Issuu

Spankeuse wys Rassie se plan – bl. 24 Die een met Matthew – Dink, bl. 4

Net vir jou

Vrydag 6 November 2026 (op die rak tot Donderdag 12 November 2026)

R35

Plaasaanval: Boere ruk op oor Donovan – bl. 8

Marion Holm: Nuwe rol in ‘Binnelanders’ – bl. 13

Oppiwater: Wen ’n kajuit vir twee mense – bl. 13

Gestraf by stembus ANC, Republikeine en Likoed: bl. 2, 7

SA en Agoa: Nou is dit oor na Ramaphosa – bl. 14

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Nuus

Helen Zille van die DA vier Woensdag die vroegste verkiesingsuitslae uit die Oos-Kaap – wat toon dat die DA met 58% voorloop, gevolg deur die ANC met 26%, die EFF met 11% en die Patriotic Alliance met 2,9% – by die uitslagsentrum in Midrand. Foto: Gallo Images

ie ANC is op pad uit, die DA se steun groei, die MK-party is hier om te bly en ActionSA is sonder twyfel ’n party om mee rekening te hou. Koalisies blyk nou ook die voorland van die meeste plaaslike regerings in die land te wees ná aﬂoop van vandeesweek se landwye plaaslike verkiesing. Hermann Pretorius, die hoof van veldtogte van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV), het teen 15:00 gister met Die Papier Praat, die koerant se YouTube-program, gepraat. Hoewel toe nog net sowat 40% van die stemme getel is, het Pretorius gesê dis genoeg om sekere tendense uit te wys. “Die belangrikste patroon is dat ons ’n voortsetting van die ANC se ineenstorting sien,” sê hy. Volgens Pretorius was dit in 2024 se algemene verkiesing die eerste keer met die opkoms van die MK-p in KwaZulu-Natal te sien. “Dis omtrent nog net Limpopo en Noordwes wat nog as ANC-magsbasisse gesien kan word.” Pretorius meen die DA het ŉ “indrukwekkende veldtog” gevoer en dat die party sewe jaar gelede voortydig afgeskryf is. Hy glo die DA kan op minstens 25% van die steun landwyd reken. Volgens Pretorius het die IRV die DA én die ANC se steun ŉ jaar gelede op ongeveer 30% elk gemeet. “Hierdie verkiesing bewys die realiteit van ’n ANC op pad na 30% en ’n DA [ook] op pad na 30%.” Pretorius sê dis belangrik om te besef dat die MK-party hier is om te bly – ten minste in KZN. Nou moet ’n mens net weet of oudpres. Jacob Zuma die groot faktor is en of dit dalk iemand anders kan wees.

‘Voortsetting van ANC se instorting’ GROOT STORIE VAN Deur: Jana Marx, DIE VERKIESING Ilse Salzwedel Vir Pretorius is die “groot storie” en Christiaan du van hierdie week se plaaslike Plessis. verkiesing egter ActionSA. “Ons moet eenvoudig kyk na die werklikheid dat hulle moontlik 20% van die stemme in Tshwane gaan kry en moontlik die ANC as die tweede grootste party in Johannesburg gaan onttroon. Dit is ’n Hierdie verkiesing formidabele uitslag vir ’n party wat bewys die realiteit twee jaar gelede eintlik nog diep in van ’n ANC op pad ’n identiteitskrisis was.” na 30% en ’n DA Maar nou, sê Pretorius, het dié [ook] op pad na party se steunbasis nie net aan 30%. hom ’n koningmaker-rol besorg nie, maar ook ’n regerings– Hermann vormende rol. Pretorius Kaapstad, waar die DA na verwagting sy volstrekte meerderheid sal behou, kan die uitsondering wees. In die ander sewe metro’s lyk dit voorlopig onwaarskynlik dat enige enkele party ’n volstrekte meerderheid sal behaal. Dit sluit Johannesburg, Tshwane, Hermann Pretorius Ekurhuleni,

“

Nelson Mandelabaai, Mangaung en eThekwini in. Die ANC is ook op koers om sy volstrekte meerderheid in Buﬀalo City te verloor. DA SE SWART STEUN NEEM TOE Die politieke ontleder Roland Henwood sê hoewel stemtellery nog voortduur, dui die beskikbare uitslae en projeksies reeds daarop

dat die ANC die grootste verloorder in die metro’s is. Volgens hom het die DA, ActionSA, die SAKP en ander partye van die ANC se steun weggerokkel. ActionSA het volgens hom verras deur steun van die ANC in townshipwyke in Johannesburg, Ekurhuleni en Tshwane af te rokkel. Die DA se steun onder swart kiesers het volgens sy ontleding ook toegeneem – veral in die metro’s. Henwood meen die DA kon in sekere townshipwyke tussen 10% en 15% van die steun verower het teenoor sowat 5% voorheen. In Laingsburg, waar al die stemdistrikte se uitslae reeds beskikbaar is, loop ActionSA voor in die proporsionele stemming, gevolg deur die DA en die ANC. Geen party het ’n volstrekte meerderheid in die raad behaal nie. Wat die VF Plus betref, is nog te min inligting volgens Henwood beskikbaar om die party se vertoning met dié van 2021 te vergelyk. Hy verwag egter die party sal groei.

ANC: 32% SOVER (TEEN 46% IN 2021) [HEADLINE]

Die ANC het gisteraand teen 19:00 sowat 32% van die stemme landwyd gehad. Dit is in ooreenstemming met wat verkiesingsontleders uiteindelik vir die party voorspel. Dit is teenoor die sowat 46% wat die party in die plaaslike verkiesing in 2021 behaal het. Die DA het dieselfde tyd gisteraand op sowat 26% gestaan teenoor 2021 se sowat 22%. Ontleders voorspel tussen 25% en 28% uiteindelik vir die party. Een van die grootste verrassings is die DA se wegholoorwinning in die Kaapse metro. Dit het gisteraand op 60% gestaan, maar kan mettertyd tot tussen 55% en 60% daal. Hoewel bruin steun afgestaan is, het die party baat gevind

by ’n groot opkoms in sy voorstedelike magsbasis. ’n Toename in stemme in swart gebiede was ook ’n faktor. In die hele Gauteng het die DA teen druktyd 36% steun gehad teenoor die ANC se 20% en ActionSA se 16%. In die Vrystaat was die ANC op 39% teenoor die DA se 25%. In KwaZulu-Natal was die MKP op 34%, die ANC op 23%, die IVP op 22% en die DA op 10%. Om die uitslae en verkiesingsnuus oor die volgende dae te volg, gaan na ons webwerf, www. diepapier.co.za. Die jongste uitgawe van ons YouTube-program, Die Papier Praat, is ook reeds beskikbaar by www.youtube. com/@DiePapierPraat.

Nuus

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

‘Begin dink aan ’n nuwe soort politiek’

Die DA het sy visier op die meer as 100 plaaslike munisipaliteite waar die ANC se kwynende steun nuwe geleenthede bied om deur koalisies politieke beheer te verkry. Die Papier verneem vertroulik die DA wil ’n koalisieooreenkoms, wat verder as die groot metro’s strek, na die onderhandelingstafel bring. Die Papier verneem verder die stryd om die burgemeestersposte van Johannesburg en Tshwane kan ook deel word van die groter koalisiegesprek waarin die DA en hetsy die ANC of ActionSA – of al drie saam – en die VF Plus moeilike politieke toegewings sal moet maak. Een van die moontlikhede wat geopper is, is ’n ooreenkoms waarvolgens een party die burgemeester van Johannesburg lewer en die ander party dié van Tshwane. Dr. Piet Croucamp, ’n politieke ontleder, meen egter die voortsetting van die ANC en ActionSA se samewerking in Tshwane sal ’n natuurliker uitkoms wees. “Iets sê vir my die natuurlike verhouding om daar voort te sit, is tussen die ANC en ActionSA. Ek kan om die dood nie sien dat Helen Zille enigsins bereid sal wees om die burgemeesterskap

BELEGGERS VRA STABILITEIT

Gwede Mantashe van die ANC by die nasionale uitslagsentrum by Gallagher-konferensiesentrum in Midrand. Foto’s: Gallo Images

Wouter Wessels van die VF Plus by die uitslagsentrum.

van Johannesburg aan Herman (Mashaba) te oorhandig nie. “Dit gaan net nie gebeur nie.” ANC LOER OOK NA DA Die ANC sluit egter ook nie samewerking met die DA in Johannesburg uit nie. Die Papier verneem dié party is bereid om ’n toenadering deur die DA konstruktief te oorweeg indien die DA die grootste party in die

“

Iets sê vir my die natuurlike verhouding daar om voort te sit is tussen die ANC en ActionSA. – Dr. Piet Croucamp, politieke ontleder.

metro is. Oor moontlike koalisies sê Hermann Pretorius, die hoof van veldtogte van die SuidAfrikaanse Instituut vir Rasseverhoudinge (IRV), dis tyd dat

Volgens prof. Jannie Rossouw, ekonoom, wil beleggers veral sien dat munisipaliteite behoorlik funksioneer en betroubare dienste lewer. “Wat die markte wil sien, is dat daar ’n omgewing is vir meer belegging. Meer belegging lei tot meer indiensneming en dit los baie van ons ander probleme op. As die gevoel daar is dat die munisipaliteite gaan begin funksioneer en dienste gaan lewer, sal die belegging volg.” Politieke stabiliteit is daarom belangrik. Hy meen koalisies waarin byvoorbeeld die MK en EFF ’n bepalende rol speel, sal

ook op plaaslike vlak beleggersvertroue kan skaad. Fitch Ratings het reeds in Junie 2024 gewaarsku dat ’n nasionale regering waarin die ANC op die steun van MK of die EFF staatmaak, bykomende risiko’s vir Suid-Afrika se staatskuld en ekonomiese bestendigheid kan inhou. Moody’s het verlede jaar op sy beurt gewaarsku dat ’n verskuiwing in die nasionale regeringskoalisie na partye wat beleid soos die nasionalisering van belangrike sektore voorstaan, belegging kan ontmoedig en die land se kredietwaardigheid kan benadeel.

ActionSA meer voorspelbaar optree en dat die DA en ActionSA die strydbyl begrawe. “Ons weet daar is intense gevoelens van persoonlike wrokke en agendas tussen van die groot kokkedore in ActionSA en veral die DA. “My raad aan die DA sou wees: Gryp die inisiatief; nader ActionSA. Maak seker hierdie is ’n weldeurdagte, volwasse gesprek op topleiersvlak. “Berei jou troepe op die grond voor om te dink aan ’n nuwe

soort politiek en nie die politiek van ‘ons moet die ANC uitkry nie’. “Die ANC ís uit.” Sou die DA kies om eerder met die ANC in koalisie te gaan, waarsku Pretorius dit kan moontlik in 2029 se algemene verkiesing teen hulle tel. Die samestelling van nuwe munisipale koalisies ná Woensdag kan verreikende gevolge vir beleggersvertroue, ekonomiese groei en werkskepping hê.

Ons spesiale groepstariewe (onderhewig aan wisselkoersveranderings) is per persoon wat ’n kamer of kajuit deel. Dit sluit vlugkostes, lughawebelastings en brandstofhefﬁngs in.

Besoek ons webtuiste en ontdek al die unieke reiservarings wat ons aanbied

Skakel vir Gerhard of Adele vir ’n reisplan met volledige besonderhede: 082 767 8400 of 082 554 6791 E-pos: info@vandyktours.co.za I www.vandyktours.co.za Kingswood Place 8, George, 6529

Sedert 1995 ~ Persoonlike diens ~ Ervare toerleiers

Turkse Somertoer

Kroasië & Slowenië

14 – 27 Junie 2027 | R50 990

26 Junie – 7 Julie 2027 | R54 990

Verken Turkye se wêreldbekende geskiedenis en asemrowende natuurskoon op hierdie gewilde bustoer. Besoek Kappadosië, Antalya, Pamukkale, Kusadasi, Efese, Bursa en Istanbul. Alle besigtiging en twee etes per dag is ingesluit.

Beleef twee van Europa se mooiste bestemmings gedurende die Junie-skoolvakansie. Besoek D u b rov n i k , d i e P l i tv i ce -wa te r va l l e e n d i e skilderagtige Bled-meer met 'n tradisionele pletna-bootvaart. Alle besigtiging en twee etes per dag is ingesluit.

Belgiese F1 Grand Prix 21-29 Julie 2027 | R56 990 Ervaar die opwinding en spoed van ‘n FI Grand Prix by die jaarlikse Belgiese Spa-Francorchamps Grand Prix van die Vrydag tot die Sondag! Bly vir ses nagte oor in Brussel, Liege, Luxemburg en Dinant. Ons besoek ook die historiese universiteitstad Leuven. Vervoer, besigtiging en vele meer is ingesluit.

Britse Eilande Avontuur met die Edenburg Taptoe-skouspel 3 – 17 Augustus 2027 | R72 990 ‘n Unieke 15-dae toer deur die Britse Eilande. Van die hoogtepunte is Edenburg in Skotland; Belfast en die Giant’s Causeway in Noord-Ierland; en Stratford Upon Avon en die Cotswolds in Engeland. En natuurlik besoek ons ook Londen se hoogtepunte! Twee etes elke dag en vele meer ingesluit.

EK E PR S BE L VO Skandinawië & Baltiese See Bootvaart 23 Augustus – 4 September 2027 | R52 990

Viëtnam, Kambodja & Singapore

Griekse Eilande Bootvaart-toer

Verre Ooste Bootvaart-toer

4-19 Oktober 2027 | R54 990

8 – 18 Oktober 2027 | R45 990

Japan, Taiwan & Hong Kong

Ons besoek nege unieke lande met hierdie besondere Baltiese See reisplan vanaf Kopenhagen na Helsinki met die Norwegian Jewel. Bly ook een nag oor in Kopenhagen (met besigtiging van die stad ingesluit). Sien ook Oslo, Warnemunde (met Berlyn), Gdansk, Klaipeda, Riga, Stockholm en Tallinn.

Beleef die hoogtepunte van Viëtnam vanaf Hanoi tot Saigon. Sien onder andere die skilderagtige H a l o n g b a a i , m o n u m e n t a l e A n g k o r Wa t tempelkompleks in Kambodja en polsende Singapore. Verskeie etes en alle besigtigingskostes is ingesluit by ons 16-dae toer. Hierdie toer bly jaar na jaar een van ons gewildste toere!

Bederf jouself met ‘n bootvaart op die Norwegian Gem na die Griekse Eilande (die skilderagtige Santorini en Corfu), Montenegro, Kroasië, Slowenië en Italië. ‘n Voordeel van ons toer is dat dit in die laeseisoen herfstyd val, met heelwat minder toeriste as in die somertyd. ‘n Nag se verblyf en besigtiging van Athene is ook ingesluit.

26 November – 10 Desember 2027 | R68 990

Beleef ons 15-dae avontuur na die Verre Ooste aanboord die elegante Norwegian Jade. Ons besoek begin met ses hoogtepunt-bestemmings in die interessante Japan en daarna ook Taipei en Hong Kong. Twee nagte se verblyf en besigtiging in Tokio is ook ingesluit.

NM10075593-PA061126

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Christiaan du Plessis christiaan.duplessis@diepapier.co.za

‘Net 2 weke vir koalisies’

olitieke partye is onder groot druk om binne 14 dae nadat die verkiesingsuitslae aangekondig is, koalisieregerings te vorm. Intussen het die ANC sowel as die DA laat blyk dat alle koalisiegesprekke en -besluite in die partye beur wat ons sien met die regering van nasionale eenheid (RNE) geop sentrale vlak sal geskied. beur het – waar elke kwessie in ’n Ashor Sarupen, die voorsitter bekgeveg in die openbaar ontaard van die DA se federale raad, sê het, soos oor die Bela-wetgewing, hulle sal eers ná die verkiesing oor die begroting en buitelandse bedie span besluit wat koalisieonderleid.” handelings lei. Volgens Kotzé sal die WysigingsProf. Dirk Kotzé, ’n politieke wetsontwerp op Plaaslike Reontleder verbonde aan Unisa, gering: Munisipale Strukbeklemtoon koalisieture, wat tans voor die onderhandelings kan parlement dien, nie glad nie gereguleer betyds voltooi wees nie. word nie. “Hierdie wetgewing Hy sê 14 dae is stel onder meer voor waarskynlik te min vir dat die onderhandelingspolitieke partye om oor tydperk om koalisies te die fynere beleidskwessmee, van 14 tot 30 dae sies ooreen te kom voordat Prof. Dirk Kotzé verleng word, dat koalisiedie koalisie gesluit word. Foto: Facebook ooreenkomste bindend Onderhandelings hiermoet wees en dat dit in die provinoor kan tegnies steeds geskied siale staatskoerante aangekondig nadat die koalisie gesluit en die word.” speaker en burgemeester verkies Volgens Kotzé verwag hy hofis. “Dit is ’n nadeel, want dan ge-

Stemdag vlot ná 505 foute Suid-Afrika se plaaslikeregeringsverkiesing het grootliks vlot verloop, maar logistieke probleme – veral stemlokale wat laat geopen het en amptelike klagtes – het steeds die kop uitgesteek. Dít blyk uit die jongste omvattende moniteringsverslag deur die South African Community of Faith Based Fraternals (Sacoﬀ). Dié burgerlike organisasie het meer as 1 900 onafhanklike waarnemers landwyd ontplooi, wat intydse data uit al nege provinsies deur ’n spesiale selfoonapp na ’n nasionale beheersentrum gestuur het. Altesame 505 gedetailleerde voorvalle van onreëlmatighede of vertragings is aangemeld. ’N SUKSESVOLLE DAG ONDANKS HAAKPLEKKE Die algehele prentjie is egter positief vir die Verkiesingskommissie (OVK). Volgens Sacoﬀ toon 86% van alle terugvoering dat stemlokale landwyd goed bedryf is en dat kernprosesse noukeurig nagekom is. ’n Skitterende 99% van kiesers se identiteitsdokumente is deeglik nagegaan en eweneens is 99% van stembriewe korrek voor uitreiking gestempel. Die oorgrote meerderheid van stemlokale (92%) het hul werk sonder enige ernstige ontwrigting afgehandel. “Kern-verkiesingsprosesse

GAUTENG DIE SWAARSTE GETREF Die provinsiale verspreiding toon dat die land se ekonomiese kragsentrale, Gauteng, verreweg die meeste probleme ondervind het. Die provinsie was verantwoordelik vir 66,1% van alle aangemelde voorvalle (334 verslae), gevolg deur die Oos-Kaap met 13,1% en

“

As geen speaker of burgemeester verkies word nie, moet ’n herverkiesing binne 90 dae in die bepaalde munisipaliteit of metro geskied. – Jan-Jan Joubert

PROVINSIALE WAARNEMERSBEVINDINGS Sacoff het 934 antwoorde van waarnemers oor nege provinsies heen ontvang. Die kaart en tabel toon die verspreiding van reaksie en elke provinsie se deel van die totaal. Provinsie Antwoorde Deel van totaal

Limpopo

Noordwes

is grootliks nagekom,” lui die verslag. Die data bied ’n geloofwaardige grondslag vir die OVK om swakpunte in die stelsel te ondersoek. LAAT OPENINGS EN LANG TOUE Die grootste vlieg in die salf was die tydige gereedheid van stemlokale. Uit die 505 amptelike klagtes wat deur die waarnemers aangemeld is, het ’n massiewe 27,9% (141 voorvalle) gegaan oor stemlokale wat laat geopen het. Dit het onmiddellik tot korter stemtyd, frustrasie onder kiesers en onnodig lang rye vroegoggend gelei. Behalwe hiervoor het formele klagtes of besware deur kiesers, party-agente of waarnemers 19,6% van die probleme verteenwoordig. Tekorte aan noodsaaklike materiaal of toerusting (soos stembriewe en amptelike seëls) het 8,5% van die voorvalle beslaan, terwyl swak rye-bestuur en gebrekkige toegang vir bejaardes of gestremde kiesers in 7,7% van die gevalle uitgewys is.

setels te hê. Die politieke ontleder JanJan Joubert sê dis prakties noodsaaklik dat politieke partye teen die eerste raadsvergadering ’n koalisieooreenkoms beding omdat ook oor posisies soos dié van speaker en burgemeester onderhandel moet word. “As geen speaker of burgesake wat sal voortvloei weens die meester verkies word nie, moet ’n huidige gebrek aan die regulering herverkiesing binne 90 dae in die van onderhandelings vir koalisiebepaalde munisipaliteit of metro regerings. geskied,” sê Joubert. “In eThekwini kan dit byvoorVolgens hom is die wetlike beeld dalk gebeur dat die MKP 14-dae-spertyd eintlik genoeg tyd 45% van die steun op hom verenig, vir potensiele koalisievennote maar dat ander partye hom voorom mekaar oor beleidskwessies spring om 50% plus een sonder te vind. Hy benadruk ook die hom te vorm – omtrent belangrikheid daarvan om soos wat op provinsiale dispuut-meganismes in vlak in 2024 gebeur te stel om geskille op het. Die MKP sal hom te los om die koalisiewaarskynlik dan tot die regering beter te laat kieshof wend.” funksioneer. Dit word wyd voorspel “Ek dink die groter dat geen politieke party in partye het groen lyne en talle munisipaliteite en die rooi lyne. Kwessies waaroor meeste van die land se me- Jan-Jan Joubert hulle verskil, maar nie die trorade ’n volstrekte meer- Foto: Facebook einde van die wêreld is nie, derheid sal kry nie. Hulle sal dus is groenlyn-kwessies. Daar is egter noodgedwonge met ander partye in sekere kwessies waaroor die partye koalisieregerings moet saamwerk nie sal toegee nie, en dit is om 50% plus een van die raadrooi-lyn-kwessies,” sê Joubert.

Noord-Kaap

Gauteng

242

Vrystaat

Wes-Kaap

142

Mpumalanga

KwaZuluNatal

141

Oos-Kaap

25,9% 15,2% 15,1% 10,4% 6,5% 4,7% 4,2% 3,6% 3% 100%

242 Gauteng 142 Wes-Kaap KwaZulu-Natal 141 97 Oos-Kaap 61 Mpumalanga 44 Vrystaat 39 Limpopo 34 Noordwes 28 Noord-Kaap 934 Totaal

Bevindings Nasionale gemiddelde Antwoorde is uit al nege provinsies ontvang

Die meeste antwoorde Gauteng (25,9%), Wes-Kaap (15,2%) en KwaZulu-Natal (15,1%) verteenwoordig 56,2% van antwoorde.

Breë deelname Antwoorde oor alle provinsies heen dui op ’n gekoördineerde en landwye waarneming.

VERGELYKENDE PROVINSIALE ONTLEDING Aangemelde voorvalle per provinsie 35 30 32 25 24 20 15 18 14 10 12 5 0 Gauteng KwaZulu- Oos-Kaap Limpopo Ander provinsies Natal

Getal voorvalle

Kaylie Joubert kaylie.joubert@diepapier.co.za

Nuus

BEVINDINGS Die meeste voorvalle is in Gauteng aangemeld (32), gevolg deur KwaZulu-Natal (24). Die meeste voorvalle was operasioneel (soos stempunte wat laat geopen het en lang toue). Geen wydverspreide of sistemiese ongerymdhede is in die provinsies gevind nie.

STRATEGIESE VERTOLKING BEVINDINGS Laat geopen Lang toue Ongerymdhede

VEREISTES AAN DIE O.V.K. Ondersoek die gereedheid en ontplooiings by geaffekteerde stempunte. Ondersoek personeel, kapasiteit en kiesersvloeibestuur om wagtye te verminder. Evalueer opleiding, nakoming en eskaleringsprosesse om voldoening aan O.V.K.-standaarde te versterk.

die Wes-Kaap met 10,3%. Dit strook ook met die digtheid van die waarnemers, aangesien Gauteng alleen 25,9% van al

die nasionale data gegenereer het. Hoewel Sacoﬀ beklemtoon geen bewyse van wydversprei-

de of stelselmatige bedrog is bespeur nie, rig hulle ’n dringende versoek aan die OVK om dié stemlokale te ondersoek.

Nuus

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

‘Thoko Didiza moet CR opvolg om ANC te red’ Jana Marx jana.marx@diepapier.co.za As Thoko Didiza, Speaker van die Nasionale Vergadering, Cyril Ramaphosa as ANC-leier opvolg, sal dit die beste kans vir die organisasie wees om te herstel en vir die RNE om doeltreffender te funksioneer. Dít is een van die gevolgtrekkings uit ’n politieke scenarioontleding deur Nkhumeleni Thavhiwa, besturende direkteur by die batebestuurder Ninety One, oor hoe die land se politiek ná die munisipale verkiesing van 4 November tot 2029 en daarna kan ontwikkel. Sy belangrikste bevinding is

dat die regering van nasioDidiza se leiding herstel en nale eenheid (RNE) die doeltreﬀender die RNE doeltreﬀ ender grondslag sal bly waarop funksioneer. Die kanse toekomstige Suid-Afridat dit gebeur, kry net kaanse regerings gebou ’n gewig van 15%. sal word. In ’n minder gunsIn sy basis-scenario, tige scenario, met ’n waaraan hy ’n beoordegewig van 20%, kan die lingsgewig van 60% toeken, ANC se interne magstryd bly die ANC en DA die en verdeeldheid binne die Adj.pres. Paul Mashatile Thoko Didiza twee vernaamste venDA die bestuur van koalisies Foto: Gallo Images Foto: Gallo Images note in die RNE, selfs al bemoeilik en ekonomiese daal die ANC se steun tot in die dat ’n nuwe geslag ANChervormings vertraag. lae tot middel-dertigs, terwyl die leiers die DA toenemend as ’n Die ontleding plaas die ANC DA tussen 25% en 30% steun natuurlike regeringsvennoot se leiersverkiesing in 2027 dus geniet. Luidens dié scenario bly beskou, eerder op grond van in ’n nuwe lig: Die vraag is nie die ANC en die DA twee permabestuursvermoë as ideologiese net wie Ramaphosa gaan opvolg nente ankers van die RNE. ooreenstemming. nie, maar ook of die volgende Thavhiwa se ontleding berus Hy skets ook ’n gunstiger ANC-leier die party se sameonder meer op die uitgangspunt scenario waarin die ANC onder werking met die DA sal voortsit.

In ’n “populistiese scenario”, volgens Thavhiwa met ’n 5%-gewig, kry die EFF en MK se politieke invloed groter momentum, wat die bestaande regeringsbedeling onder druk plaas. Hy noem ook die moontlikheid dat adj.pres. Paul Mashatile in hierdie scenario president kan word. Thavhiwa meen egter dat dié scenario deur die twee partye se beperkte verkiesingsgroeipotensiaal, weerstand binne die ANC en die samestelling van die RNE aan bande gelê word. Selfs in dié scenario verwag hy dat demokratiese instellings en die oppergesag van die reg behoue sal bly.

‘DA moet meer doen as belowe as hy swart steun wil lok’ Jana Marx jana.marx@diepapier.co.za Die DA sal meer moet doen as om beter dienslewering te belowe as hy sy steun onder swart Suid-Afrikaners wil uitbrei. Hy sal ook moet heroorweeg hoe hy oor die staat en die private sektor praat. Dit is die argument van die politieke ontleder dr. Piet Croucamp, wat meen die DA se liberale boodskap sluit nie altyd aan by die verwagtinge van kiesers wat ’n sterk, doeltreﬀende staat verlang nie. Croucamp sê daar is ’n verskil tussen die politieke boodskap van Geordin Hill-Lewis, DA-leier en burgemeester van Kaapstad, en dié van byvoorbeeld Helen Zille en Cilliers Brink, burgemeesterskandidate in onderskeidelik Johannesburg en Tshwane. Volgens hom volg Hill-Lewis ’n meer sosiaal-demokratiese benadering, terwyl Zille en Brink sterker aan klassieke liberale uitgangspunte vashou. “Ek dink hy (Hill-Lewis) het half ’n sosiaal-demokratiese ingesteldheid, terwyl die res van die DA, soos Cilliers Brink en Helen Zille, hardcore-liberale is. En ek dink nie swart Suid-Afrikaners is liberale nie. Hulle is sosiaal-demokrate.” Die verskil lê hoofsaaklik in die rol wat die staat behoort te speel, sê hy. Klassieke liberale denke beklemtoon die vrye mark, individuele verantwoordelikheid en die rol van private ondernemings. Sosiale demokrasie aanvaar ook ’n markekonomie, maar plaas groter klem op die staat se verantwoordelikheid om openbare dienste, maatskaplike beskerming en ekonomiese geleenthede te verseker. Volgens hom loop die DA die gevaar dat ook sy pleidooie vir groter privaatsektorbetrokkenheid by dienslewering verkeerd

Geordin Hill-Lewis Foto: Gallo Images

Cilliers Brink Foto: Gallo Images

verstaan word. “Wanneer jy iets sê, wat hoor die gehoor? Watter gehoor sit voor jou en wat hoor daai gehoor?” vra Croucamp. Hy sê waar die party beter en doeltreﬀender dienste wil beklemtoon, kan kiesers eerder hoor dat die staat se verantwoordelikhede verminder gaan word en dat hulle self meer sal moet betaal. HOU ANC, MKP EN EFF DOP Prof. André Duvenhage, politieke ontleder, meen ook dat Suid-Afrika se politieke landskap besig is om ingrypend te verander. “Die 2024-verkiesing was ’n stroomversnelling,” sê hy met verwysing na die ANC se verlies aan sy meerderheid. Hoewel Duvenhage verwag dat dié veranderinge sal voortduur, meen hy dat nuwe poli-

tieke alliansies die magsverhoudinge in die aanloop tot 2029 kan herskik. “Ek dink die trajek gaan voortduur, maar swart politiek en ANC-politiek het ’n vermoë om sy gesig te kan draai.” Hy verwag onder meer dat nuwe samewerking tussen die ANC, SAKP en MK-party ter sprake kan kom. “Hulle is almal kwaad vir mekaar, maar histories is hulle meer kwaad vir die apartheidsnalatenskap . . . Hulle wil ten alle koste en in alle opsigte mag behou . . . Ek dink ons gaan iets sien van Helen Zille se doomsday coalition. Jy gaan hom nou al sien – ná die verkiesing.” Zille se sogenaamde “doomsday coalition” verwys spesifiek na ’n moontlike koalisieooreenkoms tussen die ANC, EFF en MK-party. Volgens Roland Henwood, politieke ontleder aan die Universiteit van Pretoria, is dit nie net belangrik hoeveel stemme ’n party kry nie, maar ook waar daardie stemme vandaan kom. “Nie net hoeveel mense stem nie, maar waar hulle stem,” sê Henwood. Hy noem die Patriotic Alliance (PA) as voorbeeld van ’n party wie se steun volgens hom sterk in bepaalde geografiese gebiede en gemeenskappe gekonsentreer is. Hy het ’n geografiese basis. ’n Party kan dus aansienlike steun in sekere gebiede geniet sonder om noodwendig oor ’n uitgebreide nasionale kiesersbasis te beskik. Die DA het volgens Henwood ’n wyer geografiese voetspoor, maar sy verkiesingsprestasie hang ook daarvan af of ondersteuners in sy tradisionele steungebiede opdaag om te stem. Die uitslae wys daarom waar partye reeds gevestig is en waar hulle nog steun sal moet opbou om hul politieke reikwydte voor 2029 te vergroot.

