Rassie Erasmus Foto: Gallo Images
Net vir jou Vrydag 20 November 2026 (op die rak tot Donderdag 26 November 2026) R35
Wie was die beste Bond? – bl. 11
Wêreldrugby raak nou Rassie-sisties bl. 2, 3, 24
SA skeer saam gek oor skorsing
In Dink:
Lesersbrief: In Latyn: Jammer politiek Wie waak oor kan nie op liefde bewakers, vra gebou word nie Willem Botha – bl. 3 – bl. 6
2
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Nuus
Raak aan Rassie, dan raak julle aan ons . . . STOKKE HOU DALK DIE LEISELS Mzwandile Stick, die senior assistent-afrigter van die Bokke, kan moontlik Saterdag die leisels in Erasmus se plek hou, word verneem. Stick, wat in spankringe “Stokke” genoem word, sal dan deur die Bokke se Ierse asisitent-afrigter Felix Jones bygestaan word. Teen druktyd was dit die “voorlopige plan”, uit Saru-kringe, nog nie bevestig nie. Ingeligtes wys daarop dat Erasmus steeds die hele week voor Saterdag soos gewoonlik met die Bokke werk. Victor Matfield, ’n voormalige Springbok-kaptein, glo die Springbokke se afrigtingspan is goed genoeg om sonder Erasmus se teenwoordigheid op wedstryddae voort te gaan.
Shanell Binedell shanell.binedell@diepapier.co.za
’N
Groot opwelling van steun vir Rassie Erasmus, die Springbokafrigter, het in Suid-Afrika en ook onder sommige buitelandse rugbypersoonlikhede losgebars nadat hy vir die derde keer deur Wêreldrugby uit sekere pligte geskors is. Te midde die steun van duisende ondersteuners en al die kwinkslae oor die situasie aanlyn, voer sommige ondersteuners ’n veldtog dat toeskouers Saterdag in Dublin, vir die Bokke se toetswedstryd teen Ierland, almal Rassie-maskers moet dra. “Is that not match-fixing? Is that not interfering with the outcome of the game?” Dít was Erasmus se vraag ná Suid-Afrika se naelskraapse nederlaag van 21-19 teen Frankryk. Die Springbok-afrigter het sy frustrasie uitgespreek oor 17 moontlike knie-afduikslae wat volgens hom nie deur die skeidsregter of televisiewedstrydbeampte uitgewys is nie. Hy het aangevoer dat 11 van die voorvalle minstens strafskoppe verdien het, terwyl drie moontlik geel kaarte kon regverdig. Erasmus het dit bevraagteken dat die TV-wedstrydbeampte nie dié voorvalle raakgesien het nie, of dit wel gesien, maar besluit het om nie op te tree nie. Dít was sy verwysing na moontlike wedstrydknoeiery, wat Wêreldrugby se ingryping ontlok het. Die beheerliggaam se onafhanklike paneel het bevind dat sy opmerkings die indruk geskep het dat wedstrydbeamptes bevooroordeeld was of die uitslag doelbe-
Mzwandile Stick Foto: Gallo Images
wus beïnvloed het. Erasmus is ingevolge Wêreldrugby se nuwe “Match Official Abuse Sanction Process”, wat in Julie ingestel is, met onmiddellike ingang vir ses internasionale wedstryde geskors. Die straf verbied hom onder
Rassie Erasmus Foto: Gallo Images
‘STRAFREGTELIKE IMPLIKASIES’ Prof. Steve Cornelius, die dekaan van die Universiteit van Pretoria se fakulteit regsgeleerdheid en ’n kenner op die gebied van sportreg, sê Erasmus het met sy verwysing na wedstrydknoeiery ’n ernstige grens oorgesteek. “Ek dink deur daardie woorde te gebruik, het hy rêrig die grense oorskry. [Dít waarvan] hy die skeidsregters beskuldig, kan ’n strafregtelike oortreding wees,” sê Cornelius. Hy wys daarop dat wedstrydkorrupsie ook regsgevolge kan hê. Volgens hom maak artikel 15 van Suid-Afrika se anti-korrup-
siewetgewing voorsiening vir vervolging in gevalle van wedstrydkorrupsie. Frankryk het volgens hom soortgelyke bepalings in sy sportwetgewing. “Om iemand tydens ’n perskonferensie van misdadige gedrag te beskuldig, is iets wat vir ’n afrigter heeltemal buite orde is.” Cornelius meen Erasmus moes, indien hy werklik vermoed het dat wedstrydknoeiery betrokke was, die bewerings deur die toepaslike kanale aangemeld en bewyse voorgelê het: “ ’n Mens kan nie daardie soort aantyging maak as jy nie
getuienis het om dit te staaf nie. As jy iemand van misdadige gedrag beskuldig, moet jy sê: ‘Hier is my bewyse waarop ek dit steun.’ ” Hy meen Erasmus se latere verduidelikings verander nie die erns van die oorspronklike woorde nie. Hoewel Cornelius Erasmus se opmerkings skerp kritiseer, beklemtoon hy dat die tugproses aan die beginsels van natuurlike geregtigheid moet voldoen. Dit beteken Erasmus moet die geleentheid kry om sy kant van die saak te stel en dat die besluit deur ’n onpartydige party geneem moet word.
meer om op wedstryddae af te rig, die stadion te betree, met spelers of die spanbestuur te kommuni-
keer, wedstrydbeamptes te nader of mediaverpligtinge na te kom. SA Rugby het intussen ’n volledige wangedragverhoor versoek sodat Erasmus die konteks van sy opmerkings kan verduidelik. Voormalige Springbokke, onder
SA RUGBY WAARSKU TEEN DREIGEMENTE SA Rugby het intussen ook sy stem by die groeiende kommer oor die reaksie op Erasmus se skorsing gevoeg en aanlyn dreigemente teen Wêreldrugbyamptenare veroordeel. Die beheerliggaam het in ’n verklaring gesê hy verwelkom sterk debat oor rugby, maar beklemtoon dat intimidasie, drei-
gemente en persoonlike aanvalle geen plek in enige sportsoort het nie. SA Rugby het ook gewaarsku teen die verspreiding van bespiegelings en inhoud wat met kunsmatige intelligensie geskep is en nie noodwendig met die feite, konteks of formele tugprosesse strook nie.
DAAN DINK EERDER AAN SY PLAAS Daan Human, die skrumafrigter van die Bokke, wou hom Woensdag nie by die herrie om Erasmus laat insleep nie. Hy is op ’n mediakonferensie om kommentaar gevra. Volgens hom stel hy nie belang in dinge weg van die veld af nie. Sy hoogtepunt is Woensdae wanneer skrums geoefen word en hy ’n voorlegging daaroor moet doen. Ook Saterdae is Daan Human belangrik “en verder dink ek oor die plaas”. Foto: Daniel Hlongwane, Volgens Human “interesseer die res my nie”. Gallo Images
Nuus
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
wie Corné Krige, Breyton Paulse en Naas Botha, bevraagteken daarenteen die erns van die straf. Krige meen Erasmus verwoord die frustrasie van ander afrigters wat nie openlik oor wedstrydbeamptes wil praat nie. Paulse beskou die skorsing as onbillik omdat Erasmus volgens hom nie behoorlik die geleentheid gekry het om sy saak te stel nie. Botha het in die potgooi Drop In gesê wedstrydbeamptes behoort nie bo kritiek verhewe te wees nie. Die skorsing stuur die verkeerde boodskap oor die verhouding tussen afrigters en wedstrydbeamptes. Talle waarnemers en joernaliste het egter ook die gifpenne vir Erasmus uitgehaal. Calum Crowe, die assistent-sportredakteur van die Britse Daily Mail, meen onder meer Erasmus is die “slegste van alle verloorders en het ’n verleentheid geraak wat die Bokke se aansien skaad”. Volgens hom het Erasmus ’n vervelige patroon van samesweringsteorieë as sy span verloor. Andy Daniel, die aanbieder van The Rugby Factory-potgooi, waarsku dat dit moontlik die begin van die einde van Erasmus kan wees en
VAN DIE MEMES
3
RASSIE WIL SAAM MET JOU KYK Erasmus is dalk vir ses wedstryde van die kantlyn geskors, maar dit lyk nie asof sy kreatiwiteit of humorsin daarmee saam gedemp is nie. Die Springbok-afrigter het ná die nuus oor sy skorsing op sosiale media aangekondig dat hy Saterdag se wedstryd vanuit sy hotelkamer gaan kyk – en ondersteuners genooi om virtueel by hom aan te sluit. “ ’n Mens kan óf sit en kla, óf die beste daarvan maak,” skryf Erasmus. Hy sê hy is nie lus om die wedstryd alleen te kyk nie en wil probeer om ’n virtuele kykpartytjie aan die gang te kry. Sy plan is om die televisie aan te skakel, sy skootrekenaar se kamera te gebruik en ondersteuners deur die webwerf watchwithrassie. com te laat inskakel.
“
’n Mens kan óf sit en kla, óf die beste daarvan maak. Ek is nie lus om die wedstryd alleen te kyk nie en wil probeer om ’n virtuele kykpartytjie aan die gang te kry. in Suid-Afrika kan voel “genoeg is genoeg”. Suid-Afrikaners het met humor
dat druk kan ontstaan dat hy ná die Wêreldbeker in 2027 aanbeweeg omdat rugbybase internasionaal en
in sosiale media op Erasmus se skorsing reageer. Volg die storie op ons webwerf, www.diepapier.co.za.
VEILING VAN DIE INSOLVENTE BOEDEL SE
649 GEWONE AANDELE (64,9%) IN SIBABALWE
PROPERTY GROUP (PTY) LTD 'n Unieke geleentheid om die insolvente boedel se 649 gewone aandele (64,9%) in Sibabalwe Property Group (Pty) Ltd, die houermaatskappy van Zascorite (Pty) Ltd, te verkry. BELANGRIK: Die veiling is slegs vir die aandele. Die grond en die notariële huurkontrak word nie direk verkoop nie. Bedrywige diensstasie geriefswinkel ERF 1 NDABAKAZI JUNCTION 41,8134 ha (≈ 41,8 ha)
Die perseel is by Ndabakazi Junction op die hoek van die N2 en R409 Ongeveer 11 km wes van Butterworth (Gcuwa) se sakekern en 21 km suid van Ngqamakhwe, in die voormalige Transkei.
PLEK: 3 WEMBLEY TERRACE, WEMBLEY, PIETERMARITZBURG, KWAZULU-NATAL
10 DESEMBER 2026 AANVANG OM 10:00 Danielle Hoskins
N2
Verdere ontwikkelingspotensiaal (onderhewig aan die vereiste goedkeurings)
VEILINGSDATUM:
NAVRAE:
R409
(Geregistreerde Eiendomspraktisyn)
082 801 6827 / 033 397 1190
LIVE-WEBCAST EN BIEDERREGISTRASIE: https://bidlive.maskell.co.za
danielle@maskell.co.za
Sale subject to conrmation. E&OE. NM10081225-PA201126
4
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
’n Week in die wêreld Eisenkot-bondgenoot word Israel-Speaker Die Israelse parlement het Matan en Eisenkot se partye het Sondag Kahana as Speaker verkies. vergader oor die moontlikheid Kahana is ’n bondgenoot om ’n eenheidsregering te skep, van die voormalige maar dit blyk net ’n militêre hoof, Gadi formaliteit te wees, Eisenkot, wat tot aangesien albei gesê volgende maand tyd het hulle moet prehet om ’n regering mier wees. Eisenkot te vorm om premier het ná die tyd gesê Benjamin Netanyahu Netanyahu is nie te vervang. geskik om ná meNetanyahu se diaberigte – dat sy Matan Kahana Foto: Likoed-party het bondgenote probeer Getty Images Ofir Katz as sy het om bedrog-bekandidaat beskikbaar gestel, werings teen LP’s te fabriseer maar het te min stemme gekry. – “vir ’n minuut langer” aan die Kahana (54) sou na verwagting hoof van ’n regering te bly nie. vinnig wees met die proses om Eisenkot het ook gesê hy sal baie van Netanyahu se besluite binnekort ’n kommissie van om te keer. Nie Netanyahu of ondersoek stig om ondersoek Eisenkot het ’n meerderheid in te stel na veiligheidsmislukin die Knesset in die Oktoberkings wat op 7 Oktober 2023 tot verkiesing verkry nie. Netanyahu Hamas se aanval gelei het. – AFP
Russell Brand: Boodskap ondersoek ’n Boodskap op sosiale media onthul dat hy na ’n tronk met van die komediant Russell Brand, laer sekuriteit verskuif is en saam wat geplaas is nadat hy weens met ander seksuele oortreders verkragting en seksuele aanranaangehou word. ding tronk toe gegaan het, was “Dit is ooglopend aaklig en “aaklig” en word word dringend ondersoek, het ondersoek. ’n woordvoerder “Ons verwag dat van die Britse daar opgetree sal premier gesê. word as bevind Laura Galword dat hy die reëls lacher, Brand oortree het,” het die se vrou, het amptelike woorddie boodskap voerder van premier Russell Brand Foto: AFP Andy Burnham gesê. voorgelees waarin hy sy “Gevangenes word onskuld betwis, in ’n video wat streng verbied om uitsprake te Sondag op hul YouTube-kanaal maak wat aan slagoffers lyding geplaas is. veroorsaak, en om met die media Die 51-jarige komediant en te praat word slegs in uitsonderakteur is verlede week 10 en ’n like omstandighede toegelaat; half jaar tronkstraf opgelê vir gevangenes kan nie hierdie reëls een verkragting en drie seksuele ontduik deur iemand anders hul aanrandings. kommentaar te laat publiseer In sy boodskap het Brand ook nie.” – AFP
Ruk stelsel reg vir werkloses – verslag Suid-Korea wil KI uit varsity-toets hou Suid-Korea sal duisende ekstra personeel ontplooi om knoeiery by van sy universiteitstoelatingseksamens te voorkom en moontlik strenger strawwe instel, het premier Han Seong-sook gesê. Dit kom nadat ’n individu erken het dat hy met kunsmatige intelligensie met die nasionale eksamen vir belastingklerke geknoei het. Die eksamen, wat net een keer per jaar geskied en as die Suneung bekend staan – word wyd beskou as die pad tot goedbetaalde werk en selfs beter huweliksvooruitsigte. Diegene wat knoei, kan vir tien jaar van die Suneung uitgesluit word. – AFP
In ’n sleutelverslag is ’n beroep op die Britse regering gedoen om welsynbetalings te hervorm en finansiële aansporings aan ondernemings te bied wat jongmense aanstel, om die land se jeugwerkloosheidskrisis op te los. Die ondersoek het ’n “volledige stelselherstelling” geëis oor hoe die staat reageer op 16- tot 24-jariges wat nie werk, of opgelei word nie. Tans is daar sowat ’n miljoen sulke jongmense in die land, met die verslag wat waarsku dat die syfer teen 2031 tot 1,27 miljoen kan styg. Die regering sal volgende jaar sy reaksie op die voorstelle uiteensit, gevolg deur konsepwetgewing. – AFP
EU wil Temu weer beboet Temu kan ’n tweede swaar boete van die Europese Unie (EU) op die lyf loop nadat hy die aanlynverkoper daarvan beskuldig het dat dit verbruikers nie teen die verkoop van onveilige artikels beskerm nie. Die EU het Temu in Mei met €200 miljoen beboet omdat dit die verkoop van onwettige produkte toegelaat het, onder meer gevaarlike babaspeelgoed. Nou sê die Europese Kommissie Temu oortree meer reëls onder die Digital Services Act (DSA) deur te versuim om “redelike, proporsionele maatreëls in te stel om die risiko te verminder dat onwettige produkte aangebied word”. Temu het gesê hy verskil “met respek” met die kommissie. Volgens die DSA kan boetes tot 6% van ’n maatskappy se totale wêreldwye jaarlikse omset beloop. Dinsdag se bevindings gaan oor die maatreëls wat Temu tref om EU-gebruikers te beskerm, terwyl die boete in Mei gefokus het op die versuim om ’n behoorlike risikobepaling te doen om te verstaan watter gevare die platform inhou. Die EU het ook gesê Temu se strafstelsel is nie ’n sterk genoeg afskrikking nie, met handelaars wat verskeie ernstige oortredings kan pleeg nog voordat Temu enige van sy winkels sluit. – AFP
Le Pen wil nie geld aan Oekraïne gee Marine Le Pen het gesê Frankryk sal geen verdere finansiële hulp aan Oekraïne verleen as sy volgende jaar as president verkies word nie, nadat sy Oekraïne se ambassadeur in Parys ontmoet het. Sy het gesê Frankryk sal bestaande verbintenisse nakom. Le Pen loop voor in peilings in die wedloop om volgende jaar pres. Emmanuel Macron op te volg. Sy is al gekritiseer oor vroeëre bande met Rusland, wat ’n ontmoeting in 2017 in Le Pen die Kremlin met pres. Wladimir Poetin ingesluit het, asook dat haar party ’n lening by ’n Russiese bank geneem het. Le Pen was gekant teen die inval, en by haar gesprekke in Parys met die Oekraïense ambassadeur, Wadim Omeltsjenko, het sy haar “onwankelbare steun vir Oekraïne sedert die begin van die konflik” duidelik gemaak: “Frankryk sal Oekraïne bly ondersteun deur skenkings van toerusting, humanitêre hulp en baie meer aktiewe diplomasie”. – AFP
Nuus
VSA-regter verwerp beperkings oor visums ’n Amerikaanse federale regter het Maandag ’n beleid van die Trump-administrasie ter syde gestel wat strenger beperkings sou gebring het op hoe lank buitelandse studente en joernaliste in die Verenigde State kan studeer of werk. Distriksregter Dennis Saylor het in sy bevel gesê die beleid was “wispelturig, ’n misbruik van diskresie en andersins nie in ooreenstemming met die reg nie”. Die nuwe visumregulasies sou in September in werking tree, maar is deur Saylor tydelik opgeskort – ’n stap wat die Trump-administrasie reeds by ’n hoër hof geappelleer het. Die regter se uitspraak spruit uit ’n geding wat die visumbeperkings betwis en teen die departe-
ment van binnelandse veiligheid ingedien is deur ’n koalisie van vakbonde wat universiteite, onderwysers en joernaliste verteenwoordig. Volgens die voorgestelde nuwe reëls sou buitelanders op studentevisums vir hoogstens vier jaar toegelaat word, waarna hulle om ’n verlenging sou moes aansoek doen. Internasionale studente is voorheen toegelaat om vir die duur van hul studie te vertoef. Buitelandse joernaliste sou tot verblyf van slegs 240 dae, of sowat agt maande, beperk word, maar kon vir verlengings van ’n soortgelyke duur aansoek doen. Tot nou toe kon hulle tot vyf jaar bly. – AFP
Glenn Close, Ridley Scott kry spesiale Oscars Die aktrise Glenn Close en die nooit die toekenning gewen nie. regisseur Ridley Scott het Sondag Die eretoekenning-Oscars, albei ’n ere-Oscar ontvang – die wat jaarliks deur die Academy of eerste goue standbeelde van hul Motion Picture Arts and Sciences dekades lange loopbane – by toegeken word, vereer rolprentbe’n weelderige gala wat die kendes vir hul bydraes tot die bedryf se elite bymekaargerolprentbedryf. bring het. Scott het sy eretoekenning Close (79) is in haar vyf van Matt Damon ontvang. dekades lange loopbaan “Dit is hoog tyd dat ons al agt keer vir Acadehom met ’n Academy my Awards benoem, Award in sy hand sien,” het onder meer vir haar Damon gesê. rolle in Fatal Attraction Die regisseur het nie en Dangerous Liaisons. die geleentheid by die Ridley Scott (88), Ray Dolby Ballroom in bekend om lokettrefdie hart van Hollywood fers soos Alien, Blade Glenn Close met bygewoon nie, maar het sy Runner en Gladiator, is haar Oscar. dankbaarheid in ’n vooraf al nege keer benoem, opgeneemde video betuig. Foto: Getty Images maar het ook nog – AFP
Beheer oor KI bekommer Kanada se Carney Die gebrek aan wêreldwye beheer ander deel dié mening – dat die oor kunsmatige intelligensie (KI) afwesigheid van enige wêreldwye hou ’n “enorme risiko” in en “dit is beheer vir KI ’n enorme risiko is,” al lank tyd” dat raamwerke ontwik- het die Kanadese leier gesê. kel word om dit in toom te bring, “Dit is (’n) enorme ekonomiese het Mark Carney, Kanarisiko, maar dit hou da se premier, gesê. (ook) biologiese Carney het die opgevare in en dit is ’n merkings op ’n mediarisiko vir demokrasie, konferensie by die Asiëmenswaardigheid (en) Stille Oseaan-beraad vir ander faktore,” het hy ekonomiese samewerbygevoeg. king-byeenkoms (Apec) Mark Carney Carney het gesê hy in die suidelike Chinese het sy standpunte tegnologiespilpunt Shenzhen reeds met China se pres. Xi Jinping gemaak. gedeel oor hoe so ’n raamwerk “Ons is van mening – en baie ontwikkel kan word. – AFP
Regter gee Trump datum vir BBC-getuienis ’n Amerikaanse regter het pres. verlenging van ’n vroeëre sperdaDonald Trump beveel om teen tum van 11 Desember gelas om aan 22 Januarie onder Trump en die BBC eed in sy lasterveldmeer tyd te gee om tog van miljarde vir die verhoor voor dollars teen die BBC te berei. te getuig. Trump het Albei partye moet die Britse uitsaaier teen 3 Mei gereed daarvan beskuldig wees vir verhoor. dat die BBC ’n dokuDie BBC het vir die Trump Foto: AFP mentêr misleidend voorval om verskonbewerk het om dit te ing gevra, maar ontken laat lyk asof hy geweld aangehits dat hulle Trump enige werklike het toe hy ondersteuners op 6 Jan- skade berokken het. uarie 2021 aangesê het om na die Trump eis ingevolge Florida-verAmerikaanse Capitol op te ruk. bruikersbeskerming minstens $5 Die Amerikaanse distriksregter miljard elk vir een lastereis en ’n Jeffrey T. Kuntz in Florida het ’n afsonderlike eis. – AFP
Nuus
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
Cyril ‘abdikeer; leef in parallelle wêreld’
“
’n Ernstige president sal nie nou daar (in Amerika) wees nie. ’n Ernstige president sal deel wees van die onderhandelinge hiér, die onderhandelinge dophou en daaglikse inligtingsessies ontvang.
Christiaan du Plessis, Jana Marx en Redaksie nuus@diepapier.co.za Cyril Ramaphosa het tou opgegooi as president en ANC-leier en is besig om te abdikeer. Só meen verskeie waarnemers nadat die oë gerek het oor Ramaphosa, wat te midde van intense koalisie-onderhandelings die pad gevat het na Silicon Valley in Amerika. Dat hy hom in die buiteland bevind terwyl sy party se leiers oor die beheer van Suid-Afrika se grootste metropole onderhandel, dui op ’n magsverskuiwing binne die ANC, meen prof. André Duvenhage, politieke ontleder verbonde aan die Noordwes-Universiteit. Duvenhage het destyds in Ramaphosa se eerste bewindsmaande groot opslae gemaak deur te sê daar is aktiewe planne in die ANC om Ramaphosa te ondermyn en te ontmag. Talle ontleders, wat dit toe betwis het, het hom daarna gelyk gegee. “Hierdie is ’n vorm van ’n paleisrewolusie. Ek lees hier ten minste die tekens van ’n paleisrewolusie,” meen Duvenage. Ramaphosa en ’n afvaardiging wat nagenoeg 300 amptenare, sakeleiers en lede van navorsingsinstellings en die tegnologiesektor insluit, besoek tans die tegnologiehub in Noord-Kalifornië om oor kunsmatige intelligensie (KI) te leer. Regeringsleiers sluit in Enoch Godongwana, die minister van finansies, en Parks Tau, die minister van handel, nywerheid en mededinging. Die ANC het in die plaaslike verkiesing vandeesmaand die grootste loesing van al die vername politieke partye by die stembus gekry, met steun wat van 45,6% in 2021 tot sowat 30,8% getuimel het – ’n verlies van byna 15 persentasiepunte. Duvenhage meen die president se besoek aan Silicon Valley dui daarop dat ’n linkse politieke groepering toene-
– Prof. William Gumede
Geordin Hill-Lewis Foto: Fani Mahuntsi, Gallo Images
afwesigheid het nie ’n negatiewe uitwerking op die party se koalisieonderhandelings nie.
Pres. Cyril Ramaphosa by Semafor se Silicon Valley and The World-konferensie in Kalifornië. Foto: AFP
mend die oorhand in die ANC se koalisiepolitiek kry, terwyl Ramaphosa se invloed op die party se koers afneem. Ramaphosa het egter onlangs ontken hy is van plan om te bedank. Volgens Duvenhage is die groepering veral in Gauteng besig om hom te herorganiseer
om beheer oor die metropole te verkry: “En daai koalisie is absoluut anti-DA en hy is anti-VF Plus . . . Dit gaan oor mag en dit gaan oor beheer. Daar’s voordele vir die ANC en daar is voordele vir ’n party soos ActionSA.” Matthew Parks, die parlemen-
ANC, ACTIONSA VERDEEL METRO’S Alle aanduidings is dat die ANC en ActionSA besig is om die koalisies in Gautengse metro’s tussen hulself, asook die MK-party en die EFF te verdeel, terwyl die DA grootliks uit die prentjie is. Geordin Hill-Lewis, DA-leier wat Donderdag as Kaapse burgemeester herkies is, sê aan Die Papier sy party is nie naby aan ’n koalisieooreenkoms met enige party in Johannesburg, Tshwane of Ekurhuleni nie. Dít terwyl Herman Mashaba, ActionSA-leier, volgens berigte gesê het al wat
5
nog kort, is handtekeninge om ’n ooreenkoms met die ANC te beklink. Fikile Mbalula, die ANC se sekretaris-generaal, sou Woensdag ’n mediakonferensie oor die onderhandelings hou, maar die mediakonferensie is vir die derde maal sedert verlede Vrydag uitgestel. Na berig word is ActionSA en die ANC reeds besig met die tweederonde-koalisieonderhandelings met die EFF en die MK-party oor die Gautengse metro’s voordat die eerste raadsittings teen volgende
week moet geskied. Die jongste voorstel is glo dat Mashaba burgemeester van Johannesburg word, en dat Nasiphi Moya van ActionSA weer as burgemeester van Tshwane verkies word. Die voorgestelde ooreenkoms behels glo ook dat die MK-party die adjunkburgemeesterskap van Johannesburg bekom en die EFF dié van Tshwane. Wat Ekurhuleni betref, sal die ANC glo die burgemeesterskap kry en ActionSA die posisie van adjunk.
têre koordineerder van die vakverbond Cosatu en ’n lid van die ANC se onderhandelingspan, meen egter Ramaphosa se
OP MOEDVERLOOR SE VLAKTE Die politieke ontleders Roland Henwood en prof. William Gumede meen Ramaphosa het bloot tou opgegooi weens die ANC se swak prestasie by die stembus. “Ek dink hy het belangstelling verloor. Hy abdikeer; hy abdikeer sy verantwoordelikheid as president van die ANC sowel as president van die land,” sê Henwood. “Ek wonder of dit nie dalk dieselfde is as met Phala Phala toe hy wou bedank omdat hy nie meer kans gesien het nie.” Gumede stem saam. “Dit lyk of hy in ’n parallelle wêreld lewe. ’n Ernstige president sal nie nou daar (in Amerika) wees nie. ’n Ernstige president sal deel wees van die onderhandelings hiér, die onderhandelings dophou en daaglikse inligtingsessies ontvang,” sê Gumede.
‘RNE NIE IN GEVAAR’ Prof. Dirk Kotzé, ’n politieke ontleder verbonde aan Unisa, meen sou die ANC besluit om nie met die DA op plaaslike vlak saam te werk nie, dit nie veel van ’n uitwerking op die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) sal hê nie. Hy meen die ANC en die DA is, minstens wat die RNE betref, afhanklik van mekaar. Volgens hom is Ramaphosa se buitelandse besoek logies en net deels die gevolg van die swak verkiesingsuitslag. Hy meen Ramaphosa se argument is reeds bekend dat ’n paradigmaskuif moet kom oor hoe om die ekonomie te ontwikkel om werkgeleenthede te skep, aangesien Suid-Afrika agter baie ander lande is wat die ontwikkeling van KI betref.
“Ek dink die boodskap is: Vat ’n klomp Suid-Afrikaners Amerika toe om hulle blootstelling te gee en om ’n boodskap aan die internasionale gemeenskap te stuur dat Suid-Afrika wil deel word van die ontwikkeling van KI om beleggings te lok.” Die Papier verneem van ’n hooggeplaaste bron in die DA dat daar reeds voor die verkiesing ’n informele verstandhouding tussen die twee partye was dat samewerking op nasionale vlak nie noodwendig plaaslike samewerking sal beteken nie. Volgens Kotzé sal die ANC ook glad nie daarby baat om die DA uit die RNE te skop nie, omdat dit die ekonomie van Suid-Afrika kan benadeel.
