ЙВ ВО
КАНАДА
НОВОНАРОДЗЕНИ БЕБИ У КАНАДИ
огата, богата жатва у периодзе медзи двома числами: 8 нови беби ше народзели у Канади од перших дньох априла та по стредок авґуста кед тото число заключене. Велька радосц у шейсц фамелийох, радосц и за баби и дїдох у старим краю та потїха и за шицких нас, членох рускей виселєнскей заєднїци. Пол класи за основну школу ше, такповесц, народзело у тих нєполних 5 мешацох. Написал сом же радосц у 6 фамелийох, а 8 беби? Гей, добре написане бо ше у тим периодзе народзели и два пари двойнятох, два дзивочки и двоме хлапчикове! У Колошняйовей фамелиї у Норт Бателфорду на швет пришли два нялкошки, Мелиса и Лейла, и у Надьовей фамелиї у Киченеру од половки юлия настали возбудлїви днї понеже ше народзели двоме шумни хлапчикове, Петро и Павле. Алє, идзме шором и детальнєйше:
Б
MELISSA и LAYLA KOLOŠNJAJI Перши двойнята, Мелиса и Лейла, народзени 26. априла у Норт Бателфорду, у фамелиї Михайла и Дияни Колошняйових. Мелиса у хвилькох кед ше народзела була чежка 2.8 кґ и длугока 50 цм, а Лейла була чежка 2.785 кґ и длугока 47 цм. Михайло и Дияна уж мали, теди, два дзивочки – Мартину (10 роки) и Емину (у септембре наполнї 7 роки) так же ше им у фамелиї тераз нашли 4 красавици, штири дзивочки. Дияни на помоци були єй родичи Славка и Славко Оросово у дньох кед ше породзела. Оросово праве теди, у априлу, достали документи за стаємне пребуванє у Канади. Фамелия Колошняйових ше, як видзиме, обачлїво звекшала алє нєт бриґи, за шицких будзе места понеже Михайло и Дияна 2010. року купели хижу. Иншак, тота млада пара пришла до Канади зоз двоїма дзецми на початку авґуста 2008. року.
Фото Лю. Дудаш
ПАТРЕЛИ ЗМЕ НА ТВ:
51. ““ЧЕРВЕНА ЧЕРВЕНА РУЖА” Медзи першим и другим числом новинкох “Руснаци у швеце” найважнєйша або найинтересантнєйша културна подїя у старим краю то отримованє фестивала “Червена ружа”. Одкеди ТВ Войводина преноши по интернету таки и подобни манифестациї, односно, голєм їх главни часци, од теди зме навикнути же можеме комотно и з радосцу исти провадзиц на наших тв екранох ширцом по швеце. Так зме и того року з малим нєсцерпеньом очековали днї кед ше тота наша найвекша културна подїя збува и кед ше преноши даєдна з єй манифестацийох. ТВ пренос бул одредзени за нєдзелю 1. юлия кед ше могло скомбиновац два термини (ТВ Маґазин и Широки план) и видвоїц 2 и пол годзини за пренос манифестациї “Червена ружа” у рамикох хторей ше мали млади шпиваче змагац за найкрасши гласи фестивала и у хторей мали буц виведзени композициї у забавним духу хтори сцигли на конкурс Фестивала. Патрели зме, алє з поли, як ше гвари. Пре нєспорозуменє у самей ТВ у першей годзини и пол прейґ интернета нє емитовани пренос з Керестура. Кед пренос, конєчно, уключени ми у швеце могли видзиц лєм остатнї 4-5 забавни композициї и преглашованє побиднїкох. После того хто жадал мац комплетнєйши увид до того вечара Петро и Павле Надьово
PETER и PAUL NADJ Други двойнята, хлапчикове Петро (Peter) и Павле (Paul) Надьово, народзели ше 13. юлия на 8 годзин рано у Ґранд Ривер госпитал у Киченеру. Радосц була велька у фамелиї Михайла и Мариї Прeдлужeнє на 8 боку
Прeдлужeнє на 13 боку
Рок XI, Чис. 2 Май — Авґуст/2012/ May–August Vol. 11,No. 2
А ИН Д О
КАНАДА
СПОВЕДЗ ОЛҐИ МУЧЕНСКИ З ЕДМОНТОНУ, ОДВАЖНЕЙ ЖЕНИ, ХТОРА ПРЕШЛА НЄОПИСУЮЦИ МУКИ ЖЕ БИ ВИРАТОВАЛА СВОЙ ЖИВОТ ХТОРОМУ ЗАГРОЖЕЛА ЛЕУКЕМИЯ (3)
Пишe:
Гавриїл КОЛЄСАР Кичeнeр, Канада
-Слава Богу, шицко прешло и, цо найважнєйше, шицки тоти провадзаци муки ме нє на тельо возбудзовали же, гат, одпадли ми власи, одпадли ми нохци, як цо ме интересовал факт же чи мой нови косцов шпик прероби добре? Бо, кед сом достала трансплант мой имунитет бул на нули, мойо крервово заренка за имунитет були на нули. Я мам ту мурови календар до хторого ми шестра уписовала резултати.
К
ажди дзень, на 4 рано, будзели ме же би ми зоз ґастро трактом та сом контактовала специялисту за вжали крев же би дохтор мал на 7 годзин костиранє и вона ми пояшнєла: Тоти пациєнти маю рано резултати, такой як придзе на роботу. До того кален- вельки проблеми прето же нє можу єсц. Кед им дара шестра уписовала шицки податки зоз каждодньових понукнєме можлївосц вибору цо значи же вибераю резултатох креви. И ту можем видзиц по дньох – перши спомедзи 4-5 понукнутих вариянтох, та вше найду дацо ми резултат бул 0.1, па потим 0.2, били кревово заренка, цо им баржей одвитує та тото вежню и, гоч покус и на червени кревово заренка як ше помааааааааалиии, значи силу, поєдза з нього. Я, розуми ше, там нє поєдла шицко лєм по дзешатину поена, дзвигали у дню. Кажди дзень цо ми сервирали уж и прето же сом мала превельки кущичко горе, барз помали, барз помали док нє сцигло по проблеми зоз ґастро тратом. Я скоро мешац днї нє єдла 10. Знаш ти кельо то требало часу и муки док нє сцигло по нїч, а вец пришол период же сом 10 днї анї капку води нє 10 поени? Тот календар сом питала, принєсла сом го себе мала у устох, анї сом нїч нє єдла. Дохтор ми совитовал, праве пре проблеми зоз жалудком и черевами, же бим нє за памятку дому. - То больнїцки календар направени по дньох – єдла нїч, анї води, анї поживу. Я нє могла вериц же чловек ширше пояшнєл Владо. – Вони провадзели як Олґи може так витримац, интравенски сом доставала лєм тоту рошню леукоцити, еритроцити и тромбоцити, значи, тоти звиïайну инфузийну физиолоґийну розпущенїну. - Теди барз схудла, страцела на чежини и була як три файти кревових заренкох, алє єй провадзели и “розвойну лозу” кед то можем так наволац. Наприклад, живи косцанїк – додал Владо з боку. червене кревово заренко, еритроцит, док нє постанє - А чежина цела ми ишла горе-долу у зависносци узрете воно преходзи коло 10 медзифази у розвою. Вони од того кельо ше ми води назберало у целу. Мнє, єден час, тото стриктно провадзели. ноги так пухли од води же ми єдна нога була як скорей цо - Провадзели вони мнє и потасиюм, и калиюм и були мойо два ноги вєдно. шицко друге, алє по тих трох могли видзиц же чи мой - Тоти зарйованя, примена радияциї так нови косцови шпик почал продуковац кревово заренка. уплївовала на єй скору же єй скора була така як кед би Гварим, на 4 рано ме будзели а я и так мала проблему зоз Олґа була даяка мелезкиня. Скора єй була доганова, и спаньом, ма там шицки пациєнти мали проблеми зоз тераз є ище така, алє и рапава, єден час мала барз вельки спаньом. Нєт бриґи же би ши там достал таблету за спанє. швербячки. Понукаю ци сами шестри. А най повем дацо и о шестрох. - Достала сом даяку стероидну масц и шестра ме Тоти шестри, яки вони барз масцела од задку, на хрибце, а я з услужни, осторожни у предку. Тото ми ублаговало одношеньох, га то чудо єдно! швербенє! Вони знаю же яки ми пациєнти, МАМ У СЕБЕ БОРБУ знаю же зме пребарз СТАРОГО И НОВОГО чувствительни у тим процесу, на шицко меркую, а чи ци треба Пред трома тижнями ми тото, а чи ци треба гевто, вжали 15 ампули креви за дальши забренкай кед ци дацо треба и виглєдованя. А знаш ти цо то 15 ми то створиме. Як уж спомнуте, ампули креви (указує до висини з мали зме аж и єдловнїк цо нє руку же кельо то так, таки як у звичайней больнїци. наскладане).Таке, таке наскладаВечар ци принєшу єдловнїк же ла, нє могла сом вериц же тельо би ши за ютредзень вибрал з Хвильки кед члени фамелиї Мученски нього цо будзеш фриштиковац, доставаю державянство (2002). Олґа теди бере. - Гей, и тото кус новей полудньовац и вечерац. Прецо то анї нє шнїла цо ю чека... креви ци такповесц шицко так? Я мала и так досц проблему Бок 2
РУСНАЦИ У ШВEЦE
чули зоз того твойого вицагню – знова фиґльовал приповеданя, ти ЖАДАЛА Владо. победзиц, очиглядно! Но, Олґо, - Гей, тото кус креви – питам ци ше терaз: Чи у тим нашмеяла ше и Олґа. –А периодзе як ши дознала о своєй шестра ме тиж завитлавала та хороти було хвильки кед ши була ми нєпреривно “Добре ши? блїзко при думки да одустанєщ, Добре ши?” Реку, док ме нє чи ши дакеди подумала же нє видзиш на патосу та сом добре. победзиш алє же то будзе твой Ево, ище шедзим, ище сом нє физични конєц? на патосу, врацала єй я. Ошмихла ше благо як Кед ми понукли же кед би подсвидомо очековала и бим участво вала у тим таке питанє: виглєдованю Канади и - Вельораз ми пришла на Австралиї, я себе так думала: Олґа и Влада Мученсково зоз унуками розум Владового брата жена, Кед мнє друга особа помогла, була ми донор, прецо би я вец нє помогла дакому другому, Мая єй було мено, там у Сербиї… Вона мала рак на перши. трецому з тим же ше, можебуц, пренайдзе лєпши лїк за Нє витримала, нє витирвала и умарла кед мала дас 55 роки. тоту хороту, або ше злєпша процедура у лїченю тей хороти. И я вельораз думала, у тих мукох моїх, так ми було чежко Значи, мнє виняли крев пред трансплантацию, вец по же сом думала же, можебуц, Мая мала право же ше нє трансплантациї и тераз буду кажди 3 мешаци винїмац за борела бо то барз чежко. Єй було, можебуц, лєгчейше тото виглєдованє. Иншак, я одходзим кажди тидзень на одустац од шицкого того як ше бориц зоз тима страшнима преверйованє моєй креви, контролую мойо кревово заренка муками. А вецка, кед ме дакус попущело шицко тото – а алє контролую тиж и уровень лїка сайклоспорина хтори думала сом, так сом часто думала же, Боже, можебуц Мая ублагує борбу старого и нового у моїм орґанизме, тот лїк мала право же ше нє борела бо барз чежко ше бориц зоз муши мац нєпреривно одредзени уровень у моєй креви. Тот тим шицким. А вец, гварим, кед ми попущело тото шицко, лїк нє допущує же би мой орґанизем одруцел давательов вец сом себе так думала: Прецо ме тото знашло я наисце нє косцов шпик як якешик стране цело. Я тот лїк будзем ище знам алє ше мушим бориц зоз тим бо од того єст ище єден длугши час пиц, алє нє нєпреривно. Тераз мам у себе чежше и горше. Людзе маю ище и горши и чежши тоту борбу старого и нового и мушим го пиц. Пиєм вецей ситуациї. Знаш, у таким чловека лапа депресия, и то лїки, єден мушим пиц 2 роки, други 6 мешаци а потим позната ствар при тих цо маю трансплант. Кед це лапи депресия та вецка так думаш же можебуц Мая мала право дохторе увидза цо далєй. О пар роки сом годна глєдац же хто ми даватель, же ше нє борела, а кед це дакущичко попущи та вец думаш алє нє директно алє прейґ больнїци. Тото бим зробиц чисто “мушим ше бориц бо, знашло ме цо ме знашло, алє од того прето же бим тей особи послала подзекованє. Но, и то єст горше!” А вредзи ше бориц, палє, єдно унуче зме мали, будзе з постредством больнїци, вона то зроби у мойо мено. друге було на драги, маме двойо дзеци добре ситуирани ту, - Як тераз зоз твою скорейшу роботу, односно, чи прецо бим нє прежила ище дакус зоз нїма, гей!?! Бориш ше ше маш врациц робиц кед ше процес окрипеня после за живот. Бо я ше, практично, борела за свой живот, бо я була фифти-фифти, и то ми дохторе такой гварели “твойо трансплантациї закончи? - Понеже прешло вецей як рок як сом пошла на шанси 50%:50%, тераз завиши дзе прецагнєш!” У хорованє, а пошла сом концом септембра 2010. року, закончуюцей фази постоперативного периоду бивала сом у директорка школи дзе сом робела ме наволала и гварела ми квартелю хтори зме достали на хаснованє дзе могли бивац тоти хтори ми помагали, односно мойо же ше тото роботне место муши найблїжши – супруг Владо, син Иван и пополнїц а я, кед бим була порихтана У тим чишлє: дзивка Марча – алє сом на клинику за роботу, я би достала исту роботу одходзела каждодньово. Вони водза дзешка индзей. Я єй нє сцела 1 рахунку да пациєнта нє лапи депресия та 2 Х ДВОЙНЯТА детальнєйше пояшньовац алє, по го прето премесцаю медзи членох правдзе поведзене, я ше нє плануєм Споведз Олґи фамелиї же би му и так олєгчали тот врациц на роботу. Плануєм остац на 2 МУЧЕНСКИ дзекеди длуги перод больнїчкого живота. хорованю цо длужей и так, даяк, Мали вони велї способи же би доцагнуц по пензию. Мнє у Калґарию На гробе Мирка 10 директно або индиректно олєгчовали поведзене же после такей операциї КОЛЄСАРА чловеку живот и нє допущовали му войсц голєм 2 до 3 роки тирва период до депресиї. Наприклад, кажди 3 тижнї вилїченя, окрипеня. А мнє треба 3 роки до хижи волонтере и ноша по пензию. Я мам уж тераз виписане Йоахим МЕДЕСИ 15 приходза ориґинални уметнїцки малюнки, пациєнт хорованє по април 2012. року. Потим вибера малюнки яки му у тей хвильки по ми вона ище предлужи, вироятно. - Олґо, ти храбра жена, ти Децения друженя 22 дзеки и вони правя аранжмани по больнїцкей хижи, яки жадам, алє и у вельки борец, спрам шицкого цо зме РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 3
конкох, вшадзи дзе ше рушаю пациєнти. У конкох нє лєм слики, там єст и мали сепаре дзе мож шеднуц, фотелї, вельки ТВ екрани, прави ше амбиєнт же би пациєнти скорей подумали же су у даяким хотелу а нє у больнїци. Цали будинок баржей сподабе на хотел, наисце! Нєт ту вельо людзох у билим, били мантили ридко хто ноши, шицко то або цифроване, або у других фарбох. Дохторе у звичайних дньових шматох, мой дохтор приходзел у кошулї и кравати, без билого мантила. О.К. жовти мантили облєкали пре стерилносц, алє били мантили були ридкосц. Приходза ци и випитую це же яку сцеш музику слухац, або яки сцеш кнїжки читац, новини кажди дзень… На каждим поверху єст кухньочка за пациєнтох. Кед ши, медзи оброками, гладни, най ше пачи, у тей кухньочки можеш дацо за себе пририхтац, ту и рижни соки, йоґурт, яблука, сам себе можеш тост направиц и намасциц го уж з чим жадаш, ма шицкого там було… Я виходзела вельораз ТВ патриц, пожадаш висц зоз тей своєй хижи дзе ши сам. Ту и микрогабова рерна же би ши зограл дацо, маю свой интернет, ма безпрекорно шицко орґанизоване. Вецка, часто ци приходзи социялни роботнїк и випитує ше чи маш даяки проблеми, приходзи ци фаховец за костиранє бо сце видзиц же чи маш даяки проблеми зоз поживу, па ци приходзи физиотерапеут, кажди дзень приходзели бо сцели видзиц яка ми стабилносц, кельо можем крочаї направиц, вони уствари инсистую на тим же би пациєнти були активни и же би ше мускулатура нє умертвела. Я була досц активна, досц сом ходзела по конкох, алє єст людзох хтори лєм лєжа и таких муша наганяц на активносц. Я нє могла ходзиц теди кед ми ноги пухли пре барз вельо води у орґанизме, нє могла сом нїч обуц. Воду сом (и други даяки проблеми) доставала пре лїки. Я нїґда у живоце нє мала прицисок 180, а теди сом мала. Ту сом и инзулин доставала пре звекшани цукер у креви а, потеди, нїґда сом у живоце нє мала проблеми зоз цукром. Шицко то було пре лїки. Гевти ноґари у хижи, як фоґаш, на хтори ше квачи инфузия и койдзеяки други мещки зоз лїками я, у шали, наволала “my Christmas tree” (мой крачунски ядловец). Кед ми шестри принєсли даяки нови лїки я им такой же “принєсли сце ми ище єден крачунски украс за мойо древко!” Тераз ми прицисок цалком нормални. Сама сом себе давала и инзулин.