Joost Strydom stem in Orania se verkiesing.

Orania stem ook en EFF kom kyk self Shanell Binedell shanell.binedell@diepapier.co.za Orania het Woensdag sy eie plaaslike verkiesing gehou – ’n tradisie wat volgens Joost Strydom, die uitvoerende hoof van die Orania-beweging, reeds sedert 2000 bestaan. Inwoners stem vir kandidate vir die Orania Verteenwoordigende Raad, hul eie plaaslike bestuurstruktuur, en nie vir politieke partye soos in die gewone munisipale verkiesing nie. Orania huisves ook jaarliks ’n stemlokaal waar mense uit die omliggende gebied hul stem kan uitbring. Strydom sê die verkiesing het rustig verloop en die deelname was goed, hoewel die stempersentasie eﬀens laer as in vorige jare was. Volgens hom kon inwoners hulle met al die kandidate se

standpunte vereenselwig. Die EFF het Woensdag ook by Orania se kantoor opgedaag. Strydom beskryf die besoek as deel van wat hy ’n verkiesingstradisie noem. Die party se politieke veldtogte teen Orania duik volgens hom gereeld in verkiesingstyd op. Hy sê die besoekers was vriendelik en hulle het ná ’n gesprek en ’n foto weer vertrek. Strydom meen die voorval was ’n voorbeeld van politieke opportunisme in verkiesingstyd, maar sê Orania probeer diplomaties met verskillende politieke groepe omgaan. Hoewel Orania sy eie plaaslike verkiesings hou, kan inwoners steeds aan provinsiale en nasionale verkiesings deelneem. Strydom sê die beweging raai hulle egter af om dit te doen omdat hulle glo Orania moet self oor sy eie bestuur besluit.

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

’n Week in die wêreld Treinongeluk: Al 69 se name bekend

Kuberkrakers sit weer yskaste af Tientalle Belgiese kruidenierswinkels en ’n Ikea-winkelsentrum het Maandag gesien hoe hul yskastemperature skielik styg, met verskeie van die betrokke ﬁrmas wat bevestig het hulle is deur ’n kuberaanval getref. Dit is die jongste in ’n reeks kuberaanvalle op winkels rondom supermarkte oor Europa heen. Die Sweedse supermarkte Ica en Coop het ook gesê hul yskaste se temperateur het gestyg, maar het nie ’n oorsaak gegee nie. Groot Franse kleinhandelaars het op 12 Oktober gesê honderde winkelverkoelingstelsels is deur ’n kuberaanval getref, wat hulle gedwing het om bederfde kos uit te gooi en vrese oor voedselsekerheid aanblaas. Carrefour België het ontwrigting in sowat 15 van sy 700 winkels in die land aangemeld. “Dit is ’n kuberaanval, daar is geen ander rede nie,” het Mich Vergauwen, ’n woordvoerder van Carrefour België, gesê. ’n Woordvoerder van Ikea België het gesê ’n kuberaanval het sy winkel in Mons, suidwes van België, getref, wat veroorsaak het dat die temperatuur van vrieskaste skielik gestyg het. Die Delhaize-supermarkketting het intussen gesê verkoelingstelsels in “tientalle” van sy winkels is deur ’n IT-voorval getref. – AFP

Spaanse owerhede het bevestig dat hulle al 69 mense wat in verlede week se sneltreinongeluk gesterf het, geïdentifiseer het nadat forensiese spanne die identiteit van die laaste drie slagoffers geverifieer het. Verlede Woensdag se botsing, een van Europa se dodelikste spoorongelukke hierdie eeu, het gesinne dae lank laat wag terwyl kundiges gewerk het om die oorledenes te identifiseer. Die drie nuut bevestigde slagoffers was twee Australiërs en een Japannees. Die slagoffers sluit 54 Spanjaarde en 15 buitelanders in. Die buitelanders is vier Amerikaners, twee Australiërs, twee Japannese en een elk uit Argentinië, Kanada, Frankryk, Mexiko, Portugal, Tunisië en Tsjeggië. Die ongeluk was Spanje se tweede sneltreinbotsing vanjaar nadat 46 mense in Januarie in ’n ongeluk in Andalusië dood is. Die jongste ramp het gebeur toe ’n Renfe-trein van die staatsoperateur agter in ’n stilstaande trein vasgejaag het buite die dorpie Urda. ’n Outomatiese veiligheidstelsel het ingetree en alle treine op ’n 63 km stuk spoor laat stilhou. ’n Beheersentrum het egter die Renfe-diens toestemming gegee om voort te gaan terwyl die ander trein stilstaande gebly het. – AFP

Zelenski het hoop vir Rusland-ontmoeting Pres. Wolodimir Zelenski van Die Kremlin het gesê ’n direkte ontmoeting sal slegs in Oekraïne het gesê hy hoop VSAMoskou moontlik wees, maar die bemiddelde onderhandelings tussen sy land en Rusland volgen- Oekraïense leier het so ’n besoek, of om Poetin in Oekraïne te ontde week in Abu Dhabi sal die weg vang, uitgesluit. baan vir ’n ontmoeting tussen “Ons nooi Poetin nie na Kiëf nie. hom en pres. Wladimir Poetin van In die eerste plek Rusland. het hulle in 2022 Die Verenigde sonder ’n uitnodiState en Rusland ging na ons gekom. het vroeër bevestig En daar is geen sin verteenwoordigers daarin om Poetin van die oorlogvoena Kiëf uit te nooi rende lande en nie, want hulle sal Washington sal op Pres. Wolodimir Zelenski nie kom nie,” het 10 en 11 November in Foto: Getty Images Zelenski gesê en die Abu Dhabi vergader. idee “destruktief” genoem. “Ons reken daarop dat werk “Net soos om my na Moskou in hierdie formaat en ons ander uit te nooi – wat Rusland doen, diplomatieke stappe die weg is destruktief. Dit is spoeg in die sal baan na ’n drieland-formaat gesig van die hele wêreld wat wil op leiersvlak,” het Zelenski aan hê dat die oorlog moet eindig,” verslaggewers in Berlyn gesê. Oekraïne het herhaaldelik daar- het Zelenski gesê. Hy het ook ’n oproep vir ’n op aangedring dat ’n persoonlike skietstaking in die vier en ’n half ontmoeting tussen Zelenski en jaar lange oorlog herhaal. Poetin die kern is vir vordering na – AFP vrede.

Nuus

Straler tref grond: Weer in soeklig

Markle: Owerheid kyk deur stoorplek

Weersomstandighede is ’n hooffokus van die ondersoek na ’n vliegtuigongeluk wat nege mense se lewe geëis het, het Amerikaanse vervoerondersoekers gesê. Die straler het Sondag om 15:37 GMT vanuit Austin, Texas, op ’n vlug na North Eleuthera in die Bahamas vertrek. Die vliegtuig het in ’n woonbuurt in Palm Beach County in suidelike Florida neergestort, en almal aan boord het omgekom. Aan boord was ’n vlieënier, ’n mede-vlieënier en sewe passasiers. Die Amerikaanse media het die mede-vlieënier geïdentiﬁseer as die 20-jarige Nathalia Gadelha Filgueiras. Filgueiras, wat reeds 1 300 vliegure opgebou het, het ongeveer nege maande gelede by ’n huurvliegtuigmaatskappy in Fort Lauderdale, Florida, begin werk. Ondersoekers het nog nie bepaal wie die vliegtuig gevlieg het toe dit in die moeilikheid beland het nie. In ’n klankopname op die lugverkeerwebwerf liveatc.net kan iemand in die stuurkajuit gehoor word wat “matige turbulensie” aanmeld en sê die bemanning is “besig om die ys te hanteer”.

Mexikaanse owerhede het ’n stoorruimte wat deur Meghan Markle se vervreemde pa gehuur is, deurgesoek as deel van ’n voortdurende ondersoek na vermoedelike kinderseksmisbruikmateriaal, het die staatsaanklaer se kantoor gesê. Die Filippynse polisie het verlede week gesê hulle ondersoek ’n skootrekenaar wat tesame met beelde van kindermisbruik gevind is by ’n vroeëre woning van Thomas Markle (82), wie se dogter met die Britse prins Harry getroud is. Markle, wat alle bewerings teen hom ontken het, het voorheen in Mexiko gewoon voordat hy in 2025 na die Filippyne verhuis het en later na Amerika teruggekeer het. Die aanklaer se kantoor van Mexiko se Baja California-staat het gesê dit het ’n anonieme wenk ontvang oor die pornograﬁese materiaal. Owerhede het gesê dat hulle tydskrifte uit Asië gevind het, sonder om verdere besonderhede te verskaf, asook rekenaartoerusting wat vir verdere ondersoek op beslag gelê is. The Sun het verlede maand berig dat Markle se seun, Thomas Markle jr., die beweerde kinderpornograﬁe ontdek het terwyl hy deur bokse in sy pa se vroeëre woning gegaan het. Meghan Markle het in ’n verklaring gesê sy is diep ontsteld oor beskuldigings dat haar pa beelde van kindermisbruik besit het. – AFP

Sekondes voor en nadat die straler die grond tref. Foto: X

Die persoon het gesê die vliegtuig “tel neerslag op” en het “nodig om te klim” kort voordat hy gesê het: “Mayday, mayday, ons daal 10 000 voet per minuut.” Rekords toon daar was voorheen ’n kajuitopnemer aan boord van die vliegtuig, maar die NTSB weet nie of dit tydens die ongeluk op die straalvliegtuig was nie, en of die agentskap dit sal kan herwin nie, het Tom Chapman van die Nasionale Vervoerveiligheidsraad (NTSB) gesê. Die Bombardier-vliegtuig is in 2004 in diens geneem en in 2018 opgeknap, volgens Jettly. – AFP

Vrou in hof wat glo kind in 80’s vermoor ’n 72-jarige vrou het Maandag in Frankryk in die hof verskyn op aanklagte dat sy haar vierjarige dogter in die 1980’s doodgemartel het. Die saak is heropen danksy DNS-bewyse. Die hoofverdagte het haar gesig met ’n serp verberg toe sy tydens middagete die hofsaal in die dorp Blois verlaat het. Haar eksman het met ’n kierie die trappe van die hofgebou opgeklim, in ’n swart pet, sonbril en gesigmasker. Die ma is aangekla van marteling wat tot die dood gelei het, terwyl haar eksman daarvan beskuldig word dat hy nie die misbruik aangemeld het nie. Die oorskot van Inass Touloub is in 1987 in ’n sloot langs ’n Franse snelweg gevind. Haar lyk het verskriklike tekens van geweld getoon, insluitend ysterbrandwonde en mensbytmerke, wat vermoedelik

Die beskuldigde verlaat die hof. Foto: AFP

dié van ’n vrou was, volgens die forensiese verslag. Geen kind is as vermis in die gebied aangemeld nie, dus het die polisie ’n soektog van stapel gestuur wat 30 lande ingesluit het. Maar dekades later het ’n DNS-monster van ’n verdagte in ’n afsonderlike saak ooreenkomste getoon met genetiese spore op Inass se klere. Die DNS het aan die slagoffer se broer behoort, wat gelei het tot die heropening van die saak en die inhegtenisneming van hul ouers in 2018. Die egpaar het sewe kinders gehad, insluitend Inass. – AFP

Studente versper instellings in Frankryk Studente het Dinsdag toegang tot tientalle hoërskole en universiteite reg oor Frankryk versper om druk op die regering oor onderwyshervormings te handhaaf terwyl vakbonde vir ’n landwye staking voorberei. Nadat hulle van ’n twee weke herfsvakansie teruggekeer het, het sommige studente hul betogingsveldtog Maandag hervat en owerhede gevra om vervalle skole op te knap, klasgroottes te verminder en meer plek in universiteite te skep. Owerhede het Dinsdag gesê 48 van Frankryk se 3 700 hoërskole is geblokkeer te midde van streng sekuriteit, insluitend in Parys, Rennes en Lyon. Die USL-studentevakbond het gesê 500 instellings is geblokkeer.

Studente in Marseille in die suidooste van Frankryk. Foto: AFP

Altesame 51 hoëronderwysinstellings uit 184 is ook ontwrig, het amptenare gesê. Die USL-vakbond het dit bestempel as hardhandigheidstaktieke buite skole, met “jong mense teen mure vasgedruk en oproerpolisie-eenhede ontplooi”. – AFP

Prins Harry en Meghan Markle.

Indonesiese leier glo meegeluister Indonesiese owerhede het drie mense in hegtenis geneem weens die beweerde meeluister van pres. Prabowo Subianto (foto) se foon, het die polisie gesê. Prabowo kom onder toenemende druk oor sy regering se hantering van die ekonomie en vernietigende veldbrande. Die topspeurder Asep Safrudin het die verdagtes slegs as LSP, ASN en EH geïdentiﬁseer. Hy het gesê hulle word ondersoek dat hulle “die telefoonnommer van die president van die Republiek van Indonesië” en ander prominente ﬁgure meeluister. Die justisieminister, Yusril Ihza Mahendra, het LSP as ’n “polisiegeneraal” uitgewys, maar geweier om ’n naam te gee. Die ander twee verdagtes was senior polisielede, het Yusril gesê. ’n Vierde persoon word ook ondersoek. – AFP

Nuus

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

VSA se nag van ‘veroordeling van haat en verdeling’ Die eerste swart vroulike goewerneur, die eerste openlik gay manlike senator, die eerste Moslem-senator en die eerste vroulike inheems-Amerikaanse goewerneur – dít is van die golf van geskiedkundige eerstes ná Dinsdag se Amerikaanse middeltermynverkiesing waarin kiesers pres. Donald Trump se tweede termyn skerp verwerp het. Die Republikeine het beheer van die huis van verteenwoordigers en die senaat verloor. Bill Shiebler, die hoofstrategiebeampte van State Voices, ’n netwerk sonder winsoogmerk en wat voorstanders vir burgerlike betrokkenheid en gelykheid behels, sê die nag was “ ’n geweldige veroordeling van haat en verdeling”. “Ons sien kiesers wat toenemend hulself in sy leiers herken en die leiers wat uit die gemeenskappe wat hulle nou verteenwoordig, voortkom,” het Shiebler gesê. In Michigan het die linkse Abdul El-Sayed die eerste Moslem geword wat vir die Amerikaanse senaat verkies is. Dié voormalige mediese administrateur het groot ondersteuning gelok, maar sterk antiMoslem-retoriek trotseer. Die Amerikaans- Islamitiese Verhoudinge-raad, ’n aktivistegroep, het El-Sayed geprys dat hy volhard het ondanks “eindelose Islamofobiese aanvalle”. “Ons gemeenskappe het hard gewerk om te verseker ons stemme word gehoor en ons word behoorlik in die senaat verteenwoordig,” het die organisasie gesê. “Dit is wat moontlik is wanneer ons opdaag en saam stem.” ‘HISTORIESE VERKIESING’ In die suidelike staat Georgia het die Demokraat Keisha Lance Bottoms die wedloop om goewerneur gewen, wat haar die eerste swart vrou maak wat vir die hoogste amp in enige Ameri-

Die Demokraat Abdul El-Sayed lewer ’n toespraak in Detroit, Michigan, nadat die verkiesingsuitslae aangekondig is. Foto: AFP

kaanse staat verkies is. Bottoms, ’n voormalige burgemeester van Atlanta, het die miljardêr-gesondheidsorgbestuurder Rick Jackson verslaan in ’n oorwinning wat die goewerneurskantoor ná meer as twee dekades van Republikeinse beheer aan die Demokrate terugbesorg. Die Demokraat Chris Pappas sal intussen die eerste openlik gay man word wat ná ’n oorwinning in New Hampshire in die Amerikaanse senaat dien. Hy dien sedert 2019 in die huis van verteenwoordigers. In Nieu-Mexiko het die Demokraat Deb Haaland die eerste inheems-Amerikaanse vrou geword wat as goewerneur verkies is nadat sy die Republikein Gregg Hull verslaan het. Haaland, ’n lid van die Laguna Pueblo-stam, het as minister van binnelandse sake onder Joe Biden gedien en was die eerste inheemse Amerikaner wat as ’n

Pres. Donald Trump Foto: Getty Images

Amerikaanse minister gedien het. Die Demokraat Peggy Flanagan van Minnesota is as die eerste vroulike inheems-Amerikaanse senator verkies. TRUMP SE VETO’S Intussen het Trump ’n verrassend versoenende houding ingeneem. Van hernude militêre optrede teen Iran tot die veto van Demokratiese wetgewing kan hy

Keisha Lance Bottoms, die aangewese goewerneur van Georgia, spreek ondersteuners in Atlanta toe. Foto: Getty Images

steeds sy oorblywende bevoegdhede gebruik om groot ontwrigting in sy laaste twee jaar in die amp te veroorsaak. “Elke keer as Trump in ’n hoek gedryf is, het hy harder geskree en bakleiend na vore gekom,” het Peter Loge, ’n direkteur van die George Washington-Universiteit se Skool vir Media en Openbare Sake, gesê. Trump het Dinsdag die Demokrate gelukgewens en gesê hy sal gereed wees om met hulle saam te werk. Hy sal dalk moet – veral as Republikeine teen hom draai oor ’n nederlaag waarvoor baie die Iran-oorlog blameer. Maar terselfdertyd het Trump steeds die mag om enige Demokratiese wetgewing wat op sy lessenaar beland, te veto. Hy het selfs ’n prentjie van ’n

Deb Haaland spreek ondersteuners in Albuquerque, NieuMexiko, toe. Foto: Getty Images

Chris Pappas, ’n aangewese senator van New Hampshire, omhels sy man, Vann Bentley, in Manchester, New Hampshire. Foto: Getty Images

rooi bofbalpet met die woord “VETO” geplaas. Trump het gesê hy is ook gereed om terug te veg teen Demokraties geleide ondersoeke. OORLOG TEEN IRAN Buitelandse beleid is die een gebied waarop Trump steeds wye mag het. Trump kan grootskaalse militêre opredes teen Iran hernu, hoewel hy aangedui het hy wil steeds ’n ooreenkoms hê om die oorlog te beëindig. “Anders sal ek net die taak klaarmaak,” het hy aan Fox News gesê. “Ek dink nie hy wil hê sy nalatenskap moet een wees van iemand wat oorlog aanhits nie. “Hy wil hê sy nalatenskap moet wees dat hy Amerika sterker gelaat het,” het Ryan Hass van die Brookings-instituut gesê. – AFP

Israelse verkiesing: Netanyahu se enigste opsie Jurie van der Walt Die besluit van pres. Isaac Herzog van Israel – om die uitslag van sy land se pas afgelope verkiesing te aanvaar – word as ’n terugslag vir premier Benjamin Netanyahu beskou. Sy Likoed-party het tot nou die 19 setels wat Arabiese partye gewen het, probeer verdag maak deur aan te voer daar was ongerymdhede. Herzog se aanvaarding van die uitslae haal die opsie egter nou van die tafel. Netanyahu se enigste opsie nou, indien hy Herzog wil oorreed dat hy die kans moet kry om ’n regering te vorm, is om die president te oortuig hy kan ’n regering van nasionale eenheid saamstel. Maar dan moet

die sentrumlinkse opposisieblok aanvaar as deel van die proses onder leiding van Gadi Eisenkot om die mandaat te ontvang om daartoe instem. ’n nuwe regering te vorm, maar Die meerderheid van Israel die voormalige weemaghoof het se politieke partye blyk gekant hom nie daartoe verbind om te wees daarteen om regstreeks hulle by sy regering in te sluit met Palestyns-geleide partye nie. Sy openbare standpunt bly in ’n koalisie saam te werk. Dit dat hy ’n Sionistiese koalisie wil sluit Eisenkot in, wat waarskyn- hê, waarvan die lede sy beginlik die volgende Israelse sels aanvaar – erkenning van regering as premier sal lei. Israel as ’n Joodse staat, aanHoewel eﬀens minder setels vaarding van militêre of burgeras Netanyahu se like diensplig en die standpunt blok (53 setels), dat Hamas ’n terroriste-organihet Eisenkot sasie is. se koalisieblok Eksterne steun van (48 setels) die Palestynse lede van die meeste stemKnesset, al is hulle nie busstemme deel van die kabinet gekry. nie, kan ’n uitweg Eisenkot is uit die parlemenbereid om die aantêre dooie punt bevelings van Palesbied, maar dit Eisenkot Foto: Getty Images tyns-geleide partye te sal politieke

kompromisse van Eisenkot en staat behoort deur Jode regeer sy vennote verg. Twee Paleste word. Ander bevraagteken die tynse partye, Ra’am en die Joint lojaliteit van Palestynse leiers List, het gesamentlik 19 setels weens hul verbondenheid met in Israel se Knesset, oftewel die breër Palestynse volk en parlement, verower. Die kiesers hul kritiek op Israel se beleid wat deur Ra’am en die Joint List in Gasa en die besette Wesverteenwoordig word, is oorweoewer. Daar is ook wesenlike gend Palestyne wie se families beleidsverskille. Eisenkot het ná die 1948-oorlog in die gebied ’n gebrek aan gedeelde waardes wat later die staat Israel geword aangevoer en wil verbintenisse het, agtergebly het. Hulle en oor kwessies soos die erkenning hul afstammelinge is vandag van Hamas as ’n terroristeIsraeliese burgers, ten spyte organisasie hê. Palestynse pardaarvan dat hulle ’n sterk tye verwerp dit en beskou dit as Palestynse nasionale ’n toets van hul lojaliteit. Die identiteit behou. ander moontlikheid is dat Groot getalle Joodse Eisenkot Herzog oortuig hy Israeli’s is daarteen kan Likoed kry om onder gekant dat Paleshom in ’n regering van tynse partye aan nasionele eenheid te die regering deeldien. neem omdat hulle Bykomende Netanyahu Foto: Getty bron: AP glo ’n Joodse

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Nuus

Verbysterde VentersdorpShanell Binedell shanell.binedell@diepapier.co.za

NÓÚ VEROORDEEL MALEMA DIT OOK

oere en gemeenskapslede het vandeesweek buite die Ventersdorplanddroshof saamgedrom om hul steun aan Donovan Marx en sy familie te wys – met plakkate waarop onder meer “Dankie, SAPD”, “Geen borgtog” en “Geregtigheid vir Donovan Marx” gestaan het. Só het hulle hul stem gevoeg by die oproep dat die aanvallers tot verantwoording geroep moet word. Die byeenkoms is gehou terwyl vier mans in verband met die wrede aanval op Marx (50) in die hof verskyn het. Die aanval, waartydens die boer geskiet, gesteek en gemartel en albei sy ore afgesny is, het die gemeenskap in die Ventersdorp-omgewing diep geskok. Aanvanklik het vyf verdagtes in verband met die aanval verskyn. Een is egter later uit die beskuldigdebank verwyder, waarna vier beskuldigdes Dinsdag (3 November) in die Ventersdorp-landdroshof verskyn het. Die vyfde betrokkene sal ingevolge art. 204 van die Strafproseswet as staatsgetuie optree. Marx is op Woensdag 28 Oktober omstreeks 08:30 op sy plaas in die Syferfontein-omgewing naby Ventersdorp aangeval. Volgens die polisie se weergawe het drie gewapende mans met klapmusse van agter die plaashuis verskyn en ’n plaaswerker, wat besig was om gras te sny, met vuurwapens gedreig. Hulle wou weet waar die plaaseienaar is voordat hulle die werker se hande en voete met kabelbinders vasgemaak en hom na die agterkant van die huis geneem het. Toe Marx met sy rooi Isuzu-bakkie by die huis aankom, het twee van die aanvallers hom genader en in die bolyf geskiet. Hulle het hom daarna die huis binnegesleep, sy hande en voete vasgebind en hom herhaaldelik aangerand en met ’n mes gesteek. Tydens die aanval is albei sy ore afgesny. Volgens sy familie, wat ’n verklaring deur hul regsverteenwoordigers uitgereik het, was sy

Donovan Marx

beserings só ernstig dat dokters ook ’n gedeelte van sy dikderm moes verwyder. Hy word in die waakeenheid van Mediclinic Potchefstroom behandel. Die aanvallers het die huis deurgesoek, drie vuurwapens uit ’n kluis geneem en met Marx se bakkie van die plaas af gevlug. Die plaaswerker kon homself later bevry en hulp ontbied.

Daan Pretorius, Altus van Zyl, Derick van Zyl. Foto: Shanell Binedell

INHEGTENISNEMING EN HOFVERSKYNING Die polisie het ’n multidissiplinêre ondersoekspan saamgestel om die aanvallers op te spoor. Die eerste twee verdagtes is op Saterdag 31 Oktober in hegtenis geneem. Marx se gesteelde bakkie is dieselfde dag verlate in die Iliasar-omgewing gevind. Nog drie verdagtes is op Sondag

Julius Malema, die EFF-leier, het nou die aanval op Marx tydens die party se saamtrek in die Orlando-stadion op 31 Oktober veroordeel. Hy het gesê die slagspreuk “Kill the Boer, Kill the Farmer” was volgens hom nooit letterlik bedoel nie en dat die moorde op boere moet ophou. Hy het ook gesê geen wit of swart boer behoort vermoor te word nie. Malema het egter die historiese bevrydingstrydlied verdedig en aangevoer dat dit nie as ’n oproep tot die letterlike doodmaak van mense vertolk moet word nie. Kallie Kriel, die uitvoerende hoof van AfriForum, meen politieke uitsprake moet binne hul konteks beoordeel word, maar sê boere en landelike gemeenskappe het onvoldoende beskerming. Hy het kritiek uitgespreek op Malema se gebruik van “Kill the Boer, Kill the Farmer” en meen politieke leiers moet verantwoordelikheid aanvaar vir die boodskappe wat hulle uitdra. 1 November in die Promosa-omgewing naby Potchefstroom aangekeer. Die polisie het tydens die optrede op vier vuurwapens beslag gelê, waarvan twee, asook kledingstukke en juweliersware, met die aanval verbind word. Die vier beskuldigdes is Phindile Alex Nomngcayi (30), Thomas Motlhangtlhong (27), Mothoka Mathipa (56) en Mokhema Maishane (53). Hulle staan tereg op ses aanklagte – poging tot moord, roof met verswarende omstandighede, aanranding, die rig van ’n vuurwapen, die onwettige besit van vuurwapens en ammunisie, asook die roof van Marx se voertuig. GESKOKTE GEMEENSKAP Ian Cameron, ’n DA-parlementslid, sê hy steun die staat se teenkanting van borgtog en meen die vier beskuldigdes behoort aangehou te word terwyl die saak voortgaan.

NÓG ’N AANVAL IN NOORDWES

Die vier beskuldigdes: Phindile Nomngcayi, Thomas Motlhangtlhong, Mothoka Mathipa en Mokhema Maishane in die Ventersdorp-landdroshof. Foto: Shanell Binedell

Minder as ’n week ná die aanval op Marx, is nog ’n egpaar op ’n wildplaas – dié keer in Broederstroom naby Hartbeespoort – deur gewapende mans oorval. Les (67) en Natasha Brett (68) is Sondagaand 1 November omstreeks 19:00 deur drie gewapende mans in hul woning vasgebind en na bewering sowat drie uur lank aangerand en gemartel. Die egpaar is met kookwater gebrand en met ’n mes gesteek. Volgens die polisie het die verdagtes met sewe gelisensieerde vuurwapens en ammunisie, asook selfone, ’n skootrekenaar, geld en ander besittings gevlug.

Geen inhegtenisnemings is teen 3 November aangemeld nie.

Les Brett

Nuus

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

gemeenskap ruk op Petrus Phakamile Sitho Foto: Facebook

WIT KRUISE OP PAD NA UNIEGEBOU Die aanval het ook reaksie van Lex Libertas, ’n SuidAfrikaanse dinkskrum en voorspraakgroep, ontlok. Die organisasie het op 28 Oktober in ’n verklaring gesê die aanval beklemtoon die noodsaaklikheid van sterker optrede teen plaasaanvalle. Lex Libertas beplan om binnekort die tweede fase van sy Witkruisprojek aan te kondig. Dit sal onder meer behels dat 3 000 wit kruise, wat in September op die National Mall in Washington, D.C., vertoon is, na Suid-Afrika gebring en voor die Uniegebou in Pretoria opgerig sal word. Cameron sê die veiligheid van Marx, sy familie en moontlike getuies, asook die integriteit van die ondersoek, moet vooropgestel word. Die staat het in die hof aangevoer dat Nomngcayi voorheen op Marx se plaas gewerk en gewoon het en dus nie daarheen kan terugkeer indien hy op borgtog vrygelaat word nie. Die staat het ook aangevoer dat Mathipa voorheen skuldig bevind is aan roof met verswarende omstandighede en na bewering twee jaar tronkstraf uitgedien het. Die saak is tot 13 November vir adresbevestiging uitgestel, met borgtogaansoeke wat na verwagting ook dan aangehoor sal word.

Donovan Marx in die hospitaal. Foto: Facebook, Ian Cameron

Zander Grobler, wat buite Ventersdorp boer, sê die nuus van die aanval het die gemeenskap diep geskok en hul harte gebreek. Volgens hom bestaan ’n ernstige probleem met aanvalle op boere in die Ventersdorp-omgewing en iets moet dringend gedoen word om die situasie op te los. Politieke retoriek plaas plaasaanvalle in die soeklig. Dr. Jan Venter, ’n politieke ontleder aan die Noordwes-Universiteit, meen die politieke dimensie van plaasaanvalle kan nie bloot as gewone misdaad afgemaak word nie. Volgens hom heers kommer oor die manier waarop politieke retoriek en grondkwessies soms met geweld teen boere en plaaswerkers verbind word. Venter sê hoewel Suid-Afrika ’n besonder gewelddadige samelewing is en plaasaanvalle sekere kenmerke met ander geweldsmisdade deel, verskil die aard van sommige van dié aanvalle. Hy wys veral op gevalle waar slagoﬀers ure lank gemartel, verneder en met uiterste geweld geteister word. Volgens hom is dit nie oortuigend om sulke voorvalle bloot as gewone misdaad te beskryf nie.