6
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Nuus
Moet jou wyksraadslid ook jou buurman wees? Kaylie Joubert kayliejoubert@diepapier.co.za
D
moet hê. Nabyheid aan die wyk is volgens hom deurslaggewend wanneer dit nie prakties moontlik is om die geskikste kandidaat binne die wyk te vind nie. “Die vereiste, ongeag waar die wyksraadslid woon, is dat hy of Wouter sy toeganklik vir inwoners is en Wessels, VF dat daar bewese diensbaarheid Plus-voorsitter. plaasvind.” Wessels waarsku dat ’n raadslid se woonadres nie noodwendig bewys hy of sy is beskikbaar nie. Hy verwys na gevalle waar raadslede in hul wyke woon, maar weens werkverpligtinge selde daar is, terwyl ander buite hul wyke woon, maar wel by inwoners betrokke is.
ie vraag of wyksraadslede binne die grense van die wyke wat hulle verteenwoordig moet woon Francois Bekker, ’n Elma Nel, die DA-raadsPriscilla is nie so eenvoudig soos wat dit voormalige DAlid vir Wyk 54 in die Pannell, die nuwe klink nie. raadslid in Tshwane. Moot in Pretoria. DA-wyksraadslid. Ingevolge Artikel 17(3) van die Wet op Plaaslike Regering: Munisipale Verkiesings hoef ’n wyksraadslid nie in die spesifieke wyk te woon nie, maar slegs as ’n kieser op daardie munisipaliteit se segment van die kieserslys geregistreer te wees. Sommige raadslede glo daar is voordele daaraan verbonde om self deel van die gemeenskap te wees, terwyl ander sê UIT DIE GEMEENSKAP, SÊ ANC ’n adres kan nie aan toewyding aan Bonnie Ramaila, die ANC se die wyk gekoppel word nie. woordvoerder, sê die ANC se Francois Bekker, ’n voormalige algemene uitgangspunt is “wyksDA-raadslid in Tshwane, meen die raadslede moet uit die wyke kom ideaal is dat ’n wyskraadslid binne waar die mense werklik woon”. die wyk woon, maar dit behoort nie Sy sê die ANC se raadslede ’n Stempunt in BUITEWYK BINNE OF NABY, SÊ VF PLUS ’n voorvereiste te wees nie. woon volgens haar kennis binne Queenswood, PrePriscilla Pannell, die nuwe Wouter Wessels, die VF Plus se “Ek dink dis ideaal, maar is nie hul onderskeie wyke, met enkele toria, op 4 NovemDA-wyksraadslid en wat in Capitalvoorsitter, sê sy party se beleid benoodsaaklik nie.” uitsonderings waar raadslede ber vanjaar. Foto: park in Pretoria woon, maar Wyk paal dat ’n wykskandidaat verkieslik weens veiligheidsredes moes trek Bekker het self twee termyne in Alet Pretorius, 1 – die Daspoort-, Hermanstad- en binne die betrokke wyk moet woon ’n wyk gedien waar hy nie gewoon nadat hul huise aangeval of afgeGallo Images Pretoria Gardens-omgewing – of ’n bewese verbintenis daarmee het nie. Volgens hom behoort brand is. verteenwoordig, stem saam dat ’n politieke partye eerder die afstand huisadres nie die bepalende faktor tussen ’n kandidaat se woning en RAADSLEDE SE VERGOEDING behoort te wees nie. die betrokke wyk in ag te neem as Sy woon ongeveer tien minute Wyksraadslede kan, afhanhet dus nie met die manier sorgfondsbydraes, mediese om streng op wyksgrense te fokus. van haar wyk af en sê haar begend van die munisipaliteit, waarop hulle verkies word, voordele, selfoontoelaes, “Jy gaan mos nou nie ’n swak trokkenheid by die Moot en haar derduisende rande per te doen nie, maar met hul selfoondata, amptelike kandidaat vat net omdat hy in die jare lange ervaring binne die party maand ontvang. amptelike pos binne die vervoervergoeding en wyk bly nie. As ’n raadslid nou net help haar om die gemeenskap se Volgens die 2025-’26munisipaliteit. toerusting vir amptelike buite die wyk bly en hierdie ou behoeftes te verstaan. vergoedingsraamwerk kan ’n Dié bedrag is egter nie gebruik insluit. gaan ’n verskil maak, dan vat jy “Dit gaan oor wat jou passie is.” gewone deeltydse raadslid se noodwendig die raadslid se Raadslede wat bykomende mos daai raadslid.” Pannell glo tegnologie en goeie jaarlikse vergoedingspakket werklike salaris of nettobevoltydse leiersposisies Hy waarsku dat partye moontlik kommunikasie stel raadslede van R290 653 tot R617 948 drag in die bank nie. Dit is beklee, soos burgemeester, goeie kandidate kan uitsluit indien in staat om probleme op te volg wissel. Dit is R24 221 tot die voorgeskrewe maksispeaker of lid van die hulle daarop aandring dat elke sonder om noodwendig fisiek by R51 469 per maand. mumvergoedingsperk. Elke burgemeesterskomitee, kan kandidaat binne die betrokke wyk elke voorval teenwoordig te wees. Deeltydse raadslede sluit munisipaliteit bepaal sy eie aansienlik meer kry. In ’n moet woon. Sy sê sy probeer ook persoonlik gewone wyks- en PR-raadsvergoeding binne dié perke. Graad 6-munisipaliteit kan opvolg wanneer inwoners prolede in, wat nie in voltydse Na gelang van die toedie maksimum jaarlikse BINNE DIE WYK bleme aanmeld. poste aangewys is nie. Die paslike reëls en munisipale vergoedingspakket vir ’n Elma Nel, die DA-raadslid vir Wyk “Ek is daar. Ek wil jou nie veronderskeid tussen deelbeleid kan voordele onder uitvoerende burgemeester 54 in die Moot in Pretoria, sê egter keerd help nie – ek wil jou reghelp. tydse en voltydse raadslede meer pensioen- of voortot R1 650 039 beloop. om in haar wyk te woon, gee haar Ek is dus daar en ek is bereikbaar.” ’n besondere begrip van die uitdagings waarmee inwoners daagliks te kampe het. Die vorming van nuwe koaDie probleem lê eerder by MIN TYD VIR KOALISIE-OOREENKOMSTE Nel vertel dat sy onlangs, te lisies ná die munisipale verdie politieke bestuur van die midde van waterprobleme in haar kiesing plaas politieke partye heid gegee om reeds vyf dae vergaderings – nie op ’n munisipaliteit. Sonder volwyk, self emmers water moes dra onder druk om ooreenkomlank koalisiegesprekke te voer verpligte sperdatum waarteen doende steun in die raad kan om haar wasgoed te was. ste te bereik voordat nuwe voordat die name amptelik partye ’n koalisie-ooreenkoms dit moeilik wees om ’n burge“Terwyl my inwoners sonder munisipale rade se politieke gepubliseer is. moet sluit nie. meester en ander politieke water sit, sit ek self saam met hulle leierskorps gevestig word. Volgens die wetlike Maar wat gebeur inampsdraers te verkies en ’n sonder water.” Prof. Dirk Kotzé, ’n politieke tydraamwerk moet dien partye nie daarin stabiele uitvoerende bestuur Sy sê dit is ’n groot verskil om inontleder, sê die Wet op die eerste raadsverslaag om ’n koalisie daar te stel. woners se probleme tweedehands Munisipale Strukture bepaal gaderings teen te vorm nie? Dit Kotzé verwys na vorige te ervaar en om self daardeur te dat die eerste vergadering 27 November gebeteken nie dat die gevalle waar politieke brandgaan. van ’n nuwe munisipale raad hou word. munisipaliteit se punte en die onvermoë om ’n Sy erken dit beteken nie dat binne 14 dae gehou moet word Kotzé sê die wet administrasie tot werkende raad daar te stel, raadslede wat buite hul wyke nadat die verkose raadslede maak nie voorsiening stilstand kom of dat ernstige gevolge vir muniwoon, noodwendig minder empatie amptelik verklaar is. vir ’n algemene verleng’n herverkiesing outosipaliteite ingehou het. ’n Prof. Dirk Kotzé of toewyding het nie. Die verkiesingsuitslae is ing bloot omdat polimaties volg nie. Herverkiesing is egter nie Foto: Facebook Dit kan wel moeiliker wees om op 8 November aangekontieke partye nie daarin Munisipale amptenadie onmiddellike of outomadie vertroue van inwoners te wen. dig, maar die name van die slaag om koalisie-ooreenkom- re, onder leiding van die tiese gevolg van mislukte Nel sê inwoners het haar verkose raadslede is eers op ste te bereik nie. Die wetlike munisipale bestuurder, bly koalisiegesprekke nie; enige aanvanklik bevraagteken omdat sy 13 November in die Staatstydraamwerk het egter betrek- verantwoordelik vir die daagverdere stappe sal van die in Mayville gewoon het terwyl sy ’n koerant gepubliseer. Dit het king op die samestelling van likse administrasie en voortomstandighede en toepaslike wyk in ’n ander deel van die Moot politieke partye die geleentdie nuwe rade en hul eerste gesette dienslewering. wetlike bepalings afhang. verteenwoordig het.
Nuus
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
WAT SÊ MC MINING? Werknemers wat vir skeidingspakkette kwalifiseer, kan nou daarvoor aansoek doen. ’n Konsultasieproses vir die herstrukturering van die maatskappy sal binnekort begin. Geen besluit is nog geneem oor verpligte afleggings nie. Die mynhuis is op die Johannesburgse aandelebeurs genoteer. Sy aandele word nou teen R2,45 verhandel. • Op 9 November het die mynhuis by die Kinetic Development Group om $8 miljoen aansoek gedoen. Die geld sal, na verneem word, nie gebruik word om die myn weer aan die gang te kry nie, maar vir die “herstrukturering” (sluiting) daarvan. Die mynhuis se ouditeurs het in die onlangse verlede herhaaldelik waarskuwings geopper. Elise Tempelhoff nuus@diepapier.co.za MC Mining, oftewel Coal Of Africa (CoAL), sê sy mynbedrywighede by Makhado in die Limpopo-kom het tot stilstand gekom – maar dis onduidelik wie gaan opdok vir die vernietiging wat in dié biodiverse bosveld aangerig is. Die Papier verneem MC Mining se werksaamhede is reeds op 1 Oktober gestaak. Dít is vyf dae voordat David Maynier, die minister van bosbou, visserye en die omgewing, die burgerlike gemeenskap se appèl teen die omgewingsgoedkeuring vir die mynhuis se Makhado-steenkoolmyn verwerp het. Kgaotsang Ngoepe, ’n woordvoerder van MC Mining, het begin November by navraag gesê al die myn se goedkeurings is “in plek” en met die appèl wat verwerp is, “kan die myn nou in volle produksie gaan”. Ngoepe het hierna op 10 November erken die myn is op 1 Oktober gesluit. Volgens hom is dit ‘n “tydelike besluit” totdat “oorbruggingskapitaal” van sy Chinese vennoot, Kinetic Development Group, verkry kan word. SKADE REEDS GEDOEN Die vraag bly egter nou: Wie gaan vir die verwoesting wat gelaat is, betaal? Die Makhado-myn – MC Mining se sogenaamde vlagskipprojek – het honderde hektaar bosveld oopgestoot. Verskeie kremetarte het ook in die slag gebly, het Lauren Liebenberg
Myn gekeer, maar omgewing vernietig
Só lyk dit nou aan die noordelike voet van die Soutpasberg. Daar is nou net swart gate waar bosveldbome, onder meer kremetarte, gegroei het voordat MC Mining (Coal of Africa) sy stootskrapers in November 2024 aan die noordelike voet van die Soutpansberg ingestuur het. Foto: Kinetic Development Group
van die nie-regeringsorganisasie Living Limpopo gesê. Sy het bygevoeg noudat MC Mining se Makhado-myn “tot stilstand gedwing is”, mag hy “nooit weer aan die gang kom nie”. Living Limpopo het ’n beroep op die Nywerheidsontwikkelingskorporasie (NOK) gedoen om nie meer “ ’n enkele sent van belastingbetalersgeld” in MC Mining se “swart mynput” te gooi nie. Liebenberg dring nou by die NOK aan om oop kaarte te speel oor waarom die staat dié projek help finansier het. Volgens inligting op die webblad van die Mohammed bin Salman, kroonprins van Saoedi-Arabië, wat in beheer is van die luukse Ekland Safari Lodge in die Limpopo-kom, dring nou by die departement van water en sanitasie daarop aan om te bepaal wie verantwoordelik is vir die besoedeling van die boorgate op die koninklikes se wildplaas. In ’n brief, wat in Die Papier se besit is, skryf Ekland se omgewingskonsultante, Core Environmental Services, aan die departement van water en sanitasie in Limpopo, die maatskappy Manupont (waaronder Ekland bedryf word), het, ingevolge hul waterlisensie, boorgate op die wildplaas getoets. Verhoogde vlakke arseen en mangaan is in die boorgate gekry. “Die verhoogde vlakke van
WAT SÊ LIVING LIMPOPO? “Waar eeue-oue bosveldbome en kremetarte gestaan het, is nou ’n reuse, swart steenkoolput. Kritieke biodiversiteitsgebiede, wat deur die regering self geproklameer is en deur Unesco onderskryf word, is vernietig.”
Liebenberg beskryf die MC Mining-projek as ’n “mislukte dobbelspel met ’n onvervangbare landskap. Ons het gewaarsku die projek gaan misluk. Ons het geweet dit gaan ’n verwoeste landskap agterlaat”.
Global Energy Monitor, het die NOK reeds meer as R240 miljoen in MC Mining se Makhadoprojek belê. Die Papier het ook navrae aan die NOK gerig, maar geen reaksie ontvang nie.
MEER OOR DIE MYN • Die mynhuis het op grond van ’n ooreenkoms met 12 boere, wat hul waterregte uit die Nzheleledam aan die destydse Coal of Africa verkoop het, ’n waterlisensie ontvang. Volgens Ngoepe
KROONPRINS SOEK OOK ANTWOORDE
vir gaste en werkers drinkbaar te maak. Die brief lui voorts die agteruitgang in die gehalte van die boorgatwater is nie net vir Manupont ’n bron van kommer nie, maar dit bedreig ook die waterverbruik van gemeenskappe op aangrensende plase en die Mudimelli-gemeenskap wat reg langs die (nou) verlate myn geleë is. Die Limpopo- Olifantsopvangsgebied (Locma), wat verantwoordelik is vir die afdwing van die waterwetgewing, het in ’n verklaring gesê dié entiteit is bewus van die klagtes oor die arseen- en mangaanbesoedeling van die boorgatwater. Locma is tans besig met ’n ondersoek en sal onafhanklike watertoetse laat doen. Belanghebbendes sal van die uitslae in kennis gestel word.
arseen en mangaan in die boorgatwater bedreig die welsyn van gemeenskapslede wat daarvan afhanklik is vir primêre gebruik. “Die enigste, buitengewone verandering in die omliggende omgewing, is die bedrywighede van die steenkoolmyn wat in 2024 begin het.” Core Environmental Services skryf hoewel konsultante nie die vinger na MC Mining kan wys nie, is dit opmerklik dat die watergehalte by Ekland drasties afgeneem het sedert die myn met sy bedrywighede begin het. Manupont moes nou noodgedwonge ’n omgekeerde osmose-suiweringsaanleg (reverse osmosis) oprig om die boorgatwater op die wildplaas
WAAR IS VHEMBE? Die Vhembe-biosfeer is die grootste van 10 soortgelyke biosfere in Suid-Afrika. Dit is ’n gebied van 30 700 km². Dit strek van die Shingwedzi-rivier in die Krugerwildtuin tot by Crooks Corner in die noorde. Die Limpopo vorm die noordelike deel van die biosfeer en sluit die Mapungubwe Nasionale Park in. Aan die weste is die Mogalakwenarivier. Dit sluit ook Blouberg en Makgabeng in die weste in. Die Soutpansberg vorm die suidelike grens van die biosfeer. MC Mining se Makhadomyn is geleë aan die noordelike hange van die Soutpansberg in die Vhembe Biosfeer-reservaat. Dié biosfeer word deur die Verenigde Nasies se organisasie vir onderwys, wetenskap en kultuur onderskryf. het CM Mining egter tot voor sy sluiting boorgatwater vir sy bedrywighede gebruik en geen water uit die Nzheledam nie. • MC Mining se Makhado-steenkoolmyn word beskou as die ankerprojek vir die omstrede Musina-Makhado- ekonomiese sone (MMSES), wat onder meer ’n massiewe staalfabriek, ’n behuisingskompleks, ’n hospitaal en skole insluit. • Die MMSES is ’n projek van die Limpopo-regering, in samewerking met die Chinese regering. Die projek kry groot teenkanting van omgewingsbewustes, onder leiding van Living Limpopo van Liebenberg.
VELE-MYN Werksaamhede by die omstrede Vele-myn, op die oewer van die Limpoporivier en ook een van MC Mining se steenkoolmyne in die Vhembe-biosfeer, het sedert 2013 telkens tot stilstand gekom. Dit is tans onder sorg en instandhouding. Dit het in 2010 onder kritiek deurgeloop omdat dit binne die buffergebied van die Mapungubwe Wêrelderfenisgebied begin is. Nadat die bestuur van die myn verskeie boorgate in die Limpoporivier gesink het, het die destydse departement van waterwese die myn met R9,2 miljoen beboet. Die myn is sedertdien in sorg en instandhouding.
Vir enige advertensienavrae, kontak ons asseblief: VRYSTAAT & NOORD-KAAP
Anche De Bruin 083 560 9184 anche.debruin@novusmedia.co.za
GAUTENG
Celeste Van Zyl 082 823 8442 celeste.vanzyl@diepapier.co.za
7
WESKAAP & KZN
Heidi Buchner 071 843 7932 heidi.buchner@diepapier.co.za
8
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Nuus
IN DIE NUUS Musk kap SA oor ‘rassisme teenoor wit’
Marx word uit die hospitaal ontslaan.
Marx: Saak teen 4 tot dán uitgestel Vier mans wat van die plaasaanval op Donovan Marx (50) aangekla word, het op 16 November hul borgtogaansoeke in die Ventersdorp-distrikshof laat vaar, terwyl ’n vyfde verdagte nou as staatsgetuie sal optree. Phindile Nomngcayi (30), Thomas Motlhangtlhong (27), Mothoka Mathipa (56) en Mokhema Maishane (53) het voor die landdros verskyn om borgtog te vra. Die groep word deur aanklagte van roof met verswarende omstandighede, poging tot moord, aanranding, asook besit van ongelisensieerde vuurwapens en ammunisie in die gesig gestaar. Lindiwe Mabasa, woordvoerder van die Nasionale Vervolgingsgesag, het gesê die mans het besluit om hul aansoek te laat vaar. Die landdros het die saak tot 15 Februarie 2027 uitgestel vir verdere ondersoek. Mabasa het bygevoeg dat vervolgers aanklagte teen ’n vyfde persoon laat vaar het nadat die regspan die saaklêers hersien het. “Ná ’n deeglike beoordeling van die saaklêer is bevind dat daar onvoldoende bewyse is wat een individu aan die beweerde misdrywe koppel,” het sy gesê. Sy het opgemerk dat hierdie persoon ingestem het om as ’n gewone staatsgetuie vir die vervolging te getuig. ’n Groep mans het op die oggend van 28 Oktober Marx se plaas, Syferfontein, tussen Ventersdorp en Potchefstroom, aangeval. Marx is met ’n skerp voorwerp gesteek en albei sy ore afgesny. Hy is verlede week ontslaan. – Lise Beyers, NovaNews
Elon Musk het Suid-Afrika daarbehoort te wees,” het Ramaphovan beskuldig dat dit “supersa gesê. Ramaphosa het Musk se rassisties teenoor wit mense begrip van die historiese ongeen Asiërs” is nadat pres. Cyril lykhede, wat deur Apartheid Ramaphosa die miljardêr gevra geskep is, bevraagteken. het om sy Suid-Afrikaanse worHy het aangevoer dat die tels te onthou. Ramaphosa het entrepreneur se agtergrond Musk ook gevra om tot die land en opleiding hom geleenthede se ontwikkeling by gebied het wat nie vir te dra. swart Suid-Afrikaners Musk het die beskikbaar was nie. opmerking Dinsdag “Hy verstaan nie (17 November) ten volle die omvang gemaak. Dit was in van wat die Apartreaksie op Ramaheidsbeleid aan phosa se opmerswart Suid-Afrikaners kings tydens ’n gedoen het nie,” het onderhoud met ABC Elon Musk Foto: AFP Ramaphosa gesê. News in Silicon Valley, Die woordewisseKalifornië. ling het ook hernieude aandag Dit kom te midde van ’n gevestig op die geskil oor Starvoortslepende meningsverskil link se pogings om die Suid-Afritussen die Suid-Afrikaanse kaanse mark te betree. regering en Musk oor die land se Musk het herhaaldelik kritiek transformasiebeleid. Daar is ook gelewer op Suid-Afrika se ’n geskil oor die lisensiëring van raamwerk vir breëgebaseerde sy satellietinternetmaatskappy, swart ekonomiese bemagtiging Starlink. (B-BBEE) en op lisensiëringsRamaphosa en Musk het nie vereistes vir telekommunikasie. op dié ampsbesoek ontmoet nie. Die miljardêr het aange“Ek wil ook met hom gesels voer dat die beleide teen hom oor die feit dat hy sy land moet diskrimineer omdat hy wit is. onthou. “As jy hier wil kom werk, moet “Dit is omdat, selfs al is ’n jy by die land se beleide inskamens ’n burger van ’n nuwe land, kel,” het Ramaphosa gesê. – jy steeds lojaal aan jou ou land Ishmael Mabena, NovaNews
Sunica Müller steeds in die waakeenheid Die 31-jarige Sunica Müller is reeds meer as ’n maand in die waakeenheid van ’n hospitaal in Kimberley nadat sy en haar man, Léhan (32, foto), in ’n motorongeluk betrokke was waarin hy dood is. Die ongeluk het op 6 Oktober sowat 5 km buite Olifantshoek gebeur, toe die Müllers se voertuig teen ’n vragmotor gebots het. Léhan is op slag dood. Jenni van der Merwe, Sunica se oudste suster, het kort ná die ongeluk op ’n WhatsApp-kanaal geskryf dat Sunica ’n ernstige
kopbesering opgedoen het wat tot bloeding en swelling van die brein gelei het. Die jongste breinskanderings toon ’n paar positiewe veranderinge, maar haar toestand bly steeds ernstig en sy het steeds breinswelling en komplikasies wat gereelde en noukeurige mediese sorg verg. Tydens die ongeluk het die Müllers nie ’n siekefonds gehad nie en ’n BackaBuddyveldtog is begin om te help met die delg van hospitaal- en mediese uitgawes. – Helena Barnard, NovaNews
Die 22 °-ligkrans hang oor die Wanderers-stadion in Johannesburg. Foto: Gallo Images
Son dra ’n krans van klein yskristalle in wolke Suid-Afrikaners het Maandag ’n ligkrans om die son gesien. Die verskynsel, wat as ’n ligte, sirkelvormige ring om die son sigbaar is, is nie bloot ’n mooi natuurtoneel nie, maar die gevolg van ’n interessante atmosferiese proses. Volgens Juandre Vorster, bekend as The Weather Hooligan, ontstaan ’n ligkrans om die son wanneer sonlig deur klein yskristalle in hoë wolke beweeg. Die yskristalle breek die sonlig en laat dit buig, soortgelyk aan die werking van miljoene klein prismas, wat die kenmerkende ring en soms subtiele reënboogkleure
tot gevolg het. Hoewel ligkranse dikwels met koue weer verbind word, beteken dit nie noodwendig dat koue toestande op grondvlak op pad is nie. Vorster verduidelik dat die yskristalle wat die verskynsel veroorsaak, hoog in die atmosfeer voorkom, waar temperature uiters laag is – selfs wanneer dit op die grond warm is. Die teenwoordigheid van so ’n ligkrans kan egter ook dui op vog en hoë wolke wat met ’n naderende weerstelsel of kouefront verband hou. – Kaylie Joubert en Franco Havenga
SA frons oor Mej. Suid-Afrika se ‘blik’ kroon Die nuwe Mej. Suid-Afrika, Tiyani Makamu, is Saterdag 14 November by die Sandton-konferensiesentrum in Johannesburg gekroon. Haar groot oomblik is egter kort ná die kroning deur ’n storm oor die voorkoms van haar kroon oorskadu. Die 27-jarige entrepreneur van Bronkhorstspruit in Gauteng is ook ’n kommunikasiespesialis. Tog het die gesprek ná haar oorwinning grootliks weggedraai van haar prestasie na die goudkleurige kroon op haar kop. Die kroon, wat op sosiale media met ’n goedkoop partytjiekroon vergelyk is, het kritiek ontlok omdat dit nie die bekende Mowana-kroon was wat vorige wenners gedra het nie. Die Mowana-kroon is deur die plaaslike juweliershandelsmerk Nungu Diamonds ontwerp. Die onderneming se borgskapsooreen-
Die kroon op die kop van die nuwe Mej. Suid-Afrika, Tiyani Makamu.
koms met Mej. Suid-Afrika is egter nie vir 2026 hernu nie. Die organiseerders het verduidelik dat Makamu se kroon slegs ’n tydelike seremoniële kroon is terwyl ’n nuwe amptelike kroon gemaak word. Hulle beplan om die publiek by die ontwerp daarvan te betrek. Die organisasie het erken dat dié plan voor die eindronde duideliker gekommunikeer moes word. – Shanell Binedell
Dié kusdorpe sukkel met lugbesoedeling
Vroeë aanduidings is dat petrolprys met meer as R2,50 kan daal
Suid-Afrika se luggehalte het die afgelope week kop onderstebo gedraai, met tradisioneel skoon kusdorpe wat ongesonde besoedelingsvlakke aangeteken het terwyl nywerheidsentrums skoon asem gehaal het. Volgens data van IQAir het Amanzimtoti suid van Durban ’n ongesonde piek van 188 op die lug-
Volgens die jongste middelmaanddata van die Sentrale Energiefonds (SEF) word verwag dat petrolpryse met meer as R2,50 per liter sal daal. Die jongste voorspellings dui aan dat 93-oktaan met ongeveer R2,56 per liter kan afneem en 95-oktaan kan met sowat R2,81 per liter daal. Dieselpryse word verwag om
Die Papier Die Papier word uitgegee deur Novus Media. KONTAK ONS nuus@diepapier.co.za lesers@diepapier.co.za REDAKTEUR Barnard Beukman
gehalte-indeks (LKI) bereik, gevolg deur Alexandra (130) en Durban se middestad (124). Daarteenoor het reën en gunstige wind berugte besoedelingsgebiede soos Middelburg (LKI 9) en Richardsbaai (LKI 11) “skoon” gewaai. Stellenbosch en Zwelitsha het hierdie week se skoonste lug met ’n lesing van 1 geniet. – Kaylie Joubert
ADVERTENSIES Jeannine van Zyl Bedryfsbestuurder jeannine.vanzyl@ diepapier.co.za Coleen Cilliers Advertensiebestuurder coleen.cilliers@ diepapier.co.za
VERSPREIDING Agentenavrae otdassistance@ onthedot.co.za HUISAFLEWERING 087 353 1291 diepapierintekening@ onthedot.co.za
VIND ONS BY
relatief stabiel te bly, met die 0,05%-graad wat moontlik met 35c per liter kan styg. Die 0,005%-graad kan boonop met ongeveer 4c per liter afneem. Die verwagte afname in petrolpryse word grootliks aangedryf deur ’n daling in internasionale oliepryse. Brent-ruolie het van ongeveer $118 per vat aan die be-
gin van November tot sowat $96 per vat gedaal, wat die koste van brandstofinvoer verlaag. Die swakker rand teenoor die Amerikaanse dollar werk egter teen die moontlike besparings. Die rand het onlangs onder druk gekom en verhandel teen ongeveer R16,95 teenoor die dollar. – Ishmael Mabena, NovaNews
PERSKODE Die Papier onderskryf die SuidAfrikaanse Perskode. As u meen ons het ’n fout begaan, kontak die nuusredakteur, Lucia Poolman, by lucia.poolman@ diepapier.co.za, of kontak ons ombudsman, George Claassen, by mediaombud@novusmedia. co.za, of 083 543 2471. Klagtes kan ook by die Suid-Afrikaanse persombudsman ingedien word by 011 484 3612 of enquiries@ ombudsman.org.za.
OUTEURSREG Die Papier is ’n lid van die Sirkulasieburo van Suid-Afrika. Die Papier word bestuur, gedruk en uitgegee deur Novus Media. Ingevolge Art. 12(7) van die Wet op Outeursreg 1978 mag geen berig, artikel of foto sonder verlof van die eienaar gereproduseer word nie.
Nuus
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
Berge en dale kom in ‘Die Toring’, sê nuweling Nichola Kaylie Joubert kaylie.joubert@diepapier.co.za As daar een ding is waarvoor Cassandra “Cazz” Fouché nie doekies gaan omdraai nie, is dit oor wat sy wil hê. Dié vurige junior ontleder in kykNET se dramareeks Die Toring weet hoe om haar man te staan, haar mense te beskerm – en defnitief hoe om dinge op haar manier gedoen te kry. Maar wanneer trouklokke begin lui, is selfs ’n vrou soos Cazz nie noodwendig voorbereid op alles wat ddie liefde na haar kant toe gooi nie. Nichola Viviers (23), wat dié borrelende karakter vertolk, weet immers ’n troue behels veel meer as net ’n mooi rok en ’n perfekte dag. En hoewel ’n ring nog nie aan haar vinger vonkel nie, het sy reeds ’n paar sterk menings oor hoe haar eie groot dag eendag sal verloop. “Ek is ’n plan-A-mens,” vertel sy. “Ek hou van beplanning, maar ek het glad nie geduld vir kommunikasie-administrasie nie. Om heeltyd te moet opvolg, e-posse stuur en fakture betaal, sal my mal maak. Ek weet nou al ek gaan ’n troubeplanner hê.” Sy het ’n reël waaroor sy geen kompromis sal aangaan nie: Niemand gaan haar voorskryf wie sy moet nooi of hoe haar troue moet lyk nie. Dit sal háár, wat Nichola is, se troue wees. “Nee, dit is my troue. Ek trou; los my uit.” Cazz deel hierdie eiewysheid van Nichola en dit maak haar Shanell Binedell shanell.Binedell@diepapier.co.za As sjokolade bekend is as die geneesmiddel vir ’n gebroke hart en medisyne vir fisieke kwale, kan ’n mens sekerlik die 59-jarige Hannes Snyman as ’n arts vir bykans alle kwale beskryf. Snyman is ’n apteker van Pretoria wat ná ’n vakansie in België saam met sy vrou ’n tweede liefde ontdek het: sjokolade. Wat voor hul vakansie in 2005 as ’n belangstelling begin het, het uiteindelik in ’n nuwe beroep en ’n eie onderneming ontwikkel. “Ek het eendag vir ons Belgiese vriende gesê ek wil leer om sjokolade en bier te maak, toe neem hulle my baie ernstig op,” vertel hy. Die bierplan het in die slag gebly, maar Snyman en sy vrou, Wenette, het toe sommer dadelik in Kortrijk, België, as sjokolateur gekwalifiseer. Hy is deur die Belgiese meestersjokolateur, Wim den Duyver, opgelei. Twee jaar later het hy hier op eie bodem sy eie onderneming, Snyman Sjokolateur, begin. Vandag word Belgiese sjokolade in ’n verborge hoekie en op die boonste verdieping van sy
9
Cazz en haar geliefde, Eben (Conradie van Heerden).