МАМ ЖАЖДУ ЗА ЖИВОТОМ, И НЄ ДАМ ШЕ! - Гей, Олґа мала таки високи прицисок же то було наисце нєнормалне. Алє, єй скочел и цукер, Олґа постала диябетичар! – прекоментаровал Владо. - Кед ме преруцели на клинику, а бивала сом уж у квартелю, я себе мушела кажде рано померац цукер и дац себе инзулин. Цукер ми бул и на 12, ишол и до 14. Вони ми вец направели якишик микс инзулина и я то себе до бруха давала потамаль док ми нє гварели да престанєм. Шицко ше помали нормализовало. - Зоз шицкого ясно видно, Олґо, же ши “позитивно” наелектрисана особа! Задовольно ше нашмеяла на тото: - Да сом нє позитивно ориєнтована особа мнє би Бок 4
Фамелия Мученски на Вельку ноц 2012. року ше нє удало прейсц през шицко тото… - …и я би бул ґдовец нєшка! – упаднул ту Владо. - Нєдавно ми Владимир Рац гварел “Олґо, то нєвироятне яку ти жажду за животом маш”! Мам – одвитовала сом му – мам, и нє дам ше! Покля то у моєй моци – нє дам ше! Я ше у цеку дня так справуєм як кед бим нїч подобне нє мала у живоце, правда же робим помалши и нє мам дзекеди досц моци, алє шицко у обисцу покончим. А да ци повем поправдзе – я була на рубцу шмерци алє я нїґда нє роздумовала о тим же умрем! Лєм теди кед ми дохтор гварел, перши дзень, кед нє знали же цо буду зомну бо сом пошла зоз вирусом зоз Едмонтону до Калґария, та ми теди гварели же нє можу робиц трансплантацию бо мам вирус. И гварели ми же муши конзилиюм зашедац же би одлучели цо зробя зомну. Бо, постоя два драги, єдна драга же би ше ишло по плану яки уж бул утвердзени а друга драга же би ми давали ище гемотерапию, нє тоту хтора ше дава скорей трансплантациї, алє таку хтора знїщи тот вирус, а аж вец же би зробели тоту праву гемотерапию скорей транспланта алє такой ми гварели же мой орґанизем нательо ослаби же достанєм запалєнє плюцох а тото ме може, вец, забиц! Е, теди сом, лєм у тей хвильки сом подумала же умрем, почала сом плакац. Лєм теди сом подумала же то конєц. Бул то пондзелок а вовторок маю конзилиюм дохторох та сом чекала же цо одлуча, по хторей з тих двох драгох ме почню водзц. Бо, кед би ме водзели по тей другей драги знала сом же сом готова, же сом пошвидко годна умрец, а кед ме буду водзиц по тей першей драги як було утвердзене зоз планом, вецка мам шанси. То було тото кед ми гуторели же 50%:50%. Бул то рулет! Вовторок мали конзилиюм дохторох… Яки ми тот вовторок бул длугоки – од рана до 5 пополадню нїч сом нє знала о тим же цо одлучене. И вец послали єдну медицинску шестру же би ми пришла повесц же одлучели да иду по першим плану прето же вирус, хтори сом мала, нє бул у моїх плюцох. - Плюца ю вицагли! – зоз щешлївим гласом виповед Владо. - Мойо плюца ме цали час вицаговали! Ютредзень пришла дохторка и модлєла за пребаченє прето же нє пришла директно же би ми вона тото поведла алє, гварела, барз була з тим окупирована. Я єй гварела же то нє проблем, главне же дохторе одлучели же ше РУСНАЦИ У ШВEЦE
идзе по першим плану, а вона ми гварела: “Олґо, я верим до це и я дала свой глас хтори превагнул!” Бо, випатра же и дохторе були подзелєни. И вец ше рушело шицко кончиц по тим плану яки бул утвердзени ище у чаше кед сом була у Едмонтону. Лєм теди сом, гварим, подумала же ми будзе гуя кед руша по другим плану. Знаш, без огляду яки сом мала муки, бриґи, компликациї алє я нїґда нє думала на тото же умрем. Нє, нє сцела сом о тим думац. Так сом ше справовала як кед би ше то дакому другому случовало. - Гоч була така слаба и малокревна, заш лєм мала у себе тот добри ориєнтир и кед ше єй питали чи приступи ґу плану за виглєдованє леукемиї и чи то подпише а вона ми, теди, гуторела “тельо ше людзе трудза коло мнє, телї ми сцу помочи и ратовац свой живот та як тераз да нє мам анї основни морални ориєнтир та да повем же нє прилапюєм виглєдованє, же нє подпишем и нє дам мою крев?!?” – указал Владо на тоту одлуку хтору Олґа принєсла. - Мнє мотив бул же бим и другим помогла, кед мнє помогли други людзе, прецо би я вец нє помогла тим даяким другим, мнє нєпознатим людзом?! Иншак у тим шицким нє можем помочи, лєм так! – одредзена була Олґа. - Алє, боме, випумпую ю, тото кус креви цо направела… - фиґльовал ознова Владо. - Га, добре, 15 ампули то таке, кед патриш, га досц наисце алє – нє бануєм, лєм най мой нови шпик прави крев та им я дам кельо лєм сцу!
ВИСЦ МЕДЗИ ЛЮДЗОХ - Кеди ши, Олґо, ознова почала уходзиц медзи людзох? - У чаше кед сом зоз больнїци була преруцена на кинику, там у Калґарию, скоро кажди дзень зме ишли даґдзе. Аж и пре саму твою психу мушиш даґдзе висц. Виплановали зме дзе пойдземе и, гоч то було за мнє досц опасне алє я маску обовязно кладла И вец пойдземе, наприклад, до “Тим Хортонсу” а я там, уствари, нє шмем нїч єсц, нє шмем нїч пиц. Лєм Владо брал за себе. Мушела сом висц вонка, пре психолошку стабилносц, да видзиш дакус швета. После трох мешацох у больнїци, чловече, и мешац скоро ту у Едмонтону у больнїци, га знаш ти цо то…чловек муши буц и физично и ментално моцни же би то витримал. Я положела шапку на главу, вжала маску и нацагла рукавици на руки та зме пошли даґдзе, до “Волмарту”, наприклад, алє то було баржей з рана, кед ище нє було вельо швета, пре сиґурносц, гоч я мала маску…(нашмеяла ше) знаш, людзе на це патра якош нєзвичайно кед пойдзеш зоз маску, дахто зна а дахто нє зна же кед ти кладзеш маску же за тото єст, напевно, велька причина. Єдна ше ми у италиянскей предавальнї питала на каси же прецо сом рукавици положела на руки, а я єй “прето да ше чувам од тебе!”- так сом єй гварела – “мой имуни систем барз слаби, нєдавно сом вишла зоз больнїци и мушим ше чувац”. Розуми ше, менши дзеци цо РУСНАЦИ У ШВEЦE
их мацери ґурали на кочикох у “Волмарту” гласно ше питаи мацери: “Прецо вона положела тото на уста?” Була то наисце файта психичней терапиї висц дзешка вонка и попри того же знаш же то опасне за тебе алє я на єден способ рескирала бо сом сцела пойсц медзи людзох. Защита мушела буц 100% бо у таким обиходзеню дорушиш дацо, або це доруша преходнїки и ти можеш дому принєсц инфекцию а имунитет ци нїяки. Рукавици и маски мам и ту дома, кажде кед ци придзе до нащиви ше сце облапяц, и я вец положим маску док ше нє пооблапяме, поздравиме, а вец маску знєєм… - Я єй гварим же ше анї зомну нє облапя – приквачел знова Владо. - Га я тераз и Владови гуторим “Ти ме мушиш исто тельо чувац кельо ше я сама чувам!” Наприклад, тераз кед вариме, а я мушим шицко вариц за себе, я нє можем у ресторану єсц мнє то нє допущене. Нє можем, наприклад, “Тим Хортонс” кафу пиц, нє можем куповац сладоляд зоз автомату, пре гиґиєнски причини. Наказовали ми же “ти нє знаш кеди вони тоту машину умили а ти нє маш имунитет и можеш барз швидко заквачиц койдзеяки инфекциї”. Кед вариме та накажем Владови же скорей як очисци кромплю най ю перше добре умиє. Маме окремну щеточку за тото. - Добре, кромплю – упаднул Владо –алє, чловече, можеш ти задумац же я мушим умиц банану з воду и зоз щеточку ю вищеткац, и аж вец ю Олґа олупи и є. Вец, цибулю зоз лїсцом, ю мушим перше положиц под млаз води, поумивам, потим нєочисцену цибулю зоз щетку и аж вецка берем нож и режем ю на паприґаш. - То прето же на цибулї або кромплї єст остатки глїни а я нє шмем буц у контакту зоз глїну, я нє шмем глїну вжац до рукох, я нє шмем мац природне квеце у обисцу прето же у черепу єст жеми а у нєй єст койдзеяки плєшнєнїни. Єдна колеґиница ми принєсла квеце, прекрасни букет, а я єй вец пояшнєла же нє шмем квеце мац, рушац го та анї шедзиц блїзко при нїм. А стретли зме ше у “Тим Хортонсу”. И моя приятелька вец нашла жену хтора шедзела зоз мужом та єй подаровала тото квеце. Я мам, значи, велї рестрикциї у поглядзе поживи. Я нє шмем єсц поживу у хторей єст антиоксиданти (нар, ґрейпфрут), нє шмем єсц фета сир, на тоти найдрагши сири зоз плєшнєнїнами анї подумац нє шмем, шицко муши буц пастеризоване, диню нє шмем єсц, ягоди, ґереґу мушим добре вищеткац. Шицко то пре мой слаби имунитет.