Samekoms voor die Ventersdorp-landdroshof. Foto: Shanell Binedell

VF PLUS KLA OOR MK-LP Andile Mngxitama, ’n LP van die MK-party, het in ’n plasing op sosiale media beweer dat Marx se ore afgesny is omdat dit simbolies sou wees van sogenaamde “gronddiewe” wat “weier om te luister”. Hy het onder meer geskryf: “No land, no peace.” Die plasing het wyd reaksie ontlok en is later verwyder. Die VF Plus het aangekondig dat hy ’n klagte by die Menseregtekommissie (MRK) en die parlement se etiekkomitee gaan indien. Petrus Phakamile, die stigter van die Stop Plaasmoorde-aktivistegroep, sê die aanval raak nie net boere nie. “Hierdie wrede aanval en moord raak ons almal, maar dit raak ook plaaswerkers. As jy die boer doodmaak, vir wie gaan jy dan werk? Dit raak Suid-Afrika se voedselsekerheid,” sê hy. Hy het ook kritiek uitgespreek oor politieke uitsprake oor plaasaanvalle

en spesiﬁek verwys na die EFF-leier Julius Malema se verdediging van die lied “Kill the Boer, Kill the Farmer”. Volgens Phakamile behoort ’n parlementslid nie so ’n lied te sing nie. Oor Mngxitama se opmerkings oor Marx se afgesnyde ore, het Phakamile gesê Mngxitama hoort in die tronk. Hy meen daar sou gevolge gewees het indien ’n wit mens soortgelyke op-

merkings oor ’n swart mens gemaak het. Phakamile sê hy het self ’n klagte teen Mngxitama by die MRK ingedien en sal met die saak voortgaan. Hy wil hê Mngxitama moet heeltemal uit die parlement verwyder word. “Boere moet beskerm word. Ons moenie toelaat dat dieselfde ding wat in Zimbabwe gebeur het, hier gebeur nie,” sê hy.

DRICUS TREE OOK TOE Die aanval op Marx het wyd reaksie ontlok, met bekende Suid-Afrikaners, sportsterre en politieke ﬁgure wat hul stemme by die groeiende openbare verontwaardiging gevoeg het. Die UFC-kampioen Dricus du Plessis het verskeie plasings oor die aanval op sy Instagram-stories gedeel. Du Plessis het voorheen gesê hy wil sy internasionale Dricus du Plessis Foto: Getty Images

platform gebruik om wêreldwyd aandag op plaasmoorde te vestig. Die voormalige Mej. Suid-Afrika en Mej. Wêreld, Anneline Kriel, het haar hartseer oor die aanval op Facebook uitgespreek en gesê geen mens behoort sulke lyding te er-

Anneline Kriel

vaar nie en gevra hoeveel meer swaarkry boeregemeenskappe nog moet verduur. Roland Schoeman, die voormalige Olimpiese swemmer, het ook op X gereageer en gesê Mngxitama se uitsprake verdien internasionale ondersoek en ’n formele reaksie. Die Amerikaanse miljardêr Elon Musk het ook op X op die aanval gereageer: “So many times this has happened”.

Roland Schoeman

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Kaylie Joubert kaylie.joubert@diepapier.co.za

ykers kla oor te veel misdaad, korrupsie en hartseer in sepies, maar skakel die volgende aand weer in. Die rede? Agter die drama, skurke en gebroke verhoudings, lê karakters wat soos mense uit hul eie huis en gemeenskap voel. “Die sepie is tegelyk ’n spieël en ’n vergrootglas,” sê Karen Meiring, medeskepper van Kelders van Geheime op e.tv. In ’n land waar geweld, misdaad en ekonomiese druk deel van die daaglikse werklikheid is, moet sepies ’n delikate balans handhaaf: kykers wil ontvlug, maar hulle wil ook hulself en die wêreld rondom hulle herken. “Die mense (kykers) soek ontvlugting, maar hulle wil hulself of mense wat hulle ken, herken in sekere karakters,” sê Hannes van Wyk, spelvervaardiger van Suidooster en aanbieder van Hannes aan Huis en Kwêla op kykNET. Volgens hom moet sepieskrywers nooit die kyker onderskat nie. “Ek glo ook in elke episode moet daar humor, maar ook drama wees.” Wikus du Toit, senior bestuurder van teksgedrewe produksies by MultiChoice/ Canal+, sê sepies bou oor jare ’n besondere verhouding met hul kykers op. Karakters word deel van huishoudings, en kykers belê emosioneel in hul stories. “Dit gaan dus oor ’n balans tussen herkenbaarheid en ontsnapping,” sê hy. “Ons wil stories vertel wat resoneer met die mense wat kyk, maar terselfdertyd ook die nodige ontsnapping en vermaak bied waarna kykers soek.”

SPIEËL VAN DIE SAMELEWING Die uitdaging is om aktuele kwessies aan te pak sonder dat die sepie in ’n lesing ontaard. Colin Howard, kreatiewe vervaardiger van die kykNET-sepie Suidooster, sê sosiale kwessies moet deel van die verhaal wees, eerder as ’n preek aan kykers. “Sodra ’n episode soos ’n opvoedkundige boodskap klink of te leersaam raak, word kykers minder vermaak en betrokke,” sê hy. Hy wys daarop dat kykers self met misdaad, geslagsgebaseerde geweld (GBV) en ander maatskaplike probleme te doen kry, of mense ken wat daardeur geraak word. Wanneer dié ervarings in ’n sepie uitgebeeld word, kan die karakters en hul wêreld meer herkenbaar en realisties voel. Retief Scholtz, hoofskrywer van Suidooster, beklemtoon egter dat

Nuus

Lag, huil, word kwaad . . . maar kyk steeds Colin Howard

Febé Horn Gert van Niekerk

Hannes van Wyk

Retief Scholtz

“

Ons sal nooit ’n storie vertel bloot omdat dit ‘sappig’ is nie. – Stephen Simm

die hoofdoel nie is om die nuus na te boots nie. “Ons probeer nie die nuus weerspieël nie, ons doelwit is om kykers te vermaak,” sê hy. Volgens hom word aktuele kwessies nie noodwendig vermy nie; die skryfspan moet eerder besluit waarop om te fokus en wat gepas is vir die uitsaaitydgleuf. Febé Horn, produksiebestuurder van Binnelanders, ook op kykNET, sê die tydgleuf bepaal dikwels watter onderwerpe aangepak word. Die reeks probeer aktueel bly sodat kykers hulle met die stories kan vereenselwig, maar bly veral weg van oordrewe geweld en politieke kwessies. Meiring sê draaiboeke word maande vooruit geskryf en verﬁlm. “ ’n Sepie kan nie die nuussiklus jaag nie. Dit werk hoofsaaklik met temas, nie met gebeure nie.” Volgens haar word kwessies soos geweld teen vroue, verslawing,

Hannes van Wyk, spelvervaardiger van Suidooster en aanbieder van Hannes aan Huis en Kwêla op kykNET. Foto: Facebook Febé Horn, produksiebestuurder van Binnelanders. Retief Scholtz, hoofskrywer van Suidooster. Foto: Facebook Gert van Niekerk, hoofregisseur van Diepe Waters. Foto: Facebook Karen Meiring, medeskepper van Kelders van Geheime op e.tv. Colin Howard, kreatiewe vervaardiger van die kykNET-sepie Suidooster. Wikus du Toit, senior bestuurder van teksgedrewe produksies by MultiChoice/Canal+. Foto: Instagram

VINNIGER STORIES, MAAR STEEDS MENSLIKE KARAKTERS Sepies moet vandag ook meeding met Netﬂix, TikTok en ander stroom- en sosialemediaplatforms. Tog meen die kenners dat vinniger storievertelling nie noodwendig minder diepte beteken nie. Van Niekerk sê moderne sepies het korter tonele, meer beweging en ’n vinniger tempo as in die dae van Egoli. Waar ’n episode destyds

dikwels tien tonele gehad het, kan dit vandag tot 13 bevat. Hy meen langer storielyne bied steeds ruimte vir karakterontwikkeling, omdat probleme oor weke ontvou, terwyl die karakters met hul daaglikse lewe voortgaan. Howard waarsku egter dat skrywers nie motivering ter wille van skokwaarde mag prysgee nie. “Jy kan ’n

karakter enigiets laat doen, solank dit behoorlik gemotiveer is,” sê hy. Volgens Meiring het dialoog ook natuurliker geword, met meer taalvermenging en streeksvariante. Karakters weerspieël ’n meer diverse Suid-Afrika, terwyl onderwerpe soos geestesgesondheid deel geword het van gewone storievertelling.

Karen Meiring

Wikus du Toit

werkloosheid, geestesgesondheid en armoede deur bekende karakters uitgebeeld, eerder as deur nuusopskrifte. WAAROM KLA KYKERS, MAAR KYK STEEDS? Misdaad en korrupsie is van die onderwerpe waaroor kykers gereeld kla. Tog is konflik juis een van die belangrikste dryfvere van die genre. “Drama word deur konflik gedryf,” sê Du Toit. “Sonder konflik is daar eenvoudig geen storie nie.” Scholtz meen kykers se reaksies wys dikwels dat hulle by ’n storielyn betrokke is. “Wanneer kykers hul opinie lug oor storielyne, beteken dit hulle kyk, en wanneer hulle kyk doen ons ons werk.” Volgens Howard is die frustrasie dikwels juis ’n teken dat kykers vir die karakters omgee. Hulle wil nie sien hoe geliefde karakters soos Mymoena of Angie (van Suidoos-

ter) seergemaak word nie, maar wil terselfdertyd sien hoe hul probleme opgelos word. Gert van Niekerk, hoofregisseur van nóg ’n kykNET-sepie, Diepe Waters, meen mense voel soms beter oor hul eie omstandighede wanneer hulle sien waardeur ander karakters gaan. Die herkenbaarheid van ’n storie kan kykers ook laat dink aan iemand in hul eie familie of vriendekring. Meiring sê kykers kla onder meer wanneer storielyne te lank sloer, karakters onwaarskynlike besluite neem of geliefde akteurs die reeks verlaat. “Maar hulle kla omdat dit húlle s’n is. Mense kla nie oor iets waaroor hulle nie omgee nie. Klagtes is eintlik ’n teken van eienaarskap.” SKURKE, GEVOLGE EN DIE BEHOEFTE AAN GEREGTIGHEID Korrupte sakemanne, bedrog en ander vorme van boosheid is bekende bestanddele van sepies. Maar hoe ver moet ’n storie gaan, veral wanneer die werklikheid kykers reeds uitput? Howard sê die belangrikste is dat karakters se besluite gevolge moet hê. ’n Skurk hoef nie noodwendig vasgetrek te word nie; hy of sy kan byvoorbeeld die liefde van ’n gesin verloor of ’n werk kwyt wees. Stephen Simm, hoofskrywer van Diepe Waters, sê die uitdaging lê daarin om melodrama te skep sonder om bloot vir skokwaarde te skryf. “Ons sal nooit ’n storie vertel bloot omdat dit ‘sappig’ is nie,” sê hy. Volgens hom kan kykers ’n soort emosionele ontlading ervaar wanneer hul geliefde karakters deur moeilike omstandighede sien worstel. Dit kan ook bevredigend wees om te sien hoe skurke uiteindelik geregtigheid in die gesig staar. Van Wyk waarsku teen karakters wat net goed of net sleg uitgebeeld word. Hy verwys na sy tyd in Egoli – Plek van Goud, wat destyds op M-Net uitgesaai is, waarin hy Krynauw du Buisson gespeel het. “Ek dink ook wat hulle (ons) reggekry het, was om selfs die grootste skelm (soos Krynauw) menslik uit te beeld,” sê hy. Hy onthou hoe die storielyn oor Krynauw en Braam se verhouding aanvanklik sterk reaksies ontlok het. Later het die karakters geliefd geraak omdat kykers hul menslikheid kon raaksien.

DIE PLAASLIKE VOORDEEL Vir die kenners lê die grootste krag van ’n plaaslike sepie steeds in herkenbaarheid. “Die geheime wapen is dat ’n gehoor hulself kan vereenselwig met ’n plaaslike sepie,” sê Scholtz. Die wêreld, verwysings en karakters voel bekend, en wanneer die verhaal boonop in die kyker se moedertaal vertel word, word dié verbintenis versterk. Meiring beskryf sepies as een van die min televisie-ervarings wat mense steeds deel: huishoudings skakel op dieselfde tyd in, bespreek die stories die volgende dag en vorm saam ’n gesprek

rondom ﬁktiewe karakters. Vir Du Toit bly die kern sterk emosies, verhoudings en karakters vir wie kykers omgee. Sepies moet voortdurend ontwikkel, sê hy, sonder om die emosionele verbintenis met hul kykers te verloor. Miskien is dit juis waarom kykers steeds inskakel, selfs wanneer hulle oor die drama kla: hulle soek nie noodwendig ’n wêreld sonder probleme nie, maar ’n wêreld waarin hulle bekende mense se probleme saam met hulle kan beleef – en môre weer kan terugkeer om te sien wat volgende gebeur.

Nuus

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

IN DIE NUUS Gebruik minder water, vra departement Agrizzi moet R1 mjd. terugbetaal, sê hof Die hooggeregshof in Pretoria het Angelo Agrizzi, die voormalige Bosasa-bedryfsbestuurder, gelas om R1,66 miljard in misdaadopbrengste terug te betaal. Die historiese beslagleggingsbevel volg op Agrizzi se skuldigbevinding en vonnis op 6 November 2025 ingevolge ’n pleitooreenkoms waarin hy op drie aanklagte van korrupsie en een aanklag van geldwassery skuld beken het na aanleiding van sy rol by Bosasa. Adv. Andy Mothibi, die nasionale direkteur van openbare vervolging, het die uitspraak verwelkom. Die Nasionale Vervolgingsgesag wys daarop dat hoewel dit ’n regsverpligting vir Agrizzi skep om die R1,66 miljard plus rente te betaal, die werklike geld wat herwin word, afhang van watter bates suksesvol op beslag gelê kan word. – NovaNews

SA verbied fliek; sê dit is antisemities Suid-Afrika is die eerste land wat die dokumentêre fliek Hebrews to Negroes: Wake Up Black America amptelik verbied. Owerhede waarsku dat enigiemand wat die fliek versprei of vertoon met tot vyf jaar tronkstraf of ’n boete van tot R500 000 gestraf kan word. Die Film-en-Publikasieraad (FPR) het geweier om die 2018fliek vir uitsaai en verspreiding te klassifiseer, en gesê dit propageer haat, ontken die Joodse volksmoord, en bevorder gevaarlike antisemitiese sienings. Suid-Afrika is die enigste land wat die fliek formeel verbied het. Dit is steeds beskikbaar om te huur of te koop op platforms soos Amazon Prime in Amerika, waar dit oorspronklik in 2018 uitgereik is. Die Suid-Afrikaanse Joodse Raad van Afgevaardigdes het die oorspronklike klagte ingedien wat tot die FPR se besluit in Desember 2025 gelei het, wat daarna in die Staatskoerant gepubliseer is. – Lise Beyers, NovaNews

Die Papier Die Papier word uitgegee deur Novus Media. KONTAK ONS nuus@diepapier.co.za lesers@diepapier.co.za REDAKTEUR Barnard Beukman

Die departement van water en sanitasie (DWS) het gewaarsku dat stygende wateraanvraag, langdurige hittegolftoestande en die verwagte El Niño-verskynsel bykomende druk op die land se watervoorsieningstelsels hierdie somer kan plaas, en inwoners aangemoedig om verbruik te verminder. Die departement het Gauteng uitgesonder, waar die gemiddelde daaglikse waterverbruik ongeveer 250 liter per persoon is, heelwat bo die internasionale gemiddelde van 173 liter. Wisane Mavasa, DWS-woordvoerder, het gesê die huidige hittegolf, wat nou sy derde agtereenvolgende week ingaan,

3 keer lewenslank vir kinderverkragter Christiaan van der Linde (37) is drie keer lewenslange tronkstraf en ’n verdere 653 jaar tronkstraf opgelê nadat hy skuld beken het op 119 aanklagte van seksuele misdrywe met drie minderjarige kinders. Die vonnis is op 2 November in die Welkom-streekhof, wat ’n sitting as ’n aangewese seksuele misdrywehof gehad het, opgelê. Die misdade het tussen 2015 en 2024 plaasgevind. Die man het sy slagoffers, wat destyds tussen 11 en 17 jaar oud was, oor jare heen met versorgings- en vertrouensverhoudings uitgebuit om hulle te manipuleer, seksueel te misbruik en pornograﬁese materiaal van hulle te vervaardig en te versprei. Die ondersoek het ook aan die lig gebring dat hy een van die kinders ontvoer en probeer vermoor het nadat die misdade ontdek is. Die polisie het die vonnis verwelkom en die ondersoekspan, aanklaer en ondersteuningspersoneel geprys vir hul rol om geregtigheid vir die slagoffers te verseker. – Kaylie Joubert

ADVERTENSIES Jeannine van Zyl Bedryfsbestuurder jeannine.vanzyl@ diepapier.co.za Coleen Cilliers Advertensiebestuurder coleen.cilliers@ diepapier.co.za

dryf wateraanvraag reg oor die provinsie op. Volgens die departement se verslag word Gauteng se nie-inkomste water op 47% beraam, met ﬁsiese waterverliese wat ongeveer 27% uitmaak. Inwoners word aangemoedig om waterbewaring deel van hul daaglikse roetine te maak deur korter storte te neem, krane toe te draai wanneer hulle hul tande borsel of skottelgoed was, en lekkende pype, krane en toilette op hul eiendomme te herstel. Tuinbesproeiing moet beperk word tussen 06:00 en 18:00 om verdamping te verminder, terwyl inwoners munisipale watergebruiksbeperkings moet nakom. – NovaNews Van Sittert

Moordenaars kry lewe, sonder parool Die twee moordenaars van die 71-jarige Hugo van Sittert van die Keimoes-omgewing is albei lewenslange tronkstraf sonder die opsie van parool opgelê. Laurenzo Matthys (25) en sy medepligtige, Henry Beukes (58), is op Woensdag 28 Oktober gevonnis, sê lt.kol. Thabo Litabe, polisiewoordvoerder. Volgens getuienis wat aan die hof voorgelê is, het Matthys, ’n voormalige werknemer van die oorledene, asook Beukes, in Februarie 2024 op die oorledene se plaas aangekom waar hulle hom van sy voertuig, kontant, kruideniersware en ’n .22-geweer beroof het voordat hulle hom vermoor het. Van Sittert se familie het hom as vermis aangemeld. Hy het alleen op sy plaas Bok se Puts gewoon en geboer. Nadat hy as vermis aangemeld is, het speuradjudant-offisier William Mouers en AO Heinrich Titus ’n persoon teëgekom wat in Van Sittert se voertuig gery het. Ná verdere ondersoeke is Matthys en Beukes in hegtenis geneem. Daarna is Van Sittert se lyk in die veld op ’n buurplaas gevind. – NovaNews

VERSPREIDING Agentenavrae otdassistance@ onthedot.co.za HUISAFLEWERING 087 353 1291 diepapierintekening@ onthedot.co.za

VIND ONS BY

Drie dienste beplan vir Hyron Andrews Die familie van die Lions-speler Private begrafnisdiens Hyron Andrews het besonderhede Datum: Saterdag 7 November van dienste ter ere Plek: Paarl van die ontslape Beperk tot familie, speler bekendgenoue vriende. maak. Drie afsonderViering van lewe like dienste word Datum: Woensdag beplan. 11 November Andrews is dood Plek: Kings terwyl hy saam met Park-stadion die Lions vir ’n KamDie viering van pioenebeker-kraglewe sal die rugHyron Andrews Foto: meting teen Lyon op Nix Rugby, TikTok byfamilie die ge17 Oktober voorberei leentheid bied om het. op ’n groter skaal saam te kom, Die drie dienste: Andrews se loopbaan, karakter Openbare gedenkdiens en bydrae te vier. Diegene wat die Datum: Vrydag 6 November openbare herdenkingsdiens of Plek: VGK Hugenote-kerk, Paarl viering van lewe wil bywoon, word Tyd: 18:00 aangemoedig om by die LeeusDie openbare herdenkingsrugbymaatskappy te verneem diens sal die wyer rugbyraad, vir enige spesiﬁeke reëlings of ondersteuners en aanhangers die protokolle. geleentheid bied om saam te kom. – Craig Taylor, KickOff.com

Kleuter glo verkrag: Saak vir eers uitgestel Die saak teen ’n 21-jarige man, wat van die beweerde verkragting van ’n driejarige kleuter in Seaviewpark in die Wes-Kaap aangekla word, is op Dinsdag 27 Oktober in die Hopeﬁeld-landdroshof uitgestel. Die beskuldigde is steeds besig met sy borgtogaansoek en het nog nie gepleit nie. Die beweerde voorval het op Woensdag 14 Oktober gebeur

en het skokgolwe deur die gemeenskap gestuur. Die beskuldigde is op Donderdag 15 Oktober deur die Vredenburgse kinderbeskermingseenheid in hegtenis geneem. Hy het op Maandag 19 Oktober die eerste keer in die Hopeﬁeldlanddroshof op ’n aanklag van verkragting verskyn. – Alida Buckle, Weslander

Só lyk die lug: Kaapstad die groot uitskieter Suid-Afrika se luggehalte het vandeesweek interessante uitslae getoon, met Stellenbosch wat as die land se absolute groen-enskoon-wenner gekroon is met ’n perfekte LKI-telling van 0. Daarteenoor het Pretoria as die vuilste dorp onder ’n ongesonde, grys miskombers gely en ’n swaar LKI-piek van 155 bereik. Die groot uitskieter van die week

was egter Kaapstad. Hoewel die Moederstad gewoonlik vir sy vars seewind bekend is, het spesiﬁeke meetstasies weens plaaslike brande en atmosferiese druk tot ’n kommerwekkende LKI van 183 getuimel – ’n skielike ommekeer wat selfs die land se tradisionele nywerheidsdorpe verbygesteek het. – Kaylie Joubert

Padsterftes: ‘Aanspreeklikheid die probleem’ ’n Padsterfte gebeur gemiddeld In die drie maande tussen Julie elke 11 uur en 40 minute in Kaapen September het die verkeersstad. Dit is volgens die diens byna 90 000 stad se jongste verkeersklagtes van die publiek ongelukverslag. ontvang, 812 verdagtes in JP Smith, die burgehegtenis geneem – 653 meesterslid vir veiligheid van hulle vir dronkbestuur en sekuriteit, sê ’n gebrek – en 29 7710 lasbriewe aan aanspreeklikheid is uitgevoer. JP Smith die kern van die pro“Hierdie statistieke is bleem aangesien verabsoluut verstommend, keersbeamptes meer as ’n miljoen en ’n tydige herinnering aan waaroortredings in net drie maande mee ons personeel daagliks te aangeteken het. kampe het,” het Smith gesê. Volgens Smith het verkeers“Terwyl ek die volgehoue dienste 1 009 607 oortredings oproepe vir meer handhawing tussen Julie en September aanwaardeer, toon die syfers dat pergeteken, met inhegtenisnemings soneel optree,” het hy gesê. wat met 80% gestyg het. – Desirée Rorke, TygerBurger PERSKODE Die Papier onderskryf die SuidAfrikaanse Perskode. As u meen ons het ’n fout begaan, kontak die nuusredakteur, Lucia Poolman, by lucia.poolman@ diepapier.co.za, of kontak ons ombudsman, George Claassen, by mediaombud@novusmedia. co.za, of 083 543 2471. Klagtes kan ook by die Suid-Afrikaanse persombudsman ingedien word by 011 484 3612 of enquiries@ ombudsman.org.za.

OUTEURSREG Die Papier is ’n lid van die Sirkulasieburo van Suid-Afrika. Die Papier word bestuur, gedruk en uitgegee deur Novus Media. Ingevolge Art. 12(7) van die Wet op Outeursreg 1978 mag geen berig, artikel of foto sonder verlof van die eienaar gereproduseer word nie.

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Nuus

VARKFILET MET APPELS, AARTAPPELS EN HEUNING (Genoeg vir 4) BESTANDDELE • 3 e sonneblomolie • 700 g baba-aartappels, ongeskil, gewas en gehalveer • Sout en varsgemaalde swartpeper, na smaak • 1 varkfilet van ongeveer 450 g • 2 e botter • 2 appels (ek het Granny Smith gebruik), ongeskil, maar stronk verwyder en in groot blokkies gesny • ¼ k heuning • Sap en skil van 1 suurlemoen METODE 1. Verhit die olie in ’n groot, oondvaste pan met ’n deksel oor hoë hitte. Voorverhit ook die oond tot 200 °C. 2. Geur die aartappelstukke en die varkfilet met sout en peper na smaak. 3. Gooi die aartappels in die pan en skuif eenkant toe. Plaas die varkfilet aan die ander kant. Verbruin die vleis vir sowat 2 minute per kant.

4. Nadat jy die eerste twee kante van die vleis verbruin het, ruil die aartappels en vleis se posisies in die pan sodat die aartappels van die vark se geure kan absorbeer. 5. Sodra al vier kante van die vark verbruin is, skuif die aartappels na een kant toe en sit die vleis in die middel van die pan. Skraap enige bruin stukkies na die aartappel / vleis-kant van die pan. 6. Sit die botter en appels in die oop kant van die pan en roer tot die botter gesmelt is. Drup die heuning oor en roer weer. Sit die deksel op en plaas in die oond vir 15 minute. Haal die deksel ná 10 minute af sodat die vleis nog bietjie kan verbruin. 7. Haal uit die oond en toets of die vleis gaar is (dit behoort sappig en eﬀens pienk in die middel te wees). Drup die suurlemoensap oor die appels en die suurlemoenskil oor die vark. Laat die vleis sowat vyf minute rus voordat jy dit in skywe sny. Garneer met gekapte pietersielie of grasuie, indien verkies. – Resep aangepas van dinnerthendessert.com.

Foto: Karla Janse van Vuuren

Karla Janse van Vuuren

Sappige vark met appels en baba-aartappels

et alles in die lewe wat net al hoe duurder raak, moet tuissjefs verder kyk as net beesvleis en hoender wanneer dit by vleis-opsies kom. Varkvleis is ’n bekostigbare en veelsydige rooivleis-opsie waarmee ’n mens heerlik kan kreatief raak in die kombuis. En kyk tog ook verder as net spek of ribbetjies! Een van my gunsteling-varkvleissnitte om mee te werk, is ’n heel ﬁlet. Dit is ook ’n verbasend bekostigbare vleissnit

(ek het sowat R140 per kilogram betaal) en is geredelik beskikbaar by slagters en die meeste supermarkte. In vandag se resep kombineer ek ’n paar lekker pasmaats – varkvleis, appels, aartappels en heuning. Die vleis bly heerlik sappig omdat dit so tussen die appels gaar word, en die heuning verleen ’n fantastiese soetigheid wat aansluit by die appels. Dit is ook ’n maklike, vinnige gereg om in die week te maak, en is ’n gebalanseerde maaltyd saam met ’n groenslaai of geroosterde groente.

’n hele paar geregte skep. Vandag se basisresep bestaan uit die volgende vyf bestanddele: Halloumi-kaas, ontpitte kalamata-olywe, vars suurlemoen, gemarineerde, songedroogte tamaties in olyfolie, koeskoes. Met hierdie bestanddele kan jy die volgende maak:

VINNIGE VYF Het jy geweet met net vyf bestanddele kan jy iets heerliks aanmekaarslaan? En as jy dalk een of twee ekstra bestanddele byvoeg, kan jy sommer maklik

MEDITTEREENSE HALLOUMI EN KOESKOES SLAAI (Genoeg vir 2-3) BESTANDDELE • 250 g halloumi, in skywe gesny

’N PAAR VARKIE-FEITE • Varkvleis bly steeds een van die mees bekostigbare soorte vleis, al maak dit net 7% uit van die totale vleisinname in Suid-Afrika (hoender is eerste met 49%, beesvleis 26%, eiers 13% en dan eers vark). • In Amerika is varkvleis baie meer gewild, en is die mense so mal oor varklies (pork belly) dat 10 November sommer National Pork Belly Day is! • Suid-Afrika het ’n algehele varkbevolking van meer as 1,3 miljoen diere, met die meeste daarvan in Noordwes en Limpopo.

• 1 k rou koeskoes • 6-8 gemarineerde, songedroogte tamaties, gekap • ½ k ontpitte olywe, gehalveer • Skil en sap van 1 ryp suurlemoen Opsioneel: kruie soos oreganum of basielkruid na smaak, en rissievlokkies, indien jy van ’n bietjie skop hou. METODE 1. Plaas die koeskoes in ’n bak, voeg 1 koppie kookwater (of warm groenteaftreksel, as jy dit het) by, bedek en laat staan vir 5 minute. Roer deur met ’n vurk. 2. Verhit ’n bietjie olyfolie in

• Varkvleis is ’n ryk bron van baie vitamiene en minerale, insluitend niasien en vitamien B6. • Daar is baie mites en wanopvattings oor varkvleis – soos dat dit vol skadelike parasiete is, vir ’n mens wurms kan gee, dit doodgaar gemaak moet word of selfs dat dit vir jou mangelontsteking kan gee. Alles onwaar! Bykomende bronne: https://www. idc.co.za/feeding-south-africa/; https://taste.co.za/4-pork-facts-youshould-know/; sapork.co.za

’n pan. Braai die halloumi vir 2-3 minute aan elke kant tot goudbruin. Hou eenkant. 3. Braai die songedroogde tamaties, olywe en opsionele kruie vir 1-2 minute in dieselfde pan. 4. Voeg die tamatie-en-olyfmengsel by die koeskoes. Roer die suurlemoenskil, suurlemoensap, bietjie van die olie waarin die tamaties ingelê was en sout en swartpeper by. 5. Pak die goudbruin halloumi bo-op en sprinkel vars kruie oor. Dit is heerlik warm of koud! Skandeer die QR-kode vir nog drie variasies op die resep:

1. Geroosterde patats met halloumi en songedroogte tamaties 2. Romerige halloumi-pasta 3. Rysslaai met halloumi en olywe

Nuus

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

Wen ’n kajuit vir twee

Vandag is nog ’n laaste kans vir lesers om deel te neem aan die leserskompetisie om ’n kajuit vir twee by die volgende Oppiwater-kunstefees te wen. Volgende jaar se fees word van 14-19 Februarie op die luukse MSC Armonia aangebied, en die skip vaar van Durban na Mosambiek se tropiese eilande Pomene en die Portugese Eilande.

MSC Armonia

die Traveling Wilburys se grootste treﬀers neem. – Redaksie

Meer as 35 verskillende produksies word aangebied, wat wissel van komedie, drama, klug, musiek, sang, kuns en ander kunsvorms. Die groot prys bestaan onder meer ook uit alle etes, konsertkaartjies en skemerkelk-ontmoetings met kunstenaars. Frans Swart, feesdirekteur, is veral baie opgewonde oor Lefra Produksies se splinternuwe klug,

NEEM SO DEEL: Die sluitingsdatum is vandag, Vrydag 6 November. Die wenner word op Vrydag 13 November aangekondig. Om deel te neem, SMS die volgende aan 37338: Papier, dan jou naam, van, e-pos en stad of dorp. Vir volledige bepalings en voorwaardes sien ons webwerf diepapier.co.za. Besprekings is by www.oppiwater.co.za of skakel 011 844 6073. Vir meer inligting, bel Monica Booysen by 011 815 3000 of stuur e-pos na oppiwater@rsg.co.za.