HAAR DEURBRAAK Die rol was ’n reusedeurbraak vir Nichola, wat ná haar dramastudie aan die Universiteit Stellenbosch in 2024 haar honneursgraad verwerf het. Viviers het in 2025 bekendheid verwerf as Wilmari Horn (Marelize se jonger sussie) in die bekroonde Silwerskermfees-fliek My f*k, Marelize! Ná ’n oudisieproses van sowat ses maande vir Die Toring was sy oortuig die oproep van haar agent sou slegte nuus bring. Toe kom die woorde: “Girla, jy’s geboek!” “Ek en my agent het net gegil. Ek dink nie ek het in daardie stadium besef dit beteken ek gaan ’n jaar lank werk nie.” En tussen al die lang skietdae, drama en stiletto’s het Nichola ook ’n onverwagte persoonlike ontdekking gemaak: Haar selfoonskermtyd was ’n skokkende nege uur per dag. lekker om te vertolk. Maar anders as haar karakter, wat nie skroom om iemand op sy plek te sit nie, erken Nichola dat sy ’n heel ander benadering tot liefde het. LIEFDE OP TV Cazz en haar geliefde, Eben (Conradie van Heerden), se trouplanne vorm ’n belangrike deel van die huidige storielyn in
“Ek was so skaam en geskok. Van daar af het ek besluit: Tot hiertoe en nie verder nie.” Sy het intussen tydsbeperkings op haar apps gestel en probeer doelbewus minder tyd op haar foon deurbring. Dit is ’n eerlikheid wat haar aanhangers waarskynlik sal waardeer, want hoewel sy besig is om haar voete in die vermaaklikheidsbedryf te vind, is Nichola nie onder die indruk dat sy alles reeds uitgepluis het nie. As sy een belangrike les by Cazz geleer het, is dit dat liefde alleen nie altyd genoeg is nie. “Jy moet eers binne jouself gaan kyk en daar dinge regmaak. Jy moet eers vir jouself water gee en saadjies plant om genesing te bring voordat jy liefde en sorg vir ander mense kan gee.” Die Toring. Hoewel die twee lief is vir mekaar, ontstaan ’n misverstand en uiteenlopende verwagtinge begin vorm. “Daar gaan baie berge en dale wees,” verklap Nichola, wat natuurlik versigtig is om nie te veel weg te gee nie.
Hannes Snyman in sy apteek in Pretoria. Foto’s: Shanell Binedell
Nicola Viviers (23) vertolk die rol van Cazz in Die Toring.
Die sjokoladefabriek in Pretoria.
Sjokolade: Hannes se voorskrif vir die soet lewe apteek in Waterkloof, Pretoria, gemaak en verkoop. Snyman wys graag vir jou presies hoe die proses werk vanaf sjokoladekorrels tot ’n unieke sjokoladeskepping. Die onderneming se produkte is ook by die Castle Walk- en Castle Ridge-apteke in Centurion beskikbaar, asook deur direkte en aanlynbestellings. Op die rakke is daar nie net gewone sjokoladeboksies nie. Tussen die handgemaakte
lekkernye pryk sjokolade-sokkerballe, trofeë en allerlei kreatiewe vorms, wat jy nie aldag raakloop nie. Vir Snyman is sjokolademakery meer as die smelt en giet van bestanddele. Hy beskou dit as ’n kunsvorm waarin noukeurigheid, kreatiwiteit en ’n liefde vir die produk hand aan hand loop. Elke stap verg aandag, maar een van die belangrikstes is “temperering”.
Die sjokolade word versigtig verhit en afgekoel om die regte kristalstruktuur te ontwikkel. Dit bepaal die glans, tekstuur en kenmerkende bros knak van die finale produk. Sy boetiekfabriek volg ook ’n benadering waarin varsheid voor ’n lang raklewe kom – die sjokolade word nie verder verwerk om die raklewe kunsmatig te verleng nie. Dit beteken die produkte het ’n korter raklewe, maar volgens hom is dit nie ’n probleem nie.
Die troue bied boonop ’n interessante nuwe dimensie aan ’n reeks wat bekend is om sy drama en intriges. “Dit is ’n perfekte oploop vir iets groot wat later kan gebeur. Sekere belange en emosies is aan ’n troue en die groot dag gekoppel.” Agter Cazz se groot mond en energie skuil ook ’n sagte hart. Nichola beskryf haar karakter as die gom wat die groep van vier junior ontleders bymekaar hou — ’n mamma-beer wat haar mense beskerm, maar ook nie bang is om hulle die waarheid te vertel nie. “Ons sjokolade staan nie sommer langer as twee weke op die rakke nie,” sê hy. Die onderneming voorsien ook sjokolade vir korporatiewe kliënte en troues en neem aan uitstallings deel. Snyman deel graag sy kennis met ander en bied klasse en demonstrasies aan jongmense wat daarvan droom om self sjokolateurs te word. Snyman Sjokolateur is boonop ’n borg van die Afrikaanse Kunstevereniging Pretoria en voorsien handgemaakte Belgiese sjokolade aan sertifikaatwenners. Snyman sê wel dit is beslis ’n nisberoep. “Ons is seker net so drie sjokolateurs in Pretoria, en ek weet van een in die Kaap.” Sy belangstelling in die apteekwêreld word nie deur sy suikertand oorskadu nie. Hy het ook sy eie produkreeks, Tala Health & Wellness, ontwikkel. Die reeks bestaan uit voedingsaanvullings wat op verskillende aspekte van welstand fokus, waaronder energie, stres, breingesondheid en hidrasie. Medisyne sal egter sy eerste liefde bly. En medisyne proe darem beter met ’n soetigheid daarby.
10
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Kos
Eet jou groente, en met smaak!
A
s daar nou een stryd is wat elke ouer goed ken, is dit om groente in hul kinders se lywe te kry. En om hulle te kry om eiervrug te eet, is regtig ’n wonderwerk! Vandag se gereg is propvol groente, en almal in my
huis smul daaraan. Dalk is dit die sappige frikkadelle, die geurige tamatiesous, of die feta en parmesaan wat ek bo-oor strooi, wie weet? Al wat ek wél weet, is dat ek graag vandag die resep deel, juis omdat dit een van my gunstelinggroentes bevat: eiervrug.
Karla Janse van Vuuren
INTERESSANTE EIERVRUGFEITE • Eiervrugte is tegnies bessies, met baie klein, sagte saadjies. • Hulle is deel van die sogenaamde “nightshade” familie of Solanaceae, net soos tamaties, aartappels en soetrissies. • Vanwaar die naam eiervrug? Vroeë variëteite wat in NoordAmerika, Brittanje en Australië verbou is, was klein, wit of geel en die vorm en grootte van hoendereiers – en dis waar die algemene naam vandaan kom! Alternatiewe name sluit ook in “brinjal” en “aubergine”. • Eiervruge bevat baie klein hoeveelhede natuurlike nikotien, want hulle behoort ook aan
dieselfde botaniese familie as tabak. Maar moenie opgewonde raak nie, jy sal tussen 9 en 18 kg eiervrugte moet eet vir die ekwivalent van die nikotien in een sigaret. • China en Indië is die grootste verbouers van eiervrugte, met 85% wat hul oorsprong daar het. • Gedurende die Renaissance het sommige Europeërs eiervrugte die “mal appel” genoem en geglo dat as ’n mens dit geëet het, gaan jy mal word, epilepsie of ’n veluitslag kry. – Bronne: veggiesfirst.com; producebites.com; ipm.org/ show/eartheats
Daar is net iets aan die murgsagte vlees en die helderpers vel van dié groente wat my gelukkig maak. Rigatoni is ook een van die lekkerste pastasoorte om te ge-
bruik. Dit is lekker groot buisies met diep groewe aan die buitekant wat help om sous kleefplek te gee. Só is elke mondvol propvol lekkerte.
FRIKKADELLE MET MEDITERREENSE GROENTE EN RIGATONI BESTANDDELE • 500 g beesmaalvleis • 2 e olie • 2 knoffelhuisies, geskil en fyngekap • 2 e gekapte vars basielkruid • 1 e gekapte vars oreganum • 1 eier, liggies geklits • 1 sny dag-oud witbrood, gekrummel • Sout en varsgemaalde swartpeper, na smaak • Olie vir braai Vir die tamatiesous: • 1 groot rooi ui, gekap • 1 groot knoffelhuisie, fyngekap • 2 x 400 g blikke geskilde, gekapte tamaties • 1 t klewerige bruinsuiker • 1 e appelasyn • Sout en varsgemaalde swartpeper, na smaak Groente: • Olie vir braai • 350 g murgpampoentjies, in ringetjies gesny • 300 g baba-eiervrugte, geskil en in kwarte gesny (of 2 groot eiervrugte, in blokkies gesny) Om voor te sit: • 300 g rigatoni-pasta, gaargemaak volgens die aanwysings op die pakkie en goed gedreineer • ½ k parmesaankaas, gerasper • 2 wieletjies ongegeurde feta, gekrummel
VINNIGE VYF
Het jy geweet met net vyf bestanddele, kan jy iets heerliks aanmekaarslaan? En as jy dalk een of twee ekstra bestanddele byvoeg, kan jy sommer maklik
METODE 1. Maak eerste die frikkadelle: Plaas die maalvleis, olie, knoffel, oreganum, basielkruid, eier en brood in ’n groot mengbak. Geur goed met sout en swart peper. Gebruik jou hande om alles goed te meng. Vorm frikkadelle so groot soos okkerneute, of groter, indien verkies. 2. Verhit die olie in ’n groot swaarboompan en braai die frikkadelle tot mooi bruin en gaar (voeg ekstra olie by indien nodig). Skep die frikkadelle met ’n gaatjieslepel uit en dreineer op kombuispapier. 3. Gebruik dieselfde pan en braai die uie en knoffel vir ’n paar minute saam. Voeg die tamaties, suiker en asyn by en verhit tot kookpunt. Voeg die murgpampoentjies by en laat prut vir sowat 20 minute oor matige hitte. 4. Gebruik ’n skoon pan en verhit die olie. Braai die eiervrugte tot goudbruin (voeg ekstra olie by as nodig). Skep met ’n gaatjieslepel uit en dreineer op kombuispapier. 5. Skep die frikkadelle en eiervrugte in die pan by die tamatiesous en verhit tot deurwarm. 6. Skep die gaar rigatoni in ’n vlak opdienskottel. Skep die tamatiesous, frikkadelle en eiervrugte bo-op. Strooi die parmesaan en feta bo-oor, garneer met vars kruie, en sit dadelik voor saam met ’n mengselslaai. – Resep aangepas uit een in die boek Maalvleis deur Karen Hart.
’n hele paar geregte skep. Vandag se basisresep bestaan uit die volgende vyf bestanddele: Eiers, rooi soetrissies, sampioene, spinasie, cheddarkaas. Met hierdie vyf bestanddele kan jy die volgende maak:
• 80 g sampioene van jou keuse, in dun skyfies gesny • 50 g beleë cheddar, gerasper • 40 g spinasie, grofgekap • ½ t sout • Varsgemaalde swartpeper, na smaak
OONDGEBAKTE FRITATTA MET ROOISOETRISSIES, SPINASIE, SAMPIOENE
METODE 1. Voorverhit die oond na 180 °C. Smeer ’n diep oondvaste pan van ongeveer 14 cm x 25 cm en voer uit met bakpapier. 2. Breek die eiers in ’n groot mengbak, en klits saam met sout en peper na smaak.
BESTANDDELE • 8 eiers • 2 rooisoetrissies, ontpit en in dun skyfies gesny
Frikkadelle met Mediterreense groente en rigatoni.
3. Giet die eiers in die voorbereide pan en sprinkel die soetrissies, sampioene en spinasie bo-oor. Laastens sprinkel jy ook die kaas bo-oor. 4. Plaas in die voorverhitte oond en bak 10-12 minute of tot net gestol en goudbruin om die kante. 5. Haal uit die oond en laat rus vir sowat 2 minute. Glip dit dan uit op ’n bord en sny in skywe om voor te sit. Heerlik as ’n ligte maaltyd saam met ’n groen slaai. – Resep van bbc.uk/food/ recipes.
Skandeer die QR-kode vir nog drie variasies op die resep: 1. Gevulde soetrissies 2. Kaas, sampioen en eierquesadillas 3. Spinasie-, soetrissie- en kaas-eiermuffins
eerste; in Rotten Tomatoes (94%) en The Guardian se top-5. 4. Skyfall (2012): Dit is in die 45ste plek van Empire se leserslys van die grootste flieks ooit (die hoogste van enige Bond-fliek), plus twee Oscars. 5. Dr. No (1962): The New York Times noem dit “die Bond-kenner se keuse”.
George Lazenby
Sean Connery
In meningspeilings wen een man dwarsdeur die jare: Sean Connery. In YouGov se Britse opname van 2017 het hy 27% gekry, teenoor Daniel Craig se 18% en Roger Moore se 13%. The Guardian se leserspeiling in 2012: Connery 46%, Craig 22%, Moore 12%. Selfs Radio Times se groot peiling in 2020 is deur Connery gewen. Amerikaners se smaak verskil effens: In ’n CBS News-op-
Timothy Dalton
Roger Moore
name van 2014 het Connery wel met 51% gewen, maar Pierce Brosnan (12%) was hul tweede keuse. Die konsensus is dus duidelik: Connery, Craig en Moore is die topdrie. Moore het met sewe flieks die meeste kere as Bond verskyn (Connery het ses amptelike flieks, of sewe as jy die nie-amptelike Never Say Never Again uit 1983 tel).
Wie was die beste Bond?
1. Goldfinger (1964): Die algemene wenner en byna altyd #1. Die fliek wat die Bond-formule gevestig het. Rotten Tomatoes gee dit 99%. 2. From Russia with Love (1963): Die kritici se ander Sean Connery-fliek; word dikwels die “spioenfliek” onder die Bond-flieks genoem. 3. Casino Royale (2006): Craig se
Die beste Bond-flieks
dinastie wat James Bond 60 jaar lank besit en bestuur het – ’n ooreenkoms aangekondig, waarna die ateljee in Maart 2025 volle kreatiewe beheer oor die reeks oorgeneem het van Michael G. Wilson en Barbara Broccoli. No Time to Die (2021) was dus dubbel geskiedkundig: Dit was Daniel Craig se vyfde en laaste Bond-fliek en die eerste keer in 25 flieks dat 007 werklik sterf.
Pierce Brosnan
Bronne: About Amazon; AP News; BBC News; Bookies.com; Box Office Mojo; CBS News; ComicBook; Deadline; Entertainment Weekly; Guinness World Records; Life of Bond; Oddschecker; Official Charts; Radio Times; Reuters; ScreenCrush; ScreenRant; Scripps News; Slashfilm; The Guardian; The Hollywood Reporter. Foto’s: Getty Images
September vanjaar gesê die eerste konsep is klaar, en dat hy “die karakter skryf, nie die akteur nie”. Die vervaardigers is Amy Pascal en David Heyman (sedert Maart 2025 in diens). Amptelik is daar nog geen uitreikingsdatum nie. Die BBC berig egter dat die fliek na verwagting in 2027 geskiet sal word en in 2028 in teaters sal uitkom, terwyl The Telegraph sê dit is moontlik op die vroegste 2028, maar meer waarskynlik 2029. Ander berigte dui op ’n moontlike première eers in November 2028.
Daniel Craig
Die volgende fliek (voorlopig net “Bond 26” genoem) het ’n swaargewig-regisseur: die Kanadees Denis Villeneuve, is in Junie 2025 aangekondig. Villeneuve, die man agter Dune, Blade Runner 2049 en Arrival, het gesê hy is ’n volslae Bond-aanhanger. Hy moet egter eers Dune: Part Three (Desember 2026) klaarmaak voordat hy voltyds op Bond kan fokus — een van die hoofredes hoekom die fliek eers laat sal uitkom. Die draaiboek kom van Steven Knight, die skepper van Peaky Blinders. Dit is al in Julie 2025 aangekondig. Knight het in
Wanneer kom die volgende fliek?
Vir die eerste keer in die reeks se 64-jarige bestaan is alles rondom James Bond gelyktydig nuut: ’n nuwe akteur, ’n nuwe regisseur, selfs nuwe eienaars. Sedert Dr. No op 5 Oktober 1962 in Londense bioskope begin wys het, het 25 amptelike Bond-flieks gevolg. Maar die grootste omwenteling het van die skerm af gekom: In Februarie 2025 het Amazon MGM Studios en die Broccoli-familie – die
Die nuwe Bond
Amptelik gesproke het die skrywer Ian Fleming se held, James Bond 007, net in 25 flieks verskyn. Die omstrede “nie-amptelike” Bond-fliek, Never Say Never Again, het in 1983 verskyn, met Sean Connery wat 12 jaar ná Diamonds Are Forever weer 007 gespeel het. Never Say Never Again is ’n
herverfilming van Thunderball deur Kevin McClory, wat die regte daartoe in ’n plagiaatgeding teen Fleming gewen het. Die titel verwys na Connery se eed om “nooit weer” Bond te speel. Vermaaklik genoeg het dit in dieselfde jaar as Roger Moore se Octopussy uitgekom — die destydse “Battle of the Bonds”.
25 flieks of 26 flieks?
Robert Douglas Thomas Pattinson is op 13 Mei 1986 in Londen gebore en het op 13-jarige ouderdom begin toneel speel. Sy eerste groot rol was as Cedric Diggory in Harry Potter and the Goblet of Fire (2005), maar as die bleek vampier Edward Cullen in die vyf Twilight-flieks (2008– 2012) het hy ’n wêreldwye tienerheld geword. Daarna het Pattinson hom in ongewone rolle herontdek en lof verwerf in onafhanklike flieks soos Cosmopolis, Good Time en The Lighthouse. Hy het as spioen in Tenet (2020) verskyn en die titelrol in The Batman (2022) vertolk. Vanjaar was hy in The Drama, die somertreffer The Odyssey en die riller Primetime te sien; in Desember volg Dune: Part Three. Hy is tans besig met verfilming van The Batman Part II. Pattinson is verloof aan die sangeres-aktrise Suki Waterhouse, met wie hy ’n dogter het. Hy is die sewende 007 en die eerste van die nuwe Amazon-era. “Om met 007 vertrou te word, is die eer van ’n leeftyd,” sê hy. Die Britse koninklike familie was gou met ’n geestige boodskap: “Welcome to His Majesty’s Secret Service, Mr Bond,” het Buckinghampaleis op amptelike rekeninge gesê — ’n knipoog dat Pattinson die eerste Bond is wat onder ’n koning sal dien. Onder beroemdes was die reaksie gemeng. Ralph Fiennes, wat M in die Craig-flieks speel, bely hy is nog “verlief” op Daniel Craig, maar glo Pattinson, ’n “fantastiese akteur”, sal goed wees.
Cullen, Edward Cullen
Sake
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Koalisiegesprekke gee die markte bewerasies Jana Marx jana.marx@diepapier.co.za
D
ie kans dat die DA die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) verlaat, is dalk nog skraal, maar die blote moontlikheid dat munisipale koalisiegevegte die nasionale regering kan ontwrig, maak beleggers reeds senuweeagtig. Só meen Johann Els, die hoofekonoom van PSG Finansiële Dienste. Die rand het Dinsdag naby sy swakste vlak sedert April verhandel, nadat dit die vorige week 2,3% teenoor die dollar verswak het. Volgens Reuters het die geldeenheid ook die eerste keer in sewe maande deur die R17/$-vlak gebreek. “Dis ’n geval van die risiko dat hulle padgee – nie noodwendig net hulle as party nie, maar die kommer dat die [nasionale] regering as ’n geheel meer onbestendig kan word,” sê Els. Die onsekerheid spruit uit spanning tussen die ANC en DA oor die bestuur van Gauteng se drie metro’s, en die moontlikheid dat ’n koalisieooreen-
koms tussen die ANC en ActionSA die DA uit die bestuur van Johannesburg, Tshwane en Ekurhuleni kan hou. Daar is ook sprake van ’n moontlike groter rol vir die EFF en MK-party, veral in Johannesburg. Hoewel die ANC en DA op nasionale en plaaslike vlak verskillende koalisievennote kan hê, bestaan kommer dat die spanning hul verhouding binne die RNE kan vertroebel. Oor die koalisiegesprekke, sê Maarten Ackerman, Citadel se hoofekonoom: “As dit na die linkerkant toe beweeg, gaan nie net die rand ’n pak slae kry nie, maar ook ons staatseffekte en baie van die goeie werk wat gedoen is en die resultate wat ons in terme van die fiskale verbetering en die beskouing van die kredietgraderingsagentskappe gesien het. Dit gaan alles onder druk kom.” Lisette IJssel de Schepper, die hoofekonoom van die Universiteit Stellenbosch se Buro vir Ekonomiese Navorsing, waarsku egter dat dit misleidend sou wees om al die roeringe aan plaaslike politiek toe te skryf. Oor die verswakking van die rand, sê sy: “Die dollar het ook
“
Ons moet natuurlik ook onthou dat dreigemente om uit die RNE te stap deel van die onderhandelingstrategie kan wees. – Lisette IJssel de Schepper
sterker geword namate verwagtinge oor Amerikaanse rentekoerse verander het. Dit plaas druk op ontluikende markte in die algemeen, en die rand is dikwels besonder sensitief vir hierdie internasionale bewegings.” Maar moenie die plaaslike politieke risiko onderskat nie, sê sy. “Die sterker dollar verduidelik ’n deel van die beweging, terwyl die koalisiegesprekke ’n bykomende bron van onsekerheid skep.” Wat Johannesburg betref, is daar darem ’n “teenwig”, sê IJssel de Schepper. “Enoch Godongwana (die minister van finansies) het reeds aangedui dat die nasionale tesourie, saam met die Ontwikkelingsbank van Suid-Afrika, aan ’n driejaarplan werk om die stad se finansies en dienslewering te stabiliseer, ongeag wie uiteindelik die burgemeester word.” Volgens Els en IJssel de Schepper het die DA se deelname aan die RNE sedert 2024 beleggersvertroue versterk. “Dit beteken nie dat alles perfek verloop het nie, maar daar was groter vertroue dat belangrike ekonomiese hervormings
kon voortgaan,” sê Ijssel de Schepper. “As die DA sou uitstap, verloor die bestaande koalisie sy parlementêre meerderheid en sal die ANC nuwe steun moet beding. Dit beteken nie noodwendig die regering val nie, maar dit sal aansienlike onsekerheid oor beleidskontinuïteit en die hervormingsagenda skep.” En dit kan redelik vinnig in die rand, effektemark en beleggersentiment weerspieël word. “Ons moet ook onthou dat dreigemente om uit die RNE te stap, deel van die onderhandelingstrategie kan wees.” Sy is minder bekommerd oor die kredietgraderingsagentskappe. S&P Global Ratings en Moody’s sal weer op 27 November aankondigings oor Suid-Afrika maak. Fitch Ratings volg op 11 Desember. “ ’n Koalisie-ooreenkoms gaan nie môre ons kredietgradering verander nie. Maar as politieke onstabiliteit op munisipale vlak uiteindelik die RNE ontwrig, die hervormingsagenda vertraag of beleggersvertroue ondermyn, kan dit mettertyd wel negatief vir Suid-Afrika se kredietvooruitsigte wees.”
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
Sake
R35 MILJOEN VIR SAMBA-LEDE EN 'N NUWE SELFOONTOEPASSING – SAMBA BIED SOVEEL MEER! Gisteraand was dit veel meer as net nog 'n Algemene Jaarvergadering. Dit was 'n viering van groei, sukses, gedeelde prestasies en 'n opwindende nuwe hoofstuk in Samba se geskiedenis. Mnr. Gerhard van Graan, Voorsitter van die Sambadireksie, het gisteraand tydens Samba se Algemene Jaarvergadering die nuutste resultate bekendgemaak en het nie teleurgestel nie. Die vergadering is gekenmerk deur goeie nuus, 'n aansienlike bonusuitbetaling en, as een van die groot hoogtepunte, die amptelike bekendstelling van Samba se splinternuwe selfoontoepassing. 'n Toekomsgerigte mylpaal wat wys dat Samba nie stilstaan nie, maar voortdurend ontwikkel om nóg meer waarde aan sy lede te bied.
WINSGROEI TEN SPYTE VAN UITDAGENDE EKONOMIESE OMSTANDIGHEDE Die afgelope finansiële jaar is gekenmerk deur uitdagende ekonomiese omstandighede, stygende lewenskoste en wisselende verbruikersvertroue wat steeds 'n invloed op SuidAfrikaanse huishoudings en ondernemings het. Ten spyte hiervan het Mnr. van Graan bekendgemaak dat die aankope deur lede die afgelope jaar 'n indrukwekkende R 886 miljoen bereik het. Mnr. van Graan het verder verslag gedoen dat Samba se
diverse wins vir 2026 R 5 425 706 beloop, wat 'n styging van 6,70% teenoor 2025 verteenwoordig. Samba onderskei hom van ander instansies met lojaliteitskaarte deurdat alle lede aandeelhouers van die Koöperasie is. Sodra 'n verbruiker by Samba as lid aansluit, ontvang die lid nie net kontant terug op sy/haar aankope nie, maar deel die lid ook in die diverse wins van die Koöperasie. Samba is een van Suid-Afrika se oudste en bekendste handelsmerke en bestaan alreeds 88 jaar. Samba-lede ontvang 'n kaart en betaal geen rente of transaksiefooie op aankope nie, ook geen maandelikse fooi nie, slegs 'n jaarlikse fooi. Aankope
13
ADVERTENSIE-ARTIKEL kan gedoen word by 27 500 landswye en plaaslike gekontrakteerde winkels. Sambarekeninge sluit aankope in vanaf die 16de van 'n maand tot die 15de van die volgende maand. Alle aankope gedoen gedurende die tydperk is eenmalig betaalbaar voor of op die 5de van die daaropvolgende maand. Jy verdien 'n kontantbonus in November deur jou Sambakaart te gebruik en jou rekening elke maand voor of op die 5de ten volle te betaal.
'N NUWE ERA VIR SAMBA – SPLINTERNUWE SELFOONTOEPASSING IS HIER! Riana Wessels, Hoof Uitvoerende Beampte van Samba, bevestig dat benewens die goeie finansiële resultate, een van die opwindendste aankondigings van die aand ongetwyfeld die amptelike bekendstelling van Samba se splinternuwe selfoontoepassing was. Soos in die jaarverslag aangekondig, het Samba hom daartoe verbind om vroeg in die
nuwe finansiële jaar sy digitale kommunikasie en dienslewering verder uit te brei deur onder meer 'n WhatsAppbesigheidskanaal en 'n selfoontoepassing bekend te stel. Gisteraand het hierdie visie 'n werklikheid geword! Met groot opgewondenheid is die nuwe Samba-toep amptelik aan lede tydens die vergadering bekendgestel. Dit is 'n belangrike mylpaal in Samba se digitale ontwikkeling en 'n verdere stap om lede se ervaring, gerief en toegang tot Samba se dienste te verbeter. Dit is veel meer as net die bekendstelling van nuwe tegnologie. Dit weerspieël Samba se verbintenis tot vernuwing, toeganklikheid en dienslewering wat tred hou met die behoeftes en verwagtinge van vandag se lede. Die boodskap is duidelik: Samba bou nie net voort op 88 jaar se geskiedenis nie, maar skep ook nuwe geleenthede vir die volgende geslag. Samba – Soveel meer vir jou!
LEDE DEEL IN DIE SUKSES Een van die hoogtepunte van die vergadering was ongetwyfeld die aankondiging deur Mnr. van Graan dat 'n bedrag van R 34 796 798 aan die lede toegeken word. Samba maak nie net wins nie, maar deel ook in die sukses met sy lede.
Samba Topbestuur: Van links. Mnr. JG Kriek ( Hoof Finansiële Beampte) Me R Wessels (Hoof Uitvoerende Beampte) Mev. EJ Traut (Hoof Operasionele Beampte) en Mnr. L de Jager (Hoof Databeampte).
