland og Føroyar skipað seg í samstarvinum Utnord.

Endamálið er at styrkja okkara felags áhugamál sum smærri tjóðir við øðrvísi fortreytum og minni politiskari tyngd í norðurlendska samstarvinum.

Føroyar kunnu til dømis ikki vera vertsland fyri NLS-samstarvinum, tí mett verður, at vit eru ov smá.

Hetta arbeiða vit miðvíst við at broyta. Í mai vóru vit tó so heppin at hýsa fundinum fyri “førskola” – samstarvinum um barnagarðsøkið – í Føroyum, tí Ísland lat okkum fáa sín verts­ leiklut. Tað varð eitt gott høvi hjá okkum at vísa, at vit væl megna at vera vertsland fyri norður­ lendskum fundarvirksemi.

Fyri okkum sum fakfelag hevur tað stóran týdning at fáa slíkt samstarv til Føroya. Tað er við til at lyfta og styrkja fatanina av pedagogiskari fakligheit í føroyska samfelagnum.

Málmenning byrjar longu í vøggustovuni Kjakið um týdningin av einum sterkum og væl ment­ um móðurmáli kveikti eisini kjak um føroyska málið og okkara egnu avbjóðingar.

Taka vit útbúgvingarskipanina sum dømi, byrjar hon longu í vøggustovuni, tá barnið fyrstu ferð trað­ kar inn á ein felags samfelagsligan leikpall.

Føroysk børn eru millum sjey og níggju tímar um dagin á dagstovni, meðan foreldrini arbeiða. Tí hevur tað avgerandi týdning, at vit hava væl útbúgvin fak­fólk í vøggustovum og barnagørðum, sum skilja, hvussu málmenning fer fram, og hvussu eitt sterkt móðurmál verður ment.

Samstundis er tað ein skipanarligur ójavni, tá børn ikki fáa somu møguleikar at læra og vísa sínar før­leikar vegna mál.

Málið er grundarlagið undir allari seinni læring, triv­naði og útbúgving. Tí eigur arbeiðið við mál­menn­ ing at verða raðfest og tryggjað við fakfólki heilt frá fyrstu árum barnsins.

Við ráðstevnuni setti IMAK sjóneykuna á, hvussu mál, samleiki og útbúgving hanga saman, og hvussu týð­andi tað er at styrkja grønlendska málið fyri at styrkja grønlendska fólkið.

Lesikanning av føroyskum næmingum, sum tær tríggjar Lydia Didriksen, Sissal M. Rasmussen og Turið Kjølbro gjørdu frá 2020-2022 vísa, at fleiri børn hava eitt ov avmarkað orðfeingi, og at lesiførleikin er 49

viknaður. Samstundis fyllir skermurin meira og meira í gerandisdegnum, og børn hava lættari atgongd til enskt tilfar enn føroyskt.

Hetta varð ein sera rørandi løta, og tað var týð­iligt, at stuðulin hevði stóran týdning fyri grøn­­­lendska fólkið.

Skulu vit venda hesi gongdini, mugu vit raðfesta málmenning nógv fyrr og nógv hægri enn vit gera í dag. Pedagogar hava eina lyklaábyrgd í arbeið­ inum við málstimbran og málmenning – bæði í vøggustovu og barnagarði.

Samhaldsfráboðan frá Føroya Pedagogfelag

Stuðulsgonga fyri Grønlandi Sum liður í at vísa samhaldsstuðul við Grønlandi skipaði IMAK fyri stuðulsgongu til grønlendska Lands­tingið í sambandi við ráðstevnuna.

Luttakararnir savnaðust uttanfyri HHE Hotel, og síðani varð gingið oman til Landstingið.

Uttanfyri Landstingið vóru røður hildnar, og fleiri lond bóru fram heilsanir og stuðul til grønlendska fólkið í stríðnum fyri rættinum til sjálvt at skipa sítt land og sína framtíð.

Felagsskapirnir EI, ETUCE, NLS og UTNORD bóru eisini fram kvøður.

Alt Landstingið kom út á trappuna at lurta, og bæði Jens-Frederik Nielsen og Múte B. Egede takkaðu fyri stuðulin.

Føroya Pedagogfelag stendur saman við Grøn­landi við hesi heilsan: “Grønland hoyrir grønlendska fólkinum til. Tað er ikki til sølu. Tað stendur ikki einsamalt.”

Vit ynskja at vísa okkara fulla og treytaleystu sam­kenslu og samhaldsstuðul við lærarum, náms­ frøðingum og teirra feløgum í Grønlandi.

Vit standa saman við tykkum í verjuni av grøn­ lendska fólkinum, grønlendska málinum, mentanini og rættinum til sjálvræði.

Virðing fyri fólki, mentan, søgu og uppruna­fólka­ rættindum má altíð standa omanfyri politiskt og búskaparligt trýst.

Vit síggja Grønland sum okkara granna, vin og systur­­fólk í Norðuratlantshavi. Tí standa vit lið um lið við grønlendskum lærarum og pedagogum – nú og í framtíðini.

50

51

Kundaportalurin Fá yvirlit yvir tíni inngjøld, tryggingar, váðastøði og íløgusamansetingar – skjótt og ómakaleyst

Lív.fo

Rita inn við samleikanum