MSC Armonia

Marion Holm plak pleisters met humor Kaylie Joubert kaylie.joubert@diepapier.co.za Al is sy ’n veteraan in die bedryf, raak Marion Holm steeds opgewonde oor elke nuwe televisiegeleentheid. Die gerekende aktrise, wat oor meer as vier dekades diep spore in die Afrikaanse vermaaklikheidsbedryf getrap het, maak vanaand, 6 November, haar eerste verskyning in kykNET se sepie Binnelanders as die beskermende en uitgesproke Wilmien Dekker. Wilmien, ’n Wellingtonner in murg en been, pak die lang pad Pretoria toe aan om haar familie by te staan. Sy is veral besorg oor haar broer Henry (Francois Lensley) en haar seun Dewald (Phillip Schnetler), vir wie sy enigiets sal doen. Haar goeie bedoelings kan egter soms in

inmenging ontaard. Vir Holm was dit lekker omdat sy nie vir haar vertolking ’n ander aksent hoef te gebruik nie. “Ek het niks verander nie. Omdat sy net hier is soos wat ek praat, het ek net so aangehou praat,” vertel sy. Holm is self van Wellington af, en haar gewone aksent is dieselfde as dié van Wilmien. Die karakter se beskermingsdrang is iets wat Holm met ’n bietjie omsigtigheid benader. Sy meen Wilmien sukkel soms om die onderskeid te tref tussen omgee en inmenging. “Ek sal nie maak soos wat sy maak nie,” erken sy. Hoewel Wilmien ’n skerp humorsin het en kykers moontlik soms hul oë vir haar inmengerigheid sal rol, het Holm nie probeer om die karakter spesiﬁek vir komiese eﬀek te speel nie. “Ek het net gespeel wat in die teks is en dit so eerlik as moontlik gedoen.” Vir gehore is sy sinoniem met humor en ’n borrelende verhoogpersoonlikheid, maar dis juis haar ernstige kant wat mense soms verras. Sy beskryf haarself as ’n “verskriklike introvert” wat ná ’n samekoms met mense behoorlik alleentyd nodig het. “Ek kan deel wees van daai mens wat ek op die verhoog is, maar dis nie al wat ek is nie. Daai deel

Tertjies en Stertjies, deur Madel Brand, met regie deur Phillru van Achterbergh. “Hierdie is ’n oorspronklike Afrikaanse klug wat spesiaal vir ons geskryf is, maar wat opgevoer gaan word in die tradisionele Lefra-klugstyl van ’n lag elke minuut.” Die Oppiwater Kunstefees spog vanjaar ook met die huldeblykproduksie aan The

Marion Holm vertolk die rol van Wilmien Dekker in Binnelanders. Foto: kykNET

van my is rêrig, dis nie aangeplak nie, maar dis beslis nie die grootste deel van my nie.” Haar rustige benadering tot die lewe strek ook tot sosiale media. Negatiewe kommentaar is nie iets waaraan sy haar tyd bestee nie. Sy verkies om haar aandag te gee aan mense wie se professionele oordeel sy vertrou, soos die regisseurs met wie sy werk. “Ek leef na die beste van my vermoë in die oomblik,” sê sy. Wanneer sy nie besig is om tekste te leer of op die verhoog te staan nie, geniet sy dit om haar koﬃe rustig te drink, na die voëltjies te luister of ’n hoender-en-groente-gereg te berei. Interessant genoeg was akteurswerk nie eens haar eerste beroepskeuse nie. Holm wou aanvanklik baie graag ’n verpleegster word. ’n Onderwyser, Danie van Niekerk, het egter haar ouers aangemoedig om ook ander loopbaanmoontlikhede te ondersoek. Aanlegtoetse het uiteindelik die pad na drama aan die Universiteit Stellenbosch aangedui. En hoewel sy vandag as aktrise, komediant, regisseur en skrywer gevestig is, bly haar oorspronklike droom op ’n manier deel van haar. “Ek plak pleisters met humor,” sê sy oor haar eenvrouvertonings. Van vanaand af kry Binnelanders-kykers vir ongeveer drie weke die geleentheid om dié veelkantige aktrise as Wilmien Dekker te leer ken.

Traveling Wilburys wat wonderlike nostalgiese musiek vir alle feesgangers bring! The Traveling Wilburys – A Tribute, bring van Suid-Afrika se mees geliefde musiektalent bymekaar: Fatman as Roy Orbison, Pieter Smith as Tom Petty, Leon Gropp as George Harrison, Christiaan Baartman as Jeﬀ Lynne en Johnny Late as Bob Dylan, wat gehore op ’n musikale reis met

Laaste kans vir nuwe kar of R200 000 in jou sak Kaylie Joubert kaylie.joubert@diepapier.co.za

Die Kinderfonds se jaarlikse geldinsamelingskompetisie, wat in samewerking met Die Papier en RSG aangebied word, staan einde se kant toe. Die kompetisie sluit môre, 7 November, om middernag, met die trekking wat op 19 November plaasvind. Wat beteken daar is nog net ’n paar dae oor om deel te neem en terselfdertyd ’n verskil in ’n behoeftige kind se lewe te maak. Hoewel die kans om ’n groot prys los te slaan ’n aantrekkingskrag is, lê die werklike waarde van die projek in die lewens wat deur die bydraes geraak word. Elke R50 wat geskenk word, voorsien ’n dag se voedsel aan ’n honger kind. ’n Bydrae van R250 maak op sy beurt ’n arbeidsterapie-sessie moontlik vir ’n kind wat mishandel is en hulp nodig het om ontwikkelingsagterstande in te haal. Die geld help ook om berading vir kwesbare kinders moontlik te maak, veral dié wat aan ernstige verwaarlosing en ander traumatiese omstandighede blootgestel is. Volgens Die Kinderfonds het meer as 6 000 kinders die afgelope jaar by die geld wat ingesamel is, baat gevind. Die organisasie hoop om vanjaar weer meer as R1 miljoen in te samel om die nood van behoeftige kinders te verlig. Adrie van Staden, uitvoerende hoof van Die Kinderfonds, het op Woensdag 4 November in RSG se Spitstyd-pro-

gram met die aanbieder Willem Pelser gesels. Die onderhoud het onder meer verduidelik hoe die geldinsameling en prystrekking werk, asook hoe die geld aangewend word om kinders se lewensomstandighede te verbeter. Die groot prys is R200 000 kontant of ’n Toyota Vitz. Deelnemers wat altesame R1 800 of meer skenk, kwaliﬁseer boonop vir ’n afsonderlike trekking met ’n prys van R20 000. Die inskrywings werk eenvoudig: ’n Skenking van R50 gee jou een inskrywing, R100 gee jou twee, terwyl ’n bydrae van R250 jou ses inskrywings besorg. Alle bydraes wat teen die sluitingsdatum ontvang word, kwaliﬁseer outomaties vir die hoofprystrekking, wat op 19 November plaasvind. Betalings kan in Die Kinderfonds se Absa-rekening gedoen word (rekeningnommer 2840157329), met die skenker se selfoonnommer as verwysing. Bydraes kan ook aanlyn by www.diekinderfonds.co.za gemaak word. Vir meer inligting oor die projek en die kompetisiereëls kan die webwerf besoek word. Rig navrae aan Van Staden by 061 479 4791.

Vir enige advertensienavrae, kontak ons asseblief: VRYSTAAT NOORD-KAAP Vrystaat en&Noord-Kaap

Anche De Bruin 083 560 9184 anche.debruin@novusmedia.co.za

GAUTENG Gauteng

Celeste Van Zyl 082 823 8442 celeste.vanzyl@diepapier.co.za

WESKAAPen & KZN KZN Wes-Kaap

Heidi Buchner 071 843 7932 heidi.buchner@diepapier.co.za

Sake

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Agoa nou in CR se hande Christiaan du Plessis nuus@diepapier.co.za

res. Cyril Ramaphosa moet nou oorweeg hoe hy gaan reageer nadat die Amerikaanse regering aan hom sy voorneme gekommunikeer het om Suid-Afrika uit die Amerikaanse Wet op Groei en Geleenthede in Afrika (Agoa) te skop. Vincent Magwenya, ’n woordvoerder van Ramaphosa, sê egter dis nie “prakties om te sê” presies wanneer en hoe die president sal reageer nie. Parks Tau, die minister van handel, nywerheid en mededinging, sê die regering neem kennis van Amerika se aankondiging. Hy meen dit is betreurenswaardig dat Washington nou nuwe kwessies opper, wat nie deel was van die onderhandelingsproses wat in 2025 begin het nie. “Agoa bly belangrik vir SuidAfrika, maar dit behels nie die hele ekonomiese verhouding tussen Suid-Afrika en die VSA nie. “Agoa-uitvoere verteenwoordig sowat 1% van Suid-Afrika se algehele globale uitvoer.” Agoa gee kwaliﬁserende produkte uit deelnemende Afrika-lande voorkeurtoegang tot die Amerikaanse mark. Hoewel kenners meen die uitwerking op die breër Suid-Afrikaanse ekonomie sal betreklik beperk wees, kan bepaalde bedrywe, waaronder sitrus en motorvervaardiging, veel harder getref word. Pres. Donald Trump het die Amerikaanse kongres en die regerings van Suid-Afrika en Rwanda

op 28 Oktober ingelig van sy voorneme om dié twee lande van 1 Januarie 2027 uit Agoa te sluit. Jamieson Greer, die Amerikaanse handelsverteenwoordiger, sê in ’n verklaring die stap teen Suid-Afrika spruit uit kommer oor hindernisse vir Amerikaanse handel en beleggings, korrupsie en bedreigings vir die VSA se nasionale veiligheidsen buitelandse beleidsbelange. Prof. Jannie Rossouw, ’n ekonoom en voormalige hoof van die Universiteit van die Witwatersrand se Sakeskool, sê Suid-Afrika moet sy handelsbetrekkinge met Amerika herstel. “Ek kan nie verstaan waarom dit so moeilik is om handelsbetrekkinge met die VSA te herstel nie. “Wat is nou so moeilik daaraan om te praat? Die rede waarom ons hier sit, is die ANC se ideologiese gedrewenheid. Ek kan nie dink dat dit die gemiddelde Suid-Afrikaner bevoordeel nie,” sê Rossouw. Volgens hom behoort Suid-Afrika sy onafhanklikheid, soos Indië, te kan beskerm en terselfdertyd ’n werkbare verhouding met Amerika te handhaaf. Rossouw sê dit lyk asof die markte Suid-Afrika se moontlike uitsluiting reeds ingeprys het. Dit verminder egter nie die noodsaak om uitvoergeleenthede te behou nie. “Ons moet die ekonomie op die een of ander manier aan die groei kry. Die verwagting vir vanjaar is ’n groeikoers van 1,2%, hoewel die bevolkingsgroei 1,5% is. Dit beteken op ’n per capita-grondslag word ons eintlik armer en uitvoer is juis een van die maniere om die ekonomie vinniger te laat groei.”

“

Wat is nou so moeilik daaromtrent om te praat?

– Prof. Jannie Rossouw

Jamieson Greer, die Amerikaanse handelsverteenwoordiger. Foto: Getty Images

‘SA HOU VSA GESOND’

Amerikaanse verbruikers trek ook voordeel uit sitrushandel met Suid-Afrika, omdat plaaslike vrugte gedurende die Noordelike Halfrond se somer die Amerikaanse sitrusaanbod aanvul, sê die Sitruskwekersvereniging van Suider-Afrika. “Ons help eintlik om Amerika gesond te hou,” sê dr. Boitshoko Ntshabele, die

uitvoerende hoof van die vereniging oor Agoa. Volgens handelsinligting van die vereniging het Suid-Afrika in 2024 sowat 13,9% van Amerika se sitrusinvoer uit die Suidelike Halfrond gelewer. Onder ander verskaﬀers het slegs Chili, Peru en Argentinië groter hoeveelhede gelewer. • Lees ook: DA, VF Plus moet in RNE ingryp oor Agoa – Dink, bl. 6

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

Sake

Mieliebedryf staan voor dié uitdaging Shanell Binedell shanell.binedell@diepapier.co.za

Die Suid-Afrikaanse mieliebedryf se miljarde-rand-voordeel uit geneties gemodiﬁseerde Bt-tegnologie kan op lang termyn onder druk kom namate insekplae weerstand daarteen ontwikkel. Dit plaas die soeklig op die volhoubaarheid van ’n tegnologie wat produsente se opbrengste verhoog, produksierisiko help beperk en die gebruik van insekdoders verminder het. Volgens navorsing deur Brooks het Suid-Afrikaanse mielieboere oor ’n tydperk van 20 jaar gemiddeld ’n opbrengsvoordeel van 11% uit Bt-mielies behaal. Die gesamentlike ekonomiese voordeel word op sowat R21 miljard geraam. Dié syfers beklemtoon die ekonomiese belang van Bt-tegnologie vir die plaaslike mieliebedryf. Indien die doeltreﬀendheid daarvan weens weerstand afneem, kan produsente met groter plaagbeheeruitdagings, moontlike opbrengsverliese en bykomende produksiekoste te doen kry. Prof. Johnnie van den Berg van EntoAgri en die NoordwesUniversiteit sê die uitdaging is om die tegnologie se waarde te beskerm deur weerstand vroeg-

tydig en gesamentlik te bestuur. Bt-tegnologie is in 1999 met die bekendstelling van die MON810-mieliebaster in Suid-Afrika beskikbaar gestel. Dit het aanvanklik doeltreffende beheer teen die mieliestamboorder gebied. Weerstand het egter oor die daaropvolgende jare op verskeie plekke ontwikkel en versprei. In 2012 is MON89034 bekendgestel, ’n tegnologie wat twee verskillende Bt-gene bevat en aanvanklik weer goeie beheer gebied het. Daar is nou weer tekens van weerstand, veral in dele van die Oos-Kaap en aan die oostelike kant van die Drakensberge, insluitend die Piet Retief-omgewing. Van den Berg beskryf dit as ’n ontluikende probleem, wat steeds bestuur kan word. Hy beklemtoon dat weerstand nie beteken dat die tegnologie noodwendig swakker geword het nie, maar dat die plaagbevolking geneties aanpas. Insekte met weerstandbiedende gene oorleef en plant voort, waardeur dié eienskap mettertyd meer algemeen word. Die ekonomiese risiko lê daarin dat boere moontlik op alternatiewe plaagbeheermaatreëls sal moet staatmaak indien Bt-tegnologie minder doeltreﬀend raak. Dit kan onder meer groter

WAT IS DIT? Bt-tegnologie is ’n vorm van genetiese modiﬁkasie wat ’n spesiﬁeke geen van die natuurlike grondbakterium Bacillus thuringiensis (Bt) in die DNS van ’n gewas soos mielies, katoen of soja oordra. Die plant produseer daarna self ’n insekdodende proteïen (bekend as Cry- of Vip-proteïene) wat sekere plaaginsekte doodmaak.

Prof. Johnnie van den Berg

“

Weerstand nie beteken dat die tegnologie noodwendig swakker geword het nie, maar dat die plaagbevolking geneties aanpas.

afhanklikheid van chemiese insekdoders en hoër insetkoste beteken. Die omvang van dié moontlike koste sal egter afhang van die mate waarin weerstand versprei en hoe doeltreﬀend dit bestuur word. Die waarde van Bt-tegnologie is nie net in opbrengste en inkomste meetbaar nie. Volgens Van den Berg is daar oor ’n tydperk van 15 jaar sowat 20 miljoen hektaar se mielieverbouingsoppervlakte waarop insekdoders nie gespuit hoef te word nie. Die besparing aan aktiewe

bestanddele van insekdoders word op ongeveer 1,8 miljoen kg geraam. Vir produsente beteken die behoud van dié voordeel dat plaagbeheer nie net op die aankoop van tegnologie kan berus nie. Die vernietiging van oesreste, toevluggebiede, geïntegreerde plaagbeheer en gereelde monitering is noodsaaklik om weerstand te vertraag. Van den Berg sê die verantwoordelikheid rus nie net op boere nie. Tegnologiemaatskappye en ander rolspelers in die landboubedryf moet saamwerk om te verseker dat die tegnologie volhoubaar gebruik word. Bt-tegnologie verg egter ook ’n groter aanvanklike belegging in saad. Biotegnologiese saad kan volgens bedryfskattings sowat 3% tot 5% duurder as konvensionele saad wees. Boere betaal dus reeds ’n pre-

mie vir die beskerming wat dié tegnologie bied. Indien weerstand ontwikkel en die doeltreﬀendheid daarvan afneem, kom die opbrengs op dié belegging onder druk. Dit maak behoorlike weerstandsbestuur nie net ’n landboukundige noodsaaklikheid nie, maar ook ’n belangrike sakebesluit vir produsente wat hul insetkoste en winsmarges moet bestuur. Die uitdaging vir die bedryf is dus om die ekonomiese waarde wat Bt-mielies reeds gelewer het, te beskerm. Weerstand beteken nie dat die tegnologie onmiddellik nutteloos word of dat ’n boer se hele oes verlore is nie, maar hoe vroeër dit bestuur word, hoe groter is die kans dat produsente steeds voordeel daaruit kan trek.

Internasionale ekonomiese data raak jou beursie Heinrich Kruger BATEBESTUURDER

Verwys by die braaivleispraatjies na die jongste ekonomiese data en dit is óf olie, óf water op die vuur. Watter een ook al, jou gasheer sal jou nie vergewe nie. Internasionale ekonomiese data raak jou beursie direk, of jy dit ignoreer of nie. Die invloed van ekonomiese data is nie altyd negatief vir die verbruiker nie, maar kan ook positief wees. Die persepsie is egter dat dit negatief is. Ekonomiese data is oorverdowend. Die media berig dikwels daaroor met groot fanfare en buite konteks. In só ’n mate dat ek dikwels voel dat nóg die skrywer wat die storie aanmekaar geﬂans het, nóg die subredakteur wat die opskrif

geskryf het, enige begrip van die onderwerp het. Meer dikwels is dit egter die publiek wat dit lees en bespreek wat nie die onderwerp verstaan nie. Kennis is dus die algemene leemte. Dit geld nie net ekonomiese data nie, maar ook omtrent enige spesialisonderwerp waaroor mense graag gesels asof hulle kenners is. Vra maar vir dokters, prokureurs, boere, weervoorspellers hoe hulle dikwels vir geheel en al die verkeerde redes die teiken van Jan Alleman is wanneer dié onderwerp op die voorblaaie is. Ekonomiese data word letterlik daagliks bekend gemaak. By Kruger Internasionaal het ons ’n vaste vergadering een keer per week in ons dagboek sodat ons spesialisontleders dit met ons personeel bespreek en verteerbaar maak. Die doelwit is dat hulle dit verstaan sodat hulle vrae van die publiek op ’n

MY BEURSIE SE LEWE verstaanbare wyse kan beantwoord. Elkeen van ons kan nie ’n spesialis oor alles wees behalwe ons nering nie. Dit is waarom ons raadgewers gebruik vir ons stukkende motor, ons gesondheid en ons regsake, tot ons beursie. Ekonomiese data dek ’n wye veld. Elkeen daarvan is belangrik, maar staan uiteindelik nie alleen nie. Dit hoort binne die

breë konteks soos ’n gebalanseerde dieet nie net uit ’n appel per dag te bestaan, wat sogenaamd die dokter laat wag nie. Elkeen van die onderskeie onderwerpe van ekonomiese data kan van tyd tot tyd ’n groter invloed op jou beursie hê, maar uiteindelik is dit nie losstaande van die ander nie omdat elkeen van die onderwerpe deurlopend op mekaar inwerk. Inﬂasie, prysstygings en -dalings, ekonomiese groei, droogte en vloede, valutaskommeling, aandelemarkte en -pryse, verbruikers- en sakevertroue, vraag en aanbod, oorloë en gerugte van oorloë, ensovoorts, ensovoorts. Die lys is elle lank, maar elkeen raak jou aan jou sak, of jy nou wil of nie. Niks is te ingewikkeld om verstaanbaar oor te dra nie, maar wees versigtig om ingewikkelde konsepte te oorvereenvoudig. Daar is diegene wat die ver-

warring uitbuit en voorgee dat hulle weet hoe om dit met hul spesiale produkte onder beheer te kry. Maar vir geeneen hiervan is daar ’n maklike antwoord nie. Uiteindelik is die antwoorde voor die hand liggend: • Maak slegs van spesialiste gebruik wat geregistreer is by die statutêre owerheidsliggame, soos die Finansiële Dienste Gedragsowerheid (Financial Services Conduct Authority FSCA); • Moenie gedurig rondspring tussen raadgewers nie, maar alle raadgewers is nie spesialiste nie; • Moenie al jou eiers in een mandjie sit nie; • Hou by jou begroting • Gee minder uit as wat jy verdien. Wie nie luister nie, kan nie hoor nie. • Kruger is die besturende direkteur van Kruger Internasionaal- bate- en welvaartbestuur.

16 Die Papier Vrydag 6 November 2026

Geklassiﬁseerd

Vrydag 6 November 2026 Die Papier 17

Geklassiﬁseerd

D. DANIELS NOTICE TO CREDITORS IN DECEASED ESTATES All persons having claims against the under-mentioned estate must lodge it with the Executor concerned within 30 days (or as indicated) from date of publication hereof: Late Estate: DOUGLAS DANIELS, Id no: 4711305436089, Date of Birth: 1947-11-30, Date of Death: 2025-09-22. Last Address: 50 SOMPONTSHA STREET, ZWIDE, PORT ELIZABETH , ERF , 30844, First Names and Surname of Surviving Spouse: TOBEKA GRACE DANIELS, ID no: 4805080258080 Period allowed for lodgement of claims, if other than 30 days at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 002933/2026 Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address:73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130

F. EKSTEEN KENNISGEWING IN DIE BOEDEL VAN WYLE FLORRIE EKSTEEN ,IDENTITEITSNOMMER: 361113 0018 089, WOONAGTIG TE: A R B O R E T U M VERSORGINGSEENHEID, 2 KEEVE STRAAT KROONSTAD WEDEUWEE EN WIE OORLEDE IS OP 15 AUGUSTUS 2026 BOEDEL NOMMER: 007455/2026 KREDITEURE en DEBITEURE in bogemelde boedel word hiermee aangesê om binne 'n tydperk van DERTIG (30) DAE vanaf datum van publikasie hiervan hul eise teen die boedel in te stel en hulle skulde aan die boedel te betaal. FC SCHILLING Eksekuteur MURRAY STRAAT 107 KROONSTAD 9500 Tel: (056) 212 7237 rec@dayinc.co.za REF: FC SCHILLING/Telani /F05690

M.M.C. Swart In the Estate of Magrieta Maria Catharina Swart with identity number: 4608310061086 who was resides in 27 Blesbokplek, Kroonstad, Estate number: 5824/2026. Creditors and Debtors abovementioned estate are hereby requested to submit their accounts and pay their accounts to the undersigned within 30 thirty days from 6th of November 2026. Executor in the Estate BOC Attorneys Inc 4 Blignaut Street Kroonstad Ref: AS0426

J.A. LOURENS Boedel Wyle JOHANNES ALBERTUS LOURENS Boedel nr 019030/2026 Id nr 4002205003 082, wewenaar, van Somersetstraat 32, Swellendam, 6740 en wie oorlede is op 4 Augustus 2026. Enige persone wat eise het teen die boedel moet dit binne 30 dae vanaf Vrydag, 6 November 2026 by die Eksekuteur by ondergemelde adres rig. Die Eksekuteur - Boedel wyle JA LOURENS Bornman & Hayward Ing Suite 1 2 Reigerstraat Stellenberg 7530 021 943 1600 yvette@borhay.co.za

J.C.F. DU TOIT NOTICE TO CREDITORS IN DECEASED ESTATES All persons having claims against the under-mentioned estate must lodge it with the Executor concerned within 30 days (or as indicated) from date of publication hereof: Late Estate: JACOBUS CHARL FREDERIK DU TOIT, Id no: 5205215113085, Date of Birth: 1952-05-21, Date of Death: 2026-07-17. Last Address: 6 LETRUS STREDEN PARK , RETIREMENT VILLAGE , KUILS RIVER , 7580, Period allowed for lodgement of claims, if other than 30 days at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 004820/2026 Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address:73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130

TINA EVELYN GQUNTA In the estate of the late TINA EVELYN GQUNTA, Identity nr. 490305 0354 08 4, of 5476 Jakavula Street, Kwazakhele, Port Elizabeth, who died on 2 January 2026 at Port Elizabeth. Estate No. 002835/ 2026. Creditors and Debtors in the above estate are hereby requested to file their claims with, and pay their debts to, the undersigned within thirty (30) days of the date of publication hereof on 6 November 2026. GREYVENSTEINS INC St George's House 104 Park Drive Port Elizabeth Tel. 041 501 5530 E-mail. karmal@ greyvensteins.co.za E-mail. nadine@ greyvensteins.co.za

M.W. CEBEKULU NOTICE TO CREDITORS IN DECEASED ESTATES All persons having claims a g a i n s t t h e under-mentioned estate must lodge it with the Executor concerned within 30 days (or as indicated) from date of publication hereof Late Estate: MATHUSELA WILFRED CEBEKULU, Id no: 4302135388086, Date of Death: 2012-01-30, Last Address:25669 STAND, SUBURB 00003, MOTSETHABONG, 9463 25669 TIMOTHY NDAKI DRIVE, THABONG EXT 14, WELKOM, Period allowed for lodgement of claims, if other than 30 days at the Master's Office: CAPE TOWN, Estate no: 024293 /2025 Advertiser: ALETTA JOHANNA BRINK Address: 7 COLLINS ROAD, ARBORETUM, BLOEMFONTEIN email: atalia@hmhi.co.za Tel no: 0514472171

W.S. FERREIRA NOTICE TO CREDITORS IN DECEASED ESTATES All persons having claims against the under-mentioned estate must lodge it with the Executor concerned within 30 days (or as indicated) from date of publication hereof: Late Estate: WILLEM SCHALK FERREIRA, Id no: 5001285017086, Date of Birth: 1950-01-28, Date of Death: 2026-07-29. Last Address: 4 HOFMEYER STREET, CAMPHER PARK , DESPATCH , First Names and Surname of Surviving Spouse: CATHRINA JOHANNA FERREIRA , ID no: 5102110035085, Period allowed for lodgement of claims, if other than 30 days at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 004845/2026 Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address:73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130

YVONNE VAN DER WATT In the estate of the late YVONNE VAN DER WATT, Identity No. 431224 0017 08 2, of 40 Thionville Road, Kamma Park, Port Elizabeth, who died on 26 May 2026 at Port Elizabeth. Estate no. 004743/2026. Creditors and Debtors in the above estate are hereby requested to file their claims with, and pay their debts to, the undersigned within thirty (30) days of the date of publication hereof on 6 November 2026. GREYVENSTEINS INC St George's House 104 Park Drive Port Elizabeth Tel; 041 501 5530 E-mail: karmal@ greyvensteins.co.za E-mail. nadine@ greyvensteins.co.za

A.C. DE WET IN DIE BOEDEL VAN WYLE ALIDA CORNELIA DE WET identiteitsnommer 480817 0013 08 2, woonagtig te, SMIEDTSTRAAT 14, Distrik Kroonstad, Provinsie Vrystaat Boedelnommer: 4530/2026 Kennis geskied hiermee dat die Eerste en Finale Likwidasie en Distribusierekening in bogemelde boedel ter insae sal lê vir 'n periode van een en twintig dae, gereken vanaf 6 NOVEMBER 2026 ten kantore van die Meester van die Hooggeregshof te BLOEMFONTEIN en die Landdros te KROONSTAD.

D.A. SWANEVELDER LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late estate DAVID ANDRE SWANEVELDER, ID-no.631020 5198 085, last address: 58A LIEFDESLIEDJIE CRESCENT, PELLISIER, BLOEMFONTEIN, 9301.Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) Province of the Master's Office Bloemfontein and Master's Office Bloemfontein. Estate-no. 3556/2025. Advertiser Name: DESIREE CATHERINE MULLER of STADLER AND SWART INC ATTORNEYS, 1 DONERAILE STREET, GEORGE, 6529 / P O BOX 46, GEORGE, 6530, STADLER AND SWART INC ATTORNEYS desiree@stadlers.co.za 0836117612

G L HARTMAN(CHD061) Prokureur vir die Eksekuteur Du Randt & Louw Ingelyf Posbus 26 KROONSTAD Tel 056 2124275

IAN HENRY BARTLETT In die boedel van wyle IAN HENRY BARTLETT, Identity no. 540320 5017 08 1, van Kamer 15, Amatola Haven, Hillstraat 89, Stutterheim, 4930, oorlede op 15 Augustus 2025 op Stutterheim. Boedelnr. 3919/2025. Kennis geskied hiermee dat die Eerste en Finale Likwidasie- en Distribusierekening in bogenoemde boedel vir insae sal lê by die kantoor van die Landdros in Stutterheim en die Meester van die Hooggeregshof van die Oos-Kaap Grahamstad, vir die verpligte tydperk van 21 dae vanaf 6 November 2026. ABSA TRUST BEPERK p.a. GREYVENSTEINS ING. St George's House Parkrylaan 104 Port Elizabeth Tel. 041 501 5546 E-mail: louis@ greyvensteins.co.za

F. VAN ROOYEN LIQUIDATION AND DISTRIBUTION ACCOUNTS IN DECEASED ESTATES LYING FOR INSPECTION In terms of section 35 (5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is hereby given that copies of the liquidation and distribution accounts (first and final, unless otherwise stated) in the estates specified below will be open for the inspection of all persons with an interest therein for a period of 21 days (or shorter or longer if specially stated) from the date specified or from the date of publication hereof, whichever may be the later, and at the offices of the Masters of the High Court and Magistrates as stated. Should no objection thereto be lodged with the Masters concerned during the specified period, the executors will proceed to make payments in accordance with the accounts. Late Estate: FRANCIS VAN ROOYEN, Id no: 4304240091084, Last Address: 7 JAN HOFMEYER ROAD, SCHAUDERVILLE,PORT ELIZABETH,6060 Description of Account if other than First and Final Period of Inspection (if other than 21 days) at the Master's Office: PORT ELIZABETH Estate no: 5232/2023

J.A. VAN HUYSSTEEN In die boedel van wyle JOHAN ABRAHAM VAN HUYSSTEEN Identiteitsnommer 4401035005087 Gebore 03/01/1944 Oorlede 2 APRIL 2025 Van 3 0 VOORTREKKERSTRAAT, WESSELSBRON Getroud GETROUD BUITE GEMEENSKAP VAN GOED Boedelnommer 5377/2020, Kennis geskied hiermee dat die Eerste en Finale Likwidasieen Distribusierekening van die bogemelde boedel ter insae sal lê ten die kantore van die Meester van die Hoë Hof Bloemfontein vir 'n periode van 21 (EEN EN TWINTIG) dae vanaf 6 NOVEMBER 2026.