Samba Direksie: Agter van links: Mnr. CJJ Coetzer, Mnr. DV Lamprecht, Mnr. DA Foster, Mnr. AJ O'Reilly. Voor: Mev. L Huggett (Onder-Voorsitter) Mnr. JG van Graan (Voorsitter) en Dr. ST Brynard. NM10076121-PA201126
14
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Shanell Binedell shanell.binedell@diepapier.co.za
S
uid-Afrikaanse koringboere se finansiële voortbestaan kom toenemend onder druk, met stygende produksiekoste, uitdagende klimaatstoestande en lae produsentepryse, wat die bedryf se volhoubaarheid bedreig. Graan SA waarsku veral produsente in die Swartland het ná verskeie moeilike seisoene min finansiële reserwes oor om verdere verliese te absorbeer. Vir sommige boere kan nóg ’n swak produksieseisoen ernstige gevolge vir die voortbestaan van hul boerderye inhou. Die waarskuwing kom te midde van Suid-Afrika se verwagte koringoes van ongeveer 1,79 miljoen ton vir 2026 – die swakste in agt jaar. Die derde produksieskatting van die Oesskattingskomitee, wat op 27 Oktober bekendgemaak is, plaas die oes op 1 789 220 ton. Dit is sowat 6,1% minder as die finale oes van 2025 en laer as die vorige raming. Die druk is ook sigbaar in die hoeveelheid grond waarop koring geplant word. Die beraamde oppervlakte onder koring is 487 500 ha – die kleinste sedert die 2015-’16-seisoen. Die verwagte gemiddelde opbrengs van 3,67 ton per hektaar is eweneens die laagste in agt jaar. Die Wes-Kaap, Suid-Afrika se belangrikste koringproduserende provinsie, is besonder kwesbaar vir ongunstige weersomstandighede. Die verwagte gemiddelde op-
Heinrich Kruger BATEBESTUURDER
Dit is tyd vir moue oprol. Dit beteken om aan die werk te spring en te begin doen. Die gesegde is ’n pragtige Afrikaanse uitdrukking wat kom uit ’n tyd toe kantoormense langmouhemde, baadjies en dasse gedra het en werkmense met kortmouhemde gewerk, of hul lang moue opgerol het sodat dit nie vuil word wanneer hul hande van harde werk vuil sou word nie. Na berig word, het Anton Bredell, Wes-Kaapse LUR vir plaaslike regering, ná die afgelope verkiesing gesê die fokus moet nou skuif na die verantwoordelikheid om te regeer en gemeenskappe te dien. Dis ’n pragtige benadering en ek vereenselwig my heelhartig daarmee. Dis tog waarvoor ons
Sake
Koringoes: Swak opbrengs kan boerderye knak Foto: Adobe Stock
brengs in dié provinsie is ongeveer 2,65 ton per hektaar – aansienlik laer as die geraamde gelykbreekopbrengs van 3,2 ton per hektaar in die Swartland en 3,56 ton per hektaar in die Overberg en SuidKaap. Dit beteken talle produsente sal moontlik nie genoeg opbrengs realiseer om hul produksiekoste te dek nie. Boere, wat weens swaar reën hul lande ’n tweede keer moes beplant en bemes, sit boonop met bykomende uitgawes, wat nie noodwendig in die aanvanklike gelykbreekberekeninge verreken is nie. Die Buro vir Voedsel- en Landboubeleid (BFAP) se produksiebe-
3,6 t Die verwagte gemiddelde opbrengs van 3,67 ton per hektaar is die laagste in agt jaar.
grotings wys hoe vinnig dié koste druk op boerderye plaas. Oorhoofse koste het van gemiddeld 28% van direkte koste voor 2010 tot 46% oor die afgelope drie jaar toegeneem. Dit beteken ’n groter deel van boere se inkomste gaan na uitgawes wat nie direk met die produksie van koring verband hou nie. ’n Produksiebegroting vir droëland-koring in die Suidelike Swartland toon dat bemesting alleen sowat R3 507 per hektaar beloop. Onkruiddoders beloop R1 639, saad R832, brandstof R727 en swamdoders R647 per hektaar. Die
Dit is tyd vir moue oprol as kiesers belasting, heffings en dienstefooie betaal. Ek hoop van harte Bredell se oproep sal ter harte geneem word deur die verkose raadslede en die amptenare wat deur hulle aangestel word. Ons praat immers van ons swaarverdiende inkomste wat uit ons beursies gaan vloei, asook die handhawing van ’n gesonde ekonomiese klimaat in ons land, tot voordeel van al ons landgenote. Alle geldsake verg omvattende en deeglike beplanning en voorbereiding wat niks sal help as die aksie om dit in werking te stel en deurlopend te bestuur, nie volg nie. Daar was eens ’n bekende radio-advertensie van ’n sigaretmaatskappy wat gelui het: “Ná aksie, satisfaksie . . . !” Ek is nie ’n roker nie en wil dus noem dat
MY BEURSIE SE LEWE baie mense se pogings tot aksie niks anders is as oëverblindery nie, wat soos mis voor die môreson verdwyn. Maar wanneer ’n mens deeglik beplan en voorberei het, jy jou moue opgerol en tot aksie oorgegaan het en jy deurlopend daarmee volhou, dan smaak ’n mens uiteindelik die bevrediging van sukses. Die sentrale regering, provinsies en plaaslike owerhede se
begroting gebruik ’n opbrengsaanname van 3,3 ton per hektaar en ’n berekende netto plaashekprys van R5 249 per ton. Hoewel dit ’n modelbegroting is en nie elke boer se werklike uitgawes weerspieël nie, wys dit hoe groot die aanvanklike finansiële verbintenis is voordat ’n oes eers gerealiseer het. Volgens Graan SA is die probleem egter nie net hoeveel koring geproduseer word nie, maar ook hoeveel produsente daarvoor betaal word. BFAP-navorsing toon dat Suid-Afrikaanse koring in die 2024-’25-seisoen ’n hoër gemete bak- en maalwaarde as vergelykbare ingevoerde koring gehad het. Tog was die gemiddelde plaaslike produsenteprys sowat R700 per ton laer as die gemiddelde invoerprys. Die kleiner plaaslike oes kan Suid-Afrika se afhanklikheid van ingevoerde koring verder vergroot. Volgens die departement van landbou moes die land in die 2025-’26-bemarkingsjaar na raming sowat 1,74 miljoen ton invoer – ongeveer 49% van sy koringbehoefte. Wandile Sihlobo, ’n landbouekonoom by Agbiz, verwag koringinvoer kan in die 2026-’27-bemarkingsjaar tot ongeveer twee miljoen ton styg. Dit plaas plaaslike produsente onder verdere druk, aangesien internasionale pryse, die wisselkoers en vervoerkoste ook ’n rol in die plaaslike mark speel. Richard Krige, die voorsitter van Graan SA, sê die voortbestaan van die bedryf verg ’n gesamentlike reaksie van produsente, finansierders, landbou-ondernemings, insetverskaffers en beleidmakers.
verantwoordelik met die openbare geldsake van die kwynende belastingbetalers sal werk. ’n Mens kan planne beraam, prentjies en voorleggings maak rekord tot dusver van finansiële en bemarkingsmateriaal die bestuur en dienslewering laat wêreld instuur tot jy blou is in veel te wense oor en is kwalik ’n die gesig. Maar as dit nie deur voorbeeld vir enige kieser om te aksie in werklikheid omskep volg. Die Wes-Kaap is relatief ’n word nie, was dit ’n vermorsing skrale uitsondering op die reël. van tyd en geld. Ek sê relatief, want dit Jy het niemand se help nie om jouself toestemming nodig teenoor misluktes te om jou persoonlike meet en dan jouself begroting só te beplan op die skouer te klop dat jy minder bestee nie. Uitnemendheid as wat jy verdien nie. verg deeglike beplanDie beplanning gaan ning en dan buitengejou egter niks help as jy wone werkvermoë en Anton Bredell dit nie deurlopend toepas diensbaarheid om bo nie. Jy sal die voordeel daarvan jouself uit te styg. redelik gou begin ervaar en Ons owerhede, verkose verteenwoordigers en amptenary sukses lei tot volharding en toenemende sukses omdat jy jou is veronderstel om voorbeelde moue opgerol het en die hand te wees vir die geslag wat hulle sal opvolg. Hopelik sal Bredell se aan die ploeg geslaan het. oproep dinge verander sodat ons • Kruger is die besturende direkteur van Kruger Internasiojeug in die voetspore kan volg van ’n ouer garde, wat van nou af naal, Bate- & Welvaartbestuur.
Geklassifiseerd
Vrydag 20 November 2026 Die Papier
15
T21368/1997 FORM JJJ
FORM 2 NOTICE OF INTENTION TO APPLY IN TERMS OF SECTION 96 OF THE ACT FOR A LICENCE NORTHERN CAPE GAMBLING & LIQUOR ACT, 6 of 2024 Notice is hereby given that it is the intention to lodge the abovementioned application, particulars of which appear hereunder, with the Northern Cape Gambling and Liquor Board. Municipality: Nama Khoi Full name, street and postal address of applicant: Eunice Cecily Cloete Residential address: 55 Meyer street, Carolusberg, Northern Cape, 8247 Postal address: 55 Meyer street, Carolusberg, Northern Cape, 8247 Kind of licence applied for: LIQUOR STORE Kind of liquor to be sold: All kinds of Liquor. Name under which business is to be conducted and full address of premises: Carolusberg Drankwinkel, situated, 55 Meyer street, Carolusberg, Northern Cape, 8247. Extra itemst o be sold (section 4(5)(a) and (b)): Permission to sell extra items.
ERF 2608 THEESCOMBE Form JJJ LOST OR DESTROYED DEED Notice is hereby given in terms of Regulation 68 of the Deeds Registries Act, 1937, of the intention to apply for the issue of a certified copy of DEED OF TRANSFER NO. T64438/ 2012CTN passed by YVETTE NOTHNAGEL, Identity No. 650619 0164 08 7, Married out of community of property in favour of ANTONIA GRAHAM PEACE, Identity No. 590209 0089 08 9, Unmarried in respect of certain ERF 2608 Theescombe, in the Nelson Mandela Bay M e t r o p o l i t a n Municipality, Division of Port Elizabeth, Province of The Eastern Cape which has been lost or destroyed. All persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds: EASTERN CAPE at QONCE within two weeks after the date of the publication of this notice. Dated at Port Elizabeth on the 10 November 2026. GREYVENSTEINS INC. 104 Park Drive Central Port Elizabeth E-mail. ida@ greyvensteins.co.za Tel. 041 501 5515 Ref. MAT164671
ST4602/2010 FORM JJJ LOST OR DESTROYED DEED Notice is hereby given in terms of regulation 68 of the Deeds Registries Act, 1937, of the intention to apply for the issue of a certified copy of Deed of Transfer ST4602/2010 passed by The Master Representative in the Estate late JOHANNA SUSANNA PRETORIUS estate number 1601/2010 in favour of ADRIAAN ALBERTUS PRETORIUS Identity Number 5610235057081 in respect of certain: A Unit consisting of Section No. 4 as shown and more fully described on Sectional Plan No SS45/1992 in the scheme known as VUURLELIEHOF in respect of the land and building or buildings situated at Bloemfontein (Extension 39) Mangaung Local Municipality of which section the floor area, according to the said sectional plan is 63 (sixty three) square metres in extent and; An undivided share in the common property in the scheme apportioned to the said section in accordance with the participation quota as endorsed on the said sectional plan, Held by Deed of Transfer ST4602/2010 which has been lost or destroyed. All interested persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds: Free State at Bloemfontein, 85 Nelson Mandela Drive, Bloemfontein 9301 contact details (051) 403 0300, within two weeks from the date of publication of this notice. Dated at CAPE TOWN 10 November 2026 APPLICANT: LC LAMBRECHTS-BOTES c/o DTL INC ADDRESS: 15 Wilcocks Road, Noordhoek, Bloemfontein EMAIL: lerina@dtllaw.co.za CONTACT: 051 433 1415
3% 74$ -:A <4!:A?
":>:;446 "A9?2644:(
0##! ":A A,7#A?4$; 44$6%$ A67A 'AA7 ;AA$ 81. #@ ;A7A$ &44$"A6:7= :$ ;AA$ 85/*+ &#' -12#'0. 53+ 4+$' *%0#!114/' !3'014,. $$$.(#'212#'0.)3."1
T15603/2003 LOST OR DESTROYED DEED
T15374/2007CTN FORM JJJ LOST OR DESTROYED DEED
Notice is hereby given in terms of Regulation 68 of the Deeds Registries Act, 1937, on intention to apply for the issue of a certified copy of Deed of Transfer No T15603/2003 Passed by SYBRAND BAREND BREDENKAMP, Identity Number 4509145058083 and SUSARA WILNA BREDENKAMP, Identity Number 5002200077080, in respect of certain PORTION 19 OF ERF 2682 PARYS DISTRICT PARYS PROVINCE OF FREESTATE IN EXTENT 1071 (ONE THOUSAND AND SEVENTY ONE) Square metres HELD BY Deed of Transfer Number T15603/2003, which has been lost or destroyed. All persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds at Bloemfontein situated at Nelson Mandela Drive, Bloemfontein 9928, within 2 weeks after the date of publication of this notice.
Notice is hereby given in terms of regulation 68 of the Deeds Registries Act, 1937, of the intention to apply for the issue of a certified copy of Deed of Transfer Number T15374/2007CTN passed by JOHN WILLIAM McKAY Identity Number 711011 5434 08 6 Married out of community of property in favour of KEVERN GRANT FARLEY Identity Number 661213 5101 08 3 Married out of community of property in respect of 50% (FIFTY PERCENT) SHARE IN ERF 36 LORRAINE IN THE NELSON MANDELA BAY METROPOLITAN MUNICIPALITY DIVISION OF PORT ELIZABETH PROVINCE OF THE EASTERN CAPE which title deed has been lost or destroyed. All interested persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deed: EASTERN CAPE at QONCE within two weeks from the date of publication of this notice.
DATED AT PRETORIA THIS 03RD DAY OF NOVEMBER 2026 APPLICANTS SYBRAND BAREND BREDENKAMP Identity Number 4509145058083 and SUSARA WILNA BREDENKAMP Identity Number 5002200077080 PME INCORPORATED 23 Sandra Road, Ballito, 4420 Contact Number: 032 964 2027
Dated at PORT ELIZABETH on 16 November 2026 WYNAND DU PREEZ (Curator Bonis) 73 6th Avenue, Newton Park, Port Elizabeth christo@cm-law.co.za 041-3640171
Notice is hereby given in terms of regulation 68 of the Deed Registries Act, 1937, of the intention to apply for the issue of the certified copy of Deed of Transfer Number T21368/1997 in respect of certain 1. REMAINDER OF THE FARM BETHANIE NUMBER 564 DISTRICT OF HEILBRON PROVINCE OF FREE STATE IN EXTENT 256,9596 ( TWO HUNDRED AND FIFTY SIX COMMMA NINE FIVE NINE SIX) HECTARES 2. PORTION 28 (OF 10) OF THE FARM SCHAAPPLAATS NUMBER 1789 DISTRICT OF HEILBRON PROVINCE OF FREE STATE IN EXTENT 412, 8827 (FOUR HUNDRED AND TWELVE COMMA EIGHT EIGHT TWO SEVEN) HECTARES 3. PORTION 39 (OF 13) OF THE FARM SCHAAPPLAATS NUMBER 1789 DISTRICT OF HEILBRON PROVINCE OF FREE STATE IN EXTENT 256,9596 (TWO HUNDRED AND FIFTY SIX COMMA NINE FIVE NINE SIX ) HECTARES Which property is owned by WCF KLEYN TRUST Registration Number IT 1389/1995 Which has been lost or destroyed. All person having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds at Bloemfontein within two weeks after the date of publication of this notice. Dated at Bloemfontein on this 12 November 2026 Phalatsi and Partners 247 Mochera Street Batho Location Bloemfontein info@phalatsi.co.za
T76070/2003CTN FORM JJJ LOST OR DESTROYED DEED Notice is hereby given in terms of regulation 68 of the Deeds Registries Act, 1937, of the intention to apply for the issue of a certified copy of Deed of Transfer Number T76070/2003CTN passed by the TRUSTEES FOR THE TIME BEING OF THE JANAK TRUST REG NUMBER: TM3960/1993 in favour of 1. KEVERN GRANT FARLEY IDENTITY NUMBER 661213 5101 08 3 Married out of community of property 2. JOHN WILLIAM MCKAY IDENTITY NUMBER 711011 5434 08 6 Unmarried in respect of ERF 36 LORRAINE IN THE NELSON MANDELA BAY METROPOLITAN MUNICIPALITY DIVISION OF PORT ELIZABETH PROVINCE OF THE EASTERN CAPE which title deed has been lost or destroyed. All interested persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deed: EASTERN CAPE at QONCE within two weeks from the date of publication of this notice. Dated at PORT ELIZABETH on 16 November 2026 WYNAND DU PREEZ (Curator Bonis) 73 6th Avenue, Newton Park, Port Elizabeth christo@cm-law.co.za 041-3640171
T62075/2009 LOST/DESTROYED /INCOMPLETE /UNSERVICEABLE TITLE DEED Notice is hereby given that under the provisions of section thirty-eight of the Deeds Registries Act, 1937, I, the Registrar of Deeds: North Gauteng at Pretoria intend to issue a Certificate of Registered Title in lieu of DEED OF TRANSFER NUMBER T62075/2009 passed by the Trustees for the time being of N.J. SMIT TRUST, Registration Number IT5689/2006 in favour of CATHNA BRAHMAN STOETERY (PTY) LTD, Registration Number 1980/007027/07 in respect of certain PORTION 42 (A PORTION OF PORTION 40) OF THE FARM KROMDRAAI 420, REGISTRATION DIVISION I.P.; NORTH-WEST PROVINCE MEASURING 1,4033 (ONECOMMA FOUR ZERO THREE THREE) HECTARES which has been lost, destroyed, incomplete or unserviceable. All persons having objection to the issue of such Certificate are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds: North Gauteng at PRETORIA within six weeks after the date of the publication in the Gazette. Dated at PRETORIA on this 10TH day of November 2026 REGISTRAR OF DEEDS
T9151/1979 NOTICE IN TERMS OF REGULATION 68 OF ACT 47 OF 1937 LOST OR DESTROYED TITLE T4026/2024 NOTICE IN TERMS OF REGULATION 68 OF ACT 47 OF 1937 LOST OR DESTROYED TITLE Notice is hereby given in terms of Regulation 68 of the Deeds Registry Act, 1937, of the intention to apply for the issue of a certified copy of the DEED OF TRANSFER T4026/2024 passed to JéAN CHRISTOF PIETERSE, Identity Number 880421 5008 084, Unmarried of ERF 6314 K R O O N S T A D (EXTENSION 61), DISTRICT KROONSTAD, PROVINCE FREE STATE IN EXTENT 4845 (FOUR THOUSAND EIGHT HUNDRED AND FORTY FIVE) SQUARE METRES which has been lost or destroyed. All persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds at Bloemfontein within two weeks after the date of publication of this notice. HSL DU PLESSIS ATTORNEYS 103 Murray Street Kroonstad 9499
Notice is hereby given in terms of Regulation 68 of the Deeds Registry Act, 1937, of the intention to apply for the issue of a certified copy of the Certificate of Consolidated title held by deed of transfer T91511/8 979 passed to Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika, Gemeente Kroonstad, of ERF 470 STEYNSRUST DISTRICT LINDLEY, PROVINCE FREE STATE IN EXTENT 2469 (TWO THOUSAND FOUR HUNDERED AND SIXTY NINE) SQUARE METRES which has been lost or destroyed. All persons having objection to the issue of such copy are hereby required to lodge the same in writing with the Registrar of Deeds at Bloemfontein within two weeks after the date of publication of this notice. . HSL DU PLESSIS ATTORNEYS 103 Murray Street Kroonstad 9499
E.L. ROBERTS In die boedel van Wyle: ELMARIE LOUISE ROBERTS Gebore: 30 DESEMBER 1946 ldentiteitsnommer: 461230 0006 085 Boedelnommer: 2903/2026 Adres: Naudestraat 14, Warden Datum van afsterwe: 23 NOVEMBER 2025 Krediteure in bogenoemde boedel word hiermee versoek om hul vorderinge in te lewer by ondergemelde adres binne 'n tydperk van 30 dae vanaf datum van publikasie van die advertensie. Naam en adres van agent:Barend Johannes Strauss MM HATTINGH ING. GOODALE STRAAT 1 A WAVERLEY BLOEMFONTEIN TEL: 083 262 4133 VERW: AH 4922
J.H. SWART In die boedel van wyle JOHANNES HENDRIK SWART Identiteitsnommer: 481113 5017 08 1 in lewe woonagtig te 31 Middeltonstraat, Reitz, 9810, wat oorlede is op 24 Augustus 2026. Boedel nommer 007596/2026 Kennis word hiermee gegee aan debiteure en krediteure om bedrae aan die boedel verskuldig te betaal en eise teen die boedel in te dien binne 30 (dertig) dae vanaf datum van publikasie hiervan, by die ondergemelde adres. SRFD (Pty) Ltd S-Bro Agent vir Eksekuteur: J Van Der Merwe 14 Paul Laesecke Laan Panorama Bethlehem, 9701 Tel: 058 303 0450
D.E.F. Reed In the Estate of the Late: Diana Elspeth Frances Reed Estate number: 24063/2026 Identity number: 3611270077085 Date of death: 19091/4026 Last address: Carewell 20 , Still Bay All persons having claims a g a i n s t t h e above-mentioned estate are required to lodge their claims with the undersigned within 30 days after the date of publication hereof. Name and address of Executor or Authorised Agent: Irene Janse Van Rensburg 22 Kameeldoringdraai , Woodland Hills , Bloemfontein Billing details: Advertiser Name: Exactum Executors Trust Advertiser Address: Postnet Preller Suite 16, Private Bag x 01, Heuwelsig , 9332 Advertiser EMail: dewald@exactum.co.za Advertiser Telephone: 0827800876
P.B. MLAMBO NOTICE TO CREDITORS IN DECEASED ESTATES All persons having claims against the above-mentioned estate are required to lodge their claims with the undersigned within 30 days after date of publication hereof. Name: Progress Bayeni Mlambo, Estate No: 004595/2026, Province: Free State, Identity Number: 810605 6064 089. Last Address: 4366 Vuka Section, Tumahole, Parys, 9585. Masters Office: Bloemfontein. Date of Death: 13 June 2026. Name and Address of Executor or Authorised Agent: MR MONYAKI ATTORNEYS, 7 GREMLIN ROAD, BRYANSTON, SANDTON, 2191. Advertiser Email: m o n y a k i r @mrm-attorneys.co.za , Advertiser Telephone: 0676722069.
16 Die Papier Vrydag 20 November 2026
Geklassifiseerd C.J. VAN HEERDEN
R.H. De Waal In the Estate of the Late: Regina Helena De Waal Estate number: 7128/2026 Identity number: 3408060003086 Date of death: 17/08/2026 Last address: ENGO (Westerbloem) Number 53 , Bloemfontein, All persons having claims a g a i n s t t h e above-mentioned estate are required to lodge their claims with the undersigned within 30 days after the date of publication hereof. Name and address of Executor or Authorised Agent: Irene Janse Van Rensburg Billing details: Advertiser Name: Exactum Executors Trust Advertiser Address: Postnet Preller Suite 16, Private Bag x 01, Heuwelsig , 9332 Advertiser EMail: dewald@exactum.co.za
KENNISGEWING In die boedel van wyle REGINA CATHARINA WESSELS Identiteitsnommer 3807090035085 in lewe woonagtig te La Vie Care Unit 27, Pretoria-Oos Afree-Oord, Pretoria, 0081 wat oorlede is op 11 Augustus 2024. Boedel nommer 010484/2026 Getroud met: Carel Stephanus Wessels Geboortedatum: 1936/11/01 ID no: 361101 5015 085 Kennis word hiermee gegee aan debiteure en krediteure om bedrae aan die boedel verskuldig te betaal en eise teen die boedel in te dien binne 30 (dertig) dae vanaf die datum van publikasie hiervan, by die ondergemelde adres: Die Eksekuteur, CS Wessels, Vuurklipstraat 526, Die Wilgers, Pretoria, 0081 epos: Rabie.coetzee@gmail.com Tel no: 082-700-0071
T.T. BOQWANA ESTATE NOTICE IN THE ESTATE OF THE LATE THOBANI THORN BOQWANA, WITH IDENTITY NUMBER 841012 5540 08 1, OF 46 NTIMBA STREET, NU11, M O T H E R W E L L , GQEBERHA, EASTERN CAPE, WHO DIED ON THE 04TH OF SEPTEMBER 2025. ESTATE NO. 005020/2025 Creditors and Debtors in the above Estate are hereby required to lodge their claims with and pay their debts to the undersigned within thirty (30) days from date of publication. BOQWANA BURNS INC Agent for the Executor 84 6th Avenue, Newton Park Gqeberha
KENNISGEWING Krediteure en Debiteure Kennisgewing in die boedel van wyle Mr. WILLEM HENDRIK SCHALK VAN DE MERWE met ID. No: 431120 5025 080, Adres: 26 Hartbeesfontein, 484 JR Bronkhorstspruit 1020 (Getroud) Krediteure en Debiteure in bogemelde boedel word hiermee versoek om hul eise in te dien by en hulle skulde te betaal aan die ondergenoemde binne `n periode van 30 dae, bereken vanaf datum van hierdie advertensie. ARNO JACOBS PROKUREUR Rhenosterfontein Landgoed no 8 Distrik CULLINAN. Posbus 242, Rayton 1001 Verw: A/616 Tel: 012-942-8227 e-Pos: arno@jacprok.co.za