РАДИЯЦИЯ ВИСЦЕРАЛА МОЙО ВАКЦИНИ Я тераз у себе нє мам нїяку вакцину. Я аж о рок достанєм першу вакцину а потамль ше мам чувац. - Знаш, я ше зоз ню шалїм же будзе вєдно з нашим унуком вакцини доставац. - Радияция цалком висцерала мойо вакцини. Нє случайно ме вони тримали 32 минути под радияцию. Вони мушели шицко цо було од страних целох, койдзеяки антитела и друге вони то мушели знїщиц же би имунитет
Бок 5
вони през длугши час селектовани - пояшнєл Владо – а то людзе хтори маю сцерпеня и хтори маю способ комуникованя з такима пациєнтами як цо то була Олґа. Таки на тей роботи остали бо знали, бо були пошвецени тому. Я то з боку провадзел, кладол сом себе до їх позициї, а вера сом ше ту и там запитал, реку: “Як тоти людзе маю тельо сцерпеня?!?” Га мнє ше видзело же би и я сам, дзекеди, Олґи вичитал и повед єй же да ше уж змири… - Алє я им анї нє була чежка закуция! – упадла ту такой Олґа. – Було там барз чежких людзох. Мнє векшина шестрох любели, мала сом добри контакт з нїма лєм прето же сом нє була “чежки пациєнт”. Єст людзох хтори крича, надзераю ше кад маю болї, хистеришу, нервозни су. Мнє ше удало зоз кажду шестру направиц добру вязу, добре одношенє. И уж кед сом була у квартелю та сом, пре тот Члени фамелиї на преслави Олґового 63. CMV вирус, мушела одходзиц на клинїку по лїки (мойо родзеного дня 10. априла 2012. року осиґуранє тоти лїки нє покривало а лїки коштали $1300 за бул нула и же би мой орґанизем лєгко прилапел нове два тижнї) хтори ми вец моя дохторка обезпечела прейґ цело, нови косцови шпик, да го нє одруцує, да ше нє бори больнїцкей апатики. И кеди ґод сом пошла а мойо процив нього. донєдавни медицински шестри ше збегли коло мнє, - Цали живот кажде з нас ма єдну кревову пришол и дохтор, и крашнє зме ше наприповедали. ґрупу.Е, Олґи гварели же вона ма можлївосц же тераз та - Олґа була наисце добри пациєнт алє да була и по конєц живота будзе мац другу кревову ґрупу, таку яку чежки пациєнт я, наша дзивка и син би єй церпели, як ше мал даватель шпику. Робели ци анализу же яку маш ґрупу гвари. Медзитим, мнє одушевели тоти людзе цо були коло креви? Олґи, же як то вони маю сцерпеня, вше шицко поробя, - Нє робели ми ище алє ми дали карточку дзе вше ошмих на твари и “но проблем, дораз придзем”… податок же, у случаю потреби, хтори кревни ґрупи можем - Гварим, тот Поляк вельораз пришол нука а з достац. У случаю же ми треба дац трансфузию креви я нє намиру да приповедаме дакус. А то вельо значи. И ноши можем гоч яку крев достац. Тота крев муши буц ми погар зоз жимну воду. Жимна вода з лядом то там таке специялно преробена же би ю мнє дали. А же будзем мац, як да ци дахто принєше шампаняц! Вец, вельораз, вежнєм можебуц, иншаку кревову ґрупу як скорей цо сом мала то маску, пойдзем ше по конку прешейтац, а вон ми у прето же сом достала нову “фабрику креви”. медзичаше преблекол посцелїну. Така особа ци прави Як куриозитет спомнєм и тото. У больнїци на олєгчаня на каждим крочаю. Йому сом, уж кед сом муре єст таке як огласни табли дзе ше кладу писма и одходзела, купела полну кошарку овоцох и написала му слики скорейших пациєнтох хтори уж карточку за подзекованє. И моїм двом шицко прешли и вилїчели ше. И з даєдних дохтором сом подаровала таки кошарки з писмох ясно видно же тоти людзе по овоцу… було то баржей пре символику двараз робели трансплантацию! То значи бо знаш и сам же вони то нє любя, нє же ше першираз, пре дацо, жадаю же би було цо таке нагадовало на трансплантация нє удала. Тоти людзе даяку файту мита. Дохторови цо ми пристали ознова на исту чежку драгу зробел трансплантацию сом особнє ступиц и – прежили! А то, значи, людзе дзековала за шицко цо зробел за мнє а раз през шицко прешли и знали точно яки вон указал з пальцом на мнє и гварел: их шицко муки чекаю алє, кед нє маш “Ти зробела за себе шицко, нє я!” Вон вибору, кед ци живот у питаню, идзеш бул силни чловек. Уж перши дзень ище раз по тей церньовей драги. Я себе пришол на дзвери и такой з ошмихом: вецейраз роздумовала же цо би я у такей Mrs. Mucenski, how are you doing today? ситуациї зробела, бо сом ше намучела, алє (Панї Мученски, як ше нєшка бим зробела знова кед бим сцела жиц. чувствуєце?) Од того дня сом з нїм У больнїци, у найчежших дньох, установела добру вязу. Такой ме мала сом коло себе барз добрих людзох. препатрел, а я була ище у фармеркох, Мала сом єдного Поляка, вон там бул як мала сом ремень, а вон прициска член помоцного здравственого людства, випитує, та ше пита: тот чловек ми насампредз психично Олґа ма два родзени днї: єден - Цо ту таке тварде? Чи то нє традицийни а єден на дзень кед помагал. пиштоль? прияла трансплант косцового - Шицки людзе цо там робя, од А я му гварела: шпику як ратунок дохторох по помоцне людство, шицки - Нє старайце ше, я вас нє свойого живота Бок 6
РУСНАЦИ У ШВEЦE
заштрелїм, ви ми барз потребни! И ту зме установели якешик довириє и розуменє.
ПЕРШИРАЗ НА СВАДЗБИ У фебруаре того року зме, у контакту зоз Олґу, направели прегляд єй стану: - Концом януара сом була у дохтора на контроли. И вон ми гвари “Затераз нєт знаки же ше канцер враца назад, судзаци по креви и структури кревових зарекох”. Найважнєйше у шицким же крев добра. Мам проблеми з очми, зарйованє ми досц очкодовало очи, поверхносц ока очкодзена и так ме шкрабе як да мам писку у очох. Нову контролу ми заказали о два мешаци, нє о мешац як потераз цо було А то значи же єст проґрес у шицким, же ше ствари добре одвиваю. Потим сом достал єден имейл од Олґи у хторим ошвицела даєдни деталї єй здравственого стану: Праве сом ше врацела зоз больнїци дзе сом була на очним оддзелєню. Нєшка ми усадзовали блокади до очох рахуюци же ми то пошвидша оздравенє очох. То дацо таке як кед би ци усадзовали зубни слупчок, так мнє нєшка усадзели слупчки зоз нукашнього боку ока, попод саме око. Бул то досц боляци поступок алє нє дзбам бо, як сом гварела, шицко зробим и витримам шицко цо у моєй моци же бим цо скорей виздравела. Дохтор гварел же ми тоти блокади буду тримац длужей слизи у оку же би око було цо влажнєйше бо сухе око барз боляце. У медзичаше ми направели капки зоз моєй креви та и их хаснуєм так же ше наздавам же рушим зоз мертвей точки на лєпше. Жадала сом ци написац же ми власи нательо наросли же сом була у моєй фризерки (то єдна Українка зоз Босней) дакус их пошориц. Жена нє могла вериц як сом ше пременєла, аж заплакала. У нєй сом була, пред одходом до Калґарию, же би ме оштригала на кратко. Вона ше ми теди питала як на кратко да ме штрига а я єй гварела “Штригай цо кратше, и так ми нєодлуга одпадню”! И теди заплакала, було єй жаль бо ше знаме од кеди зме у Канади. Першого юлия, у позних вечарших годзинох, бул знова контакт прейґ Скайпа. Чим ме видзела на екранчку Олґа такой почала: - Опатри, лє, я мам уж и фризуру, уж ше и фенирам после змиваня. Но, на другим боку, мушела сом виняц даскельо зуби же бим зачувала здравє. Сами боль до Першираз без страху медзи людзми, на свадзби
РУСНАЦИ У ШВEЦE
болю. З очми ище вше барз кубурим. Нєдавно сом мала комплетни препатрунок з боку моїх дохторох зоз Калґария хтори з часу на час приходза ту до Едмонтону. Нє можу ме, гварели ми, зняц зоз стероидох бо ище вше мам досц присутну борбу старого и нового цела, односно, старе цело пробує одруциц нове цело. - Шицко то уж, такповесц, порядни процес у напряме виздравеня – уключел ше єй супруг Владо – Прешлого тижня Олґа була першираз на свадзби, першираз после двох рокох пошла и затримала ше длужей медзи людзми. Алє, цо ше дотика вакцинох, Олґа уж обегла унука бо подоставала скоро шицки вакцини. - Тринац вакцини сом достала у септембре и новембре мам ище достац по єдну и вец аж о два роки. Мам нови картон за вакцини, як кед бим була новонародзена беба, лєм картон глаши на одроснуту особу. Першираз ми, нараз, дали 6 вакцини. И попри шицких проблемох, думам же тото шицко добре витримуєм, и физично и ментално, кед ше патри. У тим шицким мушиш буц моцни як конь! Мам вецей моци, дакус сом ше поправела, алє мам и досц чечуци проблеми: боль у очох, пальци на рукох и ногох ми и далєй зацерпнути, дзекеди ми мука, болї у устох цо мам то, гваря, рефлекс одбиваня нового цела… - …алє маш нови нохци и тераз ши их, кед зме ишли на свадзбу, першираз премасцела зоз лаґом – додал Владо. - Га, гей, тераз ми виросли нохци на рукох и на ногох та ше у нїх барз цешим и лакирам их бо то єдина шминка хтору можем положиц. Но, мушим буц задовольна и з таким бо вше єст и горше – од горшого єст вше ище горше! *** Мали ми, зоз Оґу и Владимиром Мученсковима зоз Едмонтону, ище даскельо стретнуца на Скайпу алє тоти стретнуца уж прешли у цалком, цалком нєобовязних розгваркох на велї други теми. Єй хорота и процес виздравеня под час тих розгваркох нє були вецей преовладуюца тема. Живот чече далєй, сцера або ублажує найстрашнєйши памятки, обнавя моци, крипи ище баржей жажду за животом и виздравеньом, нормализує вельо того у дньовим живоце. Олґа Мученски, храбра Рускиня зоз Едмонтону, вельки, вельки борец за власне здравє, за свой драгоцини живот, судзаци по велїх знакох - надвладала чежку хороту наволану леукемия. Процеси виздравеня чечу помали алє сиґурно, вимагаюци и од нєй и од єй найблїзших вельо, вельо сцерпеня и упартосци. На концу тей, можебуц и єдинственей розгварки зоз першу Рускиню з Войводини хтора ту, у Канади, прешла барз, барз церньовиту драгу и победзела чежку хороту, пожадайме Олґи же би єй окрипенє, єй комплетне виздравенє цекло так як єй дохторе, єй найблїзши и наймилши у фамелиї и вона сама, жадаю! На многая и благая лїта! (Законченє)
Бок 7
НОВОНАРОДЗЕНИ БЕБИ У КАНАДИ
Предлуженє з 1. боку
Надьових до чийого обисца тоти двоме мали шванцаре принєсли вельо возбудзеня. Петрик бул чежки 2640 ґр. а длуги 47 цм а Павлик бул чежки 2380 ґр, а длуги 50 цм. Док тото читаце до Надьових уж сцигла и Марчова мац Гелена хтора помогнє своєй дзивки коло бебох у наступних мешацох. Михайло и Мария Надьово пришли до Канади на початку януара 2007. року, у медзичаше купели нову хижу и створели шицки условия же би їх двоме новонародзени хлапчикове росли и жили у красних условийох.
КАТАРИНА АМАЛИЯ ДУДАШ До фамелиї Бориса и Джил Дудашових у Едмонтону 8. мая ґовля принєсла єдну красну дзивочку. После сина Бенджамина їх друге щесце ше вола Катарина Амалия. Єдно з менох Катарина достала по прабаби Амалиї Дудашовей . На родзеню Катарина була чежка 3.090 кґ а длугока 48.5 цм.
(Matteo) у Норт Бателфорду. Симона Мидема ше народзела 19. мая на 22:40 годзин. Беба ше народзела у своїм доме и була чежка 3.3 кґ и длугока коло 50 цм.
МИРАШ ДЮКИЧ Йоцо и Ваня Дюкич жию у Норт Бателфорду. Родительску радосц по першираз дожили 29. априла кед ше им народзел син Мираш. Мираш бул чежки 3.5 кґ а длугоки 41.5 цм. Коло беби у перших дньох Ванї досц помагали и єй мац и оцец хтори тиж жию у Норт Бателфорду.
М и р а ш
Симона Мидема ЧОРДАШ
ДЕНИС ХОМА
Амалия Дудашова зоз свою праунучку Катарину Амалию
SIMONA MIEDEMA ČORDAŠ
Хома Весна и Ваньо, хтори жию у Киченеру, достали пополадню 6. априла, праве на Вельки пияток, другого сина Дениса. Окрем родичох, брацикови Денисови ше барз зрадовал и Филип, перше дзецко у фамелиї. Денис на родзеню бул чежки 3.485 кґ а длугоки 53 цм.
Мали Денис и Филип Хома
Од щешлївого оца Владимира Чордаша з Норт Бателфорду зме достали таки емаил: Народзенє нашей милей Симони Мидеми Чордаш (Simonа Miedema Čordas) з радосцу и щесцом дочекали мама Марита Мидема (Marieta Miedema), тато Владимир Чордаш, по походзеню зоз Руского Керестура, и брацик Матео Бок 8
РУСНАЦИ У ШВEЦE
ОТРИМАНИ 28. РУСКИ ЛЄТНЇ ПИКНИК У ОНТАРИЮ, КАНАДА
♦
Вецей як 80 учаснїки, нашо виселєнци у тей часци Онтария, препровадзели приємни дзень на озеру Кристи при Хамилтону
П
ершого наступного викенда после Дня Канади, а то була собота 7. юлий, при Хамилтону, на озеру Кристи, отримани 28. Руски лєтнї пикник. Тот, по правилу найвекши сход Руснацох у тей часц Канади, того року прешол на узвичаєни способ хтори утвердзени зоз єдну уж посцигнуту традицию. На нїм ше зишли нашо виселєнци зоз шицких крайох централного Онтария, зоз Киченеру, Хамилтону, Торонта, Брантфорду, Ричмонд Хилу, Ватерлуа и других. Учаснїки ше сходзели там дзешка до 1 годзини пополадню кед, нєодлуга потим, було готове и печенє прашаткох. Саме печенє надпатрали Янко и Юлин Рац, а у пририхтованю за конзумацию помогли им ище даскельо особи зоз управи Дружтва. Нашо млади ґаздинї наприношели надосц койдзеяки шалати так же ше шицки крашнє окрипели зоз прашецину. Розуми ше, пред тим ше “отверало апетит” з рижнима напоями и почало интензивне друженє присутних ище пред полудзенком. Треба повесц же того року печени штверо прашатка а їх подаровали спонзоре Еделински Мирослав и Терезка, Макаї Юлиян и Славка, Шимко Михал и Иринка и Мила Колович. После полудзенку предлужене друженє присутних. Дзеци мали окремни простор за бависко на хторим була инста лова на ґуме на трамбулина у форми штредньовиковного замку. Даєдни ше добре викупали у озеру бо дзень бул горуци и идеални за купанє. Хвиля наисце потримала цали дзень. Часц учаснїкох ше шейтала по природи, залюбенїки до фодбала одбавели єдно приятельске змаганє а потим ше шицки учаснїки вифотоґрафовали за памятку на тото 28. стретнуце нашох виселєнцох. На фотоґрафиї зме начитали дацо вецей як 80 присутних та мож тримац же тельо и були на тогорочним руским сходзе. У пополадньових годзинох преходзело винко и пиво як и ощвижуюци соки, а танєри зоз смачнима
РУСНАЦИ У ШВEЦE
колачами ишли од стола до стола. Було орґанизоване и варенє кафи за присутних. Друженє, приповедка и шмих характеризовали тоту часц пополадня. Там после 6. пополадню тоти учаснїки цо од далєй почали одходзиц алє векша ґрупа була на просторе при павильону “Мек Кой” до самого змерку. Идуци сход такей файти односно Єшеньски пикник у Вудстоку, будзе отримани соботу 8. септембра на озеру Питок. Будзе орґанизоване змаганє у вареню пасулї а за найлєпших обезпечени три награди.
Бок 9
НА ГРОБЕ МИРКА КОЛЄСАРА
ельконоцни швета, окрем узвичаєней радосци, у фамелийох Колєсарових у Брантфорду и Рускайових у Хамилтону приноша и дакус смутку понеже то днї у хторих ше наполнюю рочнїци од шмерци Мирка Колєсара. Мирко умар 7. априла 2006. року од чежкей хороти так же под час вельконоцних шветох, або нєпостредно после нїх, члени тих двох фамелийох, як и Мирково приятелє з околних местох у Онтарию, одходза на його гроб. Так було и соботу, 15. априла того року. На Мирков гроб у Брантфорду пошли його супруга Людмила, його мац Даринка, шестра Еуфемия Кети Рускаї зоз супругом Владимиром и Геленка и Гавриїл Колєсарово зоз Киченеру. Тидзень пред тим на гробе були Будинсково з Киченеру. Шицки вони жадали у своїх шерцох обновиц памятки на Мирка у дньох кед ше наполнєли 6 роки од часу як пошол до вичносци. Капли слизи на чарни мрамор под хторим спочива Мирко, положене квеце на його гроб и през молитву му пожадане же би спочивал у мире Божим. Окреме храбро дїйствовалайого мац Даринка
В
хтора теди, на початку априла, була уж барз слабучка, барз змучена алє тварда у жаданю же би синови пришла на гроб. Лєдво шедзела у вокеру алє ше помодлєла од шерца… нїхто спомедзи нас анї нє шнїл же то була єй остатня нащива синовому гробу понеже вона о 15 днї, точнєйше, 30 априла, у доме своєй дзивки занавше заспала.