RUBIN DESMOND HITZEROTH In die Boedel van Wyle RUBIN DESMOND HITZEROTH, Identiteitsnr. 6411155034088, van Butterlilystraat 47, Uitbreiding 32, Bethelsdorp, Port Elizabeth, 6059 oorlede op 10 Desember 2025 in Port Elizabeth. Boedelnr. 7015/ 2025. Kennis geskied hiermee dat die Eerste en Finale Likwidasie- & Distribusierekening in bogenoemde boedel ter insae sal lê by die kantoor van die Meester van die Oos-Kaapse Hooggeregshof Port Elizabeth vir die verpligte tydperk van 21 dae vanaf 6 November 2026. ABSA TRUST Beperk p.a. GREYVENSTEINS ING. St George's House Parkrylaan 104 Port Elizabeth Tel. 041 501 5546 E-pos. louis@ greyvensteins.co.za

Naam en adres van Eksekuteur of Gevolmagtigde: Paul Edmond Azar Paul Azar Attorneys Eenheid 5, 107 Kellnerstraat Westdene Bloemfontein Tel. 051-4440040

Advertiser name: WYNAND DU PREEZ Address: 73 SIXTH AVENUE, NEWTON PARK, PORT ELIZABETH, 6045 email: wynand@themg.co.za Tel no: 041-3916130

I. Van Jaarsveld

N.M. Selikoe Late Estate: NERIA MARGARET SELIKOE, ID-No:5107160569081, DATE OF DEATH: 2023-10-23, Last Address: House no: 627 Seeisovile Maokeng, Kroonstad, 9499, Province of the Master's Office Bloemfontein, Estate no: 009449/2023 In terms of section 35(5) of the Administration of Estates Act, No. 66 of 1965, notice is given that the liquidation and distribution accounts in the estates specified below are open for inspection for 21 days from the date of publication or as stated, at the Master's and Magistrate's offices. If no objection is lodged, executors will pay in accordance with the accounts. Advertiser Name: RAMPAI ATTORNEYS Advertiser Address: 82 KELLNER STREET, 2nd Floor, Westdene, Bloemfontein, 9301 i n f o @rampaiattorneys.co.za

In the Estate of the Late: Ihann Van Jaarsveld Estate number: 4758/2026 Identity number: 7309015198086 Date of death: 12/06/2026 Last address: Farm Glendower , Soutpan , District Bloemfontein The FIRST AND FINAL Liquidation and Distribution Account in this estate will be open for inspection for a period of 21 days from 6 November 2026 at the office of the Master of the High Court Bloemfontein and the Magistrate's Office, Bloemfontein. Name and address of Executor or Authorised Agent: Irene Janse Van R e n s b u r g , 2 2 Kameeldoring Draai , Woodland Hills , Bloemfontein Billing details: Advertiser Name: Exactum Executors Trust Advertiser Address: Postnet Preller Suite 16, Private Bag x 01, Heuwelsig , 9332 Advertiser Email: dewald@exactum.co.za

########'!"#%&&$%

Die Papier Vrydag 6 November 2026

Geklassiﬁseerd

@=1#%#(*1#=@ %=7 #@1&@1 1= '&-&"=: >@#'; *((=7'#@$ 1= 4&(1#=@ J6>D;

U. Diedericks In the Estate of the Late: Ulrica Diedericks Estate number: 6099/2026 Identity number: 4107190030089 Date of death: 25/06/2026 Last address: 11 Ruiter Street , Wilgehof , Bloemfontein, The FIRST AND FINAL Liquidation and Distribution Account in this estate will be open for inspection for a period of 21 days from 6 November 2026 at the office of the Master of the High Court Bloemfontein and the Magistrate's Office, Bloemfontein. Name and address of Executor or Authorised Agent: Ruan Fourie Nominee of Nedgroup Trust (Pty) Limited, Billing details: Advertiser Name: Exactum Executors Trust Advertiser Address: Postnet Preller Suite 16, Private Bag x 01, Heuwelsig , 9332 Advertiser Email: dewald@exactum.co.za

LX1;(^ ;4 =;M^Z ;Z 1^574 X@ D^(1;XZ 0\UWTU(TU;T X@ 1<^ L-1;XZ-8 ]^5;1-=^ F^4XO5(^4 ,(1$ WYYY U,(1 /? X@ WYYYT X@ -Z -VV8;(-1;XZ 1X 1<^ NVO7-8-Z=- H5XM;Z(;-8 ]^5;1-=^ F^4XO5(^4 ,O1<X5;1G UNH]F,T M;- D,]F[D @X5 1<^ V5XVX4^" "^M^8XV7^Z1S

:7=:=4&' '&-&"=:!&@1 =% 4=!#"" :- 4="*7 *77*+ =@ %*7! 7#&1%=@1&#@ 206? !:/!*"*@$* *EK.F.KCB H5XVX4^" (XZ415O(1;XZ X@ - V<X1XMX81-;( UHBT 4X8-5 -55-G K;1< - @XX1V5;Z1 X@ -VV5XI;7-1^8G 3$EEE 7.$ (X7V5;4;Z= >W2 41^^8 1O);Z= 4OVVX51 VX8^4 "5;M^Z X5 5-77^" 1X - "^V1< X@ -VV5XI;7-1^8G WS> 7S "GE)K.GIB !-57 F;^1@XZ1^;Z 2>\$ -VV5XI;7-1^8G ?S? 97 ZX51< X@ B;88;^54$ %;V-8^4^Z= PX(-8 NOZ;(;V-8;1G$ NVO7-8-Z=- H5XM;Z(^S D;1^ 'XX5";Z-1^4& /2`?\602S2?QD /\`0?60/S/EQ# :8GAGI9IKB DX7;88 UH1GT P1"S (GI5H,K)IKB #ZM;5XZ7^Z1-8 N-Z-=^7^Z1 _5XOV$ HJ *XI 03>30$ P-Z=^Z<XM^Z H-59$ Y00ES C^8& E?W >W/ 20?ES #7-;8& 7-14<^=X+^ZM7=VS(X7 A^)& KKKS^ZM7=VS(X7 ')K9B W0 J(1X)^5 /E/2 #IK9895K9< )I< )39EK9< A)8K.95 -5^ ;ZM;1^" 1X 5^=;41^5 -Z" 4O)7;1 K5;11^Z (X77^Z14 X5 X):^(1;XZ4 1X 1<^ (XZ4O81-Z1$ ;Z(8O";Z= @O88 Z-7^$ -""5^44$ 1^8^V<XZ^$ ^7-;8 -Z" ;Z1^5^41 ;Z 1<^ 7-11^5S C<^ -VV8;(-1;XZ -Z" 7X1;M-1;XZ 5^VX51 -5^ -M-;8-)8^ XZ 5^RO^41 X5 XZ D,]F[DS

)*%""#&##$'(+"!%%$!

5, '.6 .50. 8+&)' +2 (+&'. #2)58# 0#&'6,0 75%5(5+," *)6'+)5# '+6\ HU$ 0G04:TZG4Z0

'#%#C*#CW RFPaJaN,]aH#aH ) FR,JaN,], ) RFPa'aN,]aHB

[W 2;\ X+22\O (\2M\\W$

A#F%#C F@G*#C" 2<I2.2J:2.2K

-+),4 681#)7 3+.,(+, !9O62 ,SS79&+W2 R[^\W292K HU$ V0G>G5 >G=Z GZZQ

-58.#6/ #,5!50,+ )+05+ C\&UW^ ,SS79&+W2 RE+66SUO2 HU$ EV>0VG44,Q

HbZ"b4 "X(O[bZ/3$ 9Z #Z<\93;$ A4b AMA9\A+\b @4X[ !49"AG$ C1 PXMb[+b4 QCQ1$ A/ /;b 4b(bV/9XZ X@ 'b"b4+b4< ROZ9(9VA\9/G$ Q, DXX4/4b77b4 J/4bb/$ '\AZK9\\9A[$ +b/KbbZ C`&CC AZ" W1&CC URXZ"AG:H;O43"AGT AZ" !49"AG C`&CC :W=&CC$ X4 @4X[ ,ZZb7b _AZOA49b A/ /b\S ZXS CQ2 =`Q `CCC X4 AZZb7b8-(b"b4+b4<S<XMSEA OVXZ VAG[bZ/ X@ A /bZ"b4 VA4/9(9VA/9XZ @bbS

,SS79&+29UW M977 (\ X+^\ UW (\;+7@ U@ ,SS79&+W26 UW 1G HU.\X(\O 0G04 +2 TG;GG" @UO 2;\ @U77UM9W< FO^\O$: TP !UO +W FO^\O <O+W29W< !9O62 +W^ C\&UW^ ,SS79&+W26 7\+.\" 9W 2\OX6 U@ C\&29UW 0T U@ 2;\ J+2O9XUW9+7 EOUS\O2K ,&2" ZZ U@ TVZ=" 2U &;+W<\ 2;\9O J+2O9XUW9+7 EOUS\O2K D\<9X\ @OUX X+OO9+<\ 9W &UXX/W92K U@ SOUS\O2K 2U X+OO9+<\ U/2 U@ &UXX/W92K U@ SOUS\O2K M92;U/2 +&&O/+7P

HbZ"b43 9Z 3bA\b" bZMb\XVb3$ bZ"X43b" K9/;& NA#F%#C FEO '#% 2<I2.2J: 2.2K" DCE?SBSEF E! AC,FBSA E! GEFS#B !EC '#%#C*#CW G@FS'SD,H ,C#,M [O3/ +b "bVX39/b" 9Z /;b HbZ"b4 *XI A/ /;b X@?(b3 X@ /;b 'b"b4+b4< ROZ9(9VA\9/G$ Q, DXX4/4b77b4 J/4bb/$ '\AZK9\\9A[S *9"3 [AG XZ\G +b 3O+[9//b" XZ /;b +9" "X(O[bZ/A/9XZ 933Ob" +G 'b"b4+b4< ROZ9(9VA\9/GS

0P B;+2 2;\ HU2+O9+7 'UW2O+&2 6;+77 (\ 7U^<\^ @UO O\<962O+29UW (K 2;\ D\<962O+O U@ %\\^6" +2 2;\ %\\^6 F?&\" EO\2UO9+" M92;9W 0 R2MUQ XUW2;6 U@ ^+2\ U@ 2;\ <O+W29W< U@ 2;96 FO^\OP

!O\\G (X[V\b/b" /bZ"b4 "X(O[bZ/3$ 9Z A 3bA\b" bZMb\XVb$ [O3/ +b V\A(b" 9Z /;b /bZ"b4 +XI 39/OA/b" A/ /;b 'b"b4+b4< ROZ9(9VA\9/G RA9Z *O9\"9Z<$ Q, DXX4/4b77b4 J/4bb/$ '\AZK9\\9A[$ +G ZX \A/b4 /;AZ WQ&CC XZ GR6V(/X .K %T$T7&TL 2.2JS H;b ROZ9(9VA\9/G 4b3b4Mb3 /;b 49<;/ /X K9/;"4AK AZG 9ZM9/A/9XZ /X /bZ"b4$ AZ"0X4 /X 4b:A"Mb4/93b X4 4b8b(/ AZG /bZ"b4$ X4 /X A((bV/ A VA4/ X@ 9/S H;b ROZ9(9VA\9/G 93 ZX/ +XOZ" /X A((bV/ /;b \XKb3/$ ;9<;b3/ X4 AZG /bZ"b4S

1P B;\ ,SS79&+29UW X+K (\ 9W6S\&2\^ UW '+6\L9W\6 3 'U/O2 FW79W\ 3 %\\^6 F?&\" +72\OW+29.\7K +2 Y *OUU^OK8 ,22UOW\K6" 45 L9XSUSU ,.\W/\" %UO9W<87UU@" '\W2/O9UWP

N\bA3b 4b@b4 bZ6O949b3 /X R43 # #Z<b\+4b(;/ XZ /b\bV;XZb ZO[+b4& CQ2 =`Q `CCC X4 b497Ab-(b"b4+b4<S<XMSEAS

%,B#% +2 ED#BFD[, UW T> YAL- 0G04P

W G,AAU)B# G@FS'SD,H G,F,W#C

3 !)++7)$1 #''+),6$( ,22UOW\K6 @UO ,SS79&+W26 45 L9XSUSU ,.\W/\ %FD[H]NLFF!" '\W2/O9UW B\7$ RG4GQ >0T:ZTVT RF?&\Q RGZ1Q ==0:TV4G RJO *OUUÔK8Q #X+97$ +^X9W)(OUUÔK87+MP&UPI+ &U(/6)(OUUÔK87+MP&UPI+ D\@$ 'U(/6 *OUUÔK8 3 YGG0Z

'TVTL&TL; G169$9P(894/ DL90(4T *(; +2 'H,F-SHHS,G >Q3= W>`CYW KKKSAGAZ"A[+AZ<AS(XSEA

)OA'<O88>'AO">8A' >;

P,/ 539,/7

########'!"#%&&$%

LFK GLG CBJD

;,1:H4,/+::7?0,/939,/7H1:H#3

LBJ BJI BGGJ

1/=/6+/H(3;#$=?0,/939,/7H1:H#3

'"H9 M/NT9IP !hd%gdGd" O$,D *,><Q@C@B#-= @@=<Q-O$#A AJ@J -T1/f 8;;QT=COf ?*O VT/ =C;C=TfI C/ W1c/f&&/ M# fV& ,&'cQ' -CPTQT& W1c/f> %O>D E,'D=@A <#>*C,A'Q# AJ@7

X&=MO' 8;;QT=COf

?*O VT/ =C;C=TfI C/ W1c/f&&/ M# fV& ,&'cQ' -CPTQT& W1c/f> CO' ,B,A%, *#COA%, @@=<Q-O$#A

-T1/f Y&/;MO'&Of

=@AO, *#COA%, ),C%#'D

X&=MO' Y&/;MO'&Of

<Q# <@D@C@S@ C@',C B-AO'O?,CO<& WVT1' Y&/;MO'&Of

A@<O'# @! =,C# OA #(#'-<O@A OA ?->=-,A'# @! , '@->< @>%#> j1COf&' MO 00 E-C& 0.0F TO fV& C@ML& +MOMc1C@Q& 4Mc1f( C =,C# OA #(#'-<O@A @I LT1fc& M# C EY*W M# 0J&=cfTMO KVT=V KC/ T//c&' TO 1&/;&=f M# fCJ&' =M/f/( TO f&1P/ KV&1&M# fV& PMLC@Q& ;1M;&1fI M# fV& -T1/f CO' X&=MO' Y&/;MO'&Of/ KC/ ;1M;&1QI CffC=V&'( CO' KTQQ @& /MQ' TO &J&=cfTMO MO !>O%,&; 0. A@+#B*#> 0.0F Cf K.Q.. @I <Q# =Q#>O!! <Q#-AO==#A "1 !,>B S>@#A?-A<; *@=Q@!; *@=Q@! %O=<>O'< #M1 =C/V fM fV& VTjV&/f @T''&1 OCP&QIU

<7 WVT/ T/ C /CQ& TO &J&=cfTMO ;c1/cCOf fM C Sc'jP&Of M@fCTO&' TO fV& C@ML& =Mc1f. d7 YcQ&/ M# fVT/ Cc=fTMO T/ CLCTQC@Q& d! VMc1/ #M1&jMTOj fV& /CQ& Cf fV& M#a=& M# fV& =49I377 <49/M3HH9M; 55 ,M:I39H ?I91LI3/H =1I991; 6 -2"M:3 QL7; <49/M3HH9MG e7 Y&jT/f1CfTMO C/ C @cI&1( /c@S&=f fM =&1fCTO =MO'TfTMO/( T/ 1&5cT1&' T7&7) e7< 'T1&=fTMO/ M# fV& 'LMH/N9I ?IL19R13LM ,R1 F8 L7 0..87 :FY^ Vff;)ggKKK7TO#M7jML7HCgLT&Kg2MKOQMC'-TQ&8=fTMO3T'$N NNh<9. e7d !3R"UQ&jT/QCfTMO T717M7 T'&OfTfI B C''1&// ;C1fT=cQC1/. e7e ZCIP&Of M# 1&#cO'C@Q& 1&jT/f1CfTMO PMOT&/. e7! Y&jT/f1CfTMO =MO'TfTMO/7 !7 WV& M#a=& M# fV& =Q#>O!! <Q#-AO==#A KTQQ =MO'c=f fV& /CQ& KTfV Cc=fTMO&&1 ]78 ]8WX[X[. "7 8'L&1fT/TOj =M/f/ Cf =c11&Of ;c@QT=CfTMO fC1T##/ B /CQ& =M/f/ C==M1'TOj 4Mc1f YcQ&/ KTQQ C;;QI7 %,<#% Cf *C@#B!@A<#OA MO fVT/ fV& dhfV 'CI M# [4W[60Y dGdh7

2/7/,@ =/6/76 ::7 '*,0E%.7,@3 -//;H

8,1: M=,/+::7 !/=/6+/ (3; N$=

OA <Q# QOSQ '@->< @! =@-<Q ,!>O', !>## =<,<# %O+O=O@A; *C@#B!@A<#OA

<,D# !-><Q#> A@<O'# <Q,<P

,+'586 +2 -+'5+,

NAG[bZ/ X@ A ZXZ:4b@OZ"A+\b /bZ"b4 "bVX39/ X@ LWW=CSCC UD,H 9Z(\O39MbT 93 AVV\9(A+\bS H;b A[XOZ/ [O3/ +b "bVX39/b" 9Z/X /;b 'b"b4+b4< ROZ9(9VA\9/G53 A((XOZ/ A/ J/AZ"A4" *AZ7$ *4AZ(; 'X"b& C>:CWC1$ ,((XOZ/ PX& C`Q W1. .Q=S H;b 4b@b4bZ(b ZO[+b4 K;bZ [A79Z< VAG[bZ/ 93 '#% Q=0QCQ1:QCQ2 ^ 'X[VAZG PA[bS N4XX@ X@ VAG[bZ/ 93 Zb(b33A4G K;bZ (X\\b(/9Z< /bZ"b4 "X(O[bZ/3S

,-'<O@A

<7< !G 6MO/PC1C 41M//@1&&' 4MK/ <7d dG 6MO/PC1C 41M//@1&&' 4CQL&/ <7e e<< 2M1;&1g]&CfPC/f&1 41M//@1&&' XV&&;/ <7! dGi 2M1;&1g]&CfPC/f&1 41M//@1&&' ^CP@/ <7" id ]TQR ,MCf/ <7h !G _T' ]TQR ,MCf/

+W^

HbZ"b43 A4b ;b4b+G 9ZM9/b" @X4 /;b A+XMb:[bZ/9XZb" 3b4M9(b30<XX"3S

DT MAJIEDT & K FORTEIN c/o HONEY ATTORNEYS, Honey Chambers, Kenneth Kaunda Rd, Bloemfontein. Tel: 0514036600

C?$ BTT7=94:$94 -. 4?$ IBM4$N 7[ 4?$ X=@? '71N4 *;7$:[794$=9 =M $%$+4=0$ [N7: U3 G+47-$N 2J25Q

)*%,,#&&$#'(+,!%%"!

FEAS'# FE" 25=I2.2J

Notice is hereby given that the undermentioned have been appointed as Co-Liquidators of the above-mentioned Insolvent Estate and that all persons indebted to the Estate are required to pay their debt to the Liquidators. A First & Second Meeting of Creditors will be held on WEDNESDAY 18 NOVEMBER 2026 AT 10:00 at the Master in Bloemfontein for the following purposes: 1. To prove claims; 2. To receive the Liquidators Report; 3. To pass the resolutions and directions.

V9 4$N:M 7[ D$+4=79 6Y N$B& 47@$4?$N /=4? D$+4=79 "Y 7[ 4?$ ,&:=9=M4NB4=79 7[ #M4B4$M ,+4( H7 55 7[ U85Y SBM B:$9&$&R 974=+$ =M ?$N$-. @=0$9 7[ BTT7=94:$94 =9 4$N:M 7[ D$+4=79 52 7[ 4?$ I$94B; X$B;4? 'BN$ ,+4 U6 7[ 2JJ2 7[ (*-(*-* *22 "!'86!2# BM ,&:=9=M4NB47N 7[ 4?$ TN7T$N4. 7[ :!66!*2 #<;22%)" 40$$%))9 !& .5=,,7 ===1 =739 IBM4$NOM E$[$N$9+$ 'EUU>2J25( +1NN$94;. N$M=&$94 B4 IBNP1BN& Z$:$$9M<BTM77N&( IBNP1BN&(!N$$ D4B4$Q

(* "!'86!2# C?$ F1-;=+ CN1M4$$ B9& CN1M4 '7NT7NB4=79 SF4.R K4&( WJ E1M4=+B9B(2J Z$9$NB; *$.$NM D4N$$4( F$94B@79 FBN<(*;7$:[794$=9(83JUL #:B=; ) T4+A;B94=+Q9$4L C$;) J"2 8JJ Y58"

DCE?SBSEF E! AC,FBSA E! GEFS#B !EC '#%#C*#CW G@FS'SD,H ,C#,

NOTICE JUA DEVELOPERS CC IN LIQUIDATION (2004/017809/23) Masters Reference: B73/2025

20)!'% 0$ *//0!2)4%2) 0$ *&4!2!+)-*)0-

bbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbbb Q@A#& ,<<@>A#&= 8WW[Y\0DX -[Y 8ZZ^*48\WX *B E@A#= <XW -^[[Y( +[\0D 4+8]60YX \[YW+Y*2,0 ]8^^ _0\\0W+ _8F\28 Y[82 *C@#B!@A<#OA W0^) G"< !Ge hhGG 0UPCTQ) TQH&AVMO&ITO=7=M7HC @TCO=CAVMO&ITO=7=M7HC :Y0-) *e"Nhdg6] `MO&/g@LgTf9 )&(#"$$%'*#"$$!"

!,% '1.0$#/ "-*+)11.(/ ),/*1.&

%$$65!!) 7$$) 0- "29 *!4!+#!68

$:50:- <)3 ,#) 1<. (:3:+":54 :) '#).#52:4,#/#)32:;-#)):9 &.$)"!!6 "2! ('3.;"! !) /;,1;;2 "2! ;:)$+! (::- !20 8:5.3 +:0 #)!:5 (2: %#;2:54-:3:539 *-= 1= 0.237 &)3 6<<5 ):0 3< 85##8 ,#) 1<.9 )*#,,!%''$&(+,$##"$

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

Skolesport

Groot of klein, dié blad is vir skolesport saam met die foto’s laat publiseer. VEREISTES: Foto’s moet in JPG-formaat en minstens 1MB groot wees. Onderskrifte moet so volledig as moontlik wees en moet die volgende inligting insluit: • Die volle name van spelers of atlete, bv. Louis Oosthuizen en nie net L. Oosthuizen nie.

Die Papier publiseer elke week ’n fotoblad met verskeie skolesportsoorte. Skole, ouers, leerders en fotograwe word dus genooi om sportfoto’s vir moontlike publikasie aan te stuur. Dit is ’n gratis aanbod. Alle fotograwe sal erkenning kry en mag ’n kontaknommer, e-posadres of webwerf-adres

• Die betrokke span se skool of klub se naam. • Waar en wanneer die kragmeting plaasgevind het. • Die uitslag. • Ouderdomsgroep. • Die naam van die toernooi, indien van toepassing. • Die fotograaf se naam en van. Stuur alle foto’s na: skole@ diepapier.co.za.

GOUE MEDALJES WINK VIR DIÉ DRIE MENLO-ATLETE

SUPER 12 BY MENLOPARK GEHOU

IN THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA FREE STATE DIVISION, BLOEMFONTEIN CASE NO: 4572/2025 BERGWOOD FARMING (PTY) LTD APPLICANT and HANNES PRETORIUS

Die Super 12 Laerskole-kompetisie – ’n jaarlikse sport- en kultuurkompetisie wat skole in die vier noordelike provinsies van die land byeenbring, is onlangs by die Hoërskool Menlopark in Pretoria gehou. Hier is Ariëlle Kriel tydens die spiesgooi vir meisies o.13 van die Laerskool Constantiapark in aksie. Foto’s: Charmaine Visser

1ST RESPONDENT

MD FOUNDATION (PTY) LTD [Registration number 2010/024285/07] [In business rescue] 2ND RESPONDENT JACOBUS MICHIEL VAN TONDER N.O. 3RD RESPONDENT [In his capacity as the business rescue practitioner Of MD Foundation (Pty) Ltd Registration number 2010/024285/07]

Shiloh Snijders (agter), Megan Nieman (links) en Janelle Kirkpatrick, al drie van die Hoërskool Menlopark in Pretoria, is van die 46 atlete in 15 sportkodes wat Suid-Afrika by die Dakar Olimpiese Jeugspele, wat tot 13 November duur, verteenwoordig. Nieman en Kirkpatrick is twee van Suid-Afrika se voorste hekkies-atlete. Snijders is ook van die land se beste diskusgooiers, wat onlangs in Zimbabwe twee goue medaljes verower het. Foto: Charmaine Visser

HANNES PRETORIUS

4TH RESPONDENT THE TRUSTEES FOR THE TIME BEING OF THE LANGERPLAATS TRUST

NOTICE OF SALE IN EXECUTION

El-luné Cierenberg van die Laerskool Elarduspark hardloop in die 1 200 m vir meisies o.10.

In pursuance of an Order in the High Court of South Africa (Free State) and a warrant for execution dated 17 March 2026, the following items of the Respondents’ will be sold in execution by public auction on FRIDAY, 20 NOVEMBER 2026 AT 12H00 at FARM STOLBERG, FICKSBURG, FREE STATE PROVINCE to the highest bidder, namely:

‘N KLEIN SKOOLTJIE MET GROOT DROME

• 1 X GENERATOR • 1 X GREEN TRACTOR TRAILER • 1 X FLAT TRACTOR TRAILER • 1 X WHITE MOBILE CONTAINER • 1 X CLAAS MARARET

Consulting

THE PROPOSED DEVELOPMENT EXPANSION: ADDITION OF 6 CHICKEN EGG-LAYER HOUSES AND ASSOCIATED INFRASTRUCTURE (TO BE 12 IN TOTAL) FOR AFRICA BEST CHICKEN AND CATTLE FARMING (PTY) LTD ON THE REMAINING EXTENT OF THE FARM WILDEHONDEKOP NO. 396 IN PARYS, NGWATHE LOCAL MUNICIPALITY, FREE STATE PROVINCE

1. The sale is in execution pursuant to a judgment obtained in the above Honourable Court. 2. The rules of the auction is available 24 hours before the auction and can be inspected at the office of the Sheriff at, 89 Brand Street, Ficksburg, Free State Province. 3. The Auction will be conducted by the duly appointed Deputy Sheriff in terms of Section 6(1) of the Sheriffs Act 90 of 1986 as amended. 4. Registration as a buyer is pre-requisite subject to specific conditions inter alia: a) In accordance to the Consumer Protection Act 68 of 2008 (hhtp://www.info.gov.za/view/downloadfileActio n?id=9961) b) FICA – Legislation: requirement proof of ID, residential address c) Payment of refundable registration monies; d) Registration conditions.

REFERENCE NUMBER: 24G/5(ii)/27,12/20/08 Dear Registered Interested and Aﬀected Party, Organ of State and Stakeholders: You are hereby informed that the Free State Department of Agriculture, Rural Development and Environmental Aﬀairs (DARDEA) granted Environmental Authorisa�on (EA) on 15th October 2026 for the abovemen�oned project, in terms of the Na�onal Environmental Management Act, 1998 (Act No. 107 of 1998) and the Environmental Impact Assessment Regula�ons, 2014 (as amended). ENVIRONMENTAL AUTHORISATION A copy of the Environmental Authorisa�on is available upon request from TIS Environmental Consul�ng (Pty) Ltd. A copy of the Environmental Authorisa�on may also be downloaded from the TIS Environmental Consul�ng (Pty) Ltd website: www.�senviron.co.za or alterna�vely contact TIS Environmental Consul�ng (Pty) Ltd Njabulo Magagula or Teboho Modise at Tel: 0822147751 or email: njabulo@�senviron.co.za or teboho@�senviron.co.za APPEAL PROCEDURE PROCESS Further to this decision, an appeal process must be implemented to provide all Public Par�cipants the chance to state any issue or grievance they may have with regards to the issued Environmental Authorisa�on. Two steps are provided for the appellant and are described below. Appeal Procedure:

5. Advertising costs at current publication rates and sale costs according to court rules apply.

DATED at BLOEMFONTEIN on this _____ day of OCTOBER 2026.

G DU TOIT ATTORNEY FOR THE APPLICANT SYMINGTON DE KOK ATTORNEYS 169B NELSON MADNELA DRIVE BLOEMFONTEIN TEL: 051 505 6600 REF: FKP0095 NM10079374-PA061126

GRANTING OF AN ENVIRONMENTAL AUTHORISATION:

All Interested and Aﬀected Par�es (I&APs) are herewith informed that an appeal may be submi!ed in accordance with Regula�on 4 of the Na�onal Appeal regula�ons 2014 (as amended) to the Appeal Administrator. Should any Interested and Aﬀected Par�es wish to appeal any aspect of the decision, a no�ce of inten�on to appeal must be lodged by prospec�ve appellants within 20 days of the date of this newspaper adver�sement, by means of one of the following methods:

Appeals for this par�cular project can be lodged and be directed to the MEC of DARDEA: A!en�on: Mr. Gerald Modise (MEC Oﬃce Manager) By Email: Gerald.modise@dard.gov.za By Post: Private Bag Xo1, Glen, 9300 NM10080230-PA061126

Dis die Laerskool Youngpark in Gqeberha wat reeds met twee Suid-Afrikaanse stoeikampioene spog – net ’n jaar nadat hulle die eerste skool in die land geword het wat stoei amptelik as vak aangebied het. Skyler Johnson, onderwyser en afrigter JP Botha, en Lafezwa Ntakweta het rede om trots te wees.

ZANÉ RYG DIE TOEKENNINGS IN Zanè Coetzer van die Laerskool Sonop op Despatch het by die skool se prysuitdeling met ’n agt toekennings weggestap. Dit was vir netbal (speler van die jaar), beste meisieshekkie-atleet, meisiestennisspeler van die jaar, beste OP-prestasie, sportster van die jaar, tenniskampioen, atleet van die jaar en beste meisiesatleet van die jaar.