WILHELMINA ELIZABETHA MEIRING In die boedel van wyle WILHELMINA ELIZABETHA MEIRING, Identiteitsnr. 500206 0053 08 0, van Tobiassingel 19, Broadwood, Port Elizabeth, oorlede op 27 Julie 2026 in Port Elizabeth. Boedelnr. 004213/2026. Krediteure en debiteure in bogenoemde boedel word hiermee versoek om hul eise in te dien by, en hul skulde te betaal aan, die ondergetekende binne dertig (30) dae vanaf die datum van publikasie hiervan op 20 November 2026. ABSA TRUST LIMITED p.a. GREYVENSTEINS ING. St George's House Parkrylaan 104 Port Elizabeth Tel. 041 501 5546 E-Pos louis@ greyvensteins.co.za
GLADSTONE MHLOBO MATROSS In die boedel van wyle GLADSTONE MHLOBO MATROSS, Identiteitsnr. 530116 5624 08 8, getroud in gemeenskap van goedere met Nontembeko Constance Matross, Identiteitsnr. 680605 0649 08 0, van Haven Hills 47, Highway Gardens, 5247, wat op 3 Augustus 2024 in Oos-Londen oorlede is. Boedelnr. 2895/2024. Kennis geskied hiermee dat die Eerste en Finale Likwidasie- en Distribusierekening in bogenoemde boedel ter insae sal lê by die kantoor van die Landdros in Oos-Londen en die Meester van die Hooggeregshof van die Oos-Kaap in Grahamstad, vir die verpligte tydperk van 21 dae vanaf 20 November 2026. ABSA TRUST LIMITED p.a. GREYVENSTEINS ING. St George's House Parkrylaan 104 Port Elizabeth Tel. 041 501 5546 E-pos: louis@ greyvensteins.co.za
C.L. NOLAN LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late Estate: CHRISTIAAN LOURENS NOLAN, Id no: 5503255129080, Last Address:24 CUDHAM PLACE, ALGOA PARK, PORT ELIZABETH, First Names and Surname of Surviving Spouse: BELINDA NOLAN, Id no: 5509140140083, Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 002697/2026 Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address: 73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH, 6045 email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130
A.C. JANSE VAN RENSBURG BOEDEL WYLE: ANNA CATHARINA JANSE VAN RENSBURG ADRES: WILGERS A F T R E E - O O R D , TROLLOPESTRAAT, PRETORIA BOEDELNOMMER: 011437 /2025 IDENTITEITSNOMMER: 360820 0006 085, GEBOORTEDATUM: 20 AUGUSTUS 1936, DATUM VAN DOOD: 11 OKTOBER 2025 The First Liquidation and Distribution Account in the abovementioned estate for the statutory period of 21 days as of 20 NOVEMBER 2026 in the office of the Master of the High Court in Cape Town and the Magistrate's Office of Wynberg. Eksekuteur AFRICAN MUTUAL TRUST COMPANY (EDMS) BPK Van der Lingenstraat 25 Posbus 3339 PAAR
BOEDELKENNISGEWING IN DIE BOEDEL VAN WYLE CYNTHIA JUNE VAN HEERDEN, (IDENTITEITSNOMMER 400610 0053 08 4), 'N VROULIKE PERSOON IN DIE LEWE WOONAGTIG TE MEDIFRAIL SENTRUM 106 NAPIERSTRAAT LYTTELTON MANOR CENTURION, 0157 EN WIE OORLEDE IS OP 25 JUNIE 2026. BOEDELNOMMER: 005788 /2026 Kennis geskied hiermee dat die Gewysigde Likwidasie- en Distribusierekening in die kantoor van die Meester van die Hooggeregshof te PRETORIA en in die Landdroskantoor te PRETORIA vir n tydperk van een en twintig (21) dae vanaf 20 NOVEMBER 2026 ter insae lê vir alle persone wat daarby belang mag hê. Indien binne genoemde tyderk geen besware daarteen by die betrokke Meester of Landdroskantoor ingedien word nie, gaan die Eksekuteur oor tot uitbetaling ingevolge gemelde rekeninge. MATHYS JOHANNES VAN HEERDEN EKSEKUTEUR 79 RODGER STRAAT MOSSELBAAI 6500 SEL: 082 886 2931 EPOS: Thys@klpg.co.za
C.M. CLAASSEN LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late Estate: CHRISTINA MARIA CLAASSEN, Id no: 3503020103081, Last A d d r e s s : 1 NOTLIN,SALVIA CRESCENT, LINTON GRANGE , PORT ELIZABETH, Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 2370/2025 Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address: 73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH, 6045 email: w y n a n d @themeadowgroup.co.za Tel no: 041-3916130
E. RUDOLPH LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late Estate: ELIZABETH RUDOLPH, Id no: 4506280127087, Last Address: 80 VALIOZIA DRIVE, FLORAL PARK,P.E. (ERF8703 BETHELSDORP) Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 001256/2026 Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address: 73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH, 6045 email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130
M.D. NTANTISO ESTATE NOTICE THE FIRST AND FINAL LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNT IN THE ESTATE OF THE LATE MZIWOXOLO DOUGLAS NTANTISO, IDENTITY NUMBER 710320 5663 08 6, MARRIED IN COMMUNITY OF PROPERTY TO VUYISWA LADY-GIRL NTANTISO, IDENTITY NUMBER: 740515 0669 08 7, OF 26 SITY CRESCENT, K W A M A G X A K I , GQEBERHA, EASTERN CAPE, WHO PASSED AWAY ON THE 10TH OF SEPTEMBER 2013. ESTATE NO. 004858/2013 Notice is hereby given that the First and Final Liquidation and Distribution account in the above-mentioned estate will lie for inspection at the offices of the Master of the High Court, Gqeberha and New Brighton Magistrate's Court, for a period of 21 days from the date of publication hereof. BOQWANA BURNS INC Agent for the Executor 82 – 84 6th Avenue Newton Park Gqeberha
N.J.S. SAUERMANN KENNISGEWING M.R. MAKHETHA In the estate of the late, MATSILISO REGINA MAKHETHA ESTATE NR: 6449/2024 IDENTITY NUMBER: 610606 0768 081 LAST ADDRESS: 2A KING STREET, KROONSTAD, 9499 DATE OF DEATH: 02.06.2024 Notice is hereby given that the First and Final Liquidation and Distribution Account in the above deceased estate will lie for inspection at the offices of the Magistrate's Court of KROONSTAD for a period of 21 (twenty-one) days from the date 20-11-2026 of publication hereof to all parties who may have an interest therein. If no objections are received by the Master of the High Court within the said period, the Executor will proceed with payment in terms of the account. DU PLESSIS & LE ROUX ATTORNEYS 33 Steyn Street KROONSTAD TEL: 056 212 6541 EMAIL: info@dpl.co.za
IN DIE BOEDEL VAN WYLE NICOLAAS JOHANNES STEVEN SAUERMANN IDENTITEITSNOMMER: 3201275042084 GEBORE OP 27 JANUARIE 1932 EN WIE SE LAASTE ADRES KAMER 40, JORDANIA PARK, AFTREE OORD, KROONSTAD PROVINSIE VRYSTAAT EN WIE OORLEDE IS OP 23 JULIE 2026 BOEDELNOMMER: 5672/2026 Ingevolge Artikel 35(5) van Wet 66 van 1965, word hierby kennis gegee dat die Eerste en Finale Likwidasieen Distribusierekening in bogemelde boedel ter insae lê vir alle persone wat daarby belang het vir 'n periode van een-en-twintig (21) dae, gereken vanaf datum van publikasie hiervan, te kantore van die Meester van die Hooggeregshof, BLOEMFONTEIN en te kantore van die Landdros, KROONSTAD REZA DAY Eksekuteur REZA DAY INGELYF 27 MARK STRAAT KROONSTAD TEL: 056 - 11 000 48 reza@lawday.co.za
'#%#B*#BV RFP`J`N,\`H#`H ) FR,J`N,\, ) RFP`'`N,\`HB
@#E%#B E?F*#BW '#% 2KI2.2J:2.2K
,CCDRE@F#E@ D! , A#B-R'# CBD-R%#B !DB @T# B#E#+,G D! GR'#E'#A !DB R@ RE!B,A@B?'@?B#U *,'H?C ,E% AD!@+,B# ED@R'# EDW 3.KI2.2J HaY"a43 A4a ;a4a+G 9YM9/a" @X4 /;a A+XMa:ZaY/9XYa" 3a4M9(a30<XX"3S J.E. MC CALLAGHAN KENNISGEWING IN DIE BOEDEL VAN WYLE JOHANNA ELIZABETH MC CALLAGHAN IDENTITEITSNOMMER: 3008060021086 GEBORE OP 06/08/1930 EN WIE SE LAASTE ADRES HUIS EMILY HOBHOUSE AFTREE OORD, KOPPIES PROVINSIE VRYSTAAT EN WIE OORLEDE IS OP 05 AUGUSTUS 2026 BOEDELNOMMER: 6320/2026 Ingevolge Artikel 35(5) van Wet 66 van 1965, word hierby kennis gegee dat die Eerste en Finale Likwidasieen Distribusierekening in bogemelde boedel ter insae lê vir alle persone wat daarby belang het vir 'n periode van een-en-twintig (21) dae, gereken vanaf datum van publikasie hiervan, te kantore van die Meester van die Hooggeregshof, BLOEMFONTEIN en te kantore van die Landdros, KOPPIES JN DU TOIT Qq Eksekuteur JNL REKENMEESTERS 49 HILL STRAAT KROONSTAD,9500 TEL: 056 - 2125275 info@jnltax.co.za
HaY"a4 "X(OZaY/3$ 9Y #Y<[93;$ A4a AMA9[A+[a @4XZ !49"AG$ QC PXMaZ+a4 QCQ1$ A/ /;a 4a(aV/9XY X@ 'a"a4+a4< ROY9(9VA[9/G$ Q, DXX4/4a77a4 J/4aa/$ '[AYK9[[9AZ$ +a/KaaY C_&CC AY" W1&CC URXY"AG:H;O43"AGT AY" !49"AG C_&CC :W=&CC$ X4 @4XZ ,YYa7a ^AYOA49a A/ /a[S YXS CQ2 =_Q _CCC X4 AYYa7a8-(a"a4+a4<S<XMSEA OVXY VAGZaY/ X@ A /aY"a4 VA4/9(9VA/9XY @aaS NAGZaY/ X@ A YXY:4a@OY"A+[a /aY"a4 "aVX39/ X@ L.=.SCC UD,H 9Y([O39MaT 93 AVV[9(A+[aS %aVX39/ /;a AZXOY/ 9Y/X /;a 'a"a4+a4< ROY9(9VA[9/G53 J/AY"A4" *AY7 A((XOY/$ *4AY(; 'X"a& C>:CWC1$ ,((XOY/ PX& C_Q W1. .Q=S H;a 4a@a4aY(a YOZ+a4 K;aY ZA79Y< VAGZaY/ 93 '#% Q20QCQ1:QCQ2 ] 'XZVAYG PAZaS N4XX@ X@ VAGZaY/ 93 Ya(a33A4G K;aY (X[[a(/9Y< /aY"a4 "X(OZaY/3S HaY"a43 9Y 3aA[a" aYMa[XVa3$ aY"X43a" K9/;& N@#E%#B EDO '#% 2KI2.2J: 2.2KW N,CCDRE@F#E@ D! , A#B-R'# CBD-R%#B !DB @T# B#E#+,G D! GR'#E'#A !DB R@ RE!B,A@B?'@?B#U *,'H?C ,E% AD!@+,B#M ZO3/ +a "aVX39/a" 9Y /;a HaY"a4 *XI A/ /;a X@?(a3 X@ /;a 'a"a4+a4< ROY9(9VA[9/G$ Q, DXX4/4a77a4 J/4aa/$ '[AYK9[[9AZS *9"3 ZAG XY[G +a 3O+Z9//a" XY /;a +9" "X(OZaY/A/9XY 933Oa" +G 'a"a4+a4< ROY9(9VA[9/GS !O[[G (XZV[a/a" /aY"a4 "X(OZaY/3$ 9Y A 3aA[a" aYMa[XVa$ ZO3/ +a V[A(a" 9Y /;a /aY"a4 +XI 39/OA/a" A/ /;a 'a"a4+a4< ROY9(9VA[9/G RA9Y *O9["9Y<$ Q, DXX4/4a77a4 J/4aa/$ '[AYK9[[9AZ$ +G YX [A/a4 /;AY Q2W.. XY F56S&/U .K %>">7$>L 2.2JS H;a ROY9(9VA[9/G 4a3a4Ma3 /;a 49<;/ /X K9/;"4AK AYG 9YM9/A/9XY /X /aY"a4$ AY"0X4 /X 4a:A"Ma4/93a X4 4a8a(/ AYG /aY"a4$ X4 /X A((aV/ A VA4/ X@ 9/S H;a ROY9(9VA[9/G 93 YX/ +XOY" /X A((aV/ /;a [XKa3/$ ;9<;a3/ X4 AYG /aY"a4S N[aA3a 4a@a4 aY6O949a3 /X R4 , ^AY/89a3 XY /a[aV;XYa YOZ+a4& CQ2 =_Q _CCC X4 AY/;XYG8-(a"a4+a4<S<XMSEAS V F,@@T(A# F?ER'RC,G F,E,V#B
'>S>L$>L; F169"9P&894/ CL90&4> *&; )2 'G,E+RGGR,F =Q3< W>_W_2 KKKSAGAY"AZ+AY<AS(XSEA
Vrydag 20 November 2026 Die Papier 17
Geklassifiseerd
G.A. CAMELIO LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION
P.R.M. ROBERTS LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION
In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late Estate: GARTH ANDRE CAMELIO, Id no: 7408245106081, Last Address: 43 HARKER C R E S C E N T , NORMANVILLE, PORT ELIZABETH First Names and Surname of Surviving Spouse: JOSEPHINE CAMELIO, Id no: 7507090184083, Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 0000004875/2025
In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late Estate: P H I L I P P I N A R H U D O L P H I N A MAGRIETHA ROBERTS, Id no: 3705290030080, Last Address: 7 BAYONIAN CLOSE, SOUTH END , PORT ELIZABETH , 6001 Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 004191/2026
Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address: 73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH, 6045 email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130
Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address: 73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH, 6045 email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130
LEON VERMAAK COMPUTAX BK REIDSTRAAT 50 WESTDENE BLOEMFONTEIN 9301 TEL : 051-4363751/2
RK @ Y E 8 K ( 8 3 ( E 8 3 W ` Y ; W \ K @ Z 8 ; ( 5 W G W A( M ( Y G W [K@NU@Z$@[@[W \W\O38L;5WY;8[@GW T#],S \(9QCV< TY7@Y;W\W G(/3:8Y/3:K( Y;W9QCV2S @U(U(3:K@ \K8D(E83W 38\(F:O[OZ@Y/@ @38Y;OLWZ$W[W F.Q1 U:(Y/38 \K@'(Y^@[W Q<T=S Y@[@9<< [WN/:@/:W KWP(KO[W [K@L^([W \()K@[WY\@ TON/:@/:W LW6 VC2 \(9VXX?S` Y;@Y7WY;W GW\O>(\( 8D8"@[W 3WaOYG(E83W [K@L^([W \ O Y G @ Y W \ O 5 : O / G K ( \ K @ L \ 5 O $ W G W A( M ( Y G W [K@NU@Z$@[@[W \W\O38L;5WY;8[@GW TY;W\K@D(E83W 3WPO:[O V` Q Y@3@9. 9 a6L6 F.Q2` .Q= & .Q<S Z([OY;( Y([W Z3@$@YE8 O[(Y^@[(GWb #2(+"6$6 2:L36&:$/+(< ]38R:O[O[W 3(N(Y^[( WNWG( 89 #$@Y(@3@4 T-#!S @38"@/GK(GW \OYG@ Y@E83@\W EWU:O:[83W @E8YIO[OZ@Y@ Y(3W` \O>O/3:(Y@ Y@A4@^@Y^([ Y@PO/EM8[[@` \K8J:WY^W [@L/3:WY( RW[WY86 #K$=HB6 C:L36&:$/+( K:K;HD6 :$FC6< BU:O:[83W [K@D8\:O[O[W 3(N(Y^[( WNWG( T-#!S @38YW\OM@[83( O\OG( \O/3:W \K89<CC N-` \O5O\( Y@E83@\W EWU:O:[83W @E8YIO[OZ@Y@ Y(3W TO\OG( \O/3:W \K88/O4$8Y@ EWZWG( @E8Y;(Z(9<.` 8E8\:O[O[W EWZ$(Y@08E8\:O[O[W EW\O5W\@[@[( OZ$(Y@ @E8\O[@ Y^(KW` 88Y/(Z$W EWZ$(Y@` 8L\5O$W GWa"8YW [K(N(Y^[( Y;@@$:@/48 T*#DDS` 88Y^[@[( E(Y;(U:(\(/:8 Y@EW\OY;@Y(` 88Y^(KW EW\OU:(/:K( \K@E8Y/W @E83@/G@YE83K(GW` 8E(\:8KW EW[(KO[W Y@EW\O3@$@YE(` 88Y^(KW EW\O;"8Y( 8E8I:W$W E@/:O/G(Y( Y@E83838;I8Y(` Y7[6Y7[6S \K8L/3([@[( G@!(Z( 89#$@Y@E@4 RW[WY8@ @Y;OLWZ$W[W V?2` \K8'(Y^@[W [W*:([83W [(3@A(Y4:GY3^W4U6 ]8Y^[@[( EW\OY;@Y( @E8YIO[OZ@Y@ Y([@ U4W7@\/:8 E8G( \O":(U:(E@[( Y@L/3([@[( G@E8H@Y^O V. YW9V< E@!(Z( 89 _W[[@$(\3/4(Y^>WY/@8Y @Y;OLWZ$W[W Q2C` \K8'(Y^@[W [W*:([83W [(3@A(Y4:GY3^W4U6 )WY\@ @E8 Y^(KW E8\OZZ(Y^[( KWN(38U([( K(3@N(/E8\(Z(Y(\ON(38U([( K@D8/:8[8 3(3@-@3/ 'W(3/6 ]^W[WU:O G(3@A4@^@Y^([ 8Z8 Z([OY;( Y@9VQ \Z @ZUOZ(`[W;(Z( 8^W[WU:O G(3@PO/EM8[[@ 8Z8Z([OY;( Y@91\Z @Z(Y/[( \K@Y^(KW @"@/GK(GW G@D8\:O[O[W 3(N(Y^[( WNWG( T-#!S6 J?FK-H$HKHK( ?6!2:?:KB(< ]Y^(KW @E( \OM(M(YGK( U:(Y/38 \WA(M(YGW [K@NU@Z$@[@[W \W\O38L;5WY;8[@GW T#],S 8G( \O$( Z([OY;( Y@@:@\/(4@ @E8G89V2 ?1. Y;W$O\:O[O6 JM9H$()2(=:"6< #$@Y(@3@4 -8Y^ JWK@4 TJ/GS P/^L"@^( O3\@Y@ 8R:WKO^8 G@9HF O\OE@ O>OZ(Y@ 8\WU8 GW+K@$:O [WPK(E8 W[OD83@\W \OYG@ Y@N@U:O G@L^(KW ]D8"@[W 3WaOYG(E83W [K@L^([W 38G( \O>(\K( \K8D@$@ [@D8EK@ [@E(N(:[(/:8` @EWPW$( \OYG@ Y@L^([W T%!!#S6 B\OE@ \O58Y83@\83K@ O\O$( O":WY;K( Y7@Y;@H@[( @[8LWZ^[( Y@[8':(U:(E@[@\(GW T]Y/@4@3/@^ (Y^0W4 ,>>@"/@^ J(4/G 9 ]&,JS` Y"@^( OY;@Y83@ 8;(Z( [(\:W` 88Y\"O\(":( EW5:(;(Z3:@[K(YW \OYG@ YWZ^[( K(\:W \O[@ U4W7@\/:8 Y;W\O$:([8K@GW` O3@$@YE83( 88Y\"O\(":( EW5:(;(Z3:@[K(YW @E8Y8\K@ Y;@E(Y/386 BG( \K(E83K( I( Y(K(U:8 Y( (Z(IK@$:O (G8^4(>/8 3@[@ @>OZ(Y@\( O\OE@ (:[W[K@ (E@ \OU:(KO[K@ Y;(KW6 BZ"@$838b ]3@[O[(b #98Z@G8[@b
,"F: *3HK: 'KE(36KM:K/H" *+HK/:"": %:C:3 A07 7.1 .57. > A0I G88 8A81 :?:KH:2:3@?=3HK:4=64BH
L;W[K(E8 W[O/:@ M@/3:@` Y"@^( OY^K@Y^K@[@ 8K@$:O3(G8/:8 G@/:Ob 5FFKHPGGDDDJ"RI$08JRLJ.$GKE"23R49LRE180FHG 808I6/46808I$F3L0G8"80$8H8I4D87G
)*!,,'!&"#%(+-,!!-$
NOTICE GAVIN ELECTRICAL (PTY) LTD IN LIQUIDATION (2017 03757707) Master's Reference: B53/2023 Notice is hereby given that the undermentioned have been appointed as liquidators of the above-mentioned Insolvent Company and that all persons indebted to the Estate are required to pay their debt to the Liquidators. A Second Meeting of Creditors will be held on WEDNESDAY 2 DECEMBER 2026 AT 10:00 at the Masters Office in Bloemfontein for the following purposes: 1. To prove claims; 2. To receive the Liquidators Report; 3. To pass the resolutions and directions. DT MAJIEDT, KC MONYELA & M LA FONTAINE – C.O HONEY CORPORATE RECOVERY & INSOLVENCY, NORTHRIDGE MALL, BLOEMFONTEIN. TEL 051 403 6600
?>:K'# >! #?8K<>?@#?:,A K@=,': ,;;#;;@#?: ,==AK',:K>? :M# =<>=>;#% #*#?,#;#< -K?% #?#<O+ !,'KAK:+ ,?% ,;;>'K,:#% K?!<,;:<9':9<#P ?#,< 8<#%#?%,A ,?% A9:)8KAA#P K? :M# -#;:#<? ',=# =<>8K?'#
L%@@N<!%8N@! 9,@ ,,@<?%L ?A ?A!%8N@!<NA>,L*%>,JN@! 'N% 9??=!%<;%J'% %*%@,%<%= 8N@'%@%=!N%#,<NJN;%N; %@ !%>,,='!,,@'% N@#=,<;=:L;::=" @,*9=%'%@',J %@ J:;+9NJJ%" N@ 'N% 8%<5L,,> >=?9N@<N%
LV/7$^ 73 :7M^Xb 7X /^4Y3 V> /9^ QCU; #], 4^:OZ)/7VX3 S)3 )Y^X`^` 7X QCU26 TO&Z739^` 7X aVM^4XY^X/ LV/7$^ LV5 H.Q1 OX`^4 F^$/7VX Q;S<6 )X` ;; V> /9^ L)/7VX)Z #XM74VXY^X/)Z N)X):^Y^X/ ,$/ S,$/ LV5 UC2 V> UWW@6b V> /9^ 7X/^X/ /V ZV`:^ )X ,TTZ7$)/7VX >V4 #XM74VXY^X/)Z ,O/9V473)/7VX )X` /9^ OX`^4/)[7X: V> )X #XM74VXY^X/)Z ]YT)$/ ,33^33Y^X/ J4V$^33 S75/5V5 P73/7X: LV/7$^ Ub Q )X` . ? a5L5 H.Q2b .Q< ( .Q;6 >V4 /9^ >VZZVK7X: )$/7M7/G"
]bXX82 ;b2[8b" :8b3Ybb$ 8X;bKVZ;b "8b L_*93b;MZ+28b2 K+X OCU< S2VV2 ;bIG28; 8X OCU16 ;bTM(Z82bb3 8X !VbIb3YbX.2[bXX82;bI8X; N35 FQO0 [3+;.bX2 ,3.8[bZ2 O<S=6 bX << K+X "8b -b. VT N+28VX+Zb LY;bI8X;2(b2.MM3 S-b. N35 UC1 K+X UWW^6$ K+X "8b KVV3XbYb VY 4X ,+X2Vb[ VY LY;bI8X;2Y+;.8;8X; 8X .b "8bX bX 4X LY;bI8X;28YT+[(bT+Z8X;2T3V2b2 S8X;bKVZ;b RG2[bXX82;bI8X;2 U$ O bX Q @ !5]5 FQO1$ QO= ) QO<6 .b VX"b3XbbY K83 "8b KVZ;bX"b +[.8I8.b8.&
$,7D5>< <)<B5; D9^ T4VTV3^` #&^X)^3^4 -7X` #X^4:G !)$7Z7/G S-#!6 )X` )33V$7)/^` 7X>4)3/4O$/O4^b X^)4 A4^`^X`)Z )X` PO/EM7ZZ^b 7X /9^ -^3/^4X ')T^ J4VM7X$^5
$,4D5B?)?5@; '8b KVV3;b2.bZ"b %(bX+b2b3 -8X"bXb39 ;8b?+28Z8.b8. S-%#6 bX ;bT++3";++X"b 8X?3+2.3M[.MM3$ X+(G A3b"bX"+Z bX RM.EK8ZZb$ 8X "8b -b29]++T J3VK8X28b5
$,7D5>< 85G>,)1<)7= "=8 B7>"<)7=; D9^ `^M^ZVTY^X/ V> )X OT /V ;CC N- -7X` #X^4:G !)$7Z7/G S-#!6b 7X$ZO`7X: )33V$7)/^` 7X>4)3/4O$/O4^ SBT /V ;. K7X` /O4&7X^3b VX837/^ >)$7Z7/G 3O&3/)/7VX30$VZZ^$/V4 3/)/7VX3b $)&Z7X:b *)//^4G #X^4:G F/V4):^ FG3/^Y S*#FF6b 7X/^4X)Z 0 )$$^33 4V)`3b Y)/^47)Z 9)X`Z7X: )4^)3b VT^4)/7VX)Z )X` Y)X):^Y^X/ &O7Z`7X:3b /^YTV4)4G )X` T^4Y)X^X/ Z)G`VKX )4^)3b ^/$56 VX /9^ H^Y)7X`^4 V> /9^ !)4Y #&^X^E^4 RVZVX7^ LV5 U@2b H^:73/4)/7VX %7M737VX A)X49GX3`V4T5 D9^ )33V$7)/^` )$$^33 4V)`3 K7ZZ )Z3V )>>^$/ /9^ H^Y)7X`^4 V> JV4/7VX3 U. )X` U; V> /9^ !)4Y _VZZ^&)[3/4)X`>VX/^7X LV5 Q2Cb H^:73/4)/7VX %7M737VX A)X49GX3`V4T5 ,ZZ T4VT^4/7^3 )4^ 37/O)/^` K7/97X /9^ N)/E7[)Y) PV$)Z NOX7$7T)Z7/Gb -^3/ 'V)3/ %73/47$/ NOX7$7T)Z7/G5 D9^ /VKX V> A4^`^X`)Z 73 ZV$)/^` )TT4VI7Y)/^ZG UQ [Y ^)3/ )X` /9^ /VKX V> PO/EM7ZZ^ 73 ZV$)/^` )TT4VI7Y)/^ZG 1 [Y XV4/9 V> /9^ T4VTV3^` -#!5
$,4D5B!5GB,I0):- 5: @)--):-; '8b VX.I8[[bZ8X; K+X 4X -8X"bXb3;8b?+28Z8.b8. S-%#6 Yb. 4X [+T+28.b8. K+X .V. <CC P-$ 8X2ZM8.bX" ;bT++3";++X"b 8X?3+2.3M[.MM3 S.V. <Q I8X".M3(8Xb2$ .b33b8X92M(2.+28b2/Kb32+YbZ2.+28b2$ [+(bZ2$ 4X *+..b3G9bXb3;8b(b3;8X;2.bZ2bZ S*%DD6$ 8X.b3Xb9 bX .Vb;+X;2T++8b$ Y+.b38++Z:+X.b38X;2+3b+2$ VTb3+28VXbZb bX (b2.MM32;b(VMb$ .G"bZ8[b bX Tb3Y+XbX.b 2.VV39 bX Ib3[2+3b+2$ bX256 VT "8b Fb2.+X. K+X "8b JZ++2 %(bXbEb3 ]VZVX8b N35 U^1$ Fb;82.3+28b9 +?"bZ8X; A+X3:GX2"V3T5 '8b ;bT++3";++X"b .Vb;+X;2T++8b 2+Z VV[ "8b Fb2.+X. K+X !b"bbZ.b2 UQ bX U< K+X "8b JZ++2 aVZZb(+[2.3+X"?VX.b8X N35 O1C$ Fb;82.3+28b9+?"bZ8X; A+X3:GX2"V3T$ 3++[5 ,ZZb b8bX"VYYb 82 ;bZb` (8XXb "8b P+.E8[+Y+ JZ++2Z8[b PMX828T+Z8.b8. bX "8b -b2[M2 '82.38[2YMX828T+Z8.b8.5 '8b "V3T A3b"bX"+Z 82 VX;bKbb3 UO [Y VV2 bX "8b "V3T RM.EK8ZZb VX;bKbb3 0 [Y XVV3" K+X "8b KVV3;b2.bZ"b -%# ;bZb`5
#)H5 72 *><)0)<I; D9^ #XM74VXY^X/)Z ]YT)$/ ,33^33Y^X/ S#],6 )4^) K7ZZ &^ )TT4VI7Y)/^ZG U2 @1. 9^$/)4^3 7X ^I/^X/5 *11B)>"=<; #&^X)^3^4 -7X` JVK^4 SJ/G6 P/` D9^ ,TTZ7$)/7VX >V4 #XM74VXY^X/)Z ,O/9V473)/7VX K7ZZ &^ 3O&Y7//^` /V /9^ L)/7VX)Z %^T)4/Y^X/ V> !V4^3/4Gb !739^47^3 )X` /9^ #XM74VXY^X/ S%!!#65 ]X V4`^4 /V ^X3O4^ /9)/ GVO )4^ 7`^X/7=^` )3 )X ]X/^4^3/^` )X`0V4 ,>>^$/^` J)4/G S](,J6b TZ^)3^ 3O&Y7/ GVO4 X)Y^b $VX/)$/ 7X>V4Y)/7VX )X` 7X/^4^3/ 7X /9^ T4V\^$/b 7X K47/7X:b /V /9^ $VX/)$/ `^/)7Z3 T4VM7`^` &^ZVK5 +VO K7ZZ &^ XV/7=^` VX$^ )XG `4)>/ `V$OY^X/3 )4^ )M)7Z)&Z^ >V4 4^M7^K )X` $VYY^X/5 'VX3OZ/)X/" '^ZZ" #8Y)7Z"
(B35 ',"=5 &=0),7=?5=<"B '+"=<5BB5 %5I5, FC- -9E 94-9 A FC: 6// /F/E 5@5="5G5,!@>,"=5.>7.H"
!V4 YV4^ 7X>V4Y)/7VXb TZ^)3^ M737/ VO4 K^&37/^" 5FF.H"GGDDDJ&$I(0LJ$/JB(G.E&23$4 N/$E1L0FHGL0LI6C46L0LI(F3/0GL&L0(LHLI4DL7G #)4:/4 /8:; ,.4 "! (964 291 : 897= 92 ,.4 *:8+019>;6 &;291<:,-9; '98><4;, 5*&'3 :;6 %98:)-,= $:7
&846! 25+4;4 -*19026- .4/ %$ 2+2,4 232<!;4 -+97.9"04:12 )9(0!,- 9)2#-54+9 +2;.4 ;4'4712 .4&6!09
P.W. COETZEE KENNISGEWING
IN DIE BESTORWE BOEDEL VAN WYLE PHILLIPINA WILHELMINA COETZEE IDENTITEITSNOMMER: 400428 0035 08 8, IN LEWE WOONAGTIG TE : ROODEPOORT SENTRUM VIR BEJAARDES, ROBINSON AVE 5, ROODEPOORT WEDUWEE BOEDELNOMMER: 003339/2026 OORLEDE OP: 30 AUGUSTUS 2024 KENNIS WORD HIERMEE GEGEE DAT DIE EERSTEEN FINALE LIKWIDASIEEN DISTRIBUSIE R E K E N I N G I N BOGENOEMDE BOEDEL TER INSAE SAL Lê TE KANTORE VAN DIE MEESTER VAN DIE HOOGGEREGSHOF, BLOEMFONTEIN EN L A N D D R O S ROODEPOORT VIR 'N PERIODE VAN 21 (EEN EN TWINTIG) DAE GEREKEN VANAF 20 NOVEMBER 2026.
M;,&M;? ;#;M'#B? ;?+,+,@(? B)#A>,C,A*#B? (?C-;M@Q=?@QMB#(? M;M'#B? #;MOB?;M)#(? ;#;MCO-B-B? ;?A?(, M4#*#@,#;#< C-@(# @#&M;#C? #&MO,A*#B,@, @,;?N C-!-:;O,@# @#+<#%#@%,B @#4B-:&+MBB#N C)M>O?@%? B#@:;O?@, C?B?@M
%,44??5 3#: 8)5 *B?)0)?5)?; '8b LY;bI8X;29 8YT+[2.M"8b SL_D69;b(8b" 2+Z VX;bKbb3 U1 ^0Q :b[.++3 ;3VV. Ibb25 *#:G45B5,; %(bX+b2b3 -8X" JVIb3 SJ.G6 R." '8b ++X2Vb[ VY LY;bI8X;2Y+;.8;8X; 2+Z (G "8b N+28VX+Zb 'bT+3.bYbX. K+X *V2(VM$ A822b3Gb bX "8b LY;bI8X; S'##%6 8X;b"8bX IV3"5 LY .b Kb32b[b3 "+. M +2 4X *bZ+X;:b((bX"b bX/V? !b+??b[.bb3"b J+3.G S*)!J6 ;b7"bX.8>2bb3 IV3"$ Kb32Vb[ VX2 M VY M X++Y$ [VX.+[(b2VX"b3:b"b bX (bZ+X; (G "8b T3V\b[ 2[38?.bZ8[ ++X "8b VX"b32.++X"b [VX.+[(b2VX"b3:b"b .b Kb32[+?5 B 2+Z 8X [bXX82 ;b2.bZ IV3" 2V"3+ bX8;b [VX2bT"V[MYbX.b (b2[8[(++3 82 K83 :b328bX8X; bX [VYYbX.++35D[+X"bb3 +22b(Z8b? "8b HF9[V"b K83 4X +?2[38? K+X "8b ,;.b3;3VX"8XZ8;.8X;2"V[MYbX. S,_'6 bX R8;;8X;2[++3. ]VX2MZ.+X.& DbZ& %9TV2&
(@65 ',#:5 &:3),4:=5:?#@ '+#:?5@@5 %5I5, FC/ /<E <1/< A FC7 922 2F2E 5!5:#5G5,"!>,#:5.>4.H#
*b2Vb[ ;b3M2 VX2 Ib(Ib? K83 Ybb3 8XZ8;.8X;& 6FF/H$GGDDD.(&I)1M.&0.B)G/E(34&5O0&E2M1FHG M1MI7C57M1MI)F401GM(M1)MHMI5DMKG #/"):885 "338!-186 :18 %$2 /<:8 ,15 7) "63/516 ,") :18 *408545<):1)-1401)43:</.+8 )0 ;*'(9 8) &1441)43/""50
)*#,,'#&"!%(+-,##-$
)*#,,'#&$$%(+",##"!
18
Die Papier Vrydag 20 November 2026
Geklassifiseerd
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
Skolesport
19
Stuur vir ons jou beste aksiefoto’s van die jaar
GENE LOUW BELEEF PUIK SEISOEN Die o.11A-sesmankrieketspan van die Laerskool Gene Louw in Durbanville was by die Laerskool Bastion in Brackenfell se ses-aan-’nkant-kriekettoernooi, wat onlangs plaasgevind het, skoon oorstelp om die trofee te lig. Die Durbanvillers het die seisoen op ’n hoë noot afgesluit deur die spanne van vyf ander skole in die noordelike voorstede uit te stof. Dit volg kort op die hakke van hul sege toe hulle die Laerskool Durbanville se gelyksoortige toernooi gewen het. Van links is Luke Booys, Luwan Mulder, Christof Viljoen (kaptein), Jonathan Woodward, Chris Brand en Joubert van Tonder. Foto: Christoff Brand
Die Papier publiseer elke week ’n fotoblad met verskeie skolesportsoorte. Skole, ouers, leerders en fotograwe word dus genooi om sportfoto’s vir moontlike publikasie aan te stuur. Dit is ’n gratis aanbod. Alle fotograwe sal erkenning kry en mag ’n kontaknommer, e-posadres of webwerf-adres saam met die foto’s laat publiseer. Goeie aksiefoto’s sal voorkeur geniet. VEREISTES: Foto’s moet in JPG-formaat en minstens 1MB groot wees. Onderskrifte moet so volledig as moontlik wees en moet die volgende inligting insluit: • Die volle name van spelers of atlete, bv. Louis Oosthuizen en nie net L. Oosthuizen nie. • Die betrokke span se skool of klub se naam. • Waar en wanneer die kragmeting plaasgevind het. • Die uitslag. • Ouderdomsgroep. • Die naam van die toernooi, indien van toepassing. • Die fotograaf se naam en van. Stuur alle foto’s met volledige onderskrifte na: skole@diepapier.co.za.
JONGES WYS HUL STAAL BY PILDITCH Gauteng-Noord se subjeug-atletiekkampioenskap is die afgelope naweek by die Pilditchstadion gehou. Links is Ivanke Prinsloo van die Laerskool Wonderboom in aksie tydens die verspring vir meisies o.11. Foto’s: Charmaine Visser
Klea Ramos van die Laerskool Stephanus Roos was in aksie in die verspring vir meisies o.11.
Emma Cox van die Irene-atletiekklub op pad om die 1 200 m vir meisies o.11 te wen.
Kenzi Vosloo (Laerskool Wierdapark) gee haar beste poging in die verspring vir meisies o.11.