пошвецанє паски. И рушели зме до церкви, у нашим авту син Алекс бул шофер а була там ище моя мац, супруг Владо и я. Алекс, вше заинтересовани за авта, рушел за єдним, ошацовал го та гвари: - Палє, то “Хонда” алє є очкодована на задку, треба ю оправяц… И ми у тей хвильки попатрели на тоту “Хонду” опрез нас и, задумай, на реґистерскей таблїчки писало – MIRKO. Частейше ту мож очековац же на таблїчки будзе написане MYRON а так як зме видзели, MIRKO, то вельо, вельо ридше. А познєйше сом
Спонтано зме ше, те ди, по ч а ли здогадовац даєдних подїйох зоз Миркового живота. А Еуфемия Кети Рускаї, Миркова шестра, у тей хвильки додала же и у дньох после Мирковей шмерци мала таке чувство, и нє лєм чувство, алє ше збули Фамелиї Колєсар и Рускаї на пикнику 2003. року. Мирко стої, у штредку подїї хтори вона нє може до конца пояшнїц, як кед би Мирко и далєй бул з нїма, зоз роздумовала о тим же яка то була мала фамелию. вироятносц же праве ТОГО дня таки - Мирко умар тидзень пред авто зоз меном MIRKO будзе исц Вельку ноцу 2006. року. А, иншак, праве опрез нас кед зме ишли до роками було так же церкви, лєм тидзень после його зме ше, його фамешмерци. Од теди по нєшка я нїґда нє лия и моя фамелия, стретла авто же би му на таблїчки за Вельку ноц зихописало MIRKO. У тей хвильки сом дзели у нас, у мала чувство як кед би Мирко, мой Хамилтону. Вони брат, бул з нами. Почувствовала сом як приходзели зоз ме обишли пупенци… Брантфорду, принєсА то нє конєц таких ли кошарку зоз случайносцох. паску и вец зме Кед зме були у Америки, теди одходзели до кед ше Сенка, Миркова дзивка, словацкей церкви одавала та зме таке дожили: Сенка и єй понеже там дружки пошли блїжей ґу облаку же би пошвецали паску єй цо лєпше понамесцали фризуру и внєдзелю. Так и кед винчанїцу И док ше ту намесцали, Мирко умар вони, о попатрели през облак а тамаль у тей тидзень, пришли на Фамелиї Рускаї и Колєсар, з мацеру Даринку, хвильки помали преходзел вельки, Вельку ноц на на єдним своїм друженю
Бок 10
РУСНАЦИ У ШВEЦE
вельки камион на хторим писало, задумай себе – MYRON ! Як кед би на таки способ Мирко послал поздрав своєй дзивки у дню кед ше винчала. Людмила, Миркова супруга, ше з боку придружела ґу тим здогадованьом: - Мнє було днями и днями найчежше кед ше приблїжовали 5 годзин пополадню. Бул то час кед Мирко роками приходзел з роботи дому. Вше сом теди очековала же до
двора войдзе його авто, так як цо узвичаєно приходзел з роботи у тот час. А його нє було. И так то тирвало за єден рок. Познєйше сом патрела пойсц даґдзе, же бим у тот час нє була дома и нє преходзела през таки чежки памятки. А Кети закончела думки на тоту тему з таку приповедочку: - Дакеди, так, кед ше шейтаме зоз мацеру по улїчки та нас провадза гевти птички цо маю червене пирє на
брущку. Даєдни швидко одлєтню, алє часто даєдна спомедзи нїх нас упарто провадзи. И я себе вец задумуєм же нас то вон (Мирко) провадзи и патри у тей хвильки на нас. А интересантне и тото же зме ту, на його гробе, з мацеру були вельораз, и случовало ше же док зме ше дома рихтали та падал диждж, и док зме путовали по теметов та падал диждж. Медзитим, гоч яки диждж падал – кед зме пришли на його гроб – престало падац!
IN MEMORIAM
ДАРИНКА КОЛЄСАР (1926 – 2012) Колєсар народзена 5. марца 1926. року Д аринка у Джуджаровей фамелиї у Руским Керестуре. Познєйше достала и младшого брата Єронима. Росла и дзивчела ше у валалє и по законченю войни одала ше за Мироня Колєсара. Миронь и Даринка у малженстве мали двойо дзеци, сина Мирка и дзивче Еуфемию. Замодлєли зме єй дзивку Фемку Кети Рускаї же би нам виприповедала о мацеровим живоце: - У живоце моєй мацери Даринки Колєсар на початку 80-тих рокох прешлого вику пришол чежки период, збуло ше же єй у чаше од рока и пол поумерали штири блїзки и мили особи. Перши умар, нєсподзивано, єй брат Єроним, мал лєм 52 чи 53 роки. Потим, нєодлуга, умар Даринков и Єронимов оцец Владимир Джуджар. Вон бул барз смутни пре синову шмерц, часто гуторел же нїґда анї нє подумал же вон будзе випровадзац свойого сина на його остатню драгу. А мой дїдо Владимир Джуджар – пояшньовала у приповеданю Кети – бул нєзвичайни чловек, вон бул бистри, мудри, досц начитани. Єроним ше школовал, мал надосц кнїжки, енциклопедиї и дїда то интересовало та их нєпреривно читал. И случовало ше же кед зме зоз супругом Владом пошли даґдзе на одпочивок, до даякого познатшого краю або места, нєодлуга зме знали достац писмо од мойого дїда Джуджара а з писма ше видзело же дїдо знал вецей о тим месце або краю дзе зме були як цо знали ми хтори зме там наисце були. Вон мал проблем з очми и пошол на операцию до Любляни. Там му пренашли же ма ище єден здравствени проблем, думам же то було у вязи простати, та сцели перше тото санирац зоз операцию. И як го заспали так и остал, умар и нїґда ше нє пребудзел. После дїда умар мой оцец Миронь Колєсар. Вон умар лєм 9 днї потим як ше народзело нашо друге дзецко, наш син Алекс. Родзини там з Керестура, кед оцец умар, пробовали наволац брата Мирка и явиц му вистку алє РУСНАЦИ У ШВEЦE
Даринка зоз братом Єронимом
Даринка и Миронь Колєсар як млода и млоди Бок 11
Мирко нє бул дома. Вец надумали послац телеґрам (теди ище нє було интернета и имейли) з надїю же го достанє мой супруг Владо та же ми помали, тактично, пренєше тоту траґичну вистку о оцовей шмерци. А ту телеґрам так посилаю же, чим го достаню, такой наволаю и видиктую (виспелую) слово по слово так же нє важне на яким язику телеґрам писани, а аж потим о пар годзини телеґрам написани на паперу дахто и принєше. Владо нє бул дома а я писала слово по слово, як ми диктовали и у тей хвильки сом нє похопйовала же цо то пише у тексту телеґрама. Спущела сом слухалку и почала сом читац а воно пише “ Оцец Миронь умар”. Бул то шок! Шейсц мешаци после оца умарла и Єронимова супруга, Амала Джуджар родз. Дорокази. Охабели зме мацер после тих траґичних подїйох ище єден рок же би жила у Руским Керестуре и же би пришла ґу себе, стабилизовала ше. Людзе гваря же нє треба правиц важни одлуки и вельки пременки у живоце кед ци дахто блїзки умре прето бо ше, найчастейше, теди нє направи добру одлуку. Ми ю уж пред тим волали же би пришла ту, до Канади, понеже зме обидвойо єй дзеци, и Мирко и я, теди уж були ту. Думали зме же єй будзе лєпше кед будзе зоз нами, своїма дзецми, а теди ми требало чувац и мали дзеци бо сом сцела и далєй предлужиц робиц, була сом млада и полна планох. Мац сцигла до Канади у новембре 1985. року. Мац ту пришла, навиковала ше на тот живот и була нам з дзецми, була нам наисце од велькей помоци. Була трираз у нащиви старому краю. Остатнїраз була рок после того як ми брат Мирко умар. Було плановане же би пошла рок скорей, зоз Мирком, алє його хорота шицко преґурла на бок. Сам Мирко бул лєм пар раз од виселєня до Канади у Руским Керестуре, вон частейше одходзел до Словацкей, до Людмиловей родзини. Остатнїраз кед бул у Словацкей та сцел пойсц и до Керестура алє, понеже у його пасошу була уписана и його дзивче Сенка, на гранїци го нє пущели без нєй так же ше врацел, одустал од нащиви. Я ше, после братовей шмерци, барз бала за мацер, думала сом же умре такой за нїм прето же то бул за ню барз вельки шок. Щесце було же вона була глїбоко релиґиозна и вона вец шицко тото траґичне цо ю потрафело прилапела як Божу волю. Пошли зме о рок до Керестура, були зме там 5 тижнї, мац обишла шицких, видзела свою хижу,
Велька ноц 2003. року
Мац Даринка у доме фамелиї Рускайових
Даринка зоз унуками и праунуками у рижних нагодох Бок 12
РУСНАЦИ У ШВEЦE
теметов, ходзела до церкви, була у Водици, стретла ше аж и зоз Святком Надьом, своїм братняком, хтори теди ище бул живи. После того слабла, трацела моц, и вишло же зме добре зробели же зме праве теди пошли до старого краю а нє познєйше бо би вец з ню уж було бриґи. Остатнї два роки слабла бше баржей и баржей. Пар раз спадла у заградки и на драже док пробовала дацо помогнуц. То охабело пошлїдки. Требало надосц часу же би ше окрипела. Почала хасновац вокер, требала єй помоц при облєканю, алє до церкви вше сцела пойсц и поряднє ходзела. Часто гуторела, така слаба: Прецо я нє можем сама? А я єй одвитовала: Мамо, ти досц чувала мойо дзеци, шицких нас, служела нам, тераз на мнє шор! И, наисце, так треба прияц шицко тото, старосц о мацери або оцови треба прияц як цошка природне, нормалне, а нє як даяку терху. Можем повесц же моя мац жила за свойо дзеци и унуки, була порихтана на шицки жертви у тим поглядзе. Канадянє ше, знаме, нє так жертвую за свойо дзеци, а нашо родичи, Руснаци, цали живот пошвецую своїм дзецом. Була з нами 27 роки. Умарла 30. априла 2012. року у Хамилтону, у нашим обисцу. Пожила 85 роки и похована є 4. мая после Служби Божей хтора отримана у Українскей католїцкей церкви ту у Хамилтону. На теметове у Руским Керестуре мала при оцови место алє зме ришели же бизме ю ту поховали. Ту можем пойсц частейше на єй гроб, посадзиц квеце, буц зоз ню у думкох, а ту на єй гроб кеди-нєкеди приду и мойо або Мирково дзеци и унуки ґу їх баби. Даринка Колєсар за собу охабела у смутку свою дзивку Еуфемию Кети и єй супруга Владимира Рускайових, Людмилу Колєсар, ґдовицу Даринкового сина Мирка. Даринка мала штверо унуки: Никол, Алекс, Растислав и Сенка и штверо праунуки: Максим, Лео, Даниєла и Луи. Похована є на теметове у Анкастеру.
Даринка знала направиц барз красни и смачни паски за Вельку ноц
ПРЕДЛУЖЕНЄ З 1. БОКУ
51. ЧЕРВЕНА РУЖА мушел “лапац” рижни репризни термини и лїпиц мозаїк же би мал яку-таку слику з того фестивалского вечара хтори мал буц комплетно преношени. Остава нам лєм ше наздавац же убудуце таки нєспорозуменя буду на час розришени и же будземе мац условия за нормалне провадзенє вше з нєсцерпеньом обчекованого фестивала з Руского Керестура. Но, заш лєм, спомнїме побиднїкох того вечара: за найкрасши дзивоцки глас фахови жири РУСНАЦИ У ШВEЦE
преглашел Ивону Гнатко з Вуковару хтора освоєла кошарку червених ружох и стилизовану ладу з интерпретованьом писнї “Гей Дунаю”. Боян Великанац зоз Вербасу освоєл чобольов за удатне интерпретованє композициї “Били тополї”. За найлєпшу композицию тогорочней продукциї на фестивалу преглашена композиция ”Ти ме
познаш” за хтору музику и текст написала Саня Полдруги хтора ю и одшпивала а аранжман написал Мирослав Пап. Бок 13
IN MEMORIAM
BENJAMIN BOCKA БЕНЯМИН БОЦКА (1992-2012)
Б
енямин Боцка бул народзени 23. марца 1992. року у Новим Садзе, у Войводини. Бул барз добре и миле дзецко и дзецинство му цекло у радосци и мире. Вше жадал же би мал брацика або шестричку, нє жадал же би роснул сам. Його жаданє постало стварносц кед мал 4 роки и кед його шестра Любослава була народзена. Любел шестричку и старал ше о нєй. Бен, як зме го звичайно наволовали, закончел основну школу у Лалитю и почал ходзиц до ґимназиї у Вербаше алє ю нє закончел понеже ше зоз родичами оцом Мирославом и мацеру Марию родз. Ґрня и шестричку Любославу 2008. року преселєл до Канади зоз жаданьом же би цала фамелия жила лєпше. Була му чежка розлука зоз численима приятелями хторих мал у старим краю медзитим здобул вон швидко нових пайташох нєодлуга по приходзе до Канади. Ходзел Бен до школи, робел, дружел ше зоз нашу руску младежу алє и зоз канадску. Бул облюбени медзи младима алє и старши го прилапйовали пре його позитивну природу бо Бен бул вше порихтани за шалу. На одредзени способ Бен жил у нєшкашньосци, нє барз ше стараюци же цо будзе наютре. Любел шлєбоду и хасновал кажду хивльку же би уживал у живоце. Знал ту и там повесц: “Я нє мам даяки окремни талант або даяки хоби и нє знам цо зомну будзе у будучносци алє верим же кажда особа приходзи на тот швет з даяку причину!”
Бен верел до Бога и мал добру душу. У вчасних ранших годзинох 1. априла 2012 року, у дньох кед ше природа будзи, рошнє и роз-квита, його ше живот занавше загашел. Бен и сам було єдно вельке пупче хторе, нажаль, нїґда нє розквитло. Мал 20 роки и седем днї кед погинул при месту Лойдминстер у Саскачевану. Лєм Бог зна прецо так мушело буц. Бен пошол занавше а у смутку охабел своїх найблїзших и наймилших як и велїх приятельох зоз хторима препровадзал красни днї младосци. Остало им лєм ше здогадовац його милей подоби и вше нашмеяней твари.