20 Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Sport

Manie gaan wéér in Haaitenk swem

Kimi Antonelli neem die oomblik in Mexiko in – die jongste F1-wêreldkampioen nog. Foto: Bradley Collyer, Getty Images

Kimi het sy kroon; nou die stryd vir die naaswenner Fritz Klaaste sport@diepapier.co.za

ie jong man met ’n seunsgesig, ’n skaam glimlag en ’n nederigheid wat amper te sag lyk vir Formule Een se wêreld van staal, miljoene dollars en meedoënlose ambisie, Andrea Kimi Antonelli, staan vandag heel bo in hierdie einste wêreld. Op 20 jaar en 68 dae het dié Italianer die afgelope naweek in Mexiko die jongste wêreldkampioen in die geskiedenis van dié sport geword. Hy het Sebastian Vettel se rekord met meer as drie jaar verbeter en terselfdertyd Italië se 73 jaar lange droogte vir ’n Formule Een-wêreldkampioen beëindig. Maar sy sukses verdeel steeds die F1-wêreld. Baie skryf dit toe aan geluk, omstandighede en Mercedes as sy renspan. Dan is daar ook diegene wat sien waarom Toto Wolﬀ, Mercedes se spanbaas, bereid was om ’n enorme risiko met

Antonelli te neem. Wolﬀ het erken dat Mercedes selfs borgskappe verloor het oor die besluit om die jong Italianer so vroeg in Grand Prix’s te druk. Hy het egter bly glo. Die vergelykings met hom en Max Verstappen (Red Bull) is onvermydelik – nie omdat hulle dieselfde persoonlikheid het nie, maar omdat dieselfde fundamentele eienskap reeds sigbaar is: ’n Onwrikbare geloof dat hulle kan wen. Antonelli het egter vroeër met geduld gesukkel. Hy het dikwels die baangrense oorskry omdat elke rondte en elke posisie vir hom saak gemaak het. Sondag was anders. Met die titel binne bereik, kon Antonelli die geleentheid gebruik om Verstappen en Ferrari se Lewis Hamilton voor hom dop te hou – ’n lewende meesterklas. Hy het nie nodig gehad om betrokke te raak nie, want hy was derde. Selfs ’n negende posisie sou genoeg wees vir die historiese titel. Min oomblikke in moderne

Formule Een is so boeiend soos dié twee wêreldkampioene teen mekaar. Wanneer Verstappen en Hamilton baklei, kom klassieke renvaardighede weer na vore – posisionering, remwerk, geduld, aggressie en die vermoë om druk te absorbeer. En met Antonelli reeds die wêreldkampioen, verskuif die aandag nou juis na hierdie geveg vir tweede plek. Verstappen het voet in die hoek gesit en ’n agterstand van 71 punte binne sewe renne uitgewis en van sesde tot tweede in die kampioenskap gespring. Hy het sewe agtereenvolgende podiumplekke behaal, sy sesde Mexikaanse Grand Prix-titel gewen (wat nou in die volksmond na die Maxikaanse Grand Prix herdoop is). Soos gewoonlik gaan die Brasiliaanse Grand Prix hierdie naweek weer ’n opwindende een wees, en volgens die reëngode, bou die weer stadig op na Sondag, met swaar donderstorms wat tydens die hoofren in Sao Paulo verwag word.

span het verlede Sondag ’n belangrike mylpaal bereik met ’n 1-0-oorwinning oor Liverpool op Anﬁeld. Kai Havertz se doel het Arsenal se voorsprong bo Manchester City tot drie punte vergroot. Die Gunners het nou 24 punte uit nege wedstryde, terwyl City op 21 punte staan. Arsenal behoort môre min probleme te hê om sy voorsprong te behou wanneer Hull City die Emirates-stadion besoek. Nog ’n moeilik hekkie wag vir City wanneer hulle Nottingham Forest op hul tuisveld aandurf. Pep Guardiola se span kan nie bekostig om nog punte af te

staan nie. Brighton, wat met 19 punte reeds derde op die puntelys is, ontvang Brentford in nog ’n interessante kragmeting. Chelsea (vierde met 16 punte), sal op sy beurt teen Sunderland probeer om sy posisie onder die voorste vier te versterk. Liverpool se 1-0-nederlaag teen Arsenal beteken die Reds is reeds nege punte agter die voorlopers. Hulle moet Sondag teen Crystal Palace terugslaan, indien hulle nie vroeg in die seisoen te veel veld wil verloor nie. Manchester United se situasie lyk al meer droewig. Ná die

Die Springbok-losskakel Manie Libbok het ’n meerjarige kontrak by die Sharks onderteken. Hy sal in Julie 2027 na Durban terugkeer wanneer sy kontrak by die Japanse klubspan die Kintetsu Liners verstryk. JP Petersen, die hoofafrigter van die Sharks, glo dié 29-jarige Wêreldbekerwenner se vaardighede maak van hom ’n natuurlike pasmaat vir die manier waarop die Sharks wil speel. “Manie is ’n wedstrydwenner en ’n spelskepper. Dit is presies die soort speler wat ons nodig het om ons spel te lei – vinnig, ﬁsiek en meedoënloos is nie net ’n slagspreuk vir ons nie. “Dit vereis spelers wat dit elke week op die veld kan uitleef, en Manie doen dit. Wat die meeste uitgestaan het toe ons gepraat het, was sy honger om te presteer,” sê Pietersen. Shaun Bryans, die Sharks se uitvoerende hoof, sê die kontrak weerspieël die ambisie agter die klub se langtermyn-

Manie Libbok sal volgende jaar vir die Sharks weer ekstra byt op die aanval gee. Foto: Charmaine Visser

planne. “Om ’n speler van Manie se gehalte op ’n meerjarige kontrak te bekom, wys waarheen hierdie klub op pad is. Ons het dit duidelik gemaak dat die nuwe era van Sharks-rugby daarop gemik is om ’n span te bou wat om trofeë meeding en ons ondersteuners trots maak.” – Sportredaksie

Bulls sê Malcolm is op pad Die Bulls-rugbyunie het gisteroggend amptelik bevestig dat Malcom Marx ’n langtermynkontrak onderteken het. Die Papier het verlede week eerste berig dat Marx volgende jaar na Pretoria verhuis. Marx sal vanaf Julie 2027

Malcolm Marx Foto: Charmaine Visser

vir die Bulls uitdraf. “Ek is ongelooﬂik dankbaar vir die geleentheid om vir volgende seisoen by ’n geskiedkundige en gerespekteerde klub soos die Bulls aan te sluit. Dis ’n opwindende nuwe hoofstuk in my loopbaan en ek sien uit om weer saam met van my vorige spanmaats en afrigters te werk. “Ek is gretig om ’n bydrae te lewer waar ek kan en om my deel te doen vir die Bulls om hul doelwitte te verwesenlik. Ek sien uit na die pad vorentoe en om deel van dié spesiale unie te wees.” Die 32-jarige Springbokhaker het die afgelope ses jaar sy klubrugby in Japan gespeel en groet die Kubota Spears aan die einde van die seisoen. – Stehan Schoeman

Arsenal wil voorsprong môre vergroot

Die Engelse Premierliga se titelwedloop begin momentum kry en Arsenal sal hierdie naweek probeer om sy greep op die boonste plek op die puntelys te verstewig. Nadat Manchester City hul eerste sewe wedstryde gewen het, is dinge besig om skeef te loop. Eers het City twee weke gelede in ’n wegwedstryd 1-2 teen Ashton Villa vasgeval. Nou, die afgelope naweek, het City op hul tuisveld 0-1 teen Brighton verloor. Mikel Arteta, die Spaanse afrigter van die Gunners, se

nederlaag teen Chelsea is hulle steeds 17de op die puntelys, met slegs sewe punte uit nege wedstryde. Michael Carrick, die Rooi Duiwels se afrigter, se span verwag Sondag ’n moeilike tuiswedstryd teen Aston Villa, wat self op 12 punte in die negende plek sit. Leeds United en Tottenham Hotspur se kragmeting kan ook belangrike gevolge vir die puntelys inhou. Met Arsenal wat reeds ’n voorsprong opgebou het, is die druk nou vierkantig op City en Liverpool om te reageer. – Sportredaksie

Morgan Rogers het Chelsea se eerste doel die afgelope naweek teen Manchester United aangeteken. Foto: Justin Setterfield, Getty Images

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

Sport

Tappe gee feite oor skrums, sê Bokke knoei nie

“ D Hennie Koortzen sport@diepapier.co.za

ie skrums bly een van die mees omstrede en soms frustrerende aspekte in rugby. Dave Rennie, afrigter van die All Blacks, het nog lank na aﬂoop van die Greatest Rivalryreeks oor die Bok-skrum gemor, wat volgens hom nie wettig skrum nie. Selfs nou in die Verenigde Rugbykampioenskap (VRK) het die einste kwessie onlangs vir Johan Ackermann, afrigter van die Bulls, warm onder die kraag. Ackermann het aangedring op duidelikheid oor die skeidsregters se hantering van die kragmeting in sy span se wedstryd teen Ulster. Die Bulls-breier het gesê dat sy span die skrum deurgaans oorheers het, maar eers teen die einde van die wedstryd met ’n strafskop beloon is. Tappe Henning, die VRK se hoof van skeidsregters, het met Die Papier oor dié kwessies gesels.

Ons het nog nie ’n enkele videogreep of klagte van afrigters ontvang oor ’n drie wat gedruk is nadat die bal skeef in ’n skrum ingesit is nie.

OPSTEL VAN DIE SKRUM Dis hier waar die skrum gemaak of gebreek word. “Die opstel van die skrums bly die belangrikste deel, want dit gaan die sukses van die skrum bepaal. “Die hakers vorm die middelpunt van die skrum en hoe hulle hul posisies weerskante van die merk inneem. Dit is deurslaggewend om die voorrye se aansluitingsposisie reg te kry sodat hulle aan albei kante ’n reguit lyn vorm.” Om voordeel in die skrums te kry, het Henning verduidelik: “Vir ’n span om te oorheers, moet al drie spelers in die voorry reguit vorentoe skrum en as ’n pak reguit oor die skrum se merk beweeg. Indien die skrum daarna swaai, sal hulle steeds

die voordeel van ’n strafskop kry indien die ander span in die proses ’n oortreding begaan het. “Oorheersing in die skrum lei nie noodwendig tot ’n strafskop nie. “Die een pak kan die ander span meters terugdruk, maar as die ander pak steeds binne die reëls skrum, moet die span wat oorheers die bal gebruik en voortgaan met die spel.” LOOP OM DIE SKRUM Die Springbokke word afgerig om reguit vorentoe te skrum en dit is hoe hulle die oorhand in vaste skrums kry en nie deur om te stap, soos wat deur sekere afrigters beweer word nie, aldus Henning. “Dit kan soms gebeur wanneer die Springbok-skrum onder druk is, maar die spelers word afsonderlik deur Daan Human, skrumafrigter van die Bokke, afgerig om reguit vorentoe te skrum. “Dis hoe sy span die oorhand oor hul teenstanders kry.” Henning verduidelik hoe lyk dit as ’n span “om die skrum loop”? “Die vaskop van ’n span

“

Vir ’n span om te oorheers, moet al drie spelers in die voorry reguit vorentoe skrum en as ’n pak reguit oor die skrum se merk beweeg. kan soms doelbewus eﬀens links beweeg, wat beteken dat die res van sy voorry moet volg. Dit bring mee dat die loskop van die ander span skielik niemand voor hom het nie en hy het dan nie ’n keuse as om om te stap om kontak met die ander voorry te behou nie. “Loskoppe maak hulle egter soms doelbewus daaraan skuldig om om te stap en dit is duidelik sigbaar wanneer hul heupe na buite uitgeswaai word. “Daar is dan ’n gaping tussen die heupe van die loskop en haker wat strafbaar is.” INGOOI BY DIE SKRUM “Ons is deeglik bewus van die feit dat toeskouers soms ongelukkig is oor die bal wat skeef

deur die skrumskakel ingegooi word. Die reël bepaal baie duidelik dat die haker met die bal kontak moet maak, wat dan in ’n mate die skrumkrag van die haker vir daardie oomblik neutraliseer. “Dit gebeur egter nie in die meeste skrums nie en skeidsregters het soveel aspekte om op te fokus dat hulle dit die meeste van die tyd nie raaksien nie. “Ondersteuners moet onthou dat die veiligheid van spelers in die vasteskrums altyd voorkeur sal geniet en dat die stabiliteit van skrums ’n prioriteit sal bly,” sê hy. Skrumskakels wat die bal nie reguit in die skrum insit nie, is egter nie ’n probleem nie. “Afrigters het al reguit vir ons gesê dat hulle nie ’n probleem het met die feit dat skrumskakels die bal skeef ingooi nie, aangesien hul span in elk geval die voordeel moet hê, omdat die ander span oortree het. “Ons het nog nie ’n enkele videogreep of klagte van afrigters ontvang oor ’n drie wat gedruk is nadat die bal skeef in ’n skrum ingesit is nie.”

Lerena soek eerste oorwinning in meer as ’n jaar

Kevin Lerena slyp aan sy tegniek voor môreaand se geveg in Sandton. Foto: Anton Geyser, Gallo

Die Johannesburg-bokser Kevin Lerena mik na sy eerste oorwinning in 18 maande wanneer hy die Engelsman Scott Forrest môreaand in die Sandton-konvensiesentrum om die vakante WBC internasionale tussengewigtitel pak. Lerena het die afgelope ruk heelwat gewig verloor om die gewigsgrens te haal, maar het sonder veel moeite daarby uitgekom. Hy behoort egter geen pro-

bleme te hê om ook dié titel agter sy naam te skryf nie. Lerena het 31 van sy 36 beroepsgevegte gewen, wat vyftien uitklophoue insluit. Forrest, daarenteen, hoort kwalik in dieselfde kryt. Hy het maar net elf gevegte agter die rug, waarvan hy drie verloor het. Boonop was die drie nederlae almal in sy laaste vier gevegte. Dit was teen Connal McDonald (punte), Gradus Kraus (punte) en Aurel Ignat (uitklophou).

Lerena is self desperaat om weer op die wenpad te kom nadat hy sy laaste twee gevegte verloor het. Hy het in sy laaste kragmeting op 30 Mei in België vanjaar sy bridgergewig-titel aan Ryad Merhy afgestaan, nadat hy maklik geklop is. En voor dit het hy in die Wembley-stadion slae gekry toe die Brit Lawrence Okolie ook oortuigend met punte gewen het. Dié keer was die beoordelaars se beslissings (90-100,

91-99, 90-100). Lerena se laaste oorwinning was op 1 Mei verlede jaar, toe hy Serhij Radchenko van die Oekraïne met ’n tegniese uitklophou verslaan het. Hy het die afgelope paar maande baie padwerk en skermoefeninge gedoen en glo hy is gereed om sy stempel as tussengewig af te druk. Lerena behoort dit môreaand met ’n maklike sege af te skop. – Sportredaksie

Die Papier Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Sport

Tiere op pad vir stampvol toer Stehan Schoeman sport@diepapier.co.za

Marco Jansen sal op die kolfblaaie van die Hoëveld ’n groot rol in die toetsreeks teen Bangladesj speel. Foto: Richard Huggard, Gallo

angladesj, wat vroeër vanjaar vir die eerste keer ooit ’n toets teen Australië Doer Onder kon wen, is op pad na Suid-Afrika. Albei toetse word vandeesmaand op die hoëveld in Johannesburg en Centurion gespeel. Die Proteas sal ná die toetsreeks-oorwinning van 2-1 oor Australië vol selfvertroue vir die Tiere voorberei. Suid-Afrika, wat die derde en laaste toets in Kaapstad met 176 lopies gewen het, het die Aussies onttroon as die nommer een toetsspan in wêreldkrieket op die Internasionale Krieketraad (IKR) se ranglys. Bangladesj beklee tans die sesde posisie. Dr. Ali Bacher, voormalige SuidAfrikaanse krieketkaptein en krieketbaas, het aan Die Papier gesê enige oorwinning oor die Aussies is spesiaal. “Hulle (Australië) is verneder. Dis my mening dat hulle die toets en die reeks verloor het toe hulle in Kaapstad die loot gewen het en besluit het om nie eerste te kolf nie. Dis die swakste kolﬂys wat ek ooit van Australië gesien het. “Ek dink die Proteas was uitstekend. As ek nou so dink aan die drie toetse, het ons baie veggees gewys. Nadat ons die eerste toets in Durban met 214

BANGLADESJ SE TOERSKEDULE Toetse 15-19 November: Johannesburg (10:00) 23-27 November: Centurion (10:00) Eendagwedstryde 1 Desember: KuGompo-stad (13:30) 4 Desember: Gqeberha (13:30) 7 Desember: Kaapstad (13:30) T20-wedstryde 10 Desember: Kimberley (18:00) 12 Desember: Benoni (14:30) 13 Desember: Centurion (14:30) lopies verloor het, was ons met die rug teen die muur. “Om die tweede toets te oorheers en met ’n beurt en 31 lopies te wen was spesiaal.” Marco Jansen, wat tans die voorste veelsydige toetsspeler in wêreldkrieket is, maak Bacher opgewonde. “Marco is vandag een van die wêreld se beste spelers. As hy voor die penne is, speel hy houe van die begin af. Wat ek van hom hou, is sy positiewe benadering tot die spel. Hy kan in ’n oogwink die momentum van die wedstryd swaai. “Simon Harmer was ook fantasties. Hy het eers redelik laat in sy loopbaan ’n naam vir homself gemaak en hy is nou ’n groot deel van ons boulaanval.” Die twee toetse in Gauteng gaan ’n ander uitdaging wees as die afgelope drie toetse by die

kus. Tradisioneel is die Wanderers en Centurion bekend vir vinnige blaaie en heelwat wip, waar die snelboulers baljaar. Verwag wéér puik vertonings van Marco Jansen. Shukri Conrad, afrigter van die Proteas, sal ook verheug wees dat Anrich Nortjé herstel het van ’n liesbesering, wat hy tydens die tweede toets in Gqeberha opgedoen het. Die toporde-kolwers, Tony de Zorzi en Zubayr Hamza, gaan die kolﬂys ekstra slaankrag bied, wat met die uitsondering in Kaapstad nooit regtig aan die gang kon kom nie. David Bedingham is sy plek kwyt in die span. Die paaltjiewagter, Kyle Verreynne, wat slegs in die eerste toets in Durban gespeel het, is ook uit die groep.

PROTEAS-TOETSGROEP TEEN BANGLADESJ Temba Bavuma (k), Marques Ackerman, Matthew Breetzke, Corbin Bosch, Tony de Zorzi, Simon Harmer, Zubayr Hamza, Marco Jansen, Keshav Maharaj, Aiden Markram, Wiaan Mulder, Anrich Nortjé, Dane Paterson, Kagiso Rabada, Ryan Rickelton.

Bok-vroue wil volgende jaar op sukses bou

Hennie Koortzen sport@diepapier.co.za

Dit was die besigste jaar nóg vir die Springbok-vrouespan, wat ’n duidelike opwaartse kurwe beleef. Die Bok-vroue het vanjaar 13 toetse gespeel en agt gewen – die meeste nog in een kalenderjaar. Franzel September, ’n medeafrigter van dié span, het aan Die Papier gesê dis belangrik dat sy span meer gereeld teen die wêreld se voorste spanne getoets word. “Die afgelope jaar was ’n seisoen van groei. Ons sien dit ook as ’n eerlike maatstaf van waar ons onsself bevind en waar ons tekortkominge is. Ons het die eerste keer 13 toetse in een jaar gespeel en ons weet presies waar ons staan. Die gaping tussen ons

en die topspanne kan net kleiner word as ons gereeld teen spanne soos Ierland, die Black Ferns, Italië en Wallis op die veld draf.” Die Bok-vroue het onlangs vir ’n wyle die negende posisie op wêreldrugby se ranglys beklee – hul beste posisie nog. Ná die tweede agtereenvolgende nederlaag teen die Iere verlede naweek het hulle weer een plek – tot tiende – gesak. “Daar was ’n opwaartse kurwe met byvoorbeeld die negende plek op die wêreldranglys wat ons beklee het en die nege oorwinnings wat ons vanjaar behaal het. Die spelerontwikkeling en die uitbreiding van spelers se veelsydigheid was van die ander positiewe aspekte, terwyl meer diepte gekweek is en meer spelers speelkans gekry het.” ’n Lang en harde pad lê egter nog voor om selfs nog meer

Catha Jacobs was vanjaar een van Suid-Afrika se staatmakers op die veld. Foto: Roger Sedres, Gallo Images

mededingend te wees. “Ons het by tye briljante rugby gespeel, net om op kritieke stadiums in die wedstryd deur klein

en onbenullige foute gekniehalter te word. Ons het byvoorbeeld in die tweede toets teen Ierland verskeie geleenthede gehad om

die toets te wen, maar ons gebrek aan dissipline en foute het ons duur te staan gekom.” Wat volgende jaar betref, is die prentjie duidelik. Dis nou die tyd in die afseisoen vir skaafwerk om volgende jaar selfs meer suksesvol te wees. “Ons as afrigters neem verantwoordelikheid om dit reg te stel en dit is gewis binne ons bereik. Dit is uiters belangrik om op die oefenveld in ons voorbereiding tydens die af- én voorseisoen te verbeter. Ons moet ook weg van die veld af die standaarde wat ons vir onsself gestel het, deurlopend handhaaf. “Dit is hoe ons verder gaan bou op die mylpale wat ons bereik het deur verskeie drieë teen die wêreld se beste spanne te kon druk en naelskraapse nederlae in oorwinnings te kan omskep.”

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026 Die Papier

Sport

“

Hennie Koortzen sport@diepapier.co.za

ie eerste vyf rondes van vanjaar se Verenigde Rugbykampioenskap (VRK) is op ’n ander vlak en die Suid-Afrikaanse spanne se meer aanvallende spel is verblydend. Dít is ’n opsomming van Franco Smith, die hoofafrigter van die Glasgow Warriors, wat tans die boonste posisie op die puntelys beklee, in ’n gesprek met Die Papier. “Wat ek tot nou gesien het, is baie beter as die vorige kompetisies. Jy kan elke jaar sien hoe die spanne aanpas en by mekaar leer ten opsigte van taktiek by skrums, losgemale en verdediging. “Dit was opvallend dat spanne verlede naweek op die Nasieskampioenskap gefokus het, wat die naweek weer begin. Die sterk fokus op die vaste fasette het tot baie meer drieë aanleiding gegee en spelers het die bal ook meer lug gegee. “Die Suid-Afrikaanse spanne se meer aanvallende spel en meer drieë het tot dusver uitgestaan. Ek dink dis ’n goeie ding en lei tot meer aanskoulike rugby.” Met die sesde ronde wat eers op 4 Desember hervat, verg dit deeglike beplanning om momentum en kontinuïteit te behou. Spanne soos die Warriors, die Stormers en die Bulls, wat heelwat spelers aan die Nasieskampioenskap afstaan, het verdere uitdagings.

Die Suid-Afrikaanse spanne se meer aanvallende spel en meer drieë het tot dusver uitgestaan. Ek dink dis ’n goeie ding en lei tot meer aanskoulike rugby.

Franco Smith, hoofafrigter van die Glasgow Warriors.

Curwin Bosch, die losskakel van die Bulls, is vanjaar tot dusver die voorste puntemasjien met 38 punte in die VRK. Foto: Anton Geyser, Gallo Images

‘SA spanne baie meer aanvallend’, sê Franco “Jou beplanning moet van so ’n aard wees dat ’n mate van kontinuïteit behou word. In my geval – en met ander spanne wat ’n groot aantal spelers aan toetsspanne afstaan – kom ander uitdagings na vore. Dit moet reeds deel van jou aanvanklike

Sport op TV Vrydag 6 November Rugby (SS, 211) Nasieskampioenskap 22:00 Ierland t. Argentinië Krieket (SS, 210) Pro20-beker (Super 8) 17:50 Eastern Storm t. Dolphins Gholf (SS, 213) DP World-reeks 09:00 Abu Dhabi-kampioenskap PGA-reeks 22:00 WWT-kampioenskap Tennis (SS, 214) ATP 1000 15:00 Parys-meesters, kwarteindstryde Motorsport (SS, 215) Brasiliaanse Formule Een (GP) 17:25 Eerste oefenronde 20:45 Tweede oefenronde Sokker (SS, 203) Engelse Premierliga 21:50 Everton t. Coventry City Saterdag 7 November Saterdag 7 November Rugby (SS, 211) Nasieskampioenskap 13:30 Italië t. Suid-Afrika 16:00 Skotland t. Nieu-Seeland 18:30 Wallis t. Japan 22:00 Frankryk t. Fidji

beplanning wees nog voordat die seisoen begin. Jy moet ’n klomp faktore in ag neem om suksesvol te wees.” Dié Suid-Afrikaanse afrigter beskou egter die rustydperk in die VRK as positief en meen dit kom op die regte tyd. Die spanne

Krieket (SS, 212) Eendagwedstryd 03:50 Nieu-Seeland t. Indië, 2de Pro20-beker (Super 8) 12:50 Boland t. Garden Route Badgers 17:50 Cobras t. Lions Gholf (SS, 213) LPGA-reeks 04:30 Japan Classic, dag 3 DP World-reeks 09:00 Abu Dhabi-kampioenskap, dag 3 Sonskynreeks 12:00 PGA-kampioenskap, dag 3 PGA-reeks 22:00 WWT-kampioenskap, dag 3 Tennis (SS, 214) ATP 1000 15:30 Parys-meesters, halfeindstryde Motorsport (SS, 215) Brasiliaanse Formule Een (GP) 16:15 Derde oefenronde 19:55 Kwaliﬁsering Sokker (SS, 203) Engelse Premierliga 14:20 Leeds t. Tottenham Hotspur 16:50 Arsenal t. Hull City 16:50 Fulham t. Newcastle United (SS, 206) 19:20 Nottingham Forest t. Manchester City Boks (SS, 208) WBR-titelgeveg 19:00 Kevin Lerena (SA) t. Scott Forest (Brittanje)

speel reeds vir tien tot twaalf weke aaneen, afhangend van hoeveel oefenwedstryde gespeel is. “Die ruskans bied ook ’n goeie geleentheid om te kyk waar jy met jou span is en wat moet verbeter. Jy kan nou al kyk wat in die volgende fase van die

Sondag 8 November Rugby (SS, 211) Nasieskampioenskap 17:00 Engeland t. Australië Krieket (SS, 212) Pro20-beker (Super 8) 09:50 Eastern Storm t. Warriors 14:20 Titans t. Dolphins Gholf (SS, 213) LPGA-reeks 04:00 Japan Classic, dag 4 DP World-reeks 08:30 Abu Dhabi-kampioenskap, dag 4 Sonskynreeks 11:00 PGA-kampioenskap, dag 4 PGA-reeks 21:00 WWT-kampioenskap, dag 4 Tennis (SS, 214) ATP 1000 16:00 Parys-meesters, eindstryd WTA-jaareindtoernooi 22:00 Enkelwedstryde, dag 1

kompetisie nodig gaan wees.” Smith wys ook daarop dat die speelomstandighede in Europa oor die volgende paar maande ’n uitwerking kan hê. “Met die wedstryde wat tussen 4 Desember en 29 Januarie gespeel word, gaan die weersomstandighede en koue in Europa asook die Europese beker, wat ook ingepas moet word, ’n groot rol speel. Dit sal uiters belangrik wees om spelers gedurende hierdie tydperk gereed, entoesiasties, kreatief en energiek te hou.” Deurlopende beplanning en die bestuur van spelers is uiters belangrik vir ’n suksesvolle VRK-veldtog. “Ek het baie ervaring opgedoen om spelers op ’n sekere manier te bestuur – nie net diepte nie, maar die regte diepte word deur afrigters gekweek terwyl hulle fokus om die hele groep te verbeter. “ ’n Afrigter se gehalte word gemeet aan die jong spelers wat hy blootstelling gee en hoe hy sy tweedekeusespelers bestuur. Dit is ook uiters belangrik om jou toetsspelers só te bestuur dat hulle vir die belangrike wedstryde reg en vars is.”

02:00 Dubbelspelwedstryde, dag 1 22:00 Enkelwedstryde, dag 2 Dinsdag November Dinsdag 1010 November Krieket (SS, 212) Eendagwedstryd 03:50 Nieu-Seeland t. Indië, 3de Tennis (SS, 214) WTA-jaareindtoernooi 04:00 Dubbelspelwedstryde, dag 2 22:00 Enkelspelwedstryde, dag 3 Woensdag1111November November Woensdag Krieket (SS, 212) Pro20-beker (Super 8) 17:50 Titans t. Warriors Tennis (SS, 214) WTA-jaareindtoernooi 04:00 Dubbelspelwedstryde, dag 3 22:00 Enkelspelwedstryde, dag 4

Motorsport (SS, 215) Brasiliaanse Formule Een (GP) 18:55 Hoofren Sokker (SS, 203) Engelse Premierliga 15:50 Crystal Palace t. Liverpool 15:55 Sunderland t. Chelsea (SS, 206) 15:55 Brighton t. Brentford (SS, 210) 18:20 Manchester United t. Aston Villa

Donderdag12 12November November Donderdag Gholf (SS, 213) Asiese reeks 06:30 Filippynse Ope, dag 1 DP World-reeks 09:00 Toer-kampioenskap, dag 1 LPGA-reeks 18:00 Annika-toernooi, dag 1 PGA-reeks 21:00 Austin-kampioenskap, dag 1 PGA-kampioenereeks 23:00 Charles Schwab-kampioenskap, dag 1

Maandag 9 November Maandag 9 November Tennis (SS, 214) WTA-jaareindtoernooi

Tennis (SS, 214) WTA-jaareindtoernooi 22:00 Enkelspelwedstryde, dag 5

Sport

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Tiere op pad vir stampvol toer – bl. 22

SA spanne baie meer aanvallend – bl. 23

Kurt-Lee Arendse se puik afronding het hom reeds 27 drieë in 35 toetse vir Suid-Afrika besorg. Arendse beskik oor die vermoë om die Italianers aan ﬂarde te hardloop. Foto: Caean Couto, Getty Images

Spankeuse wys Rassie wil Nasies-trofee gryp Hennie Koortzen sport@diepapier.co.za

assie Erasmus, die afrigter van die Springbokke, se visier is duidelik ingestel om die Nasieskampioenskap te wen. ’n Berg is van ’n molshoop gemaak met die aankondiging dat Salmaan Moerat môre in die beginspan teen Italië in Turyn sal uitdraf. Die voormalige Springbokhaker Chris Rossouw het aan Die Papier gesê Erasmus het ’n duidelike boodskap met sy spankeuse gestuur dat hy dié kampioenskap ernstig opneem en wil wen. “Dit was gewis ’n geleentheid vir Rassie om jong spelers teen Italië blootstelling te gee. Hy het egter ervare spelers gekies en dis duidelik dat hy sy wenkombinasies wil behou. “Dis so duidelik soos daglig hy (Erasmus) wil die eerste Nasieskampioenskap wen. Die punteverskil teen Italië gaan belangrik wees – veral omdat Suid-Afrika en Nieu-Seeland moontlik met dieselfde hoeveelheid punte op die puntelys kan eindig.” Rossouw is heel gemaklik met Moerat in die lynstaan. “Ek verstaan en het heeltemal begrip vir Salmaan se insluiting. Met Eben Etzebeth wat beseer is, bring hy die noodsaaklike ﬁsieke aanslag, terwyl hy ook baie van die onsigbare harde werk agter die skerms verrig. Dit is egter ’n belangrike geleentheid vir hom om sy waarde op

SPRINGBOK-SPAN Damian Willemse, Kurt-Lee Arendse, Jesse Kriel, Damian de Allende, Ethan Hooker, Sacha Feinberg-Mngomezulu, Morné van den Berg, Jasper Wiese, Pieter-Steph du Toit, Siya Kolisi, Ruan Nortjé, Salmaan Moerat, Thomas du Toit, Malcolm Marx, Ox Nche. Plaasvervangers: Jan-Hendrik Wessels, Gerhard Steenekamp, Wilco Louw, Lood de Jager, Cameron Hanekom, Paul de Villiers, Grant Williams, Manie Libbok.