20 Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Fritz Klaaste sport@diepapier.co.za
M
Vegas se koue kan groot rol speel
et slegs drie Grands Prix oor, betree Formule Een die laaste deel van die
2026-seisoen. Die belangrikste kampioenskapsvrae is reeds beantwoord, maar daar is miljarde rande se redes waarom elke liewe plek op die rangorde belangrik is. Las Vegas word gevolg deur Katar en Abu Dhabi, en geldelike voordele aan die einde van die seisoen is ’n aansienlike dryfveer. Formule Een se kommersiële inkomste word jaarliks volgens ’n ingewikkelde formule onder die vervaardigers verdeel, met elke span se kampioenskapsposisie wat bepalend is. Dit beteken dat selfs een plek hoër op die puntelys miljoene rande se verskil kan maak. Vir spanne wat reeds uit die titelstryd geskakel is, is die laaste renne dus alles behalwe betekenisloos – elke punt, elke posisie en elke eindresultaat kan uiteindelik ’n beduidende verskil aan die volgende seisoen se finansiële speelruimte maak. Die Las Vegas-strook bied egter ’n uitdaging wat heelwat verder as die vertoonwaarde van ’n wedren tussen casino’s en dobbelmasjiene strek. Die 6,201 km lange straatbaan
Die kleurvolle aandwedren in Las Vegas kan weer een of twee opskuddings veroorsaak. Foto: Alessio Morgese, Getty Images
het 17 draaie, lang pylvakke en verraderlike remsones. Aërodinamiese doeltreffendheid en topsnelheid is belangrik, maar die motors moet ook goeie rembalans en sterk klouvermoë uit die stadiger draaie bied. Die grootste gemene deler kan egter die temperatuur wees. Die ren vind in die nag plaas (05:50 SA tyd) en die jongste voorspelling dui daarop dat temperature tydens kwalifisering en
die ren self tot rondom 9 °C en 10 °C kan daal – ’n slegte teken vir bandebestuur. Dit kan veral kwalifisering benadeel, waar een enkele ronde in die koue van kritieke belang is. Die nuwe 2026-motors voeg ’n verdere tegniese dimensie daarby. Die krageenhede plaas groot klem op elektriese energie, terwyl die lang pylvakke van “Die Strook”, die bestuur en ontplooiing van dié energie
Burmester wil ‘Afrika se major’ kom wen Dean Burmester is op ’n missie om die eerste Suid-Afrikaner sedert Branden Grace in 2017 te word om “Afrika se major” te wen. Vanjaar se Nedbank-uitdaagtoernooi word van 3 tot 6 Desember op die Gary Playerbuiteklub by Sun City gehou. Dit gaan gewis nie vir dié viermalige wenner in die DP Worldreeks maklik wees nie. Benewens verskeie verbeterings wat aan die ikoniese baan in die Pilanesberge aangebring is, wag ook ’n klomp major-wenners in Burmester se pad. Bryson DeChambeau, ’n tweemalige Amerikaanse Ope-kampioen, gaan groot skares lok. Die huidige Amerikaanse Ope-kampioen, Wyndham Clark, en die voormalige wenner Justin Rose is ook op pad – só ook die tweemalige Meesters-kampioen Bubba Watson. “As ’n Suid-Afrikaner, is dit ’n groot eer en voorreg om in dié toernooi te speel. Ons het almal grootgeword terwyl ons na die toernooi gekyk en gehoop het om eendag hier te wees. Ek sien uit daarna om voor al die SuidAfrikaanse ondersteuners by Sun City te speel. “Ek is ook opgewonde om die
Sport
besonder belangrik maak. Dit beteken dat die spanne voortdurend die fyn balans tussen topsnelheid, energiegebruik, kragherwinning en klouvermoë moet vind. Die voorspelling vir Las Vegas bly moeiliker as wat die stand van die kampioenskap alleen voorstel. Mercedes behoort mededingend te wees, maar Verstappen se vorige sukses, Ferrari en McLaren se potensiaal en
veral die koue baanoppervlak kan die rangorde versteur. Dis juis die spanningslyn op die puntelys wat die poppe kan laat dans. Antonelli is reeds die wêreldkampioen, maar agter hom skei slegs 17 punte Max Verstappen en George Russell, terwyl Russell net een punt voor Lewis Hamilton is. Leclerc is ’n verdere 12 punte terug, met Norris net drie punte agter hom.
Nigeriër Bassey kan dalk deel van United se inkopielys wees
Dean Burmester wil Suid-Afrika se wendroogte in die Nedbank-uitdaagtoernooi uitwis. Foto: Yu Chun Christopher Wong, Getty Images
veranderinge aan die baan te sien – soos die eerste putjie met die verskillende bowwe. “Ek is seker dit gaan moeilik speel. Maar ons kort weer ’n Suid-Afrikaner om te wen en ek gaan my beste gee,” sê Burmester. Grace, Aldrich Potgieter, Jayden Schaper, Casey Jarvis, Christiaan Bezuidenhout, Yurav Premlall, Hennie du Plessis, Michael Hollick, Thriston Lawrence, Richard Sterne en Shaun
Norris is die ander Suid-Afrikaners en almal wenners op die DP World-reeks, PGA-reeks en die Sonskynsreeks. Schaper en Potgieter het onderskeidelik in 2025 en 2024 in hul buiging albei in die tweede plek geëindig. Jarvis en Schaper se spelpeil vanjaar maak ook van hul sterk aanspraakmakers en sal volgende jaar op die PGA-reeks in aksie wees. – Sportredaksie
Manchester United hou die Nigeriese verdediger Calvin Bassey voor die Januarie-oordragvenster dop, terwyl die nuwe hoofafrigter, Mauricio Pochettino, die Rooi Duiwels se kwesbare verdediging wil versterk. United betree ’n nuwe era ná Michael Carrick se afdanking verlede week. Die klub beleef tans sy swakste begin nog in ’n Premierliga-seisoen. Die Rooi Duiwels beklee die 18de plek op die puntelys, binne die relegasiesone, met slegs agt punte ná 10 ligawedstryde. Hulle het reeds 19 doele in die Premierliga afgestaan – ’n duidelike aanduiding van hul verdedigingsprobleme. Dit het ook kritiek ontlok omdat die groep nie in die oordragvenster voor die huidige seisoen met verdedigende versterkings aangevul is nie. Met Pochettino wat nou gereed maak om by Old Trafford oor te neem, beplan United om hul verdedigingsherbouing in Januarie te versnel. Die toekoms van die Argentynse verdediger Lisandro Martinez bly intussen onseker, met sy kontrak wat in
2027 verstryk. Gerugte doen reeds die ronde wat hom met ’n moontlike vertrek in die middel van die seisoen verbind, te midde van belangstelling van Barcelona en Atletico Madrid. Volgens The Telegraph is Calvin Bassey, die veelsydige 26-jarige Nigeriese internasionale speler, hoog op United se lys van moontlike aankope vir Januarie. Transfermarkt skat sy waarde op sowat R524 miljoen. Die bekende oordragkenner Fabrizio Romano het intussen bevestig dat United inderdaad ’n oog op die Fulham-verdediger het. “Dit is waar dat party mense by Manchester United Calvin Bassey waardeer. Hy is ’n speler wat die klub reeds ’n paar maande lank oorweeg,” het Romano op sy YouTubekanaal gesê. “Manchester United hou sy vertonings dop. Hulle hou van sy fisieke vermoë en die feit dat hy die span ’n linkervoet-opsie kan bied. Dit sal belangrik wees om te sien wat met ’n ander speler in daardie posisie, Lisandro Martinez, gebeur.” – Soccer Laduma
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
Sport Stehan Schoeman sport@diepapier.co.za
Spelers glo in Projek 2029 en bly in die Kaap
D
ie Proteas het gister hul nommereen-status in toetskrieket op die puntelys verder
verstewig. Temba Bavuma, die kaptein van die Proteas, en sy span het Bangladesj gister op die Wanderers in Johannesburg met nege paaltjies geklop. Kagiso Rabada is aangewys as Speler van die Wedstryd vir sy bydraes met die kolf én bal. Dié snelbouler het vroeg reeds op die eerste dag onder die Tiere, wat eerste gekolf het, gemaai. Sy ontleding van 5/70 in 22 boulbeurte het die besoekers vroeg teen die planke gehad. Hy het nog 3/48 in die tweede beurt ingeoes. Hy het die kolf met mening kom swaai en ’n indrukwekkende 72 lopies aangeteken. Die Tiere was vroeg kniediep in die knyp op 121/5. Tog het hulle daarin geslaag om 400 lopies op die bord te kry. Dane Patterson, wat op die eerste dag nie ’n enkele paaltjie kon kry nie, het op dag twee vier paaltjies platgetrek vir ’n ontleding van 4/92. Die kolfbeurt van die toets het ongetwyfeld aan Marques Ackerman behoort, wat slegs 164 balle vir sy 157 lopies benodig het. Sy aandeel aan Suid-Afrika se algehele 557 lopies was van onskatbare waarde. Zubayr Hamza, wat sy terugkeer ná ’n besering gemaak het, was ook van meet af aan met sy 83 lopies goed op dreef. Bavuma het met sy telling op
Kagiso Rabada vier die paaltjie van Litton Das. Foto: Alche Greeff, Gallo Images
Proteas trek Tiere op Wanderers plat 49 die veld met ’n kuitspierbesering verlaat. Hy het die middag verder kom kolf en geveg vir sy 68* lopies. Ryan Rickelton het ook geskitter met sy 102 lopies en die telbord aan die gang gehou. Simon Harmer het weer soos teen die Aussies met sy boulwerk op die Wanderers amok gemaak. Dié draaibalbouler se 6/51 het die Tiere tot 168 beperk. Litton Das, Bangladesh se
paaltjiewagter, het ’n wêreldrekord verbeter toe hy agt paaltjies (ses vangkanse en twee stonkkanse) in die Proteas se eerste kolfbeurt benut het. Das se 120 lopies het ook sy span tot 400 lopies gestuur. Towhid Hridoy (137, 227 b) was die spil waarom die besoekers se kolfbeurt gedraai het. Die paaltjiewagter het die vorige rekord, wat deur vyf paaltjiewagters gedeel is, verbeter toe hy Rabada vroeg op
die vierde dag van die wedstryd gestonk het. Wasim Bari, Bob Taylor, Ian Smith, Ridley Jacobs en Joshua Da Silva het voorheen die rekord van sewe gedeel. Dit is nog nie bekend of Bavuma beskikbaar sal wees vir die tweede en laaste wedstryd in dié toetsreeks wat Maandag (23 November) op Centurion in Pretoria begin nie. Aiden Markram sal die Proteas in sy afwesigheid aanvoer en poog om die reeks 2-0 te wen.
Blitsbokke gereed met oog op toekoms Hennie Koortzen sport@diepapier.co.za
Die Blitsbokke is oorgehaal vir die aanvang van die nuwe seisoen in die SVNS-reeks en beraam reeds planne om hul Wêreldkampioenskap-kroon suksesvol te verdedig. Dít is die boodskap van Philip Snyman, afrigter van die Suid-Afrikaanse 7’s-span, voordat dié reeks aan die einde van die maand met die Dubai-toernooi afskop. “Ons wil seker maak dat ons vir die drie Wêreldkampioenskap-wedstryde ons mees ervare en beste span moontlik op die veld laat draf,” sê Snyman. “Ons benadering gaan egter vanjaar effens van vorige seisoene, waar ons waardevolle lesse geleer het, verskil en ons wil die groep vergroot om te verseker dat die mees ervare spelers vir die regte geleenthede reg is.” Volgens Snyman is die meeste van die spelers slaggereed en maak diegene wat tans nog met
skete sukkel, ook goeie vordering. “Ons kaptein, Impi Visser, behoort binnekort weer te kan speel, terwyl Shilton van Wyk en Zander Reynders ook op pad terug is.” Die breier is opgewonde oor die nuwe potensiaal in sy groep met JC Mars, ’n oud-leerder van die Hoër Jongenskool Paarl (Boishaai), en Van Reenen Kruger, wat sy skolerugby vir die Afrikaanse Hoër Seunskool (Affies) gespeel het – van die nuwelinge vir wie buigings in die nuwe seisoen wink. “JC Mars het baie talent en het in die oefensessies tot dusver briljant vertoon, terwyl Van Reenen Kruger, ’n Varsitybekerspeler van Tuks, lid van ons groep geword het en lyk asof hy nog die hele tyd hier hoort. “ ’n Paar SA o.20-spelers van vanjaar en verlede jaar is ook besig om hul voete in die 7’s-formaat te vind.” Snyman het ook sy oog op die toekoms.
“Dit is belangrik om diepte te bou – veral met die oog op 2028 (wanneer die Olimpiese Spele in Los Angeles plaasvind), maar ons moet terselfdertyd op die 2027-Wêreldkampioenskap fokus, omdat dit as kwalifiserende toernooi vir die Olimpiese skouspel dien. Ons gaan daarom ’n senior- en “A”span na Dubai stuur om aan jonger spelers die geleentheid te gee om later in die reeks moontlik hul buiging vir die voorkeurspan te maak. “Dit kweek ook goeie mededinging tussen die spelers.” Die 7’s-spanne het oefenwedstryde teen Duitsland as deel van hul voorbereiding gespeel, terwyl ’n span van China die laaste paar dae teen die SA “A”-span in Stellenbosch geoefen het om hulle verder te
Van Reenen Kruger is een van die nuwelinge by Suid-Afrika se 7’s-span. Foto:Ashley Vlotman, Gallo Images
help skaaf. Die eerste ronde van die SVNS-reeks skop op 28 November in Dubai af en Snyman kondig vandag sy groep aan.
21
John Dobson se Projek 2029 is gewis nog springlewendig en gesond. Die Stormers het aangekondig dat ’n hele aantal topspelers hul kontrakte by die Kaapse franchise verleng het. Die unie is reeds versterk deur die terugkeer van die Springbok-kaptein, Siya Kolisi, Wilco Louw en die blitsige Cheslin Kolbe. Nou het nog nege spelers met toetservaring, asook vier spelers wat nog nie op die internasionale verhoog gespeel het nie, hul toekoms aan die klub verbind. Elf van die 13 spelers in die groep het kontrakte tot in 2029 en daarna. Dobson, die direkteur van rugby en wat die Stormers na die eerste titel in die Verenigde Rugbykampioenskap (VRK) gelei het, het beklemtoon die doelwit is om die Stormers op en weg van die veld een van die voorste klubs ter wêreld te maak. “Ons het die afgelope tyd gesien hoe dié plan gestalte kry en elke speler op hierdie lys maak ons opgewonde oor wat nog op hierdie reis voorlê. “Dit moet beklemtoon word dat Projek 2029 nie ’n eindbestemming is nie. Dit gaan daaroor om onsself in ’n posisie te plaas waar ons gereeld om groot titels kan meeding, met ’n volgehoue toevoer talent en wêreldklasondersteuningstrukture,” het hy gesê. Volgens Dobson is die bemoedigendste aspek hoeveel van dié spelers deur die Westelike Provinsie se ontwikkelingsprogramme op ouderdomsvlak gekom het. “Ons het net twee spelers op hierdie lys, Ntuthuko en Mfundo, wat nie direk ná skool by ons aangesluit het nie. Dit wys hoe ons die talent tot ons beskikking ontwikkel. “Elkeen van hierdie spelers het ongelooflike potensiaal, en die feit dat hulle besluit het om by ons te bly en hulle tot dié projek te verbind, spreek boekdele,” het hy bygevoeg. Ntuthuko Mchunu, JD Schickerling, Yaqeen Ahmed, Imad Khan, Jonathan Roche, Wandile Mlaba, Connor Evans, Mfundo Ndhlovu, Herman Lubbe, Dylan Miller, Samuel Badenhorst, Tom Barnard en Danie Kruger het almal hul kontrakte met die franchise verleng. – KickOff Rugby
22
Die Papier Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Wim Pretorius
wim.pretorius@novusmedia.co.za
D
ie Springbokke het steeds ’n wiskundige kans om die eindstryd van die Nasieskampioen-
skap te haal. Met die groepfase wat môre sy klimaks bereik, plaas permutasies die Springbokke se hoop op ’n kroon in die eerste weergawe van dié toernooi ferm in die hande van Engeland – selfs nog voordat Rassie Erasmus se span hul rugbystewels in Dublin sal aantrek. Aangesien die Springbokke in die voorlaaste ronde van die groepfase met 19-21 teen Frankryk vasgeval het, beklee hulle tans die tweede plek op die Suidelike Halfrond se punteleer met 21 punte – net een kort van die All Blacks op 22. Ten spyte daarvan dat die Kiwi’s verlede naweek ’n skoknederlaag teen Wallis gely het, was twee verloor-bonuspunte genoeg vir hulle om aan die voorste plek vas te kleef. Suid-Afrika se hoop berus dus op Engeland, wat hom ’n guns sal moet doen en die Nieu-Seelanders op Twickenham omdop voordat die Springbokke in ’n titaniese stryd teen die Iere weer beheer van hul eie lot kan neem. Sou die All Blacks ’n bonuspuntsege oor die Rooi Rose behaal, sal dit die gordyn op die Springbokke se titelaanslag laat sak nog voordat hulle hul plek op die veld in die Aviva-stadion ingeneem het. Selfs ’n oorwinning vir die Nieu-Seelanders sal beteken dat Suid-Afrika met niks minder as ’n bonuspuntsege in Dublin
Sport
Dís hoe Bokke nog eindstryd kan haal
Die Bok-breker Eben Etzebeth, die Bokke se mees ervare toetsspeler, sal môre in sy 148ste toets uitdraf. Foto: Roger Wimmer, Getty Images
tevrede kan wees nie, met albei Suidelike Halfrond-spanne wat dan 26 punte sal hê en Suid-Afrika se veel groter punteverskil (tans +138 teenoor Nieu-Seeland se +66) wat dan die deurslag sal bied. ’n Wen vir die Engelse sal egter die deur wawyd oopskop. As die gasheer die All Blacks op Twickenham troef, swaai sake beduidend in Suid-Afrika se
guns, met ’n gelykopuitslag of ’n paar verloor-bonuspunte, wat dan genoeg kan wees om die wêreldkampioen deur te sien tot die beslissende stryd, afhangend van hoeveel punte Nieu-Seeland in hul kragmeting mee wegstap. Selfs al speel die Engelse en Kiwi’s gelykop met ’n bonuspunt vir vier drieë, sal ’n oorwinning oor Ierland steeds die taak vir die Springbokke verrig.
Vir Engeland is daar boonop ook geen tekort aan motivering nie. Hulle lê tans self naasbeste in die Noordelike Halfrond – gelyk met Ierland op 20 punte, en een punt agter die Hane, wat in die voorste plek is. Steve Borthwick se span is self nog deel van die eindstrydgesprek en deur met die All Blacks af te reken, kan hulle voor hul stryd teen die Poemas
môreaand groot druk op Frankryk plaas. Wanneer die eindfluitjie op Twickenham blaas, sal die Springbokke egter presies weet wat geverg sal word teen ’n Ierse span wat ook sal hoop om by die eindstryd-agterdeur in te glip. Tot dan sal Suid-Afrikaanse rugbyondersteuners hul trots sluk en Engeland – al is dit net vir 80 minute – aanspoor.
Skokuitslae en waarom Rassie ’n punt het Dit was die een skoknederlaag ná die ander en elke keer was dit boonop ten volle geregverdig. Die buiteperde in elke wedstryd het met durf gespeel, vasberade verdedig en hul hoërgeplaaste teenstanders nooit werklik toegelaat om aan die gang te kom nie. In Suid-Afrika se nederlaag teen Frankryk was Antoine Dupont uitmuntend op die aanval. Sy balverspreiding en sy puik duikslae was ongelooflik. Wallis se oorwinning oor Nieu-Seeland was ’n vars briesie – dit is wat rugby nodig gehad het – en Wallis het ’n vertoning gelewer wat lank onthou sal word. Hulle het rekords laat spat met die aantal duikslae wat hulle uitgevoer het. Volgens my het hulle sekerlik die bal vier keer oor die doellyn opgehou en was fantasties op die aanval. Hulle het Nieu-Seeland nie net met hul Guinness-wêreldrekord-getal duikslae as span en individueel in toom gehou nie, maar ook omdat hulle geslaag het om punte aan te teken wanneer dit nodig was. Nieu-Seeland kon eenvoudig
nie deur hul verdediging breek nie. Duisende van hul ondersteuners kon nie glo wat hulle aanskou nie en kon kwalik glo dat 73 jaar verloop het sedert hulle laas dié gevoel in die Principality-stadion ervaar het. RASSIE ERASMUS Kom ons praat nou oor die onderwerp waarvoor ons nog nie kans gekry het nie: Rassie Erasmus en sy skorsing vir ses wedstryde. Wêreldrugby het gewis hard toegeslaan op afrigters wat hulle teen die bestaande orde uitspreek of selfs betekenisvol oor ’n bepaalde situasie kommentaar lewer. Ek dink nie Erasmus het bloot stoom afgeblaas of op ’n tirade gegaan soos hy dalk in die verlede gedoen het nie. Hy het ’n punt probeer maak. Wat my betref, was Wêreldrugby se besluit om Erasmus skaars ’n dag en ’n half later summier te skors, oorhaastig, want dit gaan gewis teenreaksie ontlok. Hy het twee of drie baie, baie goeie punte oor die duikslag waarin ’n speler afsak, die duik-
Bob Skinstad
slag op die knieë, ensovoorts, gemaak, waarna hy oor die TV-skeidsregter gepraat het. Dit is alles kwessies waaroor ons in ons sitkamers gesels; dit is alles dinge waaroor ons om die braaivleisvuur debatteer; dit is alles onderwerpe waaroor ons Maandagoggend praat wanneer ons ons kinders by die skool aflaai. Dit maak nie saak dat Frankryk ons geklop het en Antoine Dupont uitsonderlik was nie. Ons praat steeds oor waarom die TV-skeidsregter nie in die Ierland-wedstryd iets gesê het nie, of oor wie nou eintlik in beheer is. Alle ondersteuners is bewus daarvan dat Wêreldrugby hierdie reëls instel en ons wil daaroor kan debatteer.
Ek dink Erasmus is op daardie mediakonferensie in ’n moeilike posisie geplaas en ek moet erken dat ek twee weergawes daarvan gekyk het. Ek het nie al tien gekyk wat glo beskikbaar is nie, maar ek dink hy het ’n baie goeie punt beet. Ek dink ook hy beskik altyd oor goed nagevorste, gedokumenteerde en feitelik gestaafde bewyse van wat daar buite gebeur, en ek is namens hom werklik teleurgesteld. Dink ek dit sal die Springbokke saamtrek? Ja, gewis. Gaan dit Erasmus vorentoe help? Wel, dit is moeilik om te sê. Onthou, ’n skorsing van ses wedstryde is nie ’n skorsing van ses weke nie. Hy het nog twee wedstryde in die Nasieskampioenskap oor, insluitend ’n halfeindstryd of eindstryd. Maar waar sal Suid-Afrika daarna vir die volgende vier wedstryde wees, en hoeveel gaan hulle hom in dié tyd nodig hê? Ek glo hulle gaan hom definitief nodig hê en ek glo ook sy afwesigheid gaan ’n uitwerking hê. Hy het egter al voorheen hierdeur gegaan en weet hoe om die fynere besonderhede te
hanteer wanneer hy vir ’n lang tyd op die kantlyn moet staan. As dit enigiemand anders was, sou ek bekommerd gewees het dat hy nie ’n plan of twee in die mou voer nie. Maar ek kan my voorstel dat daar ook ’n element van Wêreldrugby en ander lande is wat dalk moeg raak daarvoor dat een man slimmer as die res is. Dit is die kroon wat hy sal moet dra, want hy was uitsonderlik daarin om die spelers, die groep en ander lede van die afrigtingspan teen die woede van Wêreldrugby en ander spanne te beskerm. Hy het telkens vir die Springbokke na vore getree en die houe namens hulle gevat. Dit is waarom Suid-Afrika hom liefhet. Dit is waarom hy ’n nasionale held is. Lank lewe Rassie, en hopelik sal die wêreld besef dat dít nie die manier is waarop ons sake moet hanteer elke keer wanneer ’n afrigter gesag bevraagteken nie. ● Bob Skinstad, ’n voormalige Springbok, skryf rubrieke vir KickOff Rugby en Die Papier. Lees die volledige berig op www.diepapier.co.za.
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026 Die Papier
Sport
Engeland moet fisiek wees, sê Esterhuizen Hennie Koortzen sport@diepapier.co.za
E
ngeland is Suid-Afrika se laaste hoop om tot die eindstryd van die Nasieskampioenskap deur te dring. As die All Blacks ná verlede naweek se skoknederlaag teen Wallis ook op Twickenham tweede kom, is die Bokke se kop deur mits hulle die Iere klop. André Esterhuizen, senter van die Springbokke, het aan Die Papier gesê hy dink Engeland het in die laaste twee wedstryde goeie rugby gespeel en hulle gaan met goeie momentum op die veld. “Die laaste twee kragmetings op Twickenham tussen dié twee spanne was kliphard, met Engeland wat verlede jaar met 33-19 gewen en die vorige jaar met net twee punte verloor het.” Esterhuizen, wat tans van ’n besering herstel, verwag egter ’n groot aanslag van
die All Blacks. “Hulle gaan gewis ná die wedstryd teen Wallis ’n ander span wees. Ek dink nie hulle gaan hul spelpatroon verander nie, maar hul sielkundige ingesteldheid sal heeltemal anders wees. Engeland sal fisiek opgewasse en gereed moet wees om – soos Wallis verlede naweek – baie fases te verdedig. “Engeland sal hulle in die vaste fasette moet takel en oordonder; so ook by die skrums, lynstane en dryfbewegings, wat baie belangrik gaan wees. “Spelers soos Maro Itoje, Jamie George, Ben Curry en Ben Earl kan hier ’n groot rol speel. Sou hulle dit kan aanvul met goeie verdediging sonder om sagte oomblikke toe te laat, kan hulle as die wenners van die veld af stap.” Esterhuizen, wat 90 wedstryde vir Harlequins gespeel het, sê hulle moet egter bedag wees daarop dat Nieu-Seeland daarvan hou om met momentum te speel en vinnig van rigting
te verander. “Die All Blacks doen dit in ’n poging om wyd te speel. Hulle sukkel om hul geleenthede in die 22 m-gebied in punte om te skep en het minstens drie geleenthede teen Wallis gemis waar die bal oor die doellyn in die lug gehou is. “Hulle kan dus gevaarlik wees as hulle daarin slaag om af te rond en Engeland moet probeer om hulle in hul eie helfte vas te pen.” Die Engelse skakelpaar Jack van Poortvliet en Fin Smith kan ook moontlik die uitslag bepaal. “Jack en Fin sal moet beheer waar hulle speel en sal die All Blacks moet laat omdraai en uit hul eie helfte laat hardloop, terwyl die vleuels goed onder die hoë balle sal moet speel.” Esterhuizen se wens is dieselfde as dié van alle Springbok-ondersteuners. “Ek sal baie daarvan hou as die Springbokke in die eindstryd teen die Franse in Londen op Twickenham speel.”
Maro Itoje sal ’n belangrike rol vervul in Engeland se poging om die All Blacks môre op Twickenham te klop. Foto: Dan Mullan, Getty Images
Sport op TV Vrydag20 20November November Vrydag Krieket (SS, 212) Toetskrieket 23:50 Nieu-Seeland t. Indië, 1ste, dag 3 Gholf (SS, 213) PGA-reeks 19:00 RSM Classic, dag 2 LPGA-reeks 22:00 LGPA-kampioenereeks, dag 2 Tennis (SS, 214) ATP-jaareindtoernooi 15:00 Dag 6, 1ste wedstryd 21:30 Dag 6, 2de wedstryd Saterdag21 21November November Saterdag Rugby (SS, 211) Nasieskampioenskap 16:00 Engeland t. Nieu-Seeland 16:00 Skotland t. Japan (SS, 217) 18:30 Ierland t. Suid-Afrika 18:30 Italië t. Fidji (SS, 217) 22:00 Frankryk t. Argentinië 22:00 Wallis t. Australië (SS, 217) Krieket (SS, 212) T20
10:05 Australië t. Engeland, 1ste Toetskrieket 23:50 Nieu-Seeland t. Indië, 1ste, dag 4 Gholf (SS, 213) PGA-reeks 20:00 RSM Classic, dag 3 Tennis (SS, 214) ATP-jaareindtoernooi 15:30 Halfeindronde, 1ste 21:30 Halfeindronde, 2de Motorsport (SS, 215) Las Vegas Formule Een (GP) 02:15 Derde oefenronde 05:55 Kwalifisering Sokker (SS, 203) Engelse Premierliga 14:20 Manchester City t. Fulham 16:50 Chelsea t. Leeds 16:50 Tottenham Hotspur t. Ipswich Town (SS, 206) 16:50 Bournemouth t. Nottingham Forest (SS, 210) 19:20 Newcastle t. Arsenal Boks (SS, 208) Internasionale Boksorganisasie (IBO) 19:00 Bantamgewigtitel: Charlton
Malajika t. Landile Ngxeke Sondag22 22November November Sondag Krieket (SS, 212) Toetskrieket 23:30 Nieu-Seeland t. Indië, 1ste, dag 5 Gholf (SS, 213) PGA-reeks 20:00 RSM Classic, dag 4 LPGA-reeks 20:00 LPGA-kampioenereeks (SS, 217) Tennis (SS, 214) ATP-jaareindtoernooi 19:00 Eindstryd Motorsport (SS, 215) Las Vegas Formule Een (GP) 05:55 Hoofren Sokker (SS, 203) Engelse Premierliga 15:50 Hull City t. Brighton & Hove Albion 18:20 Liverpool t. Manchester United Maandag23 23November November Maandag Krieket (SS, 212) Toetskrieket 09:50 Suid-Afrika t. Bangladesj, 2de, dag 1
Sokker (SS, 203) Engelse Premierliga 21:30 Brentford t. Everton Dinsdag24 24November November Dinsdag Krieket (SS, 212) Toetskrieket 09:50 Suid-Afrika t. Bangladesj, 2de, dag 2 T20 21:55 Australië t. Engeland, 2de Woensdag25 25November November Woensdag Krieket (SS, 212) Toetskrieket 09:50 Suid-Afrika t. Bangladesj, 2de, dag 3 Donderdag26 26November November Donderdag Krieket (SS, 212) Toetskrieket 09:50 Suid-Afrika t. Bangladesj, 2de, dag 4 23:50 Nieu-Seeland t. Indië, 2de, dag 1 Gholf (SS, 213) DP World-reeks 04:30 Australiese PGA-kampioenskap, dag 1 LET-reeks 15:00 Andalucia Costa del Sol Ope
23
Engeland moet fisiek wees, sê Esterhuizen – bl. 23
Rassie Erasmus, die hoofafrigter van die Springbokke, en sy span kan met reg warm onder die kraag voel nadat Frankryk met verskeie onwettige duikslae weggekom het in verlede naweek se Nasieskampioenskap-toets in die Stade de France. ’n Onberispelike bron in skeidsregter-kringe het aan Die Papier gesê “heeltemal te veel duikslae is nie gestraf nie”. “Die reël bepaal duidelik, sonder verwarring, dat wanHennie Koortzen sport@diepapier.co.za
D
ie voormalige Springbok-losskakel Morné Steyn is bekommerd dat die Suid-Afrikaanse span skynbaar nie oor ’n behoorlike plan B beskik nie. Dít volg nadat Frankryk, buiten die omstredenheid wat hul duikslag-tegniek betref, die Springbokke nietemin in ander fasette van die spel in die Hane se oorwinning met 21-19 in Vrydagaand se Nasieskampioenskap-kragmeting in die Stade de France uitoorlê het. “Ons dissipline was ’n probleem in Parys en die spoed van die Hane het ons onkant betrap. Die Bokke sou dié week hard werk om beter onder die hoë bal te vaar,” het Steyn aan Die Papier gesê. Die puntemasjien, wat die wenpunte in twee reekse teen die Britse en Ierse Leeus aangeteken het, is bekommerd oor die Bokke se spelpatroon. “Ons maak baie staat op die siklus van skrum, dwing ’n strafskop af, gaan vir die lynstaan en probeer van daar af met ’n rolmaalbeweging om ’n drie te druk. As dit nie werk nie, lyk dit nie of daar ’n plan B is om op terug te val nie en die Bokke kry die bal hopeloos te min in die gevaarmanne soos Ethan Hooker, Kurt-Lee Arendse en Damian Willemse se hande.” Die Iere kan moontlik weer agterlangs ’n tameletjie vir die Bokke inhou en Steyn waarsku die spoed op die bal waarmee hulle hardloop, kan meebring dat hulle die Bokke aan die buitekant kan klop.