Най спочива у мире Божим! Мария ГАРДИ Норт Бателфорд
ФОТКИ НА ОСТАТНЇМ БОКУ
9. Еуґениа и Йоахим Медеси зоз дзивку на першей причасци їх унуки, Фрайбурґ у Нємецкей 1. Катарина Амалия Дудаш родзена 8. мая, Едмонтон 10. Пошвецанє паски на Вельку ноц, Киченер, 2. Симона Мидема Чордаш народзена 19. мая, Норт Онтарио Бателфорд Австралия и Нови Канада (заходна 3. Мираш Дюкич народзени 29. априла, Норт часц) Зeланд Заступнїки Бателфорд Amalija DUDAŠ Jakim VARGA маґазина 4. Учаснїки 28. руского пикника у Онтарию на #206-11030-107 St 39 Bellnore Dr. EDMONTON AB Norlane West 3214 заєднїцкей фотоґрафиї за памятку на сход 7. Юлия T5H 4G5 "Руснаци GEELONG, Victoria 2012. року, озеро Кристи при Хамилтону Australia у швeцe" kimo.maria@hotmail. Tel. (780) 428-4988 5. Олґа Мученски зоз приятелями означела рок од com трансплантациї косцового шпику, єй други родзени дзень бо теди достала шансу за нови живот Войводина Канада и ЗАД Нємeцка, Австрия, 6. Дзеци на руским пикнику у Онтарию уживали на Швeдска, Sanja TIRKAJLA Gavra KOLJESAR Швайцарска, тей трамбулини I. L. Ribara 50 324 Overlea Dr. Baran Mihajlo 7. Мария Провчи, Меланка Роман и Гелена Йоцич зоз 25233 Ruski Krstur Schützenstr. 16 Kitchener, ON Srbija N2M 1T8 67061 Ludwigshafen Мелбурну, Австралия 8. Хованє Даринки Колєсар на теметове у Анкастеру, Tel. (025) 704-202 100.224499@germany Tel. (519) 570-9614 net.de so.tiki@neobee.net Онтарио gkoljesar@gmail.com Бок 14
РУСНАЦИ У ШВEЦE
РОЗГВАРКА ЗОЗ ЙОАХИМОМ МЕДЕСОМ, БИЗНИСМЕНОМ ЗОЗ ФРАЙБУРҐУ
Пише: Г. Колєсар Киченер Канада
На початку мая по интернету сом достал таку поруку: Почитовани пан Колєсар, вчера сом нашол ваш текст о етнїчким досельованю. Було ми мило тото пречитац. Любел бим мац контакт зоз Вами алє вас нє було дома кед сом волал. Най ше накратко представим: Мож повесц же сом одроснул у Нємецкей (од 1969 року сом там), ту сом ше и залюбел и оженєл. По законченю вецей факултетох у Фрайбурґу робел сом вецей роки на Универзитету а познєйше сом прешол до приватного бизнису. Сердечни поздрав зоз Нємецкей Йоахим Медеси
нстинкт ми гварел же то интересантна особа и же треба з ню установиц контакт. Розуми ше, врацел сом имейл панови Медесови, представел ше и такой сом му предложел же бим любел з нїм направиц розгварку за новини, насампредз прето же видзим же вон мал у живоце дацо цо нє специфичне, нє часте медзи нашима людзми. През преписку зме ошвицели його основни податки: пан Медеси родзени як Йоаким Медєши 1953 року. Нєшка жиє зоз супругу Еуґениу и дзецми у Фрайбурґу (Freiburg) у покраїни Баден-Виртемберґ. Бешедує нємецки, анґлийски, русийски, польски, сербски одн. горватски и по нашому, по руски. Понеже му нєшка шицки документи, та и сам пасош Европскей униї, глаша на мено Йоахим Медеси порадзели зме ше же тото мено и презвиско будзе похасноване у розгварки. Медзитим, у маю пан Медеси нє мал кеди за контакти понеже досц путовал пре бизнис по восточней Европи, та так бул и у Новим Садзе, на Польопривредним сайме, медзи иншим. Я бул сцерпени, нє жадал сом таку нагоду страциц, а понеже сом и сам мал драгу до старого краю у першей часци юния, остало нам же бизме пробовали контактовац концом юния або познейше. Були зме, тиж, порадзени же бизме нашу розгварку окончели прейґ телефона. Сам контакт ше одбул 8. юлия кед зме тоту розгварку цалком комплетовали.
И
ЗАРОБОК ПОЧИНА З ТИМ ЖЕ БИШ ДАКОМУ СЛУЖЕЛ Понеже сом теди ище нє мал идею о тим же одкаль, зоз хторого нашого места, походзи пан Медеси односно дзе евентуално жию його найблїзши або родзини, я ше му перше опитал о його кореньох, о його походзеню: - Я родзени у Петровцох 1953. року и там сом прежил мойо дзецинство. Оцец ми бул дзияк у Петровцох, познати дзияк, вишколовал го владика Букатка. Оцец водзел велї роки хор и досц того орґанизовал коло церкви. Но, приватно, у фамелиї настали проблеми и мац ше позберала и пошла до Нємецкей до мойого бачика Гаргая, односно, то бул єй брат хтори там службовал як паноцец. Я мал теди 1415 роки и одлучел сом пойсц за мацеру до Нємецкей. РУСНАЦИ У ШВEЦE
НЄ МE ЦК А
Йоахим Медеси
- Мали сце ище братох або шестри? - Мал сом два шестри. Єдна тераз професор у школи у Руским Керестуре а друга ми шестра умарла. Паноцец Владо Гаргаї ми направел шицки папери, шицки потребни документи и я пошол ґу мацери леґално, пошол сом як майстор-ципелар, бул сом за тото виучени. Зоз тим знаньом сом почал робиц у Нємецкей, у фабрики. Жил сом при мацери, у Фрайбурґу, дзе и нєшка жиєм зоз мою фамелию. Опредзелєл сом ше жиц у Фрайбурґу бо ше вон розпресцера у познатим краю, то центер Шварцвалда, познатей воздушней банї дзе ше, як познате, находзи и жридло Дуная. До Нємецкей сом пришол 1969. року а на початку 1970. сом почал робиц. Я мал штредню школу, требало лєм дац даяки розлики же би ми ю припознали. Но, за дальше школованє у Нємецкей вони сцели же бим мал закончену ґимназию та сом у Штутґарту ходзел до школи а у Заґребу сом положел испити хтори ми ище були потребни. Так сом закончел ґимназию. У медзичаше сом нєпреривно робел. Вец сом ше опредзелєл пойсц на студиї и вибрал сом ґерманистику. Закончел сом студиї и маґистровал. Уписал сом и студиї социолоґиї и маґистровал сом. Вец сом уписал и психолоґию, и ту ми були правени даяки проблеми, окреме коло стипендиї и то з пояшнєньом же уж мам досц факултети. Я жадал уписац и студиї економиї и декан ми дал окремне потвердзенє же тоти студиї можем уписац понеже сом теди уж робел на универзитету, у медзичаше сом достал роботу як преподавач. Уписал сом студиї економиї. Єден з професорох ми бул и дохтор и нобеловец фон Хайка (von Hayek). Закончел сом економию и пошол сом до Бриселу специялизовац европске право. Здобул сом у живце рижни званя, титули, медзитим тераз кед ше ми дзеци питали же чи я у контактох указуєм мойо титули я им одвитовал же то нє робим уж и пре тот факт же чловек кед то нє ма та то вец барз жада, а кед ма даяки званя, титули, та их найчастейше прикрива. Скрива их и прето же людзе досц завидни, и то на цалим швеце, нє лєм у вас там, алє и ту у Нємецкей. За Нємцох мож повесц же су досц завидни людзе. У бизнису ше, углавним, нє указує титули, особлїво нє кед ши нє директор даякей фири або власнїк фирми, капиталиста. Бок 15
- Предпоставям же, як странцови у Нємецкей, нє ишло вше шицко гладко под час студийох? - Спомнул сом професора фон Хайка, єдиного нємецкого нобеловца за економию, хтори ми уж на початку, кед видзел же ше трудзим, гварел: “Же биш мал успиху у студийох, же би ши закончел факултет, понеже ти СТРАНЄЦ, мушиш буц у велїм голєм 100% лєпши як домашнї студенти!” Або, други угел истого: нєшка єст у Нємецкей коло 17 милиони странцох (а єст вироятно и пар милиони тих цо су у Нємецкей а нє леґално). Нємцох єст 83 милиони, значи, вєдно нас єст 100 милиони. Спомедзи тих шицких странцох 95% нє законча нїяки факултет, односно лєм 5% странцох закончи факултет. Цо вецей, 89% странцох нє законча анї ґимназию. Мой професор, прето, вироятно мал право кед ми так гуторел. - Очиглядно, ви шицки препреченя на студийох досц добре звладали?! - За студиї у цудзей жеми барз важне, на початку, добре научиц язик тей жеми, потим треба робиц надосц, учиц, учиц, и тримац ше присловки же “заробок почина зоз тим же биш дакому служел”. Кед нє знаш служиц, вец нє будзеш знац анї водзиц людзох або фирму познєйше, кед на то придзе шор. Зоз Универзитета сом прешол до приватного бизнису. Бул сом директор у вецей фирмох як цо то”Варта” и подобни. Служел сом найдлужей у пана Ланґа. То бул єден з найспособнєйших капиталистох Европи. Бул сом його совитнїк и здобул сом його довириє. У ньго сом достал контракт хтори бул 12 раз векши, значи, моя тедишня початна плаца у ньго була 12 раз векша як моя рочна стипендия на универзитету. Вецей роки сом там робел, зберал сом искуства а тераз сом уж коло 12 роки самостойни, мам вецей фирми, односно мам вецей заступнїкох, формовал сом предайну мрежу по цалей восточней Европи и з часци по заходней. Я виберам заступнїкох, конєчни купец ме нє интересує. Одредзим подруче маркетинґу, одредзим цени, помогнєм же би ше заступнїк зявйовал на локалних саймох, плацим реклами… Тарґуємє зоз шицкима продуктами цо иду за месну индустрию, за ґазну индустрию и за поживову индустрию, алати, машини за преробок и подобне.
РУКА МОЦНА ТЕЛЬО КЕЛЬО НА НЄЙ ПАЛЬЦИ ЗЛОЖНИ - Интересантна и єдна ваша думка з нашей преписки о тим же ше, часто, “поєдинци зоз шорох малих славянских народох нє можу пребиц односно нє можу указац цо знаю и можу у рамикох векших славянских народох зоз хторима и жию алє ше, часто, пребию зоз знаньом и схопносцу у цалком цудзим швеце”. - Тото мож анализовац як тезу о розликох медзи панславистами, Арабами, Жидами и Нємцами, наприклад. Тото можеме анализовац на прикладох зоз Канади або з Америки (ЗАД). Я познам тамтейшу ситуацию понеже сом, як студент, там робел и учел язик… Людзе иду, особлїво у остатнїх деценийох, до тих жемох прето бо нє видза перспективу за себе и за свойо дзеци. Замодлєл сом и Бок 16
На єдним зоз саймох на хторих ше пан Медеси у цеку рока поряднє зюявює шестру хтора у Керестуре же би анализовала чи то одходзели лєм худобнєйши людзе чи и тоти цо були лєпшого маєтного стану. Вона ми гварела же скоро шицки цо пошли добре стали, значи, то нє були худобни людзе. Спрам того, людзе глєдаю, вироятно, и дацо друге а нє лєм же би створели даяки капитал. У старим краю, наприклад, нє видза за себе и свойо дзеци нїяки можлївосци же би ишли на горе, цо ше дотика кариєри. По моїм думаню, кед пойду до иножемства вец людзе ище вецей робя, вецей шпорую, вецей ше модля, вецей контактую медзи собу а панслависти то найчастейше людзе хтори социолоґийно нє одховани так як цо одховани Жиди и їм подобни, односно, панслависти нє способни командовац и плановац. За водзенє, за командованє, треба мац, насампредз, талант, значи предиспозициї хтори ше зоз воспитаньом и образованьом розвива. Прето, тримам, панслависти нє маю скоро нїяку шансу же би обегли Жидох, Нємцох, Арабох, нїґда, єдино у случаю кед би у основи шицкого пременєли свою примарну и секундарну социялизацию. Кед сом бул тераз на Сайме у Новим Садзе и у Керестуре та ми гварели же гевта присловка хтору сом часто хасновал – уж остарела! - Хтора то присловка?питал сом ше им. - То гевта присловка кед ши гуторел же панслависта вше пове, кед му здохнє крава, же най би здохла крава и його лївого и правого сушеда. Тераз, гваря, уж иншак, ствар напредовала та ше тераз гутори же “кед моя крава здохла, та най вец помру мойо обидвоме сушедове, и тот з лїва и тот з права!” То, значи, уж досцигнута єдна кулминация, у социолоґийним систему то єдна неґативна кулминация. Там на Балкану досц велька економска криза, подобна криза и у велїх околних жемох, а у пренєшеним змислу то мож и так илустровац ”кед патканї маю мало єдла коло себе, а маю исти простор на хторим жию як и скорей, а множа ше, вец ствари, у принципу, иду у тим напряме же починаю єсц даєдних слабших спомедзи себе”. Тото сознанє, тото искуство достате у єдним познатим експерименту зоз патканями, РУСНАЦИ У ШВEЦE
експеримент окончени у Америки ище 1948. року. Индиректна илустрация тому, повед бим, то и тото мойо искуство: Дас пред двома роками зволана векша ґрупа людзох з вецей наших местох на єден коктел. Там зме приповедали о тим чи ше може даяк помогнуц и я гварел же я можем помогнуц, же нє проблем у капиталу або идейох, алє же баржей питанє у тим чи вони буду зложни, чи у шицким будзе досц розума. Я пояшнєл идеї, указал на можлївосци и, вец, о даскельо днї аж ше медзи собу и повадзели пре шицко. Нє розумели єдну ствар хтору аж и кажди певни параст розуми а то же єдна рука така моцна кельо пальци на нєй робя, сотрудзую медзи собу и добре координую. Вони там нє научели, нє похопели же треба же би помагали єден другому, же би сотрудзовали, и же би ше зложели у важних стварох а нє же би вше применьовали присловку о тим же цо будзе кед крава здохнє. Я им гварел, препоручел, же най ше, наприклад, у Керестуре або у Кули отвори фирма за заступанє, же им дам подруче од милион и дацо людзох з ексклузивним правом заступаня и тарґовини и готове. Медзитим шицко ше як идея розпадло бо ше повадзели медзи собу. Ту може буц поучна и приповедочка зоз Русиї, там ище зоз 17. вику, дзешка ше у Сибиру то збуло. Єден паноцец ше задавел у рики и людзе пошли до його обисца, ґу панїматки, та єй гварели же ше паноцец, ниа, задавел гоч го пробовали виратовац, нєпреривно му кричали “Дайце, оче, руку! Дайце, оче, руку!” А панїматка им, на тото, гварела же требали кричац “Наце, оче, руку” а нє “Дайце, оче, руку!” та би го виратовали. А нашим людзом, випатра, нє помага аж и кед им ви руку даваце…