“

Ek is oortuig daarvan dat die Springbokke vroeg ﬁsiek sal wil oorheers en hul stempel in die skrums, lynstane en losgemale sal wil afdruk. Chris Rossouw, voormalige Springbok-haker.

toetsvlak te bewys. “Vir die res van die span is daar is nie werklik verrassings nie. Die kombinasies is gevestig en met Sacha Feinberg-Mngomezulu en Morné van den Berg wat die spel beheer, verwag ek dat die Bokke aanvallende rugby teen ’n hoë tempo sal speel.” Erasmus het op ’n nuuskonferensie na sy spankeuse verwys en gesê: “Al ons energie is op die wedstryd teen Italië gefokus, met die meeste van die spelers wat vir die grootste deel van die

PUNTEVERSKIL KAN BOKKE MAAK OF BREEK Of Suid-Afrika óf Nieu-Seeland sal in die eindstryd van die Nasieskampioenskap speel. Die Springbokke en All Blacks is tans die enigste twee onoorwonne spanne en die kans is goed dat dit einduit die geval gaan wees. Tans is die Bokke eerste op die Suidelike Halfrond se puntelys te danke aan ’n stewige punteverskil van 30. In die Noordelike Halfrond is Frankryk eerste op 12 punte. Skotland is tweede met twaalf. Suid-Afrika het waarskynlik die moeiliker wedstryde teen Italië,

Frankryk en Ierland, terwyl Nieu-Seeland teen Skotland, Wallis en Engeland te staan sal kom. Nieu-Seeland is dus in ’n gunstige posisie om die punteverskil vinnig uit te wis. Indien die spanne se punte op die puntelys ná drie rondes steeds dieselfde is, sal die nommer een posisie deur die hoeveelheid oorwinnings en daarna deur die punteverskil bepaal word. Die twee spanne wat boaan die Suidelike- en Noordelike halfrond-groepe eindig sal bepaal wie as kampioen gekroon word.

Afskop: 13:40 Kanaal: SS 201 Skeidsregter: Eoghan Cross van Ierland

Die Allianz-stadion in Turyn, Italië. Foto: Getty Images

seisoen saam gespeel het.” Ten opsigte van die nuwelinge in die groep – Markus Muller, Manu Tshituka, Luan Giliomee, Riley Norton, Sebastian de Klerk en Yaqeen Ahmed – het die

Bok-breier gesê hulle was almal deel van die kamp dié week en is aan die strukture blootgestel. Die moontlikheid bestaan egter dat nie al die nuwelinge speelkans op die toer gaan kry

ITALIË SE SPAN Mirko Belloni, Ange Capuozzo, Paolo Odogwu, Leonardo Marin, Monty Ioane, Paolo Garbisi, Alessandro Fusco, Lorenzo Cannone, Samuele Locatelli, Alessandro Ortombina, Federico Ruzza, Niccolò Cannone, Simone Ferrari, Giacomo Nicotera (k), Muhamed Hasa. Plaasvervangers: Tommaso Di Bartolomeo, Danilo Fischetti, Ion Neculai, Enoch Opoku Gyamﬁ, Ross Vintcent, Manuel Zuliani, Stephen Varney, Tommaso Allan.

nie. Rossouw verwag ’n groot aanslag in die vaste fassette teen Italië. “Ek is oortuig daarvan dat die Springbokke vroeg ﬁsiek sal wil oorheers en hul stempel in die skrums, lynstane en losgemale sal wil afdruk. Daarna sal hulle die bal lug wil gee en die ruimtes aan die buitekant aanval.” Hy dink egter nie Italië moet te vinnig afgeskryf word nie en sê hulle kan gevaarlik wees wanneer hulle op die voorvoet is en momentum kry. “Ek verwag dat die Bokke se diepte en krag uiteindelik die verskil sal maak.” Italië het 15 ervare spelers op die krukkelys, wat hul gereelde kaptein, Michel Lamaro, insluit.

03626

6 0 0 9 80 3 84 9 21 6

Dink Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

‘Gee stoeier kans op die loopplank’ – bl. 3

Koos van die Waterberge

en kenmerk van ons almal se lewensreis is dat ons deurgaans aan keuses blootgestel word. My boesemvriend, Urban Badenhorst, wat al die brug na die “ander kant” oorgesteek het, kon altyd vir die kinders “preek” oor keuses in hul lewe. Hy het later die welverdiende bynaam van “Oom Keuse” by hulle verwerf. Maar wat beteken hierdie keuses en watter gevolge dra hulle? Die Amerikaanse digter, Robert Frost, vertel in sy gedig “The road not taken” van ’n reisiger wat by ’n vurk in ’n pad kom en slegs een van twee paaie kan kies: “Two roads diverged in a yellow wood. And sorry I could not travel both.” Die belangrike gedagte is juis dat elke keuse ook beteken dat daar afstand gedoen word van ’n ander moontlikheid. Jean-Paul Sartre, die Franse ﬁlosoof, plaas die keuse meer sentraal. Hy sê ons kan nie van keuses ontsnap nie; selfs om niks te kies nie, is ’n keuse. Maar wat van die paaie wat ons nie gekies het nie? Ons maak keuses oor beroepe, lewensmaats,

Etikette op kos: Weet wat jy eet – bl. 5

Die paaie wat ons nie gekies “ het nie

’n Mens kan nie teruggaan en ’n ander pad loop nie.

blyplekke en geleenthede. Dan, ná verloop van tyd, wonder ons wat sou gebeur het as ons alternatiewe keuses gemaak het. Daar is keuses waarvan ons die gevolge ken – en dan is daar keuses waarvan ons die gevolge nooit sal ken nie. “Wat sou gebeur het as ons links in plaas van regs gedraai het.” Uiteraard is daar nie antwoorde nie. Die onverkose pad bestaan slegs in ons verbeelding.

Is ons nie geneig om ons huidige lewe te vergelyk met ’n lewe wat ons dink ons sou gehad het nie? Hierin skuil ’n illusie. Ons ken die probleme, teleurstellings, en verliese van die pad waarop ons wel geloop het. Die alternatiewe pad ken ons slegs as ’n moontlikheid, wat bloot anders sou gewees het. “Anders” is nie noodwendig “beter” nie. Vroeg in my loopbaan het ek ’n keuse gehad om ’n loopbaan in

NOU OP DIE RAKKE Ons is steeds stylvol, sinvol, propvol met aktuele artikels, O stories oor bekendes, inspirasiestories, mode, dekor, re e esepte, blokraaie, verhale en ’n paar toevoegings soos nuwe rubriekskrywers, hekelpatrone en nog meer. Dit als vir slegs R74.90!

Volg ons op Facebook, Instagram en TikTok, of besoek www.rooirose.co.za

die diplomatieke diens te volg. Op die ou einde het ek die grootste deel van my werklewe, amper 30 jaar, op ’n plaas in die Waterberge voltooi. Afgesien van ons geloofsoortuigings kyk ons terug op ons lewenspaaie en vertel graag vir onsself dat ons sekere paaie bewustelik gekies het. Maar hoeveel van ons verhaal is werklik deur bewuste keuse bepaal en hoeveel deur gebeurtenisse buite ons beheer? Waar jy gebore word. Mense wat jy ontmoet. Geleenthede wat oor jou pad kom. Dinge wat onverwags gebeur. Die verlies wat jy self nie gekies het nie. ’n Persoon wat toevallig op die regte tyd in jou lewe verskyn. Die lewe is miskien minder soos ’n padkaart, maar meer soos ’n landskap, waar paaie voortdurend voor ons verskyn. ’n Mens kan nie teruggaan en ’n ander pad loop nie. Wysheid lê waarskynlik daarin om vrede te maak met die pad wat ons wel gekies het en die goeie oomblikke daarvan met dankbaarheid te omhels. • Koos van der Merwe is ’n afgetrede boer uit die Waterberge en woon nou op Agulhas.

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Dink

KOMMENTAAR ROOK HULLE UIT

Emily, Enoch en die parasiete

ie onlangse herdenking van Emily Hobhouse se begrafnis in Bloemfontein bring ook ’n ander herinnering aan haar na vore. Die toespraak wat namens haar voorgelees is by die opening van die Nasionale Vrouemonument op 16 Desember 1913. Van haar woorde weerklink juis in dié tyd dat die land op gevolge van die plaaslike verkiesingsuitslae wag en wat dit in die praktyk gaan beteken. Hobhouse se rede was in die konteks van haar alleenstryd oor die lot van vroue en kinders in die Britse konsentrasiekampe, ten tyde van die Anglo-Boereoorlog. Tog is haar beskrywing van staatslui en die manipulerende kapitaliste agter hulle ook profeties van wat ons nou beleef. Volgens haar was “die rykes en hooggeplaastes, die ﬁnansiers wat die oorlog begeer het, die onbe-

voegde staatsmanne wat as hul werktuie gedien het, die manne wat in die setels van die magtiges gesit het, die dwalende politici van daardie donker verhaal – al die ellendige owerhede wat onbekwaam was om die verskriklike omstandighede te hanteer wat hulle self teweeggebring het”. Hobhouse het ook gesê “in hierdie Suid-Afrika van ons lê ware patriotisme in die eenheid van diegene wat in haar woon en haar liefhet, teenoor diegene wat van haar lewe, maar haar uitbuit. Die patriotte en die parasiete”. Nou, ’n eeu ná haar uiteindelike begrafnis, is al die akteurs, wat sy beskryf, ongelukkig nog steeds aktief. Sy het nie die woord “staatskapers” geken nie, maar sy het hulle beleef, beskryf en voorspel: “Staatsmanne wat na materiële welvaart streef asof dit ’n doel op sigself is, vergeet, of het nie besef nie dat

OOGPUNT

Barnard Beukman Redakteur van Die Papier

groot voorspoed maar alte dikwels gepaard gaan met die agteruitgang van nasionale karakter en die wesenlike welstand van die volk.” Omring deur ’n party vol parasiete probeer Enoch Godongwana, minister van ﬁnansies, nou soos ’n patriot klink. Hy het reeds verlede week gedreig dat indien die Johannesburgse metro se nuutverkose raad hom nie kan oortuig hulle gaan aanvaarbare regeringspraktyke volg nie, gaan hy die stad onder administrasie plaas. Hy sal wel besef die stad is in die afgrond in bestuur deur die parasiete in sy eie ANC. Waarom het hy nie al lankal opgetree nie? Die skielike druk hou verband met die ganse land se geloofwaardigheid by graderingsagentskappe, oor wat van die wankelende Goudstad word. Hy dreig met die wetlike magte van die tesourie, want sy party misluk klaaglik daarin om hul

eie korrupte parasiete te verwyder. Hy weet sy kamerade in die metro en ander plaaslike owerhede streef na “materiële welvaart”. Hyself het immers hul salarisverhogings probeer keer. Die kollektiewe mentaliteit van sy korrupte kamerade en hul weerbaarheid teen hul sentrale ANC-leiers gaan in die komende dae getoets word. Die nasionale leiers gaan probeer, waar hulle nog kan, om koalisievennote en burgemeesterskandidate te bepaal. Iets waarmee streekleiers soos Panyaza Lesuﬁ, Gautengse premier, nie vir lief neem nie. Intussen moet die publiek, eerlike amptenare en politici, burgerlike organisasies en die media aanhou bevraagteken, onthul, druk toepas en hofsake maak in elke plaaslike owerheid waar dinge nie klopdisselboom gaan nie. Rook die parasiete uit.

HOOFARTIKEL

Hoogste hof moet weer oor lied besin Die konstitusionele hof se uitsprake berus onder meer ook op die regsbeginsel functus oﬃcio – die hof se werk is afgehandel wanneer die laaste bevel gegee is. Daar is ’n baie eng baan vir die hof om een van sy beslissings te verander. Onder meer as ’n feite- of prosedure-fout blyk. Daar is ook ’n meer vae gemenereg-beginsel wat as ’n goeie rede bewys kan word. ’n Mens kan goed glo dat om jare lange herhalende aansoeke teen ’n uitspraak te voorkom, dit ook hoogs onwaarskynlik is. Tog is daar ’n toenemende gevoel dat om die lied “Kill the Boer, Kill the Farmer” te sing meer skade as goed doen. Die hof het ’n saak deur die appèlhof gehandhaaf dat die lied ’n historiese konteks het en nie onmiddellike skade bedoel nie. Wrede aanvalle soos nou op Donovan Marx bring ’n verdere onhoudbaarheid oor plaasaanvalle. Hy is geskiet, gemartel en sy ore is afgesny. Die lied se moontlike invloed kan nie meer net geïgnoreer word nie. Daar is ook verskeie ander veiligheidsen sosio-ekonomiese faktore. Ook die skouerophalende wegkruipery dat plaasveiligheid nie uitgesonder kan word nie. Betraande sotlikheid. Dit maak die deur oop vir misplaaste wreedaards soos Andile Mngxitama, MKP-LP, om die aanval te besing as simbolies van “gronddiewe wat nie wil hoor nie”. Ingryping is nodig en dalk kan ons hoogste hof sy brouwerk regmaak.

Brood, botter en brandstof sink Donald Trump Groot opgewondenheid onder wenskoste belowe het. Reeds konserwatiewes en regses het in Nederland en Hongarye twee jaar gelede internasiois konserwatiewe regerings naal oor pres. Donald Trump weer uitgeskop as die been sy Republikeinse Party se loofde ekonomiese paradys politieke winste geheers; ook nie aanbreek nie. Nou het oor die opmars van soortDemokrate om dieselfde rede gelyke partye in Europa en in die middeltermynverkiesing Suid-Amerika. ’n skoonskip gemaak. Amerika Nuwe wêreldorde is het gewys Trump se sukses terstond aangekonteen onwettige immigrante dig – dat konserwahet hom niks stemme in tiewe/regse politiek sak gebring nie. Dit INKVLIEG die nou die aardbol sou gaan oor die prys van regruk. brood, botter en brandstof Dit was natuurlik wensden– wat hy man-alleen met sy kery. Opnames direk ná Trump oorlog teen Iran beduiwel het. se oorwinning as president Hoe gouer politici wêreldwyd het gewys kiesers het vir hom besef waarvoor mense stem, gestem omdat hy beter lehoe beter. Ja, wys hulle.

MENSE VAN DIE WEEK SLIMKOP SOT Kimi Andile MngxiAntonelli. tama. Die Op 20-jarige duidelik verouderdom steurde MKPdie jongste F1 LP se bisarre verGrand Prix-wenner lustiging in die plaasaanval op nog – en dit met nog vier weddie boer Donovan Marx buite renne oor. Ander jaers moet Ventersdorp, gaan hopelik tot dit nou maar om die tweede optrede teen hom lei. Skote plek uitspook. Hy was soms vir die polisie wat reeds die oorhaastig op die baan, het wreedaards aangekeer het wat foute gemaak en is meermale Marx erg aangerand, gemartel deur sy Mercedes-spanhoofde en sy ore afgesny het. Niemand aangespreek. Tog het dié jong moet verwag dat Suid-Afrika Italianer gewys jeugdige voortas beleggingsbestemming ernvarendheid kan wel tot groot stig opgeneem kan word terwyl sukses lei waar die geleentheid iemand soos Mngxitama in die hom voordoen. parlement dien nie.

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Dink

JOU MENING Maak ruimte vir dié wat stadiger beweeg

Bret Hart Foto: Getty Images

Douglas Vandergraph, Fort Collins, Colorado, VSA Ons praat dikwels van gasvryheid as ’n vriendelike groet of ’n oop deur. Maar vir iemand wat sukkel om te loop, beteken ’n werklike verwelkoming soms iets eenvoudiger: ’n stoel naby die ingang, ’n duidelike paadjie of ’n mens wat bereid is om ’n oomblik langer te wag. In Maart 1992 het ek ’n beroerte gehad wat my linkerkant verlam het. Ek moes weer leer loop en my arm gebruik. Daardie ervaring het my geleer dat menswaardigheid nie afhang van hoe vinnig ’n mens kan beweeg nie. As Christen dink ek aan Jesus se ontmoeting met Bartimeus. Ander mense wou hê die blinde man moes stilbly, maar Jesus het stilgestaan en na hom geluister. Hy het nie namens die man besluit wat hy nodig het nie. Hy het gevra. ’n Oprit, veilige sypaadjie en toeganklike gebou vra behoorlike beplanning en soms geld. ’n Vriendelike houding kan nie ’n ontbrekende oprit vervang nie. Tog kan tegniese verbeterings ook koud voel as ons mense met gestremdhede behandel word asof hulle in die pad is. Vra voordat jy help. Luister wanneer iemand verduidelik wat moeilik is. Maak ruimte vir dié wat stadiger beweeg. SKRYF AAN:

lesers@diepapier.co.za. Briewe moet die skrywer se naam, adres en kontaknommer bevat. Die Papier publiseer nie briewe wat elders verskyn het nie.

Ek het ’n opskrif gelees van die boer in Noordwes wat tydens ’n plaasaanval gemartel is en sy ore afgesny is. Ek erken ruiterlik – ek is nie sterk genoeg om die berig self te lees nie. Maar wat ek wel is, is die donder in vir ’n regering wat weier om plaasaanvalle en plaasmoorde tot prioriteitsmisdade te verklaar. – Herman Toerien Kan iemand die konstitusionele hof weer nader om hul onbesonne beslissing om “Kill the Farmer, Kill the Boer” toe te laat, om te keer? – Vrystaatse Boervrou Ek is vir die nuusbrief geregistreer. Dit is heerlik om dit vroeg-vroeg per e-pos te ontvang en nuus te lees voordat Die Papier afgelewer word. Mag die koerant net van krag tot krag gaan. – Es, Johan-

Mag almal met meer begrip, respek optree

Ashley Graham Foto: Getty Images

Gee vroulike stoeier kans op loopplank André van Eck, Worcester Ek is al my lewe lank ’n aanhanger van stoei, en met die Victoria’s Secret-modeparade dink ek dit is tyd dat ’n professionele stoeier op die loopplank verskyn. Niemand sou beter daarby pas as Mariah May Mead, wat in die WWE as Blake Monroe bekend staan, nie. As ’n Suid-Afrikaner het Candice Swanepoel my trots gemaak, maar ek het gevoel dat Ashley Graham die mooiste gelyk het – dit, aangesien ek

vroulike skoonheid in alle vorms en groottes waardeer. Atlete en Olimpiese atlete het al voorheen verskyn, maar nog geen professionele Mead vroulike Foto: Getty Images stoeier nie. Ek sou dit graag as historikus en stoei-aanhanger wou sien gebeur. Bret Hart is my gunstelingstoeier van alle tye en hy verkies deesdae vrouestoei vanweë die hoë gehalte en tegniese vaardigheid – ’n sen-

Aletia Roets

Candice Swanepoel Foto:Taylor Hill/FilmMagic

timent waarmee ek volkome saamstem. Ek wil ’n beroep op Victoria’s Secret doen om Blake Monroe toe te laat om in 2027 aan die parade deel te neem. Haar temalied, “Glamour is Forever”, sou perfek pas – veral omdat sy bekend staan as “The Glamour” en dit ook haar stoeipersona is. Sy is ’n voormalige WWE NXT Women’s North American-kampioen en All Elite Wrestling vrouewêreldkampioen. Hopelik sien ons haar binnekort op die Victoria’s Secret-loopplank.

Marius Mans, Clarens Met verwysing na die nasionale luggehalte-indeks (LKI), wil ek graag die situasie in ons dorp onder die aandag bring. Hier in Clarens, die skilderagtige juweel van die Oos-Vrystaat, verstik inwoners en besoekers as gevolg van die digte stofwolk wat vanaf die dorp se grondpaaie opstyg. Daar is tans slegs een teerpad wat deur die dorp loop. Al die ander paaie is grondpaaie, wat ge-

nesburg (Registreer vir ons

gratis nuusbrief by: diepapier/ nuusbrief-inskrywing/)

Vanjaar is die 40ste herdenking van pres. Samora Machel van Mosambiek, se dood ná die val van sy vliegtuig in Suid-Afrika op ’n vlug van pres. Kenneth Kaunda se vakansieplaas in Zambië na Maputo in Mosambiek. – Wouter van Zijl In Rustenburg het ons al weke nie water nie. – Hulda Botha Pretoria steier sonder sein, water en krag: Baie van ons amptenare in ons munisipaliteite is nutteloos, moedswillig, lui en wil net salaris trek. Hulle is die probleem. – Annalien Barendrecht Ons soek net waarde vir ons swaar verdiende belastinggeld.

Clarens verstik deesdae in stof

reeld verspoel, aangesien geen behoorlike stormwaterstelsels of stormwaterpype bestaan nie.

062 533 2049

KORTLIKS (WHATSAPP EN SOSIALE MEDIA)

Ons land is leeg gesteel; alles het in duie gestort. Mense is moeg en opstande, soos in ander lande, is ons voorland. – Vrystater Govan Whittles is ’n baie goeie aanbieder. Dis altyd baie goeie programme wat hy aanbied. – Ann van Zyl Boer Soek ’n Vrou het vervelig geraak. Ek het nie die laaste episodes van die vorige reeks gevolg nie – het genoeg van dié sirkus gehad. – Marie van der Merwe Ek is bly Kate Roothman is die

Met die vinnige groei in inwoners, word die paaie al hoe swaarder belas.

nuwe aanbieder van Boer Soek ’n Vrou. Sy moet net pasop – Mieke Malan is terug in Binnelanders en gaan Uys by haar afvry. – Schamtelle Marais Baie geluk, Kate, maar kom asseblief terug Binnelanders toe – Uys wag vir jou. – Charlotte Smit Mense wat nie kan onderskei tussen ﬁktiewe karakters en die akteurs wat die rolle vertolk nie, behoort nie toegelaat word om te stem nie. – Riaan Strauss Dis asof al die sepieskrywers daaruit genot put om ongelukkigheid uit te beeld. Kry hulle seer as mense gelukkig is? – Michelle L Behardien Almal in Suidooster is goeie akteurs. Niemand op aarde is ’n engel nie; die kykers is soms die “onskuldigste mense”. – Vanessa Adams-February

Lucia Poolman se onlangse Dink-voorblad, “Dankie dat jy gehelp het”, het betrekking. Wat ’n besonder mooi en hartroerende verhaal! Lucia, jy het op ’n treﬀende en gevoelvolle manier ’n situasie, wat ons almal tot nadenke behoort te stem, beskryf. Dit herinner ons daaraan dat ’n klein gebaar van vriendelikheid, geduld en begrip ’n ongelooﬂike groot verskil in iemand anders se lewe kan maak. In ’n wêreld waar mense dikwels so vinnig is om te oordeel, herinner jou artikel ons daaraan dat ons nooit werklik weet watter omstandighede of uitdagings iemand anders in die gesig staar nie. Jou besondere skryfstyl, met die perfekte balans tussen humor, deernis en ’n dieper lewensles, maak hierdie artikel werklik spesiaal. Mag ons almal leer om met meer begrip, respek en omgee teenoor ons medemens op te tree. (Lees die artikel op www. diepapier.co.za) Gedurende naweke en nasionale feeste bars die dorp letterlik uit sy nate weens die duisende toeriste wat die geleenthede hier bywoon. Die stofvlakke raak nou ’n wesenlike gesondheidsrisiko. Ons wil graag weet wie ons kan help om hierdie luggehalte wetenskaplik te meet. Ons het harde data nodig om die nodige druk op die munisipaliteit te plaas sodat die belangrikste verbindingspaaie in die dorp geteer kan word.

Die Papier se Malcolm Marx-voorblad was ’n hoogtepunt. Puik foto en opskrif. – Fanie, Moot Die rugbytalent word in enkele unies gekonsentreer, sodat die Bulls, Sharks en Stormers se spanne te veel kompetisies het. Die arme Leeus, Griekwas, Vrystaat en Pumas moet aan die agterste speen suig. So gaan die geldbaronne ons rugby doodmaak. – Marius, Randburg Jaareind-Boktoere het die bynaam “uitdeel”-toere gekry. Dit is wanneer Springbok-kleure aan spelers gegee word wat dit anders nie sou verwerf het nie. Ironies hoeveel van hulle ná die jaareindtoer verdwyn. – Hein Combrinck (Tong in die kies), Pretoria

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Dink

PROFIEL

Links: Cox, Aniston en Perry in ’n toneel in Friends. In die middel onder: Perry in 1985. Foto: Getty Images

David Schwimmer, Jennifer Aniston, Courteney Cox, Matthew Perry, Lisa Kudrow en Matt LeBlanc. Foto: Getty Images

BRONNE Netﬂix (Tudum); Netﬂix Media Center; Variety; The Guardian; TIME; The Telegraph; Decider; TheWrap; People; Los Angeles Times; ABC News; Good Morning America; NBC (TODAY); Deadline; ITV Press Centre; TVmaze.

Die een met Matthew

‘Y

ou have to stop the Q-tip when there’s resistance.” September 1995. ’n TV-gehoor skater van die lag. Matthew Perry se Chandler Bing in die situasiekomedie Friends het pas met kenmerkende sarkasme gereageer op ’n onnosele uitlating deur Matt LeBlanc se Joey Tribbiani. Friends is in sy tweede seisoen en ’n wegholtreﬀer. Die ses hoofspelers – Perry, Lisa Kudrow, Jennifer Aniston, David Schwimmer, Courteney Cox en LeBlanc – word huishoudelike name, met Perry as een van die mees herkenbare gesigte op televisie. Maar agter daardie glimlag

op kamera oor haar broer praat. Die gehoor word gelei van Perry se opkoms as grapkas tot akteur en die wêreldwye roem. Robertson se doel is duidelik: Hierdie is nie ’n Friends-dokumentêr nie. Dit is ’n biograﬁe van die mens binne die roem, en roem is slegs die agtergrond. Die dokumentêr se krag lê in Mia se vertellings. Robertson sê Mia se herinneringe, foto’s en video’s het Perry “teenwoordig” laat voel. Volgens haar is die einde van die reeks saam met Mia gevorm, volgens hoe Matthew sou wou hê dit moet eindig. Mia sê sy wou hê kykers moet verstaan dat Matthew ’n “pragtige hart en ’n vrygewige gees” gehad het en nie net Chandler Bing of ’n verslaafde was

het ’n stryd gewoed wat lank voor Friends begin het en uiteindelik op 28 Oktober 2023 tot die dood van Perry, toe 54 jaar oud, sou lei. The One About Matthew Perry, ’n Netﬂix-dokumentêr wat op 27 Oktober vanjaar uitgereik is, poog om daardie mens te wys: nie die ster nie, nie die karakter nie, maar die man wat agter albei staan. Die titel self is ’n duidelike knipoog na Friends se manier om episodes titels te gee wat begin met “The One Where . . .” Geregisseer deur die Emmybekroonde Mary Robertson word die verhaal vertel deur die mense wat Perry die beste geken het – veral sy suster Mia Perry Bowick, ’n psigoterapeut wat vir die eerste keer

REAKSIE

WAAROOR GAAN DIT? The One About Matthew Perry is ’n dokumentêre reeks van drie episodes wat op 27 Oktober op Netﬂix uitgereik is. Netﬂix beskryf dit as ’n “rou” en “intieme” uitbeelding van Perry. Die episodes: Deel I (58 minute): Perry se opkoms van grapkas tot aspirerende akteur en sy deurbraak as Chandler Bing. Deel II (61 minute): Perry se stryd teen verslawing. Dit dek sy herhaalde rehabilitasie en terugvalle, en hoe dit sy loopbaan en verhoudings geraak het. Deel III (62 minute): Perry hoop ’n belowende nuwe medikasie sal hom help herstel, maar die poging lei uiteindelik tot ’n dodelike tragedie. Die episode dek die laaste periode van sy lewe, insluitend die Friends-hereniging in 2021 en sy memoires Friends, Lovers, and the Big Terrible Thing (2022). Perry sterf op 28 Oktober 2023 in die ouderdom van 54 jaar. In die lykskouing is bevind dat hy gesterf het aan die akute uitwerkings van ketamien. Die dokumentêr volg die federale ondersoek na die mense wat die dwelm voorsien en toegedien het.

Die dokumentêr het oorwegend positiewe resensies ontvang. • The Guardian noem dit “intiem” en “deurdag” en loof die gehalte van die onderhoude met Mia Perry en vriende. Die hoofbeswaar is dat die byna drie uur se looptyd ietwat verminder kon word. • Variety beskryf dit as “verpletterend hartseer”, maar merk op dat dit min nuwe feite bied en dat daar te min aandag aan Perry se dood en die regsaak gegee word. • TIME loof die dokumentêr omdat dit ’n simplistiese “roem en verslawing”-vertelling weerstaan en Perry se aktivisme oor verslawing beklemtoon. • Decider beskou die reeks as onvolledig weens die afwesigheid van sleutelﬁgure soos die Friends-akteurs. Die algemeenste kritiek is die beperkte toegang: die Friends-medeakteurs het nie nuwe onderhoude bygedra nie, en die reeks fokus sterk op reeds openbare materiaal.

WIE VERSKYN Die reeks is gebou rondom getuienis van mense wat Perry persoonlik geken het: Mia Perry Bowick: Perry se jonger suster, vriende en kollegas, asook argiefmateriaal van Perry. Perry se vyf Friends-medeakteurs, sy ouers, stiefouers en Friends se skeppers verskyn nie. Die Friends-medeakteurs verskyn net in argiefmateriaal.

nie. In ’n ABC News-onderhoud sê sy: “Hy was my spesiale mens, en ek was sy spesiale mens.” Daardie eenvoudige, hartverskeurende stelling is die kern van wat Robertson se reeks probeer bereik. Die reeks eindig met ’n bespreking van Perry se gunstelinglied, “Rainbow Connection”. Dit is ’n gepaste keuse: ’n lied oor hoop oor die geloof dat daar iets anders, iets beters, net aan die ander kant wag. Vir Matthew was daardie iets anders altyd net buite bereik. The One About Matthew Perry wys ons die mense wat dit altyd net buite bereik gesoek het en laat ons met die hartseer wete dat hy, ondanks alles, nooit opgehou hoop het nie.