Sport
Blitsbokke gereed met oog op toekoms – bl. 21
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
‘Verskeie’ duikslae onwettig neer ’n speler van sy voete af is, hy nie aan die spel mag deelneem nie. “Wanneer ’n speler dus op een of albei sy knieë is, mag hy onder geen omstandighede ’n duikslag uitvoer nie.” Daar bestaan egter ’n kinkel in die kabel wat verwarring kan veroorsaak: Die tydsberekening van duikslae is van deur-
slaggewende belang. “Wêreldrugby se filosofie is as volg: Kom ons sê ’n verdediger se knie raak die grond presies wanneer hy kontak maak met die baldraer. Dis binne perke en die spel gaan voort. Dit is nie ’n oortreding nie.” Erasmus het Maandag tydens ’n mediakonferensie na 17 voorvalle verwys. Volgens Die
Morras sien rooi vlag “Hul skakelpaar, met spelers soos Craig Casey, Jamison Gibson-Park en Sam Prendergast speel hier ’n groot rol.” Prendergast, wat verlede naweek uitgewys is vir ’n gevaarlike duikslag teen Fidji, is Woensdag vrygespreek en beskikbaar om die Suid-Afrikaners te pak. “Hulle sou die wedstryd in Parys ontleed en sien hoe ons onder druk geplaas is met skoppe en die spoed waarteen gespeel is.” Die voormalige Springbokstut Ollie le Roux, wat ook in sy speeldae vir die Ierse klubreus Leinster uitgedraf het, glo weer Rassie Erasmus se troepe beskik
“
Ons maak baie staat op die siklus van skrum, dwing ’n strafskop af, gaan vir die lynstaan en probeer van daar af met ’n rolmaalbeweging om ’n drie te druk. Morné Steyn, voormalige Springbok-losskakel.
voorlangs oor hopeloos te veel skietgoed vir hul teenstander. “In Ierland se pak is volgens my nie een speler wat die Springbokspan sal haal nie,” het Le Roux aan Die Papier gesê.
Papier se bron is “verskeie van hierdie duikslae nie gelyktydig uitgevoer nie en was dit dus strafbaar. “Dit is moontlik dat die beamptes verward of onseker kon wees oor wat gelyktydig was en wat nie. Die korrekte optrede sou wees dat Frankryk ná die tweede of derde voorval gewaarsku moes word. ’n Ver-
dere oortreding sou dan gestraf moes word. “Baie van die oortredings het voor die skeidsregter plaasgevind en sy assistentskeidsregters en die televisiewedstrydbeampte moes hom in die uitvoering van die reëls bygestaan het.” Dit was Dinsdag tot op die dag vyf jaar sedert Erasmus op 17 November 2021 die eerste keer geskors is. ● Lees ook bl. 2, 3. – Hennie Koortzen
Suid-Afrika sal Saterdag vir ’n beter vertoning hoop deur sy losskakel Sacha Feinberg-Mngomezulu. Foto: Florencia Tan Jun, Getty Images
“Hulle is besig om te herbou en is nie so gedug soos twee of drie jaar gelede nie. Hulle beskik nie oor die vermoë om ons voorlangs vir 80 minute aan te vat nie.” Le Roux reken egter ook dit beteken nie dat die Springbokke die Iere durf vlak kyk nie. “Ierland se spelpatroon draai om hul skakelpaar, wat goed weet hoe om momentum te bewerkstellig en die voorspelers in spel te kry. “Die Bokke moet hulle onder druk plaas en hul speelruimte wyd beperk. Hulle speel ook ’n goeie skopwedstryd en beskik oor goeie individuele spelers in die agterlyn, wat probleme kan
skep.” Le Roux voel egter daar is ruimte vir verbetering en sê dit is belangrik dat die beste voorry begin. “ ’n Malcolm Marx en die res van die grofgeskut moet in die beginspan wees en vir minstens 65 minute alles gee om hulle pap te speel voordat die reserwes speelkans kry. “Ons skrumwerk moet verbeter en ons moet voorlangs meer druk op hulle plaas.”
03826
6 0 0 9 80 3 84 9 21 6
Dink Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Onderwyser is verleë oor al die trofeë – bl. 5
Dakakkedisse en tongknopers – bl. 7
Wanneer musiek onthou
D
Koos van die Waterberge
aar is musiek wat ons beïndruk met meesterlike briljantheid. Ook musiek wat ons laat regop sit oor die tegniese vernuf van die komponis of die pianis. En dan is daar die seldsame melodie wat iets veel eenvoudiger doen: Dit vat jou aan die hand en neem jou terug na plekke wat jy nie eens geweet het jy onthou nie. Carl Reber se “Remembrance” is so ’n stuk. Dit was voor my skooljare, toe ek hierdie briljante stukkie klaviermusiek vir die eerste keer gehoor het. My ma en my suster het dit gereeld in ons huis gespeel. Oor die jare was dit met tussenposes oor die radio gespeel en verskeie kere op die radioprogram U eie keuse. Met tyd het dié musiekstuk êrens gaan wegkruip vir jare. En daar, nou onlangs, vat Carl Reber my aan die hand en neem my terug na my ouerhuis en my ouma Hes se huis op hul plaas buite Reitz in die Vrystaat. Die eerste note kom sonder vertoon. Daar is geen dramatiese opening of oorweldigende akkoorde nie. Dit is eerder of iemand versigtig aan die deur klop wat lank reeds gesluit was. En toe daardie deur oopgaan, toe stroom die herinneringe stilweg na binne. Miskien is dit juis die geheim van hierdie komposisie. Dit probeer nie om emosies af te dwing nie. Dit laat ruimte; ruimte vir elke luisteraar om sy eie verhaal daarin te
When we recall fond memories dear. Which cling to us from year to year. Of bygone days in lands afar. The memories sweet, how dear they are. – Carl Reber vind. Ons almal dra ’n onsigbare album van herinneringe saam. Baie kere lê hierdie herinneringe diep weggebêre onder die stof van die alledaagse lewe. Soms is dit nie ’n foto of ’n brief wat hulle wakker maak nie. Dit is musiek. Die merkwaardige van my “Remembrance”-herontdekking is dat dit nie nostalgie goedkoop uitbuit nie. Dit vertel eerder dat herinneringe deel van ons identiteit is. Ons is nie net mense wat vandag leef nie; ons is ook die som van elke ontmoeting, elke verlies, elke vreugde en elke afskeid wat ons gevorm het.
“
Miskien is dit die grootste gawe van sulke musiek: Dit leer ons dat herinneringe nie net agter ons lê nie.
Miskien verklaar dit waarom musiek dikwels sterker as woorde praat. Woorde beskryf gebeurtenisse. Musiek beskryf gevoelens waarvoor daar dikwels geen woordeskat bestaan nie. “Remembrance” is daarom nie net ’n mooi klavierstuk nie; dit is ’n uitnodiging wat ons tot persoonlike stilte dwing by die aanhoor daarvan. Iemand het eenkeer gesê die ware paradys is dalk die paradys wat ons verloor het. Want soms leef die kosbaarste oomblikke nie in die hede nie, maar in die eggo’s
van wat eenmaal was. En miskien is dit die grootste gawe van sulke musiek: Dit leer ons herinneringe lê nie net agter ons nie. Hulle leef stilweg met ons saam, elke dag, soos ’n melodie wat nooit heeltemal ophou speel nie. Daar is min bekend oor Carl Reber. Dalk is dit die grootste kompliment wat ’n komponis kan ontvang: Dat sy eie lewensverhaal byna vergete is, maar dat sy musiek ná meer as ’n eeu steeds mense diep kan raak. • Koos van der Merwe is ’n afgetrede boer en skrywer.
NOU TE KOOP SLEGS R74.90
2
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
KOMMENTAAR POST-VERKIESING
Bangsitterige CR verdwyn net
N
et wanneer ’n mens dink pres. Cyril Ramaphosa het die laagtepunt in sy termyn bereik van die eens “nuwe daeraad van hoop” tot ’n volslae mislukking deur sy weifelagtigheid, verras hy weer. Die land kom pas deur plaaslike regeringsverkiesings met ’n gebrek aan volstrekte meerderhede in die meeste metro’s, stede en dorpe. Die ANC, hoewel ’n historiese loesing toegedien deur die kiesers, bly die grootste party; Ramaphosa die leier daarvan en die president. In enige land en volgens enige denkraamwerk, wat naastenby logies is, is dit een van daardie kritieke tye wanneer die land juis sy president kort om te help rigting gee en ooreenkomste te bereik. Gesaghebbende ingeligtes het destyds vertel dat Ramaphosa midde die sogenaamde Zuma-on-
luste in 2021 heelwat tyd op Phala Phala deurgebring het en soms vir belangrike besluitnemers nie kontakbaar was nie. Dié keer het hy met ’n groot afvaardiging afgesit Silicon Valley toe om in die VSA oor “kunsmatige intelligensie (KI) te gaan leer” en beleggings te werf. Moontlik vertel hy hulle dat hy op ’n kol met groot fanfare ’n “slimstad” vir die land aangekondig het. Hy kan hulle daarop wys dat Kaapstad, met ’n vergrote DA-meerderheid in die afgelope verkiesings, die beste stabiliteit, geriewe en goeie regering vir beleggingstuistes bied. Hy het immers self al getuig DA-owerhede word die beste bestuur. Oor die verval waarin die land se ander metro’s verkeer – daar waar sy party ’n hand op die stuurwiel het – sal hy swyg. Hy sal ook stilbly daaroor dat die ANC al weer opportunistiese, onstabiele en korrupte
OOGPUNT
Barnard Beukman Redakteur van Die Papier
vennote verkies – dít sodat die orgies van selfverryking onversteurd voortgesit kan word. Hy is nie onbewus daarvan dat beleggers en graderingsagentskappe die situasie rakende metro’s en veral Johannesburg fyn dophou nie. Enoch Godongwana, die minister van finansies, het al daaroor en oor die verkwisting van geld deur plaaslike regerings gewaarsku. Aanvanklik was daar groot opgewondheid oor Godongwana se insluiting by die ANC-onderhandelingspan oor koalisies, maar nou sit hy ook in Silicon Valley. In min lande sal die leier van die grootste party, midde koalisiegesprekke, die leier van die tweede grootste party afjak indien hy ’n gesprek vra. Dit is wat Ramaphosa skynbaar met Geordin Hill-Lewis, die DA-leier, gedoen het – duidelik om sy eie magteloosheid te verbloem. Dat die DA
kwansuis as koalisievennoot nie gebruikersvriendelik genoeg is nie, arrogant is en “te wit” is, is ’n rookskerm. Die werklike probleem met die DA is dat hy nie vir harde, maar veral ook sagte korrupsie, te vinde is nie – die subtiele verdeling van tenders tussen die dampkringe van die deelnemende partye en aanstellings as beloning vir verkiesingswerkers en takleiers in munisipale poste. Ook inkontraktering: veiligheidskontrakte word byvoorbeeld beëindig en partylede word met salarisse van R25 000 per maand as sekuriteitsbeamptes aangestel. Vra maar vir ActionSA en die EFF hoe dit werk. Die grootste irritasie met die DA is dat hulle met bewindsoorname baie van die dinge sal wil ondersoek – dít bewens die newe-effek dat hulle dalk goeie regering op dreef kan kry en verdere steun werf.
JALOESIE?
Suur noorde teiken rugby in die suide Gissings is lank reeds aan die gang dat die stigting van rugby se Nasieskampioenskap-beker daarmee te doen het dat die noordelike rugbylande ook ’n internasionale trofee kan wen. Nog net een van die lande, Engeland, kon die Wêreldbeker-rugbytrofee wen. Indien dit ’n ware kampioenskap was, sou die twee spanne met die meeste punte in die eindstryd speel. Maar nou is dit die beste span uit die Suidelike Halfrond teen die beste in die Noordelike Halfrond. Die meeste van die argwaan teen die suide se oorheersing van rugby, is teen die Bokke en hul afrigter, Rassie Erasmus, gemik – veral weens sy sukses in Wêreldbeker-oorwinnings. Hoe absurd dit ook al klink, is al uit die noorde onsuksesvol voorgestel skrums moet uit die spel gehaal word. Damian Willemse, die Springbok-heelagter, het in die Wêreldbeker in 2023 ’n skrum gevra nadat hy ’n skoonvang gedoen het – juis teen Frankryk. Kort daarna is die opsie uit die reëlboek verwyder. Daar is onder meer gekla die Bokke se skrumkrag maak die spel dood. Om een voorbeeld te noem – al het Erasmus ver gegaan met sy sinspeling, sekerlik tong-in-die-kies-oordrywing dat wedstrydbeamptes “omgekoop” is, kan Bok-ondersteuners nie verkwalik word as hulle agter hom staan nie. Hy is ’n rugby-genie en een van die min verenigende faktore in ons land. Hopelik sal hy ook die derde skorsing oorleef.
Ons gaan Saterdag vir Rooinekke moet skree Inkvlieg het nog nooit vir die eie agterplaas in Dublin klop.) Engelse of vir die Australiërs in Dit sou meebring dat die enige sport geskree nie. Bokke waarskynlik ’n herontMaar Saterdag gaan ons ter moeting met die Franse in die wille van Rassie Erasmus die eindstryd kry en voor al die Anglo-Boereoorlog vir rugby-hooggeplaastes en ge80 minute opsy veinsdes in die noorde die moet skuif en ja, vir behandeling, wat Erasdie Engelse rugbymus tans kry, kan span teen die All wreek. Blacks skree. Kry Suzie, die kelnerin die Bleekbene dit terug uit aftrede, het INKVLIEG reg om Wallis na uitstekende werk met te doen en die All Blacks uit te die All Blacks in die Greatest knikker, is Rassie en sy Bokke Rivalry-toer gedoen. Hopelik terug in die Nasieskampioentree ’n borg na vore om haar skap se eindstryd. (Ja, ja, mits nog voor Saterdag se wedstryd hulle natuurlik die Iere in hul by Twickenham te kry . . .
MENSE VAN DIE WEEK SLIMKOP Die lesers van Die Papier. Deur dié koerant te lees, weet hulle eerste wat aangaan. Die hele land is nou in rep en roer oor Herman Mashaba van ActionSA se eis dat die DA Helen Zille as burgemeesterskandidaat los. Vir ons lesers – ou nuus. Dit is al begin Oktober hier berig. Tog het Inkvlieg so ’n vermoede die lesers gaan self snap wie uiteindelik met eer uit die twis tree.
SOT Julius Malema. Die veroordeelde en gevonniste misdadiger, tans in afwagting op sy appèlaansoek, blameer AfriForum vir die EFF se swak verkiesingsvertoning. Hy beweer Kallie Kriel-hulle het die EFF se naam in die VSA gaan swart smeer. Hoe hy dit nou deurtrek na al hoe meer kiesers se verwerping van sy kwynende party, weet nugter. Maar indien dit wel waar is – dankie Kallie!
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
JOU MENING Lankal rede tot kommer oor die etikette op ons kos Ilse Salzwedel het haarself onderskei met haar artikel oor kos-etikette (Die Papier, 6-12 November 2026). Sy het die korrekte kundiges geraadpleeg om die publiek bewus te maak van die belangrikheid van kos-etikette. Hierdie is geruime tyd reeds rede tot kommer van verskillende praktisyns. Tereg het die artikel uitgelig hoe die armstes onder ons die mense is wat die meeste ly, maar ook meer gegoede mense wat nie die kundigheid het om etikette te fynkam nie. Hierdie artikel vra boonop vir opvolg. Hier is reeds geraak aan hoe die skoonheidsbedryf en spesifiek ook die verslankingsbedryf lei tot soms fatale uitkomste. Daar was reeds berigte oor die neut wat in van ons dorpe verkoop is as die groot wonderwerk om te verslank. Dit het ernstige siektetoestande veroorsaak waar agente dit verkoop het. Dan is daar menige produkte wat gerig is op ’n wye verskeidenheid velbehoeftes, wat ook gevaarlike gevolge het. Dit sluit in produkte soos haarkleursel, velsorgprodukte en ook produkte wat as “wonderkure” voorgehou word. Oorweeg ook sonskerms, muskietafweermiddels en vele meer. Van hierdie produkte is al lank op die mark en is met goeie bedoelings ontwikkel.
Foto: Adobe Stock
Ek weet nie wie my wyksraadslid is en waar hy of sy bly nie. Ons bly in ’n woonstel en niemand het eens kom stemme werf nie. – Christina Bothma, Newcastle Ek weet nie eens of ons een het nie. Hier gebeur niks. – André van Dyk, Kempton Park Ek woon reg in die middel van my wyk (no. 54, Tshwane – Wonderboom-Suid en omliggende buurte in die Moot) en al my inwoners weet wat my adres is. – Elma Nel (DA) Nee, dit is nie altyd nodig dat jou raadslid in jou wyk woon nie. Sommige partye se raadslede moet in hul wyke woon, maar dit veroorsaak soms dat hulle nie altyd die mees bev-
SKRYF AAN: lesers@diepapier.co.za. Briewe moet die skrywer se naam, adres en kontaknommer bevat. Die Papier publiseer nie briewe wat elders verskyn het nie. Sen. James Talarico van Texas. Foto: Getty Images
Marietjie Buhr, Franskraal Herman Mashaba Foto: Gallo Images
Dr. Nasiphi Moya
Geordin Hill-Lewis Foto: Gallo Images
Jammer dat politiek nie op liefde gebou kan word Die DA het sy verkiesingsveldtog onder leiding van sy charismatiese nuwe leier met entoesiasme aangepak. Al die tekens was daar dat Geordin Hill-Lewis met sy goeie menseverhoudinge ’n vars bries op die politieke toneel is. Betekenisvolle
vordering is dan ook gemaak met veral swart kiesers wat vir die DA gestem het. Dit kon soveel beter gegaan het as ActionSA nie so prominent teruggekeer het nie. Ironies dat hul grootkoppe, Herman Mashaba, Nasiphi Moya en Michael Beaumont, al drie top DA-ampsdraers was. Beleidsgewys sou hulle en
Vashou aan Hom die enigste manier om denke te suiwer Francois Jacobs, Wilgers, Pretoria
Michael Beaumont Foto: Gallo Images
Johann L. Lemmer, Montana
3
die DA stewige karperde in ’n stabiele koalisie kon wees. Nou blyk dit dat hierdie perde nie maklik saam sal galop nie. Dis tog jammer dat politiek nie vriendeliker bedryf kan word en James Talarico, pas verkose senator in Texas, se woorde, “ ’n Mens kan ’n politieke beweging op liefde bou” naastenby kan waar word nie.
Zander van der Westhuizen vra in sy rubriek “wat is die waarheid” en is dit “individue, groepe of akademici”? Dit is nie een van hierdie groeperinge nie omdat die menslike denke nie daartoe in staat is om die volle waarheid te begryp of te dink nie. Die rede is dat menslike denke gekontamineer is weens die val in sonde. Ons begryp net ten dele. Die lae vlak van uitsprake op sosiale media is ’n bewys van hierdie besoedeling van denke wat in die Woord voorspel is. Zander skryf tereg dat hy vashou aan Hom wat die Waarheid is. Dit is die enigste manier hoe ons denke gesuiwer kan word.
Raad vir Sassa se toelaag vir mediese ongeskikheid?
Oor politieke persepsies en verandering
Vrystater
Dr. Willem Pretorius
My seun is afhanklik van die Sassa-toelaag. Aangesien hy medies ongeskik verklaar is, moet hy jaarliks weer aansoek doen. Dit sluit in alle mediese verslae, bankbalans en beëdigde verklarings. Hy staan al van begin Oktober tot nou elke Woensdag by Sassa in ’n ry net om ’n afspraak by hul dokter te kry. Elke keer word hy weggewys en meegedeel die dokter is vol bespreek. Volgens hulle gebeur daar niks oor Desember nie en moet hy in Januarie 2027 weer kom hoor vir ’n afspraak. Hy is raadop en ons skuld hoop net op. Het enigiemand raad?
Die afgelope verkiesing was om verskeie redes interessant. Die saamtrekke, leiers se manewales waarmee hulle kiesers wil oortuig en dan ons TV- en radioprogramme wat deur “in diepte gesprekke” voornemende kiesers wou begelei in hul keuse. Vir myself was die onderliggende spanning tussen persepsies en feite die mees fassinerend. ’n Feit is iets wat jy op ’n manier kan meet, weeg en verifieer. Soos: Die boks weeg 10
oegde kandidate is nie. – Mark van Eyssen, Paarl Hier in Pretoria was al van hulle wat eenvoudig gesemigreer het Weskus of SuidKaap toe en net maandeliks vir die raadsvergaderings ingekom het en dalk nog ’n dag of twee. Ek stem, in die wyk of uit. – PS, Pretoria Met die huidige vorming van talle koalisies vir die plaaslike owerhede moet die doelwit van die verkose plaaslike owerheidsbeamptes dienslewering wees. Nie om in die eerste plek mags- en statusposisies vir selfverryking of politieke ideologieë te verkry nie. – Prof. Pieter Pansegrouw, Pretoria Die DA het die tweede meeste stemme gekry, maar ook ’n hele paar vyande. Die onlekkerte van ActionSA met die DA is lank reeds bekend, maar
kg. Ons as politieke party het 10 huise gebou. ’n Persepie is ’n aanname, iets wat nie gemeet, geweeg of geverifieer kan word nie: Alle politici steel of alle boere word geteiken. Dit voel soos die waarheid, maar dit is nie die waarheid nie. Persepsies word die meeste deur vrees, woede of hoop aangevuur. Ons word subtiel aan persepsies blootgestel – dink vir ’n oomblik aan ’n motoradvertensie. Die motor word so voorgestel dat as jy hom koop, jy die tyd van jou lewe sal hê – ’n
062 533 2049
KORTLIKS (WHATSAPP EN SOSIALE MEDIA)
nou is Gayton McKenzie se PA, en die VF Plus en nog ’n paar by die lysie gevoeg. Dis al ’n hele ruk dat politieke ontleders daarop wys dat arrogansie die DA se grootste swakpunt is. – Herman Toerien ActionSA: Enigeen wat na dese nie wil saamwerk nie, het iets om weg te steek of ly aan onvolwassenheid. – Christine Loots, Hartenbos Jacques Papenfus van Moeggesukkel is die hedendaagse barmhartige samaritaan. Hy gee nie om in
Foto: Gallo Images
bepaalde persepsie. Terwyl ons weet die motor is maar net ’n motor, vier wiele en ’n enjin. So is die politieke partye se retoriek ook. As jy vir ons stem, beloof ons vir jou geen slaggate, rioolvuil in die strate en natuurlik geen korrupsie nie. Terwyl ons weet verandering gebeur nie oornag nie. Soms gebeur verandering glad nie.
watter toestand jy is of hoe vuil nie. Hy maak plek en help. – Anna van der Spuy Die mense wat so ’n bohaai maak oor die bobbejaan-kwessie. Bly hulle nie ook in huise wat die habitat van die bobbejane ingeneem het nie? – Johan Verdoorn Drie hektaar vir 90 groot bobbejane? Hulle gaan dit tot poeier trap binne ’n week. – Esther van Jaarsveldt Dyason, Rustenburg Ek wil my groot waardering uitspreek vir die interessante en weldeurdagte rubrieke wat Koos van der Merwe (van die Waterberge) gereeld skryf. Hy het ’n baie wye belangstellingsveld en sy stukke het ’n menslikheid waarmee elke mens kan identifiseer. – Gerda Malherbe, Lynnwood
As Malcolm Marx nie daar is nie, vaar die Bokke swak. Haker en losskakel is twee sleutelspelers in die span. – Alwyn P. du Plessis, Gqeberha Bokke verloor teen Frankryk: Sacha het te veel geskop. – Annelie Gouws Nie-bestaande afrigters. Ons agterlyn het nie eens basiese vaardighede nie. ’n Skrumskakel staan vir die Franse se losskakel in en oordonder vir Sacha. – Cobus Fourie, Bishop in Auckland, Nieu-Seeland Skote vir Wallis. Sit hulle daardie All Blacks darem goed neer. So bly hulle kon daardie oorwinning smaak. Oor die Bokke swyg ek eers. – Fanie, Moot
4
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
AKTUEEL MADLANGA-KOMMISSIE: WATERMAFIA SE BEWEERDE SABOTASIE Die Madlanga-kommissie het ook bewerings oor ’n moontlike georganiseerde watermafia in Tshwane aangehoor. Maj. Lebogang Phiri, ’n geskorsde inspekteur van die Tshwane-metropolisie, het op 23 April voor die kommissie getuig dat misdadige operateurs doelbewus reservoirs en pompstasies beskadig om munisipale watervoorsiening te ontwrig en ’n mark vir onwettige watertenkwa-verkope te skep. Volgens Phiri word water daarna onwettig uit munisipale
Dr. Henk Boshoff, die nasionale kommissaris van die Menseregtekommissie.
MRK BETREK WAARNEMENDE POLISIEMINISTER
WATERMAFIA:
Miljoene rande vloei terwyl krane opdroog Kaylie Joubert kaylie.joubert@diepapier.co.za
V
an miljoene rande se tenkwakontrakte en moontlike sabotasie tot bewerings van korrupsie: Suid-Afrika se waterkrisis verdiep. Waterkenners en die Menseregtekommissie (MRK) meen Suid-Afrikaners se toegang tot water word deur ’n kommerwekkende kombinasie van vervalle infrastruktuur, moontlike georganiseerde sabotasie en miljoene rande se watertenkwa-uitgawes bedreig. Dr. Henk Boshoff, die nasionale kommissaris van die MRK, waarsku selfs dat watertenkwaens besig is om ’n permanente en peperduur plaasvervanger vir behoorlike waterinfrastruktuur te word. Ferrial Adam, die uitvoerende hoof van die burgerregte-organisasie WaterCAN, sê: “Dit is nie net die watertenkwa-sindikate wat ’n probleem is nie – dit is die hele waardeketting van die watermafia.” ’N WATERMAFIA WAT BY DIE KRISIS BAAT VIND Die sogenaamde watermafia het ’n toenemende bron van kommer geword – veral in Hammanskraal sowat 40 km noord van Pretoria, waar inwoners reeds jare lank met onbetroubare watervoorsiening sukkel. Die MRK, WaterCAN en regeringsverteenwoordigers het toenemend kommer uitgespreek oor die vermoede dat misdaadnetwerke en korrupte rolspelers voordeel trek uit gemeenskappe se afhanklikheid van noodwatertenkwaens. Daar is ook bewerings dat infrastruktuur doelbewus beskadig
brandkrane getap en aan inwoners verkoop. Hy het dit soos volg beskryf: “Daar is ’n gevestigde werkwyse waarvolgens misdadigers reservoirs en pompstasies doelbewus vandaliseer om die watertoevoer te stop.” Phiri se getuienis het ook deel gevorm van die kommissie se ondersoek na beweerde onreëlmatighede met sekuriteitskontrakte by die Tshwane-metro. Die bewerings oor georganiseerde sabotasie moet egter nog onafhanklik bevestig word.
word om die behoefte aan hierdie kontrakte te laat voortduur. David Mahlobo, die ANC-adjunkminister van water en sanitasie, het reeds in Julie verlede jaar gewaarsku misdaadsindikate en gewetenlose rolspelers beskadig waterinfrastruktuur en trek daarna voordeel uit die verkoop van water deur tenkwaens. NIE NET IN TSHWANE Hoewel Hammanskraal en Tshwane tans baie aandag geniet, is die probleem nie tot dié metro beperk nie. Die MRK se ondersoek na wateren sanitasiedienste in Gauteng het ook kommer oor ander munisipaliteite, waaronder Emfuleni, Rand West City en Merafong, uitgelig. Die kommissie waarsku dat die toenemende afhanklikheid van
Mense tap water uit ’n watertenkwa in Kaapstad. Foto: Gallo Images
“
Dit is nie net die watertenkwasindikate wat ’n probleem is nie, dit is die hele waardeketting van die watermafia. – Ferrial Adam, uitvoerende hoof van WaterCAN.
watertenkwaens ’n groter probleem met munisipale infrastruktuur en dienslewering weerspieël. Boshoff sê die kommissie wil toesien dat noodwatervoorsiening nie ’n permanente plaasvervanger vir behoorlike infrastruktuur word nie. “Die MRK het reeds aanbevelings in sy jongste ondersoekverslag uitgereik, waarin gevra word dat watervoorsiening deur watertenkwaens nie die verpligting om progressief vir volhoubare konvensionele waterdienste-infrastruktuur te beplan, vervang nie.” Die kommissie het ook aanbeveel dat riglyne ontwikkel word vir die verkryging, kostedoeltreffende vestiging en bedryf van watertenkwaverspreidingsnetwerke. Dit moet help verseker dat munisipaliteite se besteding aan noodwatervoorsiening verantwoordelik en deursigtig
MIN TOESIG OOR PRIVATE WATERTENKWAENS WaterCAN waarsku intussen dat daar geen voldoende regulering en monitering van private watertenkwa-operateurs bestaan nie, wat vrae laat ontstaan oor waar hulle water kry, hoe hul voertuie in stand gehou word en of hulle aan die nodige vereistes voldoen. Adam sê die organisasie het tydens die hoogtepunt van die waterkrisis waargeneem hoe watertenkwaens, wat deur Johannesburg Water gekontrakteer is, water by private ondernemings se JoJo-tenks afgelewer het. Volgens haar is dit nie toegelaat nie, aangesien die
water vir munisipale verspreiding bedoel was. Sy sê bewerings doen ook die ronde dat tenkwaens wat vir sekere gebiede bedoel is, nie noodwendig altyd hul aangewese bestemmings bereik nie. “Ons het ’n gevoel dat die watertenkwaens wat deur die stad gekontrakteer word, soms water gratis by die stad kry en dit dan gaan verkoop,” sê Adam. Adam beklemtoon egter dat baie van hierdie inligting op hoorsê berus en dat daar onvoldoende nasporing is om vas te stel waarheen die water uiteindelik gaan.
Sy sê private watertenkwamaatskappye word ook nie voldoende gemonitor om vas te stel hoeveel voertuie hulle bedryf, hoeveel water hulle gebruik en waar hulle dit vandaan kry nie. Die departement van water en sanitasie (DWS) sê munisipaliteite is verantwoordelik om te verseker dat water wat deur watertenkwaens versprei word, aan die vereiste standaarde voldoen. Volgens die departement moet munisipaliteite ’n moniteringsprogram vir alle watertenkwaens registreer en aandui waar die water verkry word.