виражени у досц вельким проценту. А, меркуйце, лєм 0.8% спомедзи фирмох хтори ше занїмаю зоз тарґовину або велетарґовину, препадаю. Мал я, гварим, бешеди з нашима людзми же як дацо пременїц медзитим видзел сом же пошлїдки вихованя и образованя у другим напряме барз моцни. Бо, у Керестуре або у Петровцох кажда мац од малючка учи “Маш, сину, мотику, маш гольт-два жеми та роб!” Тото ше до дзецох улїва у примарней и секундарней социялизациї и потим тоту “криву Дрину” чежко у главох пременїц. Мойо пробованє у Керестуре, хторе сом скорей спомнул же би голєм єдну особу нашли хтора би вошла до тарґовини як заступнїк, ше нє удало. Вони нє могли найсц єдну особу за таке… а нє могли найсц таку особу анї у Польскей, анї у Мукачове… Прецо, та чи нашо людзе Руснаци, чи Русини, чи Лемки нє маю талант за тарґовину чи их, наисце, воспитанє, примарне и секундарне, так “загубело”? Бул проблем найсц чловека хтори зна водзиц тарґовину бо ше то, углавним, муши учиц одмалючка. Нє знал нїхто там направиц бизнис план. Я им понукал же би на подручу од милион людзох почали з меншима стварами, з технїчну робу. Бо, од висококвалитетней технїчней роби зависни велї держави. Цали народи поставаю технїчно зависни з боку даскелїх богатих, моцних державох. Кед я купим банану або кафу од дакого з Африки я, у основи, нєзависни од того цо ми предал тоту банану або кафу бо уж ютредзень можем єсц цошка инше, яблуко або кромплю. При такволаней “технїчней зависносци” постої зависносц цали час. Таке дацо вони нє розумели повадзели ше и нє могло ше нїч анї розпочац з даяку тарґовину на велько. -На початку наших контактох сце ми написали же сце ше нє лєм школовали у Нємецкей, алє же сце ше МАШ МОТИКУ И ГОЛЬТ там и залюбели, односно, же сце нашли свою сопутнїцу за цали живот… ЖЕМИ, ТА РОБ - Моя супруга Еуґениа теди, 1972. року, - Нєдавно сце ми написали дацо у тим смислу же студирала славистику.Упознали зме ше, зблїжели, потим ше, уствари, “треба одбиц од мотики и треба ше залюбиц винчали и, ево, уж зме вецей як 35 роки вєдно. до економиї” односно же арабски и жидовски школи уча Вона ше теди вияшньовала як Українка. Родзена свойо дзеци же би у своїм живоце робели лєм три ствари: є у Вроцлаву, у Польскей. Як млада пара ми пошли до 1. Тарґуй, 2. Тарґуй, и 3. Тарґуй! Вроцлаву бо єй оцец бул барз хори. Теди зме ище нє мали - Я тоти спознаня о дзеци. И єй оцец ми гварел: “Я бизнису научел познєйше, у мам жаданє же би ши ми грал пракси, бо факултети, на гармуники. Чул сом же класични, нє можу научиц знаш грац и модлїм це же би студента шицкому. Я тото ши ми грал а я ше сцем так, пробовал вецейраз нашим помали, одпитац од моїх людзом розяшнїц бо, наймилших, видзи ми ше же звичайно, людзе думаю же сом на концу своєй драги…” И кед продукую, кед маю я му вец три днї, кельо зме свою продукцийну фирму, були там, грал. Гварел ми же вони вец ґаздове, босове, трецого дня же є барз як ше то гвари. Направце задовольни бо я бул єдини лєм анализу, ґлобално, же музичар у фамелиї, спомедзи хтори то фирми препадаю а нїх нїхто нє знал грац. Док сом хтори то фирми тоти цо нє грал вон питал же бим му грал препадаю. У ґрупациї даяки писнї за хтори сом знал продукцийних фирмох велї же су нє українски. Були то препадаю и тот процес лемковски писнї и я теди Еуґениа Медеси зоз дзивку и унуку РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 17
спознал же вони, уствари, прескаковац з ноги на ногу, а Лемки. Так сом дознал же моя обисце нє може мац двох богох супруга и єй фамелия вельо або два жени, вони, тоти блїзши нам, Руснацом, як сом ґастарбайтере, нука у души подзелєни особи. Тоти даскельо пред тим думал. нашо жени-Рускинї, цо були ту, Жили зме зоз супругу вони шицки були подзелєни на у злоги, достали зме штири два боки медзи жему дзе им дзивочки у малженстве. Ана коренї и медзи жему дзе им була закончела студиї хемиї и еґзистенция. Ми шицки у нашей физики и рихта докторат, фамелиї маме нємецке достала державну стипендию. державянство. Я тримам же, кед Кристиана педаґоґ, єден є з уж жиєм у тей держави, вец руководительох шицких треба же бим мал ту и стаємне предшколских установох, право пребуваня, односно Даниела финансийни Медесово у дружтве зоз професорами державянство, и право на службенїк при державним Универзитета у Фрайбурґу нормалну роботу, та и на свою заводу за финансиї а Мариа, власну кариєру кед же ю можем збудовац. Так ше, вец, аж и наймладша, студира за инженєра. Ми ше зоз супругу на початку порадзели же би политично чловек може виказац. Я и нєшка у вона нє робела алє же би водзела старосц о дзецох. И Предсидательстве Християнско-демократскей униї. указало ше же у фамелиї дзе росли штверо дзеци найлєпше Почитуєм и любим тоту державу и я знам, наприклад, и кед єдна особа ма комплетну старосц и одвичательносц о гимну Нємецкей. А велї ґастарбайтере нє знаю анї єдно нїх. Бо, кєд я бул дзешка у Сибире на саймох, або хто зна слово зоз гимни. Но, кед уж слово о тим же кельо єст у Нємецкей дзе у восточней Европи, теди лєм на нєй оставало же би подзвиговала и воспитовала дзеци. И тераз єй дзивки тот странцох на дочасовей роботи, вец сцем повесц же то нє труд припознаваю и часто гуторя: “Мамо, нїґда ци нє характеристика лєм Нємецкей. Моя найстарша дзивка Ана забудзем же, вше кед сом пришла зоз школи, бул хтошка нєдавно була з двоїма дзецми у Канади дзе препровадзела хто ме дочекал зоз красним словом, зоз єдлом!” Мац мешац днї. Була у хотелу алє мала и авто и досц путовала, дзекеди вельо важнєйша од оца. Могла моя супруга робиц у надосц того видзела и упознала. Вона ми гварела же у клиники, мала позицию у медицини, алє я гварел же кед сце Торонту, дзе жила, мала упечаток же домашнїх людзох мац вецей дзеци вец ше тим дзецом треба и пошвециц. вообще нєт, же коло нєй лєм нови приселєнци. Приповедала Родзела штверо дзеци цо нє мало. Нєшка вше векши ми же дзе ше лєм обрацела – вшадзи були “странци”, значи процент Нємцох нє сце мац дзеци або оставаю на єдним нє автохтони домашнї жителє. На паркинґох, у паркох, у будинкох, вшадзи були “странци”. Думам же ми гварела дзецку. податок же у Торонту жию припаднїки 58 нацийох. ҐАСТАРБАЙТЕРЕ У ДУШИ - Канада то подобни “котел за претопйованє нацийох” як и Америка алє у Канади ше то роби з вецей ПОДЗЕЛЄНИ ОСОБИ души – уключел ше я до тей теми. – То прето же Канада Попри нашей фамелиї ту у краю дзе жиєме нєт помага, финансує пестованє малих културох а Америка нє. Руснацох. Дакеди ту жили и робели, пред 20 або 30 роками, Поведзме, у Канади ґрупа Горватох може мац свойо даскельо нашо Рускинї, були вони звичайни ґастарбайтерки дружтво и кед ше реґиструє, за тото достава финансийну и вони ше, як пензионерки, врацели до Керестура. Даєдни помоц за унапредзенє їх култури. Здруженє Македонцох уж покойни. тиж достанє, здруженє Сенеґалцох тиж ма право на Кед слово о ґастарбайтерох вец сцем повесц же єст финансийну помоц… таких ґастарбайтерох хтори то останю цали свой роботни - А Руснаци достаню тиж? вик у Нємецкей, а єст таких ґастарбайтерох хтори ше знаю и - Достаню, лєм ше треба реґистровац як дружтво и индивидуализовац и асимиловац. Кед слово о першей ґрупи достанє ше даяку помоц од держави. У Саскачевану то значи же вони, у тих 17 милионох, пришли ту до реґистроване нашо руске дружтво и вони нормално Нємецкей алє вони и далєй з єдну ногу жию у Мароку, або у доставаю дотациї за роботу. Того у ЗАД нєт, голєм у такей Банґладешу, або у Америки, у Русиї, у Турскей – Туркох єст форми. 3 милиони, наприклад, и вони жию зоз пол шерца у - Дацо з того ми Истанбулу а пол шерца им познате понеже и мнє ту у Нємецкей. То нє понукал єден з главних найкомплетнєйши, нє менаджерох у Дженерал найнормалнєйши живот. моторсу же бим прешол з Лєбо допущиш єден Нємецкей робиц до Америки. розумни ступень Була ми направена и “желєна асимилациї и будзеш жиц карта” и провадзаци кельо-тельо нормално, лєбо документи лєм най идзем там будзеш нєпреривно бо вони, як вон гуторел,
ПОВЯЖМE ШE И ЗБИЛЇЖМE З ПОМОЦУ МАҐАЗИНА
"РУСНАЦИ У ШВEЦE"
Бок 18
РУСНАЦИ У ШВEЦE
А нєзлога може лєм пошвидшац розпадованє заєднїци та и сами процеси асимилациї. Под час мойого остатнього пребуваня у Горватскей сом нащивел вецей нашо руски штредки. Од єдного нашого Руснака сом дознал же, наприклад, українски конзул зоз Заґребу поручує же ше Руснаци “муша прекресциц” бо вони шицки Українци. Вони шицки українского походзеня, гвари конзул, и нє треба вецей писац “русинско-українска орґанизация” алє лєм “українска орґанизация”. Руснаци нє постоя! Так, приблїжно, гутори конзул України. Медзи орґанизациями Руснацох, Руснацох и Українцох и Українцох пришло до зацагнутосци, та и до звади. Векшина у тим, цо превагла, то нашо людзе хтори за себе гуторя же су русинского походзеня. Но, нашло ше и тих хтори, як Руснаци, граю у оркестру хтори, наприклад, ма назву “українси оркестер”. Людзе то дакеди зробя упрекосц а нє свидоми су же кажде дзелєнє нє водзи ґу доброму. Єст нас тельо же да ше шицки Руснаци на Балакану позбераме та бизме станули до єдного кварту у Фрайбурґу або би то була лєм єдна НЄЗЛОГА ЛЄМ ПОШВИДШУЄ звичайна улїчка у варошу як цо то ваш Торонто у Канади. Ґлобално патрене, у швеце законїтосци ясни. РОЗПАДОВАНЄ ЗАЄДНЇЦИ Нємецку тераз, наприклад, у експорту обегнул Китай. - Пошли сце млади зоз дакедишнєй Югославиї алє Китай ше так розвива же то страх. А треба вше думац и на сце уж нє були дзецко, та ме интересує чи сце у себе, теди, тото же ше нє случує же мала риба поє вельку рибу. однєсли и уж розвите чувство за Руснака, чувство рускосци, чи остала теди даяка нєповаляна вяза вас, там у Нємецкей, зоз старим крайом, з Петровцами и Горватску? - Остали вецей вязи, контакти, и то нє лєм там зоз Петровцами алє и з даєднима предняками цо тераз там у парламенту, або з Руснацами хтори заступаю права Руснацох у даєдних державних целох. На Новосадским сайме наступам остатнї 15 роки поряднє. Ту ме кединєкеди и ТВ камера найдзе. - Чи сце любели нашо руски писнї? - Я знал велї нашо писнї, я грал у оркестру у Петровцох, мнє бул учитель Штефан Гудак. Вон нас учел грац и я так научел на тамбурки грац, на ґитари, тиж и на гармуники бо и сам учитель Гудак грал на гармуники. У Нємецкей сом грал коло 10 роки, ище теди кед сом бул студент, по рижних югославянских дружтвох. Потим сом грал так, за свою душу, а пред 6-7 роками сом одлучел же нє жадам вецей грац. Жена ше ми питала же прецо тераз претаргуєм зоз граньом и гуторела ми, у шали, же ше и Медесово дзешка на горватским приморю залюбела до мнє праве прето же сом бул музичар, а я єй гварел “єдноставно, пукла ми струна, досц було”. Тераз кед одходзиме на танци я сцем же би мнє други грали. Односно, у 99% случайох на швеце победзує квантитет, а нє квалитет. Руснаци би мушели почац од нули, мушели би Досц сом грал другим. - Видзи ми ше же маце досц добри прегляд иншак школовац и воспитовац дзеци, мушели бизме терашнєй хвильки медзи Руснацами у Войводини односно хасновац искуства Жидох, Нємцох и других у тим шицким. у Горватскей. Цо думаце о Руснацох, о нашей малей Треба ше повязовац, твориц нови контакти, бо вецей глави популациї и о їх судьби або о тим чи маю вообще шансу нє вецей знаю… Петровчанє одходза на “Ватру” у Польскей, асимиловац ше…або, же би ше голєм помалючки и то добре. Руснаци треба же би ше моцнєйше повязовали у штреднєй Европи. асимиловали, кед же нам то уж судьба така? - Прейдзме на кус лєгчейши теми. Чи маце даяки - Перше най повем, у Сербиї и Горватскей криза, будзе ище векша криза, то голєм моя така проґноза, идуци хоби? - Мой хоби була музика алє сом, гварим, з тим 20 роки будзе глїбока криза, можлїве же ше Европска уния аж и розпаднє, и до Канади та до других жемох будзе престал пред даскельома роками. Но, кед мам часу та любим пойсц на морйо, 3-4 раз рочно идземе а окреме одходзиц вше векше число людзох. Руснаци, кед ше патри у цалосци, барз нєзложни. любим горватске морйо бо є барз чисте. Ту дома, у “верх швета”. А вон бул по походзеню Українєц, його пришли до Америки два ґенерациї пред тим. Медзитим, вон наступал як Американєц. И жадал же бим занавше остал у Америки, обецовал ми красну кариєру. Медзитим, я му гварел же то нє можлїве бо моя любов остала у Нємецкей, у Европи. Думам же сом и ту направел добру одлуку, подобнє як и теди кед сом у Петровцох одлучел же пойдзем за мацеру “до швета”. Я нє бул нїґда материялиста, а коло нього у Чикаґу були страшни материялисти. Я тримам же то нє живот, бо живот нє у материялним алє є у социолоґийним систему, у любови, у складаню, у дзецох, у знаню и школованю. Живот у тим же биш охабел даяки позитивни елементи после себе, а нє материялни. Познате як то у свой час було на Балкану – кед єден направел хижу на два поверхи, вец гевтот други такой правел хижу на три поверхи, кед направел тот на три, уж ше нашол тот цо направел хижу на штири поверхи… Дурноти!