Matthew Perry in 1999. Foto: Getty Images

‘FRIENDS’ NOU PROBLEMATIES Hoewel Friends deur miljoene gelief bly, het moderne kritici die reeks herbeoordeel en herhalende kwessies van rassisme, homofobie, diskriminasie teen gewigsprobleme en seksisme uitgewys. Die voorste kritiek is die bykans totale afwesigheid van karakters van ander rasse. Manhattan word as oorwegend wit uitgebeeld, ondanks New York se werklike diversiteit. Marta Kauﬀman, medeskepper van die reeks het in 2022 erken dat die reeks “nie genoeg swart verteenwoordiging gehad het nie” en dat sy deel was van “sistemiese rassisme in ons bedryf”. Ten opsigte van homofobie word Chandler se moontlike homoseksualiteit herhaaldelik as ’n grap gebruik, en Ross se beswaar teen ’n manlike baba-oppasser word as homofobies beskou. Chandler se ouer, gespeel deur Kathleen Turner, word nou as ’n transgender-vrou beskou, maar die reeks het manlike voornaamwoorde gebruik. Kauﬀman het dit “ ’n fout” genoem. Turner self het gesê sy sou die rol nie weer neem nie.

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Dink

AKTUEEL

Foto: Adobe Stock

Ilse Salzwedel ilse.salzwedel@diepapier.co.za Meer as drie jaar nadat die departement van gesondheid gewysigde regulasies oor voedsel-etikette gepubliseer het én openbare terugvoering daaroor gekry het, is daar steeds g’n teken van die nuwe wet nie. Dít nadat die departement van gesondheid glo deur die 179 openbare voorleggings (met meer as 6 000 bladsye se kommentaar) gewerk het en sekere wysigings aangebring het. Wat presies dié veranderings behels, weet nog net die departement en die Nasionale Ontwikkelings- en Arbeidsraad (Nedlac). Belangegroepe soos die Healthy Living Alliance (Heala) dring nou daarop aan dat die departement van gesondheid die gewysigde wetsontwerp teen 10 Desember vanjaar vir openbare kommentaar moet publiseer. Heala en Section27, albei burgerlike organisasies, is onder diegene wat bekommerd is oor die rol wat ’n taakspan van Nedlac se Kamer vir Handel en Nywerheid in die proses speel. Dié taakspan wil eers die wysigings bestudeer voordat dit vir openbare kommentaar gepubliseer word. Heala stel dit onomwonde in die mediaverklaring oor die 10 Desember-sperdatum. “Groeiende bewyse dui daarop dat kommersiële voedsel-belangegroepe institusionele onderhandelingsraamwerke by Nedlac as wapen gebruik het om die beleid in ’n siklus van eindelose vertraging vas te vang.” Nedlac is in 1995 gestig as ’n platform vir dialoog en onder-

Kos-etikette: Hoekom jy moet weet wat jy eet handeling oor die ekonomie, arbeidskwessies en kwessies van maatskaplike geregtigheid. Die regering, vakbonde, besigheidsorganisasies en burgerlike organisasies moet hier saam besin oor belangrike kwessies en beleid. Maar burgerregte- en gemeenskapsorganisasies word eﬀektief uitgesluit van betekenisvolle deelname aan besprekings oor gebiede soos handel, nywerheid, arbeid en openbare ﬁnansies, sê Nzama Mbalati, uitvoerende hoof van Heala. “Selfs wanneer besluite hieroor ’n direkte en diepgaande impak op gemeenskappe en openbare gesondheid het.” HOEKOM IS ETIKETTE BELANGRIK? In Suid-Afrika is duidelike etikette verpligtend vir die meeste voorafverpakte kosse. Dit word gereguleer deur die Wet op Voedselprodukte, Skoonheidsmiddels en Ontsmettingsmiddels (Wet 54 van 1972) en Regulasie 146 (R146), wat in 2010 in werking getree het. Die departement van gesondheid hou toesig oor die toepassing daarvan. Aktiviste en kenners vra al jare dat kos-etikette vereenvoudig moet word, en nie in klein skrif iewers agterop ŉ produk weggesteek word nie. Die departement van gesondheid het self in 2014 voorgestel dat regulasies vir kos-etikette

MÉÉR AS ETIKETTE NODIG Koen sê armoede bly ’n groot struikelblok. “Verbruikers kan verstaan dat ’n produk minder gesond is, maar dit steeds aankoop omdat gesonder alternatiewe te duur of nie beskikbaar is nie.” Mbalati sê armoede veroorsaak dat baie Suid-Afrikaners daagliks “moeilike keuses maak om kos op die tafel te sit”. Dis volgens hom ook ’n “realiteit” dat baie kosprodukte verwerk of selfs oor-verwerk is.

“

Etikette kan geld spaar én lewens red.

– Nzama Mbalati, uitvoerende hoof van Heala burgerregte- en gemeenskapsorganisasies.

moet verander. Niks het egter daarvan gekom nie. In April 2023 het die departement uiteindelik gewysigde regulasies oor voedsel-etikette gepubliseer. Dit staan bekend as Regulations Relating to the Labelling and Advertising of Foodstuﬀs (R3337). Een van die belangrikste wysigings is verpligte, maklik leesbare waarskuwingsdriehoeke op die voorkant van die verpakking van

“Dit alles maak dit selfs belangriker dat verbruikers duidelike, toeganklike inligting het oor die voedingsinhoud van produkte.” Koen waarsku dat etikette alleen nie die NOS-krisis sal oplos nie. Volgens haar moet dit deel wees van ’n breër strategie, met verbeterde toegang tot bekostigbare kos en beter voedingsopvoeding. Die bemarking van ongesonde kos aan kinders behoort beslis ook aandag te kry, sê sy. ultra-verwerkte voedselsoorte, wat hoog is in suiker, sout, versadigde vet en kunsmatige versoeters. Daar is ook streng beperkings op die bemarking van gemorskos aan kinders. SÓ KAN NUWE WET HELP Dr. Nelene Koen, ’n senior lektor van die afdeling menslike voeding aan die Universiteit Stellenbosch, sê ook die vertragings met die nuwe wet is “kommerwekkend”. Veral teen die agtergrond van Suid-Afrika se “groot las van dieetverwante, nie-oordraagbare siektes (NOS) soos vetsug, tipe-2 diabetes en kardiovaskulêre siektes”. Volgens Koen kan “duidelike en opvallende” waarskuwings oor hoë vlakke van suiker, sout en versadigde vette baie hiermee help. “Verbruikers het nie

noodwendig die tyd, kennis of syfervaardigheid om ingewikkelde voedingsinligting te interpreteer nie.” Koen sê internasionale navorsing (uit onder meer Chili en Mexiko) wys dat beter ingeligte verbruikers ontmoedig word om sulke produkte te koop. Volgens Suid-Afrikaanse navorsing kan dit selfs mense met beperkte geletterdheid help om beter koskeuses te maak, aldus Koen. Waarskuwingsetikette hou egter volgens haar nóg ’n potensiële voordeel in. “Dit kan vervaardigers aanspoor om produkte te herformuleer en suiker, sout en versadigde vette te verminder, wat voedingsgehalte vir almal sal verbeter.” Mbalati stem saam. “Maatreëls soos die Gesondheidsbevorderingsheﬃng (Health Promotion Levy), of suikerbelasting, het byvoorbeeld bygedra tot die herformulering van produkte, met vervaardigers wat die hoeveelheid suiker in sommige van hul produkte verminder het.” Mbalati wys ook op ’n toename in dieetverwante siektes. “Tipe-2 diabetes is nou die grootste oorsaak van sterftes onder Suid-Afrikaners is – selfs meer as tuberkulose.” Hy sê Heala se navorsing onder gewone Suid-Afrikaners toon dat baie mense omsien na siek familielede, en dat eenvoudiger etikette dit vir hulle makliker sal maak om gesonder kos te koop. “Etikette kan geld spaar én lewens red.” Onderteken Heala se petisie by https://awethu. amandla.mobi/petitions/ don-t-delay-strongwarning-label-regulations

Dink

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

MENSE

Afrikanerbond skop Agoa-bal na DA, VF+ Illustrasie: Adobe Stock

Ons praat ook regte egte Latyn

ot dusver jaar gelede in AfriPatria- (“vir die vaderland”) het ons ka ontstaan en tot medalje kon van 1974 tot 2003 gesels oor 110 000 jaar gelede aan weermaglede van enige verafrigeleef het. Homo rang toegeken word. kaansde erectus is op sy Ons het almal ’n sekere stawoorde wat van beurt voorafgegaan tus “stand” of “posisie” in die Latyn afgelei is, maar deur Australopithgemeenskap en klou soms vandag gaan dit oor icus africanus, vas aan die status quo, die werklike Latynse “die suidelike aap “situasie of toestand soos dit woorde en frases wat van Afrika”, wat is”, as verandering dreig. Willem Botha ons daagliks gebruik. die gebied van die Protestante, uit Latyn Dié van ons wat nie Latyn huidige Suid-Afrika bewoon protestari, “om te protesteer”, ken nie, kan gewoonlik uit die het. Australo kom van die het op 25 Oktober die Reforkonteks aflei wat die Latynse Latyn australis wat “suidelike” masie, uit Latyn reformatio woorde beteken, maar nie beteken; -pithecus is afgelei (“hervorming”) gevier. Proaltyd nie – daarom kyk ons van die Grieks pithekos “aap” testante glo sedert die Reforvandag na die Latyn wat in en africanus is Latyn en betemasie in die sestiende alledaagse gebruik kan voorken “van Afrika”. Ons is eeu in die vyf solas, kom. al ’n rukkie hier . . . nl. sola gratia (“slegs Danksy Latyn leef ons in of is ons? Terra deur genade”), sola die jaar 2026 Anno Domini, Australis, “die fide (“slegs deur “die jaar van ons Here”, “ná Suiderland”, geloof”), sola Christus (nC)” of AD, soos die is die oorScriptura Engelse sê. Indien ’n presiese spronklike (“slegs deur datum nie ’n sine qua non Latynse naam die Skrif”), sola (“iets waarsonder ons nie kan van die vasteChristo (“slegs deur nie”) is nie, sê ons dit is circa land van Doer Christus”) en sola glo“omstreeks” of “rondom” ’n Onder – ver van ONS PRAAT ria deo (“slegs tot sekere datum. Circa 1075 tot die tradisionele eer van God”). 1220 nC word aangedui as die Westerse wêreld. ALMAL LATYN Ons regsterme opkoms en vestiging van die Ons vorige ambassadeur in is as ’t ware gelardeer (Latyn Mapungubwe-koninkryk in die VSA is as persona non gralardum, “spek”) of deurspek Limpopo. ta of “ ’n onwelkome persoon” van Latyn. Daaroor volgende Ons behoort almal aan die verklaar en moes terugkeer week DV (deo volente) meer. sogenaamde “wyse” of “denna terra cognita, sy “bekende Regstudente, deesdae sine linkende” spesie van menswees, gebied” of “land”. Nadat hy gua Latina, kan dit nuttig vind. nl. homo sapiens, wat in Afrika aan die incerta aqua of “on• Dr. Botha is ’n onderwys-, ontstaan het en homo erectus, stuimige waters” ontsnap het, woordeboek- en radioman “die regop mens” opgevolg was hy darem weer op terra met ’n honneursgraad in het – ’n uitgestorwe menslike firma (“vaste grond”) in sy Latyn en ’n kwalifikasie as spesie wat circa twee miljoen patria of “vaderland”. Die Pro mediator.

Met Suid-Afrika se verwydering uit Agoa, doen die Afrikanerbond ’n beroep op die DA en VF Plus om buitelandse beleid na die RNE se geskilbeslegtingsmeganisme te verwys. Dit is in ’n ope brief, deur sy voorsitter, Dries Wiese. Hier volg ’n uittreksel. Ons skryf as bekommerde Suid-Afrikaners en rig hierdie brief aan u as twee van die belangrikste vennote in die regering van nasionale eenheid (RNE), naas die ANC. Suid-Afrika is sedert 2000 die grootste begunstigde van Agoa en is verantwoordelik vir ongeveer die helfte van alle uitvoere na die VSA onder die program. Ons sitrusboere, wynmakers, motorvervaardigers en verwerkers gaan dit dadelik voel – uitvoerders kan bykomende tariewe bo-op die tariewe wat reeds geld, in die gesig staar. Beramings van die werksgeleenthede wat direk en indirek blootgestel is, loop in die honderdduisende. Hierdie skade sal veral in plattelandse gemeenskappe en dorpe gevoel word, wat reeds onder druk is. Die ANC het tot op hede buitelandse sake as sy eksklusiewe domein behandel, asof die verkiesing van 2024 en die vorming van die RNE niks verander het nie. Die departement van internasionale betrekkinge en samewerking, onder minister Ronald Lamola, dra ’n besondere verantwoordelikheid hiervoor. Waar vernuf, kundigheid en geduldige stille diplomasie nodig was, het ons ’n lomp en onbeholpe benadering gesien en ’n onvermoë om die tekens en waarskuwings betyds raak te lees en gepas daarop te reageer.

ONS DOEN ’N BEROEP: 1. Om die kwessie van buitelandse beleid – spesiﬁek Agoa en betrekkinge met die VSA – dringend en formeel na die RNE se geskilbeslegtingsmeganisme te verwys. 2. Daarop aan te dring dat die RNE-vennote binne die volgende twee weke byeenkom om die saak te bespreek, met die doel om voor 1 Januarie 2027 ’n gesamentlike standpunt en aksieplan te bereik. 3. Voor te stel dat ’n veelpartytaakspan saamgestel word om onderhandelings met Washington te ondersteun, met die betrokke ministers van internasionale betrekkinge, handel sowel as landbou, en met insette van georganiseerde landbou, die sakesektor en arbeid. 4. Te verseker dat die oorblywende tyd gebruik word om elke diplomatieke kanaal te benut om die besluit te probeer beïnvloed, ’n oorgangsreëling te probeer beding, of ’n bilaterale handelsooreenkoms te bespoedig. 5. Aan te dring op ’n konkrete plan van ondersteuning vir die geraakte sektore en werkers. • Die brief is gerig aan Geordin Hill-Lewis, die DA-leier, en dr. Corné Mulder, die leier van die VF Plus. Afskrifte is aan die Kantoor van die President, Roelf Meyer, Suid-Afrika se ambassadeur in die VSA en L. Brent Bozell III, die VSA-ambassadeur in Suid-Afrika, gerig.

Kunsmatige intelligensie herinner aandié toring Zander van der Westhuizen In ’n onderhoud met Steven Bartlett vertel Karen Hao dat die hipotese agter kunsmatige intelligensie (KI) by die meeste van die bekendes in dié bedryf op ’n aanvegbare wetenskaplike aanname berus. Dit is die reduksionistiese wetenskaplike aanname dat die menslike brein eenvoudig ’n statistiese enjin is. Baie neurowetenskaplikes is krities oor hierdie oorvereenvoudigde vertrekpunt dat iets so kompleks soos menslike intelligensie gereduseer kan word tot bloot ’n wiskundige en analitiese raamwerk, wat gerekenariseer kan word. Hao is ’n bekroonde joernalis, bekend vir haar ondersoekende werk in tegnologie – en veral

oor die impak, etiek en magsdinamiek in kunsmatige intelligensie. Sy het nie net werk gedoen vir The Wall Street Journal nie, maar ook vir verskeie ander groot mediamaatskappye soos die BBC. Sy is deﬁnitief iemand wat klink of sy weet waarvan sy praat. Sy verwys byvoorbeeld na Ilya Sutskever wat op ’n konferensie ’n graﬁek gebruik om die verband tussen breingrootte en intelligensie aan te toon. Hy vergelyk daarin die breine van verskillende spesies. Hy sê basies hoe groter die brein, hoe meer intelligent die spesie. En daarom die argument dat as jy KI groter kan maak as die slimste menslike brein, sal KI meer intelligent as die mens word. En volgens Hao is dit die dryfveer agter die bou van meer

IN DIE OOMBLIK en meer datasentrums en groter en beter rekenaargedrewe intelligensie. Dit is hoekom daar dikwels gesê word: Die probleem is nie kunsmatige intelligensie per se nie. Die probleem is die mense wat beheer het oor die ontwikkeling van kunsmatige intelligensie. Dit herinner my aan ’n sekere verhaal aan die begin van die

Bybel oor ’n toring, mense wat deur ’n godkompleks gedryf word en die oeroue probleem van die mens – hubris. Enige goeie teoloog sal vir jou die verband tussen die verhaal van Babel en Pinkster kan trek – ’n lyn deur die Bybel wat beweeg van verdeeldheid en selfverheﬃng na eenheid, herstel en die herontdekking van menslike identiteit in die hand van die enigste Skepper. Want die gevolge van mense met godkomplekse was nog nooit goed vir die wêreld nie. En is dit nie eintlik die belangrikste vraag nie: Kan die mens uiteindelik iets skep wat die mens self oortref? Kan ons verder skep as God? En dít terwyl ons nog nie eens die menslike brein ten volle verstaan nie. Ons is so ongelooﬂik geskep

dat ons nog nie eens die volle diepte en kompleksiteit van ons eie breine kan begryp nie. Ek vra nou die aand op lug in my radioprogram watter Bybelvers op die oomblik vir die luisteraars iets beteken en hoekom. Soos die boodskappe oor die WhatsApp-lyn inkom, raak ek net weer bewus van ons almal se menslikheid – die elke-dag-worstel met die lewe wat ons aan mekaar verbind. “Want U het my op ’n wonderbaarlike wyse geskep,” kom die woorde van Psalm 139 deur. “Dit dra my, want as ek begin twyfel in wie ek is, as dinge moeilik begin raak, dan herinner ek my daaraan dat ek onvervangbaar deur God geskep is.” • Van der Westhuizen is ’n predikant, radio-omroeper, skrywer en musikant van Pretoria.

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

Dink

AKTUEEL

Lank gelede was inkopies soos ’n verkwikking Ellen Hancke Die lywige, volronde, vlesige stuk pluimvee het bo die verpiepte, kwartelgrootte hoenders neﬀens hulle uitgetroon. Maar toe herinner ek my dat Koeloe se kind mos vol soutwater gespuit word en dat Kersfees darem nog net te ver is. Daar was ’n tyd . . . lank lank gelede . . . toe inkopies doen vir my soos ’n verkwikking in ’n spa gevoel het – weg van my orrelpypie-kleinspan, onder sagte, meesleurende musiek en ’n verfrissende koeligheid wat ’n mens omgewe, was dit heiliglekker in ons plaaslike supermark. Intussen het so ’n uitstappie eﬀens gemorfeer in ’n gigantiese

ontbering! My maag begin al pyn as ek tussen mankbenige waentjies ’n gangbare pakwa soek – nie een van daardie monsters waarin ek al drie my telgies én my inkopies kon laai nie. Nee, die een effe groter as ’n mandjie. Gewapen met my lysie, begin ek by die absolute noodsaaklikstes – water, melk, koffie, tee, suiker en versoeters. Ses brode. Aanmaakkoeldrank. Daarop kan ek minstens drie dae oorleef. Ek dog egter ’n slang pik my toe ek my gunstelingkoffie uit die rak neem. R249 . . . ek kan sweer dit was twee maande gelede onder R200 . . . Ek proe die suiwer Cichorium intybus se wit penwortel in die blik langs my gunsteling. So lief is ek nie vir groente nie en ek laai my koffie. Nou woerts ek na die toilet-

ware – tandepasta, lyfseep ondersoekend inspekteer. ’n en toiletpapier. Hier moet ek Man en vrou langs my is in ’n vasbyt, want as uit die braaiplek hetige relletjie betrokke. Hy wil en single ply doen dit nie vir my sy braaitjoppies hê en nie. Ek besluit pasta, rys, sy sê hulle kan vyf dae lensies en koring is se vleis vir daardie tien goeie geregrekkers. brandsieke KarootjopDan ’n paar pakpies koop! kies soppoeier Sy grawe by die om die stysel varkrepies, en die vleisdie kerriewors vliesies te laat en gaan draai – nes trou. Daarna is ek – by die hoender. dit ek en die reeds Met ’n uitroep na die gesiene vleistoonbank. jimmele, skuur sy verWYD & SYD by my na die doodsdal Ek ondersteun nie meer die slaghuise nie. Hulle van skroupienk polonie en rooimaak eintlik lankal nie meer worsies. Ek hou haar dop toe sy voorsiening vir pensioentrekin ferme tred na die blikkieskos kers en diegene met anoreksiese stap. beursies nie. Ek doen eers weer Skielik onthou ek van Oom ’n waarnemingsronde – begin Harry se viskoekies in ons die kleiner verpakte maalvleis universiteitskoshuis. Ek los die

Vogelstruis en voolstruis tot ons volstruis

Al die toekennings raak net te veel die jaarlikse toekenningsaand ’n hoogtepunt. Joernaliste uit elke uithoek Die erkenningsaande by skole van die land het reeds begin. Ouers sal kry hier ’n miweet dit is lang aande en baie nuut of twee in handeklap. Maar alles is die die kalklig. Welvermoeite werd, want jou kind diend ook, want hul is dalk vereer vir akademie, uitstekende werk sport of kultuur. By sommige gaan dikwels ongeskole is dit selfs ’n geleentheid siens verby. om vir almal iets in die hand Pryse vir joernaliste te gee. wat op die groter verNiemand sal ’n kind ’n sertiﬁkaat of twee wil ontsê nie. En hoog speel, kry eﬀens meer aandag, maar ek sommige leerders is so veelkry die indruk dat die sydig én knap dat ’n mens net media self minder geneë verstom staan. Die erkenning is om publisiteit aan wenaan kinders is belangrik en ners te gee wat nie uit eie dien as aansporing. Niks fout kraal kom nie. daarmee nie. Borge hoop In die breër samelewing natuurlik op maksihet allerlei erkenmum publisiteit, want ningsvorme egter so hulle belê goeie geld in endemies geword die beoordeling dat ek net kop van inskrywings skud. Elke en die onverkunstemydelike fees lewer glansgeleenthede. byvoorbeeld ’n Een so ’n borg is hele rits nuwe Vodacom, wat seker “bekronings” oor haas onbeperkte op. Dit klink of elke akteur of regisseur al RAAKVAT geld beskik. Sedert bekroon is. Dan is daar ook die 2003 word ’n joernalis van die jaar aangewys, ’n prys wat elke letterkundige pryse. Telkens joernalis graag sal wil ontvang. word in die pers verwys na die Die Vodacom-kompetisie is “bekroonde” so en so. egter veel meer divers. StreekSo is dit ook in die wye wenners word in dieselfde 12 wêreld van media. Vra jy vir kategorieë aangewys, insluiGoogle hoeveel mediapryse tend ondersoekende joernalisdaar deesdae in Suid-Afrika tiek, sport, politiek, fotograwe is, skud hy sy kop. Maar met en volhoubaarheid. Al die ’n bietjie aanmoediging word streekwenners gaan outo’n lang lys van pryse opgediep. maties deur na die nasionale Dit sluit deesdae noodwendig ’n hele klomp pryse in wat ver- eindronde waar hulle om die nasionale titel meeding. band hou met sosiale media. En dit is net een van ’n hele Ek laat dit daar en fokus hier aantal kompetisies! op nuusmedia. Niemand wil die landVir die gemeenskapspers is

vrou in haar verdriet verlate en yl my na die vrieskaste met die oes uit die see. Julle, en dit is toe dat ek my asmapompie moet uithaal . . . gewone stokvisﬁlette kos soveel as ’n diepseevisvanguitstappie! Die snoek moet vergulde tandjies hê, want dit kos byna net soveel as die koningklipvis, wat ten minste met ’n half-adellike naam kan spog. Ek stap stadig na die uitgang, sien die Lotto-toonbank en net daar koop ek ’n R10-kaartjie met die afslag wat ek op my waspoeier gekry het. My gewete pla my so eﬀentjies. Soms kies die noodlot tog sy “lucky customers”. Wie weet, ek het mos nie eintlik vir die kaartjie betaal nie . . . • Hancke is ’n vryskutskrywer in die Oos-Kaap.

megale” (‘groot mossie’) vir dié voël gebruik. Daar lê ’n heerlike ironie in die feit dat die grootste lewende voël met ’n mossie As ’n mens vir kinders vra wat vergelyk word! hul gunstelingdiere is, hoor jy Die kameelgedeelte is darem gewoonlik van leeus, olifante, nie heeltemal lukraak nie, veral kameelperde en tiers. nie as jy die volstruis se indrukMy jongste se lysie is altyd wekkende grootte, lang nek en ietwat ongewoon: haaie, eendkenmerkende bene voor jou sien bekdiere en volstruise. Veral nie. Hierdie antieke beeld leef daardie reusevoël op lang bene voort in sy wetenskaphet sy kleuterverbeelding like naam. “Struthio” is aangegryp. die Latynse benaming Dit is nie moeilik vir die volstruis, afkomom te verstaan stig uit Grieks, waarom nie. Die terwyl “camelus” volstruis kan die Latyn vir dalk nie vlieg “kameel” is. nie, maar beweeg Die volstruis dra blitsvinnig. Engels vandag steeds ’n kameel praat van “ﬂightin sy naam rond, sonder less birds”. Afrikaans boggel of twee op sy TAALSMID ’n se beskrywende term rug. is “loopvoëls”. Voëls met min tot Ons Afrikaanse benaming het geen vliegvermoë, maar blitsook ’n interessante geskiedenis. vinnige bene. Die volstruis se Nederlands gebruik “struiswetenskaplike naam is “Struthio vogel” en soms “vogelstruis”. camelus”. Maar wat op aarde Die woord “struis” (uit Latyn) soek ’n kameel in die naam van beteken reeds “volstruis”, dus ’n ’n voël? Die spoor loop terug “volstruisvoël”. Die Afrikaanse na die antieke Grieke. Hulle vorm “voolstruis” is reeds in het die volstruis onder meer 1880 opgeteken en het metter“strouthokamelos” genoem. tyd ontwikkel tot ons bekende Dié mondvol is saamgestel uit “volstruis”. Vir ’n voël wat nie “strouthos” (‘mossie’ of ‘klein kan vlieg nie, het dié “mossievoël’) en “kamelos” (‘kameel’), kameel” ’n indrukwekkende dus ’n “kameelmossie”, óf “’n woordreis agter die rug! mossie so groot soos ’n kameel”! • Van Helden is VivA se taaladDie Grieke het ook “strouthos viseur. Maureen van Helden

Johannes Froneman

bouskrywer, ﬁnansiële Foto: joernalis of Adobe rugbyStock skrywer van die jaar sy of haar prys ontsê nie. Maar dit is net oorweldigend — behalwe vir die wenners. Kan ek dit weer sê? Al die pryse is net te veel. Dit verminder die waarde daarvan en maak die publiek prysvoos. Is daar ’n oplossing? Ek glo nie so nie, maar organisasies wat pryse uitdeel, moet maar genoeë neem met die feit dat die pryse beperkte nuuswaarde het. Vier dit dus in enger kring en koop vir wenners ’n roomys. Gee hulle die eer wat hulle verdien. Maar weet dat al die baie bekronings verminderde waarde het. • Froneman het in graad 7 ’n sertiﬁkaat vir kuns ontvang en woon op Kleinmond.

DINK

Vrydag 6 November tot Donderdag 12 November 2026

SPELETJIES FOTOBLOKRAAI 36

L E I D R A D E V I R K R I P T I E S E BLOKRAAI 36: DWARS: 7. Kranse vir ’n graf in die begraafplaas (13) 8. Waar water uit die grond opborrel (4) 9. Uitstroming, uitvloeiing of uitstraling (8) 10. Dé, bêre die perd waarop jy gery het se saal (6) 11. Askies, sulke bewegings word nie hier geduld nie (6) 13. Breek vir hom ’n klein spies by ’n saline (6) 15. Dit word beskou as ’n baie goeie whiskey (6) 16. ’n Strateeg beman die laaste linie (8) 18. Uit sy bek sal gesaghebbende inligting kom (4) 19. Volgens die riglyne van die boukuns (13)

AF: 1. Soliste wat halﬂuid en kla (13) 2. Jy sal van hulle ’n donasie of bloed kry (8) 3. Ek moet vir stertsterre soek wanneer ek kom eet (6) 4. Lorrie met ’n vulletjie op sy rug (6) 5. Hebreeuse Bybelse profeet deur ’n groot vis ingesluk (4) 6. Ewe vaardig met die linkeren regterhand (12) 12. Swart kaart wat jou met die voet in die maag kan tref! (8) 14. Dis ’n gisstof in elke mensie se liggaam (6) 15. Vang ’n middagslapie op die stasie (6) 17. Verlaat die saal by die uitgang (4)

OPLOSSINGS VIR 30 OKTOBER 2026

L E I D R A D E

FOTOBLOKRAAI 35

S U D O K U 36

V I R E N G E L S E

ANTWOORDE BLOKRAAI 35:

BLOKRAAI 36: ACROSS: 7. People who receive assets from a trust (13) 8. A device used to catch an animal (4) 9. Having all necessary parts (8) 10. They have the power to act on behalf of others (6) 11. Use it to play tennis (6) 13. Buddy (6) 15. Filled with fear (6) 16. Appetizers (8) 18. Complain (4) 19. Mainly (13)

DOWN: 1. Keep food and cooldrink cool in them (13) 2. An answer (8) 3. A traveling group of performers including clowns and acrobats (6) 4. To cook gently below boiling point (6) 5. Spoken (4) 6. In a way that relates to beauty (13) 12. A formal ritual (8) 14. Thoughts, images or emotions occurring during sleep (6) 15. Not present (6) 17. Impolite (4)

Dwars: 1. Kermes; 4. Flater; 8. Nawels; 10. Meente; 11. Tweed; 12. Eers; 14. Bêre; 15. Spandabel; 17. Versoener; 20. Oneg; 21. Reël; 22. Innig; 24. Betoog; 25. Eendag; 26. Legeer; 27. Aftree. Af: 1. Konkel; 2. Rowers; 3. Eelt; 5. Leed; 6. Tingel; 7. Roeper; 9. Swanesang; 10. Menagerie; 13. Spoeg; 14. Beker; 16. Dobbel; 17. Vestig; 18. Redder; 19. Klagte; 22. Ione; 23. Gerf. ENGELSE BLOKRAAI 35: Across: 1. Borrow; 4. Amidst; 8. Tomato; 10. Camera; 11. Human; 12. Etna; 14. Smog; 15. Dissident; 17. Alcoholic; 20. Lace; 21. Love; 22. Beard; 24. Violin; 25. Decade; 26. Sister; 27. Spider. Down: 1. Bother; 2. Remind; 3. Oath; 5. Moan; 6. Dreamt; 7. Twangy; 9. Outspoken; 10. Cardboard; 13. Aisle; 14. Snail; 16. Slaves; 17. Actors; 18. Coward; 19. Meteor; 22. Bike; 23. Deep.

S U D O K U 35 A N T W O O R D

Saamgestel deur: Heidri Mittendorf