Boshoff sê die kommissie het reeds aanbeveel dat watertenkwaens nie munisipaliteite se verantwoordelikheid om volhoubare waterinfrastruktuur te ontwikkel, mag vervang nie. Die MRK het ook in September met prof. Firoz Cachalia, die waarnemende minister van polisie, oor die doelbewuste sabotasie van waterinfrastruktuur vergader. “Die minister het aangedui dat hy hom daartoe verbind om die kwessie aan te pak. Die MRK sal voortgaan om met die polisie in gesprek te tree en die implementering van die aanbeveling deur die polisie te monitor.” geskied. Die probleem strek ook tot munisipale besteding. Corruption Watch het bevind dat Mogalakwena in Limpopo R11,36 miljoen vir watertenkwa-dienste betaal het sonder bewys dat die water ooit afgelewer is. In die Oos-Kaap is daar selfs gerugte dat sindikate pypleidings beskadig om verdere watertenkwa-kontrakte te verseker. In die Vrystaat buit private watertenkwa-operateurs gemeenskappe se afhanklikheid van water weens swak instandhouding van infrastruktuur uit. Die toetsuitslae moet op die departement se geïntegreerde regulatoriese inligtingstelsel (Iris) gelaai word sodat voldoening aan SANS 241 gemonitor kan word. Die DWS sê hy het ook reeds lukrake toetse op watertenkwaens uitgevoer. Indien ’n tenkwa nie aan die vereistes voldoen nie, word dit aan diens onttrek totdat dit skoongemaak, ontsmet en weer getoets is. Die departement sê egter hy doen nie munisipale verkrygingsoudits nie. Dit is volgens die DWS die verantwoordelikheid van die betrokke munisipaliteit se interne ouditspan en die ouditeur-generaal.
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
MENINGS
Dis hoekom ek elke Vrydag uitsien om Die Papier op pad skool toe te koop. Gewone koerantstories oor politiek, sport en algemene skinderstories is soos ’n McDonald’s Big Mac McMeal. Jy weet jy moet minder eet, maar iets daarin laat jou maar net weer en weer terugkom. Miskien is dit die woordkeuses, die onerkende bevooroordeeldheid of bloot die toeskouerwaarde van ander mense se nonsens wat ons teruglok. Die punt is dat ek myself al weer met ’n koerant in die hand betrap. Party voorblaaie en binneblaaie vee net ’n braairooster beter af as daar darem die sot van die week se foto op pryk. Ek weet dis ’n bietjie passiewe aggressie, maar ek voel tog effens geregverdig met my subtiele mag waarvan daardie ouens niks weet nie. Ek sal net nooit Dink vir daardie taak gebruik nie. Ek wil nie die heiligheid van hul gedagtes met vleis en boereworsvet besoedel nie.
Verleë oor die trofeë Die obessie van mense en veral ouers by skole met pryse en trofeë het ’n Oos-Randse onderwyser aan die skryf gesit. Hy dring daarop aan om dit eerder onder die skuilnaam Trofeë-voos Meneer te doen.
TROPHY CITY Ek weet dis nie altyd die hoofmaal wat my laat terugkom nie, maar die poeding – Annemarie van der Walt, Zander van der Westhuizen en Maureen van Helden. Vanaand gewis ook Ellen Hancke met haar akkurate byvoeglike naamwoorde en Willem Botha met sy dissektering van die taal. My inspireerder van die week is Johannes Froneman, met sy standpunt oor die alewige toekennings wat mettertyd so verwater geraak het. Toe ridderskappe die eerste keer op die toneel verskyn, moes almal mos die een of ander toekenning kry. Niemand heg meer werklik waarde daaraan nie. Die enigste mense wat verloor, is die ouers self, wat al hoe meer skoolgeld moet betaal om daardie verskriklike prysuitdelingsitem op die begroting te regverdig. Gaan maak gerus ’n draai by Trophy City.
Die kleinste plastiekbekertjies en medaljes kos R40. Die glastrofeë, wat presies soos daardie moordwapens in misdaadreekse lyk, begin by R250. Die gemiddelde getal leerlinge per kwintiel 4- en 5- skole is net so oor die 900. Maak self die somme. Nou waar trek jy die streep? PIET POMPIES-WISSELTROFEE Party skole probeer rondom die probleem werk deur wisseltrofeë uit te deel. Ná drie jaar sit jy egter
weer met ’n probleem, want die Piet Pompies-wisseltrofee vir die meeste boeke gelees in die derde kwartaal, se voetstuk het verlede jaar gebreek toe die juffrou wat dit oorhandig het, dit laat val het. Die seuntjie was eintlik reg. Toe die gegiggel en applous ’n bietjie bedaar het, vra hy hardop vir sy pa: “Nou wie is Piet Pompies?” Sy pa kon hom nie antwoord nie, want hy het nog nie van die ou gehoor nie. As ’n onderwyser wat al lank in
die onderwys is, het ek ook my voorraad stukkende en ekstra trofeë en bekertjies opgebou. Dis lekker om die Speler van die Wedstryd-trofee aanmekaar te sit uit die voetstukke van verlede kwartaal se redenaarsdeelnametrofeë wat oorgebly het. BYBELGENOOTSKAP BETREK Verlede jaar storm een van die jong onnies by my klas in. “Het Meneer nie dalk ’n ‘Man of the Match’-trofee vir ons nie?”
Die ou was nogal in ’n penarie en omdat ek ’n spanspeler en boonop die uitvinder van die trofeeherwinningsprogram is, sê ek toe hy kan in my kantoor in die liasseerkabinet gaan kyk. Ek kon nie daardie saalopening bywoon nie. ’n Paar weke later staan ek op die aantreeblad en praat met die kinders. Voor my staan ’n Engelse seun. Op sy lapel pryk ’n lapelwapentjie van die saaier van die Bybelgenootskap. Ek herken die bronsmannetjie dadelik en is verbaas dat dié seun die moed het om die Bybelgenootskap se embleem te dra. Ek vra waar hy dit gekry het. Ek verwag nou ’n mooi storie van roeping, gestuurdes en alles wat daarmee saamgaan. Hy haal egter die wind heeltemal uit my seile toe hy sê dis vir Speler van die Wedstryd. Ek kry amper ’n oorval. Ek besef toe iemand wat nie weet nie, kan maklik dink dis ’n rugbyspeler met ’n bal onder die een arm wat sy teenstanders met die ander arm wegdruk. Ek onthou daar was ’n sak vol van daardie mannetjies mannetjies in my laai ná ons Bybelloop. Bybelloop. My beste prestasietoeprestasietoekenning was egter toe my pa-hulle Trivial Pursuit by my oom gespeel het. Die vraag was: “Wat is die grootste soogdier ter wêreld?” Ek het in my pa se oor gefluister: gefluister: “Blouwalvis.” Toe hy antwoord, het almal hom verbaas aangekyk. Hy sê toe dadelik dis nie hy nie, maar sy seun het hom gesê.
Die kyk in sy oë was vir my meer werd as enige trofee. Van toe af sou niemand my met ’n medalje of lokmiddel kon omkoop nie. Ek glo ons fokus moet op groter dinge as blote deelname en prestasies wees. Ons as ouers hoef nie die vals trofeë te koop nie. Ons het immers die mag om die ware erkenning uit te deel. Nie as beloning vir die bereiking van mylpale nie, maar as viering van werklike, blywende suksesse.
5
6
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
MENSE
Misdaadfiksie moet by klimaatfeite hou Klimaatsverandering vind toenemend sy pad na misdaadfiksie – nie net as agtergrond vir ’n distopiese toekoms nie, maar as ’n manier om die werklikhede van ’n krisis wat reeds besig is om te ontvou, te konfronteer. Prof. Catherine du Toit van die gedramatiseer word. Universiteit Stellenbosch put uit “Dit is juis waarom dit so haar internasionale kundigheid noodsaaklik is dat skrywers wat in Frans en ander letterkunde sodanige temas in realistiese om ondersoek in te stel na hoe fiksie inkorporeer, deeglike misdaadfiksie bewustheid van navorsing doen. Binne die klimaatsverandering, menslike vryheid wat fiksie bied, moet verantwoordelikheid en die hulle steeds ’n komplekse stelgevolge van omgewingsversuim sel — een wat ’n eksistensiële kan verhoog. Haar navorsing bedreiging vir lewe op hierdie ondersoek hoe populêre literêre planeet inhou — met feitelike narratiewe komplekse kwessies akkuraatheid hanteer,” voer Du lewend en toeganklik maak en Toit aan. “Nog ’n rede waarsodoende moontlike lesers kan om misdaadfiksie ’n besonder bereik wat andersins nooit met geskikte raamwerk bied om die klimaatswetenskap sou omgaan klimaatkrisis te takel, is dat die nie, aldus die universiteit se vorme van menslike handeling navorsingspublikasie Research (en onaktiwiteit) wat ons tot for Impact, waarin die volledige op hierdie punt gebring het, stuk gelees kan word. onder die grootste mis“Misdaadfiksie dade tel wat nog ooit “Misdaadfiksie is in die algemeen ’n voortrefdeur die mensdom like genre om bewustgepleeg is. Gevolglik heid rondom ’n wye ontwikkel klimaatsspektrum van kwessies veranderingslitigasie veranderingslitigasie te verhoog, sonder om wêreldwyd.” voorskriftelik of prekerig Benewens die voor te kom. As een Prof Catherine du Toit ondersoek na die Foto: Stefan Els van die mees gelese strafregtelike aard genres, beskik dit boonop oor die van handelinge wat tot klipotensiaal om ’n groter gehoor te maatsverandering bydra, stel bereik,” verduidelik Du Toit. Du Toit ook belang in die groei“Een van die meer verraderende korpus kennis rondom like gevolge van die internet misdade wat regstreeks deur se sentralisering van inligting klimaatsverandering geïnduseer is die wyse waarop algoritmes of vererger word. Die gevolge inhoud kanaliseer op grond van hierdie misdade sluit in die van bestaande gebruikersimpak van toenemend lang en belange. Iemand wat nie in warm somers, voedseltekorte, klimaatsverandering belangstel asook uitdagings rondom die nie – of, erger nog, wat glo dit hantering van uiterste weerveris versin, ’n samesweringsteorie skynsels en klimaatvlugtelinge. — sal nooit met betroubare • Du Toit is ’n ridder van die feite oor die werklike oorsake Ordre des Arts et des Lettres of effekte daarvan in aanraking van die Franse regering vir kom nie. Tog lees hulle dalk ’n haar beduidende bydrae tot roman waarin hierdie vraagdie verryking van die Franse stukke oortuigend uitgebeeld en kulturele erfenis.
Iuvenalis
Dr. Ntandazo Sifolo Foto: Gallo Images
Wie sal waak oor die bewakers self?
I
wandade in die gemeenskap n dr. Ntandazo Sifolo se en die regering van die dag. getuienis verlede week Ons het satire via Nederlands voor die Madlanga-komgekry uit Latyn satura (lanx), missie het hy gewys op “(bak vol) gemengde vrugte en die tydlose waarheid in groente", uit Latyn satis, “geIuvenalis, die klassieke Ronoeg”. Vandaar die benaming meinse satirikus, se beroemde uitspraak: Quis custodiet ipsos satire vir mengelpoësie van verskillende metrums. Van ’n custodes? (“Wie sal waak oor satire kan jy dus enigiets verdie bewakers self?”). wag: dit is propvol van alles. Die tydlose belangrikheid Satire is soms ’n beter manier van hierdie vraag lê in die aandrang daarop dat hulle wat om magsmisbruik of korrupsie (uit Latyn corrumpere, “om met gesag beklee is, self onheeltemal te verwoes”) derworpe aan ondersoek moet aan die kaak te stel bly. Dit is veral relevant as om dit reguit te sê. in intelligensie-inSoms word onverstellings omdat draagsaamheid geheimhouof onvolding, hoewel wassenheid dit operablootgelê sioneel soms wanneer die noodsaaklik persoon of instansie, is, ook omstanwaarop die satire gedighede kan skep waarin misdrywe ONS PRAAT mik is, baie heftig reageer (uit van mense met geALMAL LATYN Latyn reagere, sag verborge bly. re “terug” + agere “doen”), en Relevant kom uit Skotse Engels van die 1500’s, “wat wetlik daardeur eintlik toegee dat die satire ’n senuwee raakgeboor ter sake is”, en gaan terug na het. Middeleeuse Latyn relevanDink aan die reaksie van tem, “wat nuttig is”. Afrikaans vorige premiers op Pieter-Dirk se intelligensie kom uit Latyn Uys se satire, of die ekstreme intelegere, “om die vermoë te (uit Latyn extremum, oorhê om tussen alles te kies wat treffende trap van exter “die reg of gepas is”. Satirici soos Iuvenalis het die uiterste”, vergrotende trap van ex “uit”) reaksie op die spotdraak gesteek met menslike prente van die Paryse satiriese tekortkominge en foute, en
Willem Botha
tydskrif Charlie Hebdo oor Islamitiese wette. Die omstrede “sakeman” Vusimuzi “Cat” Matlala se getuienis verlede week voor die Madlanga-kommissie was vol kontradiksies: kontradiksie kom uit Latyn contradicto (contra, “teen” + dicto, “praat”). Afrikaans het kontradiksie via Nederlands uit Latyn gekry, en die woord is dus nie ’n anglisisme nie. Matlala is uitgevra oor beweerde bande met misdaadsindikate en gekonfronteer oor die kontradiksies in sy getuienis. Sy vreemde antwoord was dat hy moontlik dronk was of onder die invloed van “middels”. Dit was moeilik vir die kommissie om te weet wat waar en wat verdigsel is. Wat dan nou van *veritatis simplex oratio est, “die taal van die waarheid is eenvoudig”? Is dit ’n geval van in vino veritas (“in wyn is daar waarheid”) of dum vinum intrat, exit sapienta (“wyn in die man, wysheid in die kan”)? Is “Cat” dalk bang dat die blootlegging van bande met midaadsindikate daartoe sal lei dat *veritas odium parit, “die waarheid haat wek” by die sindikate? • Dr. Botha is ’n onderwys-, woordeboek- en radioman met ’n honneursgraad in Latyn.
Jy hoef nie meer te word om genoeg te wees nie Zander van der Westhuizen Sommige jare wil ek nou al die Kersfeesversierings begin uitpak. Vanjaar is só ’n jaar. November is dalk te vroeg, maar iewers help dit my om te voel ek nader die een of ander vorm van afsluiting. Daar is iets te sê vir die ritueel om ’n Kersboom op te slaan. Of liggies uit te pak. Of ’n dagboek af te sluit en met die nuwe jaar s’n te vervang. Dit is daardie inherente behoefte aan ’n ritme wat ons ten minste vir ’n oomblik laat voel iets eindig. Dit is ook in hierdie tyd dat refleksie in jou kop plaasvind, selfs
al is dit nie ’n beplande “sit-nouen-dink-terug” nie. Dit gebeur sommer, dikwels wanneer jy dit die minste verwag. Jy dink oor die jaar wat verby is. Neem “voorraad op” van jou lewe. Dalk dink jy terug en voel jy het nie alles bereik wat jy wou nie. Miskien sien jy ’n paar hoogtepunte raak, maar voel in jouself asof jy nie heeltemal die mas opgekom het nie. Jy erken al die goeie goed wat gebeur het, maar op die een of ander manier, as jy eerlik is, onthou jy eerder steeds daardie een kritiese stem. Of daai een mislukking. Jy haak vas by die een nederlaag in plaas van die kere wat jy wel gewen het. Daardie een of twee negatiewe
IN DIE OOMBLIK belewenisse bly aan jou selfbeeld knaag, terwyl almal anders vir jou sê om daarvan te vergeet. Jy weet jy moet eintlik op die beste oomblikke fokus, maar wanneer jy alleen is, dink jy aan alles wat jy in die toekoms beter
wil doen. Of nog erger: Jy wonder dalk of dit die moeite werd is om enigsins weer te probeer. Die algemene advies sou natuurlik wees om oor jouself te kom en net aan te gaan. Maar soms is dit goed om nie net van daardie emosies weg te hardloop nie, maar juis nader daaraan te beweeg. Om vir ’n ruk by die spreekwoordelike put stil te staan. Sonder om haastig verby jou gevoelens te beweeg. Sonder om dit te ontken. Soms kan die erkenning van jou eie emosies ’n deur oopmaak na iets waarvan ons in Filippense 2 lees – om jouself leeg te maak. Die Griekse werkwoord vir Jesus se selfontlediging is ekenōsen. Daaruit kom die be-
grip kenosis. Jesus het Homself leeggemaak deur die gestalte van ’n slaaf aan te neem. Vir ons kan dit beteken dat ons leer om die aansprake van posisie, prestasie en erkenning te laat gaan. Ook die wêreld se idee van selfwaarde. Kenosis nooi jou om te laat gaan wat jou vashou. Nie omdat jou lewe of jou gevoelens minder werd is nie, maar om ruimte te maak vir liefde en diensbaarheid. En dalk ontdek jy dan die ongelooflike paradoks: Dat jy nie méér hoef te word om genoeg te wees nie. Dalk moet jy juis leer om iets van jouself te laat gaan. • Van der Westhuizen is ’n predikant, radio-omroeper, skrywer en musikant van Pretoria.
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
7
AKTUEEL
Vreemdelingskap is deel van ons elkeen se lewe Elsabé de Jager Onlangs loop ek die ma van ’n Vrystater, wat ’n paar jaar gelede met sy gesin heil gaan soek het in Kanada, raak. “Is Tannie se tas al gepak?” Ek weet hulle nooi haar elke jaar vir ’n Kersfeeskuier. Ná ’n kort stilte, met oë wat ver in die gang af, verby Kentucky en die Wimpy kyk, antwoord sy: “Nee, my kind. Die kaartjie was al bespreek, maar toe laat weet my seun dat hulle intussen besluit het op twee weke in Mexiko. Hulle het ’n wegbreek nodig. Hy sê ons kan my kaartjie laat oorstaan na volgende jaar se somertyd.”
Ek dink aan die woorde van ’n pa wie se dogter vir die afgelope drie jaar in Engeland praktiseer. Ons staan ná die kerkdiens en gesels. “Sy verlang, tog sal sy nooit terugkom nie. Sy sal nooit hier verdien soos daar nie! Vanjaar het sy vir haar ’n splinternuwe motor en ook ’n woonstel in die hartjie van Londen gekoop. Sy sal dus nie binnekort huis toe kan kom vir ’n kuier nie.” Ek oordeel nie, ek was immers sélf saam met my familie vir jare in die buiteland. Oor verlange, wroeging, hartseer en eensaamheid, dikwels met ’n goeie skeut selfverwyt daarby, kan ek boeke skryf. Tot vandag onthou ek hoe ’n kollega se vrou vertel het
van haar ma wat steeds, byna met bakke kaneelpampoen, obsessief, sakke vol gebreide gebraaide aartappel en skaapbedsokkies vir die kleinkinders boud. En altyd, sonder uitsonpos. dering, in die hartjie van die Ná agt jaar het die grootte van winter, die poeding. die kouse glad nie verander Ma se koue basaarnie. “Seker maar omdat trifle.Net om ons te sy die kinders sedert kan verbeel sy en Pa ons koms hierheen sit ook aan vir nog nooit weer die fees in die gesien het nie,” vreemde. was haar verMy geduideliking. dagtes gaan kry Ongetwyfeld wéér lêplek by die laat die naderende ouma wat haar tas feestyd ons almal hier, uitpak en die kleinWYD & SYD kinders se geskenen ook daar ver, op ’n manier effens broos. kies in die gangkas pak. Tot So helder herroep ek die vervolgende somer. Ek dink aan lange na my familie en vriende die dogter in Londen wat nie om ’n Kersboom in die vreemde. gou weer kan kom kuier nie. Ek onthou die volgelaaide tafels Ek dink ook aan haar ma,
Dakakkedisse en oertydtongknopers hulle gif kon spoeg óf ’n uitvoubare nekkraag gehad het nie. Die trikeratops se naam beteken ‘driehoringgesig’ (“trikeraToe ons destyds die eerste tos” beteken ‘met drie horings’ Jurassic Park gaan kyk het, en “ōps” ‘gesig’), terwyl die het die krag halfpad deur die stegosourus se naam ‘dakakkevertoning skielik afgegaan! Daar dis’ beteken, omdat sy ontdekker sit ons toe in die donker en wag, aanvanklik gedink het sy beenterwyl ons hoop dat geen dilofo- plate lê plat op sy rug soos daksourus of tirannosourus uit die teëls. Sy stertstekels se prettige skerm sou spring nie. bynaam, “thagomizer”, is in 1982 Baie kinders gaan deur ’n deur die kunstenaar Gary Lardinosourusfase. Hulle ken die son vir een van sy “Far spesiename, weet hoe Side”-strokiesprente groot en vinnig elkeen geskep en is later inforwas en wat hulle meel deur paleontoloë geëet het. Hulle oorgeneem. droom selfs Die naamdaarvan om ’n stories hou troeteldinonie daar op nie: sourus aan te hou. “iguanodon” beteHierdie oerdiere ken ‘likkewaantand’, se name is dikwels “diplodokus” beteken net so indrukwekkend TAALSMID ‘dubbelbalk’, “velocien misterieus soos die diere raptor” beteken ‘vinnige rower’, self. Die Engelse paleontoloog “spinosourus” beteken ‘stekelsir Richard Owen het in 1842 akkedis’ en die bekende T. rex die naam “Dinosauria” geskep se volle naam, “Tyrannosaurus uit die Griekse “deinos” (‘vreesrex”, beteken ‘koning van die lik’) en “sauros” (‘akkedis’). tiranakkedisse’. Owen het daarmee die diere se Laastens, my persoonlike ontsaglike grootte beklemtoon. gunsteling: die gepantserde Wat beteken die name van ’n ankilosourus. Sy naam beteken paar bekende dinosourusse? “saamgesmelte akkedis”. Met sy In Jurassic Park verskyn die beenpantser en swaar stertknop dilofosourus, ’n gifspuwer met lyk hy soos die ideale waghond ’n kleurvolle, uitvoubare nekwat nie met hom laat mors nie. kraag. Sy naam “dilofosourus” Nou wonder ek: Wat is jou (‘tweekamakkedis’) verwys na gunstelingdinosourus? die twee kamme op sy kop. Daar • Van Helden is VivA se taalis egter geen fossielbewyse dat adviseur.
weggesteek in ’n loopraam, daar in die kerk se tuin. Sy sal ook nooit weer vir háár kind kan gaan kuier nie. En ek dink aan die ánder ouma wat vir seker reeds drie maande gelede ’n boks vol slaapsokkies ten duurste oor die see gestuur het na haar kleinkinders, wat in haar hart áltyd klein sal bly. Dalk is dit tyd dat ons met die uitloop van die jaar sagter met mekaar se omstandighede en gevoelens moet omgaan en ook moet uitreik na mekaar. Waar ons onsself ook al in die wêreld bevind, hier of iewers ver – voel ons nie maar álmal meesal onderworpe aan ’n soort van vreemdelingskap nie? • De Jager is ’n skrywer van Bloemfontein.
Goeie veranderings, ook in die NG Kerk
Maureen van Helden
Johannes Froneman Die afgelope dekades se omwentelings in ons samelewing het meestal stil gebeur. Ja, daar was haakplekke, maar soveel areas kan geïdentifiseer word waar fundamentele verskuiwings sonder groot probleme plaasgevind het. Dink maar aan die transformasie (om nou maar daardie woord te gebruik) van die ou Afrikaanse radiodiens by die SAUK. Die stywe, das-en-pakspan is in die 1990’s vervang deur ’n nuwe geslag bestuurders en omroepers, waar ’n eksklusiewe wit domein omskep is in ’n ruimte waar wit en bruin saam Afrikaans gebruik en geniet. By soveel eens wit skole het die leerders en personeel divers geword en leef die kultuur van diens en prestasie voort. Die gedagte dat kinders nie kleur raaksien nie, is waar, al is daar uitsonderings. Op nog ’n terrein het daar veranderings van ’n ander aard plaasgevind, naamlik op kerklike terrein. Ek beperk my hier tot veral die NG Kerk, wat as grootste denominasie in wit, Afrikaanse kringe so ’n belangrike rol in ons geskiedenis gespeel het. Terwyl die NG Kerk, soos die Gereformeerde Kerke, die Hervormde Kerk en die Afrikaanse Protestantse Kerk sedert die 1990’s ’n afname
Illustrasie: Adobe Stock
in lidmaatgetalle beleef, is bediening. Ná verwerwing daar betekenisvolle verskuivan ’n driejarige BTh, kan ’n wings aan ’t gebeur wat dui op diensleraar saam met ’n leraar lewenskragtige aanpassings. in ’n gemeente aangestel word Ek noem enkele. Die NG om te help met prediking, Kerk het sy eens “belangrike” pastoraat, jeugbediening en so mantel afgegooi en fokus meer. meer op diens. Vroue neem Die interessantste ontwikal hoe meer leiding. Die swart keling is dalk dié van bediepakke en wit dasse het lank naars. Lidmate kan ’n tweegelede plek gemaak vir groter jarige kursus deeltyds aan die informaliteit. Die ingekeerdHugenote Kollege volg en die heid weens apartheid het plek bevoegdheid kry om te preek, gemaak vir ruimer ekumeniese maar nie om die sakrabande. mente te bedien nie. Maar daar is ook So kan lidmate wat in nuwe uitdagings. ander beroepe staan Ontvolking van (of afgetree is) die platteland, diens lewer op die invloed ’n wyse wat van Covid voorheen en lidmate se ondenkbaar was. nuutgevonde Soos sake nou staan, vryheid om plekke mag hulle nie na ’n gevan aanbidding te meente beroep word soek en vind waar hul RAAKVAT nie en is dit sekerlik besondere spiritualiteite beter nie ’n vervanging van goed geakkommodeer word, het ’n opgeleide leraars nie. Maar invloed op getalle. bedienaars help veral op die Hierdie en ander werkplatteland waar ’n gemeente likhede het die kerk gedwing vakant is weens finansies. Dit om anders te dink oor die gee aan geroepe lidmate ’n bediening van gemeentes. nuwe geleentheid om te dien. Daarom het die NG Kerk nou Dit los nie alle probleme op nie net leraars nie, maar ook nie, maar is ’n sinvolle manier diensleraars en bedienaars. om die kerk minder van ’n Leraars studeer steeds vir “predikantekerk” te maak. Die minstens ses jaar en moet glas is soms half vol. ’n meestersgraad in teologie • Froneman het pas die beverwerf, maar diensleraars het dienaarskursus aan die Huge’n korter pad na die voltydse note Kollege voltooi.
8
Vrydag 20 November tot Donderdag 26 November 2026
Dink
SPELETJIES
L E I D R A D E
FOTOBLOKRAAI 38
V I R K R I P T I E S E BLOKRAAI 38: DWARS: 5. Plateklub en popmusiekdansplek (5) 7. En ’n ware woord wat die tyd betref (7) 8. Van die Kaap tot hier, dís Afrika (5) 9. Skaf dié klein hert aan eer jy ’n eland koop (3) 10. ’n Nougesette Brit in ’n kort Engeland (3) 11. Nie die suur lekker, maar die soete word hom belowe (5) 12. Lang en warm uitspantyd in Suid-Afrika (13) 15. Skiet ook ’n kolhou en ons twee is gelykop (5) 16. Hy is ’n vermoënde vors in sy gebied (3) 18. Kinderagtig en verspot sonder sout (3) 20. Dawidsharp uit die sitrusboord (5) 22. Ook pa se seun met vele beloftes en baie skuld (7) 23. Hulle is inwendig, kan knoop of dalk geryg word (5)
AF: 1. Verskaf ’n orgaan wat gal afskei vir oorplanting (5) 2. Groep rowers met Ben vooraan (5) 3. Skandinawiese volk wat binne geld waag (5) 4. Bewys vir die retoerreis (13) 5. Maak die tafel gereed op ’n skip (3) 6. Hul pelsies maak dat hul meer gereeld hierin wil kyk (7) 11. Wát is die naam van dié Kalahari-gras? (3) 13. Die onnie is ’n uitblinker op sy vakgebied (7) 14. Van dieselfde nasie en ook vinnig (3) 17. Die balke is sterk genoeg vir ’n dik tou (5) 18. Die vlieënier stoot die vliegtuig in die skuur (5) 19. Bekende varswatervis in helder, koel en vloeiende strome (5) 21. Drie van die koor het gaan ser en die orige het geoefen (3)
OPLOSSINGS VIR 13 NOVEMBER 2026
L E I D R A D E
FOTOBLOKRAAI 37
S U D O K U 38
V I R E N G E L S E BLOKRAAI 38: ACROSS: 5. Additional (5) 7. Small energetic dog (7) 8. A music instrument (5) 9. Medium-sized, long-tailed rodent (3) 10. To fasten with string (3) 11. One more time (5) 12. Denial (13) 15. Adult female person (5) 16. Automobile (3) 18. Baby’s crip (3) 20. Person that did not win (5) 22. Pupil (7) 23. Long narrow passage between rows of seats (5)
DOWN: 1. Thereafter (5) 2. Before second (5) 3. Free from noise (5) 4. At right angles (13) 5. Pixie (3) 6. A big sea wave caused by a volcanic eruption (7) 11. Something curved in shape (3) 13. Greek goddess of retributive justice (7) 14. To go faster than walk (3) 17. Answer (5) 18. Waterway (5) 19. The human trunk (5) 21. Ovary of a female fish filled with mature eggs (3)
ANTWOORDE BLOKRAAI 37: Dwars: 1. Serpent; 4. Sotte; 7. Ruspe; 8. Uiter; 9. Dertien; 10. Kamera; 12. Verleë; 15. Skommel; 17. Aknee; 18. Vrees; 19. Titus; 20. Maniere. Af: 1. Stryd; 2. Rostrum; 3. Teken; 4. Stuurse; 5. Titel; 6. Eerlike; 10. Kontant; 11. Roepers; 13. Lemoene; 14. Benut; 15. Skelm; 16. Losie. ENGELSE BLOKRAAI 37: Across: 1. Mansion; 4. Petal; 7. Three; 8. Salon; 9. Rooster; 10. Bistro; 12. Insect; 15. Borders; 17. Super; 18. Obese; 19. Agree; 20. Equator. Down: 1. Meter; 2. Nervous; 3. Never; 4. Passion; 5. Tulip; 6. Lenient; 10. Barista; 11. Referee; 13. Element; 14. Viper; 15. Blade; 16. Swear.
S U D O K U 37 A N T W O O R D
Saamgestel deur: Heidri Mittendorf