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 19
Жадам повесц же то анї у Фрайбурґу, мам свою Русиї нїч нє лєпше. А кед заграду и прия ми робиц ше тримаш голєм основох бо ше у дню мало рушам, релиґиї, кед ше тримаш тей нє досц сом физично молитви, значи, же би ши активни и чувствуєм же нє бул пес за лаце, вец то кед плївам вельо, або уж виполнєте єдно з ходзим або робим у основних условийох за загради же ми циркулация напредованє у живоце. креви вельо лєпша. Розуми ше, нє будзе чловек - Велї роки такой капиталиста, нє прешли далєко од старого постанє нє знам яки богати, краю алє чи остали алє ма шицко порихтане за памятки на нашо, руски нормални живот. Велї на єдла з младосци? тото забуваю. Гваря ту же - Моя мац часто 85% Нємцох маю дома правела рейтеши зоз Библию алє ю одприлики 5бундаву а и пекла бундави. 10% чиатаю з часу на час. Озда прето и я мам у єдней часци загради посадзени бундави. Вони добри за Лаце нє вредзи нїкому. Я одроснул у церковним дворе и орґанизем. Рейтеши правиме и зоз яблуками, и зоз сиром… нїґда сом нє могол розумиц же прецо людзе лаю. Кед чловек У палачинкох и нєшка уживам. На Балканє було барз нє ма правдивого Бога, нє може дойсц анї до крова. Млади доброго єдла. Кед були колячки теди було надосц смачного читаю шицкого на тим швеце, патра дурноти а совити им єдла, цала родзина ше зишла…Нєшка кажде трима колячку часто потребни. Млади знаю часто и усприч стануц родичом лєм за себе… пришла и там, випатра, “американизация”. Бо, “Я нє поробим так!” а вец ше, през живот, доисцую же им Американєц кед дацо слави вон пойдзе до диска, купи родичи лєм добре сцели и зоз совитом и з воспитаньом. Моя гамбурґер и то му верх шицкого. А то нє єдло. У Польскей найстарша дзивка Ана гварела “Тераз, кед мам тройо дзеци, сом сотрудзовал и надосц робел зоз професором Яцеком и мамо, я тебе аж тераз похопела же прецо ти мнє нє сцела питал сом ше му най ме научи розликовац єдло и нєєдло. А пущац до диску на 16 роки!”. З Божу дзеку и з упартим вон ми єдноставно гварел “Єст єдла за очи и єдла за єдзенє!” родительским воспитованьом моя жена и, конєчно, ми - На пар заводи сце спомли значносц релиґиї у обидвойо як родичи достали дзеци хтори розумели свой живот. розвою младих поколєньох? Зложели зме ше же бизме ту закончели нашу - Млада ґенерация нє зна, дзекеди, же цо да роби, а родичи, мац и оцец, тельо робя же нє маю часу за розгварку гоч зме були свидоми же би ше ище о велїх воспитованє, за унапрямованє своїх дзецох. Треба паприґу стварох могло розправяц. Було ми задовольство обробиц, то слика з Керестура, або скорей там єден час констатовац же руски, мацерински язик пана Медеса одлични, скоро шицки були тапетаре, правели перфектни, и попри кавчи и очековали же то будзе того же є гет далєко, у вельки бизнис. Я даядним уж швеце дзе барз, барз теди гуторел же то нє може буц ридко може бешедовац вельки бизнис кед лєм у по руски. После тей Керестуре було 30-40 тапетарох, розгварки сом здобул па их було у Лалитю, па вшадзи упечаток же пан доокола… У живоце чловеку Йоахим Медеси коло будзе добре исц кед коло себе нє себе шири позитивну ма вельку конкуренцию. енерґию хтора Тераз на Балкану таки охрабруюцо дїйствує тренд, окреме медзи Сербами, на каждого його же чловек рано станє, лає Бога собешеднїка. А того, надаремно, вец идзе до карчми тей позитивней попиц дацо, знова лає шицких енерґиї, у тим дурним святих… Наприклад, на Сайме у швеце, єст вше менєй Новим Садзе моя жена писала и менєй. смужки на папер кед чула лаце и о єден час вона уж нє мала места Женска часц фамелиї Медеси на першей на паперу за тоти смужки. Людзе причасци наймладшей унуки лаю, преклїнаю шицко живе.
Бок 20
РУСНАЦИ У ШВEЦE
З МУЗИЧНEЙ СТУДЗЕНКИ ПИСНЇ У ЕМИҐРАЦИЙНО-РОДОЛЮБИВИМ ДУХУ (II)
У тим чишлє обявюєме другу часц писньох хтори виведзени у рамикох фестивала “Ружова заградка” а маю у себе печалбарски, виселєнски мотиви або обачлїви носталґични елементи.
Слова народни Ружова заградка 2000 НЄТ МОЙОГО, НАЙМИЛШОГО Привикайце мойо очка Сами уж пребувац Нєт мойого миленького Нєт з ким бешедовац. Рефрен Нєт мойого наймилшого Та сом зармуцена А на дражкох кадзи ходзел Трава уж желєна. Нєт мойого наймилшого Нєт зоз ружи квета За хлєбиком за роботу Пошол гет до швета. Нє смуткуйце чарни очка Бо ше враци мили Док зароби будзе питац Мойо руки били. Слова: М. Надь Ружова заградка 2001 ГРАЙЦЕ ТАМБУРАШЕ Врацим ше тей яри до родного краю Болї мойо стари мира ми нє даю Ище раз я пойдзем до гевтей карчмочки Тамбурашох найдзем, вино най ше точи Рефрен Тамбураше, тамбураше Сциха ми заграйце Болї мойо стари з писню З писню посцерайце. Роками я блукал глєдал свойо щесце Мира сом нє нашол у далєким швеце Заграйце ми браца як сце дараз грали Младосц ше нє враца лєм писнї остали. РУСНАЦИ У ШВEЦE
Музика и слова: Владислав Надьмитьо Ружова заградка 2001 БРАТУ МЕШАЧКУ Знова сом вечар чекал же мешац Принєше пах ми родного краю А вон ми, бетяр, пошептал сциха Цо же там твойого маю? Преходза роки и шерцо болї За домом цо там далєко остал А гунцут мешац з нєба ше шмишка Ша ти уж цудзинєц постал. Рефрен Нє дур ти ше мой мешачку Бо я Руснак у души Я зохабел свою Бачку Бо то так буц муши. Нє вер людзом кед гуторя Же сом душу предал Ти нє познаш нас Руснацох Руснак би ю нє дал.
Слова: М. Р. Сеґеди Ружова заградка 2001 ДЗИВИ ҐЕСТИНЇ Пошли зме по своєй драги Далєко, гет до цудзини Прешли нам роки младосци Як босоноги лєта. Рефрен Теди кед ґестинї Квитли нам у маю Шнїю нашо цинї И любов споминаю. Кеди нєкеди подумам На нашо давни уж часи А добре, барз добре знаме Же у нїх нє я и нє ти. Празна карчма там стої У нєй зме вше танцовали Бок 21
Тамбурка вше шерцо гої Часто зме там ю слухали. Слова: М. Даждиу Ружова заградка 2001 МОЯ РОВНЇНА Дзе можем сцигнуц лєм зоз думками Там вше ме моя ровнїна чека Та вец як витор погласкам поля Як птица з кридлом пирхнєм з далєка. Рефрен Идзем далєко А думки лєца Там дзе ровнїна, дзе мойо поля Идзем далєко бо така доля.
Дзe тот Кeрeстур цо о нїм тeльо по швeцe ти приповeдаш, цо то за мeсто кeд гвариш жe го нї за цо под нєбом нє даш!? Ша як нє знацe, на штрeдку швeта, од ньго шицко почина, раз давно отадз випровазeла мац моя свойого сина. Рефрен Вшe кeд ми придзe чeжко на шeрцу, зайдзeм до Кeрeстура… Слова: Дю. Латяк Ружова заградка 2003 ПОНУКНУЛ СОМ ЦИ ЛЮБОВ
Мою ровнїну ноц кед облапя И дзвон далєко кед чуц вечаром Як хмара теди прелєтам поля Писню посилам своїм хотаром. Судьба ме моя руска провадзи Гоч ше становим на концу швета Я вше ше врацам там до забуца Там дзе мац дзивки варґоч виплєта. Музика и тeкст: Владислав Надьмитьо Ружова заградка 2002 ДЗE TОT КEРEСTУР Я ходзим вшадзи, тамаль и тадзи якашик сила мe ноши там сом дзe писня и вино чeчу там сом дзe живот шe троши. По цалим швeцe слухам гудацох, а при нїх радо шe пиє алє шe з руску писню и душу у Кeрeстурe лєм жиє. Рефрен Вшe кeд ми придзe чeжко на шeрцу, зайдзeм до Кeрeстура у тим валалє за чeсни души вшe отворeна капура. И кeд вистанєм од людзох цудзих а дзeку за писню страцим я заш обрацим з друком на кочу, до Кeрeстура шe врацим. Бок 22
Понукнул сом ци любов А ти ме уквилєла Обрацела ши ми хрибет Анї ши чуц нє сцела. Рефрен Найдзем себе потїху У далєким швеце Найдзем себе другу милу Красшу як ружа влєце Давал сом шерцо свойо А ти го вжац нє сцела Свойо дала ши другому А мнє ши зармуцела. Автор музики и стихох: Владимир Дудаш Ружова заградка 2004 TРОМE БРАЦА Зоз старого дому тромe браца иду до билого швeта, чи шe дараз зиду? Уплакана мац их облапя и бочка у старeнькeй руки била єй хусточка. Рефрен Дзeци мойо мили, чом нас зохабяцe у тим старим домe и ви мeста мацe. Жалосни им оцeц, сциснути му ґамби прeд трома синами, заплакац шe ганьби. РУСНАЦИ У ШВEЦE
У гарлє му слизи, очи му шe швица жалосно им оцeц обочкує лїца. Рефрен Дзeци мойо мили, до швeта идзeцe нє забудзцe нїґда з ровнїни сцe квeцe. Старeньки родичи писeмко чeкаю од своїх наймилших, з далєкого краю. У тим старим домe нїкого нє мамe од вас лєм писeмко кажди дзeнь чeкамe! Рефрен Од своїх наймилших у далєким швeцe нє забудзцe нїґда з ровнїни сцe квeцe. Од своїх наймилших у далєким швeцe нє забудзцe нїґда жe рускe сцe квeцe. Слова: В. Дїтко Ружова заградка 2005 РУСНАКОВА ДРАГА Уж виками Руснак нє да Най ше прешлосц му забудзе Гоч нїкому свойо нє да Нє пожада нїґда цудзе. Рефрен Боже, чувай народ наш Дзе ше лєм находзи Та по драги християнскей Руснак вше най ходзи. Руске шерцо вєднак дурка Бачка, Срим та и Канада Чува язик, виру, предкох Мир и любов шицким жада. Як ластовка вше ше враца Дзе го смутне шерцо цага Валал, польо, жито златне То животна його драга. Слова: В. Дудаш Ружова заградка 2005 ЗОХАБИМ ЦЕ Я ЦУДЗИНО Сциха, сциха ноц ше спущи По облаку витор биє Як ми чежко, мила моя, Без вас ту ше мнє нє жиє.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Рефрен Зохабим це я цудзино Твойо дари и красоти Пре тебе ме душа болї Моя драга дому водзи. Читам вашо писма длуги Вашо жалї и радосци У очох ми слизи стоя Нашо ради хто загої. Побочкай ми дзеци нашо И поведз им най нє плачу Оцец придзе зоз далєка Його любов дома чека. Слова: Дю. Латяк Ружова заградка 2007 ПРЕД ОДХОДОМ Яки прекрасни тот вечар мешачни, ясни як дзень, А моя душа шнїє шнїє прекрасни сон Розквитли сладки овоци, запахнул цали наш край Запахли ярнї ноци, чаривни мешац май. Предо мну ясна драга познати и блїзки швет О нїм я вельо знам за мнє страху нєт. И у познатим нам швеце ноци мешачни як ту Соловей шпива влєце гоч ма там други дом Ша и там квитню овоци витор розноши їх пах И там пахняци ноци цо розганяю страх. Там будзем дом мац нови далєко будзем там жиц Алє вше будзем там лєм о своїх шнїц. Своїм напишем я писмо же о нїх кажди дзень дзбам Же на нїх нє забудзем док лєм за себе знам Бо ту и коренї мойо без нїх я нїхто и нїч Кажде зна любиц свойо та и я свойо знам Та гоч далєко будзем, гоч индзей будзем мац дом Я нє забудзем край дзе я корень мам. ‘ Автор тексту Любо Рац Ружова заградка 2010 СТАРА ТАМБУРА У куце стара тамбура Струни єй цалком спущени
Бок 23
Давно ю гудак зохабел Пошол вон до цудзей жеми.
2 раз
Зохабел свой мили валал Зохабел ту гнїздо свойо А у тим гнїздзе голубка, Мали голубчата двойо. У куце стара тамбура Уж давно нє штимована Давно ю гудак зохабел Нє грає на нєй до рана. 2 раз Нє пошол вон пре богатство Нє пошол вон пре долари Пошол вон же би голубки На столє вше хлєба мали. У куце стара тамбура Прах на ню помали шеда И вона, як и голубка, Кажди дзень гудака чека. 2 раз Чека го и голубица Пайташе за нїм жалую Та вше кед сциха заграю Його тамбуру чую. Слова: Агнета Папгаргаї Ружова заградка 2011 ТАМ ПРИ ДУНАЮ Там при Дунаю тащки шпиваю яґод ґу щесцу ше позбераю. Ей, Дунаю, габи твойо плїваю як смутни слизи мойо. Пошол леґинь мили любени одлєт як птици цо потрацени. Ей, одноша габи шиви весели и красни мили шпив. Нєт ми милого широка рико пошол до швета, уж ше нє враци. Ей, Дунаю, водо мутна, врац ми любов и днї слунка.
Бок 24
30 ЧИСЛА НОВИНКОХ “РУСНАЦИ У ШВЕЦЕ” ЗА НАМИ
♦ Зоз тих 30 числох би ше могла направиц кнїжка груба 1812 боки
♦ На потерашнїх числох сотрудзовали прейґ 400 особи зоз Европи, Америки и Австралиї
П
релєцели, ниа, полни 10 роки од хвилькох кед ше, у децембре 2002. року, на шветлє дня зявело 1. число новинкох “Руснаци у швеце”. Верел сом до нїх и наздавал сом ше же тото цо ше теди “народзело” будзе служиц, на свой способ, Руснакови а окреме Руснакови-виселєнцови хтори бул и остал главни цильни субєкт того проєкта. Похопел сом теди же нас, Руснацох з Войводини и Славониї, єст по цалим швеце, же ше вшадзи тримаме твардо своєй рускосци, же медзи нашима виселєнцами у Америки, Австралиї, по жемох Европи, у Канади, Арґентини итд. єст особи односно животни виселєнски приповедки хтори права лакотка за читанє алє и поука другим же як треба, як мож звладовац велї чежкосци кед ше чловек найдзе осамени у цудзини, або и як нє треба, значи, на неґативних прикладох дац нагоду другим же би учели на цудзих гришкох. Новинки, указал час нєодлуга, були прилапени на шицких трох за нас важних континентох: у Европи, у Америки и у Австралиї. Глас о нїх ишол од єдного по другого виселєнца, благи рост тиражу индиковал же ше на шицких бокох будзи Насловни бок першого числа интересованє (и) за таки профил информатора на руским язику. Вредзело буц оптимиста, вредзело укладац усиловносци и нєсебичне волунтирске закладанє же би таки гласнїк ‘остал у живоце’, та и роснул, ширел ше и моцнєл по шицких основох. Прешли вецей як 10 роки як тота новинка, тот гласнїк, у ваших рукох. Теди, концом 2002. року, “Руснаци у швеце” були єден з ридких информаторох по руски хтори преходзел РУСНАЦИ У ШВEЦE
хтори тото провадзели прицагнул, верим, велї гранїци медзи державами и увагу читачох. континентами и сциговал до рук виселєнцох Руснацох. Таки тренд тирвал 5 Розгварка зоа Марленку Орлович роки. У перших мешацох 2007. року Радио зоз Торонта, иншак Керестурицу нємирного Нови Сад ше почал явяц (и) ґу виселєнцом, духу, тиж мала досц високи уровень а лєм даскельо мешаци познєйше и ТВ провокациї и интересантних детальох з єй Войводини почала посилац свойо два живота. програми до интернету. На початку 2008. Наша стаємна сотруднїца Рускиня року НВУ “Руске слово” рушело зоз зоз Америки панї др Мишел Парвенски нам проєктом “е-Руске” кед оможлївене же би з часу на час посила позарядово електронска форма новинох “Руске слово” интересанти прилоги. Таки бул єй напис була доступна каждому заинтересованому под насловом “Русини на Закарпат’ю: на жемовей кулї уж о пар днї як новини нєшка и наютре” як и єй напис-розгварка друковани у Новим Садзе, з чим под насловом “Надїя умера остатня” (Бул то заокружени процес ґлобалного портрет Петра Ґалицина зоз Закарпат’я). информованя на руским, войводянским Наш почасови сотруднїк зоз руским язику. Горди зме же праве новинки горватскей пан Дюра Лїкар нам послал “Руснаци у швеце” тот процес Насловни бок дзешатого числа красну репортажу о Дамирови Оросови заокружованя одпочали, перше зоз хтори жиє на Фарских островох за хтори, паперову форму новинкох на шицких континентох, а потим верим, аж и векшина читачох нє знала дзе су. и зоз електронску форму ґу хторей мож шлєбодно Розгварка зоз нашим познатим шпивачом Миколом приступиц у каждей хвильки. Интернет и його можлївосци Корпашом ошвицела шицки деталї його живота - од виволую вельки пременки на планє ґлобалного дзецинства по, буквално, його остатнї днї. Случело ше же, информованя. А тоти пременки таки нагли, таки под час обявйованя тей розгварки, наш собешеднїк комплексни, же поєдинци скоро нє сцигую провадзиц нєсподзивано умар пре пошлїдки барз нарушеного здравя. шицки їх аспекти. Сама розгварка з нїм була закончена лєм пар тижнї пред Шицки тоти новосци и пременки хтори пласує тим як вон занавше пошол од нас. интернет мож тримац за позитивни, за нас, виселєнцох, у У новинкох бул аналитични напис хтори ошвицел велькей мири хасновити понеже оможлївюю же би ше нагло феномен носталґиї, єден психични процес хтори, вироятно, змоцньовали вязи зоз нашим старим крайом. А отримованє нє заобидзе анї єдного виселєнца на тей жемовей кулї. вязох, цек дньових и тижньових информацийох, то таке як Розгварка з паном Якимом Варґом зоз Австралиї у добри цек креви през орґанизем – може лєм приношиц цалосци ошвицела його живот и його драгу з Нового добри бенефити насампредз нам, виселєнцом. Розуми ше, у Орахова по Австралию дзе нашол свой мир и щешлїви дом. тих актуалних процесох найменєй профитирую тоти З того, нам далєкого швета, пан Варґа нам дал и велї виселєнци хтори нє маю компютери односно приключок за интересантни и нєкаждодньово интересанти деталї. интернет (або маю а нє знаю з нїма баратац, вихасновац их Градзу за портрет Владимира Полївки, першого за патренє ТВ емисийох, за слуханє радия и читанє Руснака докторанта на Сорбони у Паризу, була позберана новинох). Значи, пришол час же ше вредзи и тим, дзекуюци його синови Андрейови Полївкови хтори жиє у скорейшим виселєнцом, за хторих ше по традициї гуторело Америки и дзивки Иринки Мертелсман хтора жиє у ‘же их час преґажел’, же ше и им вредзи активовац, купиц Нємецкей. Були ту ошвицени велї нови деталї зоз живота компютер и научиц з помоцу младших тото основне а же би того руского интелектуалца. могли черпац зоз духовного жридла своєй матки. А тоти Напис под насловом “Мой оцец Михайло Горняк” младши, нови приселєнци хторих лєм на америцки чий автор бул Борис Горняк настал як свойофайтови ин континент у остатнїх пар рокох пришло прейґ 200 фамелиї мемориам у дньох после шмерци пана Михайла Горняка, зоз Войводини, їм тоти добродїйства интернета олєгчую ядного з тих ридких жридлових Руснацох хтори тот перши мешаци у цудзини бо вони, огромна векшина, знаю каждодньови пулс нашого малого народу чувствовал зоз хасновац и дописованє прейґ интернета, и провадзенє радио цалим своїм существом. Бул то вершински интелектуалєц, и ТВ емисийох. амбасадор, полиґлота, новинар и нїжни, добри оцец и Тоти цо голєм на прескок мали увиду до прешлих супруг. Памятки його сина Бориса ошвицели нам потеди 29 числох знаю, одприлики, яки профил темох бул нєдоступни деталї зоз животаи роботи пана Горняка. обявйовани. Но, пасуси цо шлїдза най буду єдна файта Напис о Билови Звонимирови Мудрому з здогаднїка на тот цо голєм кус, кус звучало ексклузивно, Австралиї, по походзеню зоз Дюрдьова, бул полни нєкаждодньово. Нє будземе споминац теми зоз перших 20 интересантних детальох. Вон на одредзени способ числох бо о нїх писане знагоди перших 10 односно 20 посцигнул успих у живоце, добре ше знашол у новим числох новинкох. Од 20. по 30. число сом винял основни швеце, и опробовал ше на вецей польох. Бул, вироятно, податки за тоти теми за хтори я, особнє, думам же баржей єдини Руснак хтори упознал леґендарного Бруса Лия. прицагли увагу: Сказки о Керестуре чий автор була наша Напис у пар предлуженьох у хторим панї Адина писателька и поетеса Ирина Гарди Ковачевич, нєт сумнїву, Сабадош Попович зоз Бечу ожила памятки на свойо коренї, прикрашели литературни аспект наших новинкох. Лєм ше на дзецинство у Керестуре, на свойо родзини и фотоґрафиї здогаднїце тих бисерних приповедкох: Хованєц; Бораї и РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 25
маче; Парох Макаї; Осла у води. Вичносц зачувана у капки паметаня! И чечуца тема, а то споведз панї Олґи Мученски зоз Едмонтону, Рускинї хтора ше виборела зоз чежку хороту леукемию, вериме, прицагує увагу читачох. Панї Мученски нам тото свой чежке, чежке искуство приповедала зоз вельку дзеку, насампредз, прето же би и други читаче достали цо вецей информциї и кед би ше вони або дахто їм блїзки нашол у подобней ситуацї - най знаю же вше єст даяка “сламка за спас”, же нїґда нє треба напредок дзвигац руки од борби и придавац ше. Лєм тварди борци победзую!
НОВИНКИ У ЧИСЛОХ СТАТИСТИКИ - кед би ше тоти 30 числа повязало як кнїжку, мали бизме уж досц грубу кнїжку (906 боки) велького формату, а кед би ше з того направело форму стандардней кнїжки, була би то кнїжка груба 1812 боки. Нє шала, треба припознац. - у спомнутих 19 числох сотрудзовало красне число вонкашнїх сотруднїкох. Мали зме, у єдним чишлє, 19 сотруднїкох, цо було найвекше число потераз, а мали зме 10 сотруднїкох як найнїзше число. Стреднє по чишлє було 13 сотруднїкох. Було би крашнє кед би ше ище даєдни спомедзи вас одважели и кеди-нєкеди сотрудзовали на бокох “Руснацох у швеце”. З тим би тот гласнїк напевно достал на квалитету. - Колор фотоґрафиї єдина правдива технїчна прикраска новинкох. У тих 30 числох мали зме 378 обявени колор фотки, а з того виходзи же стреднє по чишлє було 12.6 колор фотоґрафиї. На нукашнїх бокох були лєм чарнобили фотки, їх зме нє обрабяли статистично бо би то було надосц роботи. Алє, фотки у каждим случаю значни документи хтори збогацую змист и украшую кажди напис.
НОВИНКИ НА ИНТЕРНЕТУ… Дня 25. авґуста 2003 року почал свой живот и веб сайт новинкох “Руснаци у швеце” на адреси http:// www32.brinkster.com/rusmagazin/ . Гоч на интернет нє кладзени комплетни змисти новинкох, каждого числа, прешвечени зме же заинтересовани могли здобуц ище лєпши упечаток о нїх кед опатрали тоти интернетски верзиї новинкох. Шицко у фарбох, дзекеди з вецей фотками як у самих новинкох, присподобене одредзеним правилом интернета. Основна предност того проєкта у тим же є доступни буквално цалому швету як свойофайтови облак до швета. Понеже тот веб сайт наполнєти зоз 13 числами та ушлїдзело отверанє другого вебсайта, як предлуженя, на адреси http://rusmagazin2.brinkster.net/. У остатнїм периодзе, пре завжатосц, нє сциговал сом на час класц даєдни числа алє понеже ми период пензиї на прагу наздавм ше же будзе и за таки, побочнєйши роботи, вецей простору.
хтори виходза у Войводини, були спомнути ЛЄМ РАЗ. И то у погришним контексту (число хторе було старе рок, положене уж и на интернет, у новинох “Руске слово” було приказане як найновше). И нїґда вецей. Як кед би за занятих и одвичательних у тей видавательнєй хижи “Руснаци у швеце” нє постояли. Таке справованє познате ище з часох кед єден баюсати, тварди Рус, одредзовал ясно и гласно же цо то правда а цо нє, або цо постої, а цо нє… тоти часи прешли, аж и у самей Русиї, алє, випатра, нє и у Войводини. Но, читаче “Руского слова” ЗНАЮ за “Руснацох у швеце” понеже, по наших местох у Войводини, наша новинка идзе з рук до рук велїх наших людзох, без оглаяду на однос яки формовала НВУ “Руске слово” спрам “Руснацох у швеце”. Єдного дня и у Войводини ной винє главу зоз писку… Иншак, цо ше дотика ТВ Войводина, їх однос спрам новинкох бул вельо позитивнєйши як цо то спомнути однос “Руского слова”. На вецей заводи патраче руских ТВ емисийох доставали подполну информацию о новинкох “Руснаци у швеце”. За третман новинкох у емисийох Радио Нового Саду нє можеме нїч повесц понеже нє маме податки о тим чи су и кельо су, евентулно, споминани у їх програмох.
ШИРЦЕ НОВИНКИ НА ШИЦКИ СПОСОБИ Спонзорованє то лєм єдна форма кед мож помогнуц ширенє новинкох а источасно комушик и радосц направиц зоз таким скромним а милим дарунком. Медзитим, верце, наш основни циль то же би ше новинки ширели на шицки можлїви способи а з цо меншим обсягом трошкох. Єден з найефикаснєйших то тот же бисце их сами фотокопировали и дали або послали тим хтори вам дацо у живоце знача. Я и так уж трошим 4-5 днї лєм на пакованє, лїпенє, лїпенє, безконєчне лїпенє и потим одсиланє посилкох, та бим волєл кед бисце сами умножовали прикладнїки. Єдноставно, знаце дакого хто у вашей блїзкосци евентуално достава новинки, пожичце од нього, фотокопируйце и врацце му його прикладнїк. Так мнє олєгчаце роботу, зменшаце ми час за пакованє и одсиланє. А будзеце лєм кус вецей плациц за саме фотокопированє як да вам я тото исте робим (ушпорує ше на ПТТ трошкох и то надосц). Можебуц и ваша фотокопия нє будзе такого квалитету як ориґинал, алє то углавним мала розлика у квалитету. То, ниа, єден способ же би новинки сцигли до вецей рукох.
…АЛЄ НЄ И У “РУСКИМ СЛОВЕ” Наполнєли ше 10 роки як новинки “Руснаци у швеце” виходза, медзитим, у “Руским слове” у новинох Бок 26
Насловни бок 20. числа РУСНАЦИ У ШВEЦE
ВАШО ПИСМА Од панї Гелени Йоцич зоз Сент Албансу у Мелбурну (Австралия) зме пред Вельку ноцу достали писемко и фотку (фотку обявюєме на остатнїм боку): Вельо поздрави Колєсаровим и шицким нашим Руснацом розошатим по цалим швеце, а особлїво тебе Гавриїлє хтори ше трудзиш да нам укажеш як жиєме по цалим швеце. Примце тоти красни поздрави зоз Австралиї. Прешли уж 2 роки як сом постала предплатнїк на новини “Руснаци у швеце”. Чувствуєм вельке задовольство кед их достанєм и нє охабям их док их нє пречитам. А потим их вичитуєм ище по даскельо раз. Давам их и другим нашим людзом же би их читали. Ми ту добре у Австралиї алє зме остарели та зме вецей коло дзецох и унукох. Ходзиме по пензионерских клубох дзе єст друженя зоз сервированим полудзенком а дзекеди ше орґанизуєме та путуєме вєдно. Ми ше найчастейше сходзиме у клубу хтори постої уж 25 роки и чия назва “Наше жене”. У нїм ше
сходза 14 нациї а зоз бувшей Югославиї нас єст коло 130 членох. Путуєме досц з постредованьом того клуба. Була сом у Малезиї, на “Златним побережю”, а тераз у маю идземе до Перту на 10 днї. Сходзиме ше кажди штварток. На фотоґрафиї я (цалком на право), потим Меланка Романова и Маря Преґунова дзивоцке Провчи. Ми биваме досц билїзко єдна при другей та ше часто и видзиме. Жадам вам же бисце крашнє препровадзели Вельку ноц, да маце красну хвилю и приємни хвильки зоз вашима наймилшима Гелена Йоцич, Мелбурн, Австралия Кeд жe жадацe видзиц ШИЦКИ боки маґазина “Руснаци у швeцe” у фарбох, а з вeцeй фотоґрафиями як у самим часопису, нащивцe вeб сайt того маґазина! Адрeса:
Прeпоручцe и другим най нащивя тот вeб сайт.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Сотруднїки-авторe на тим чишлє: Мария ГАРДИ, Канада Амалия ДУДАШ, Канада Борис ДУДАШ, Канада Ваня ДЮКИЧ, Канада Гелена ЙОЦИЧ, Австралия Гавриїл КОЛЄСАР, Канада Дияна КОЛОШНЯЇ, Канада Йоахим МЕДЕСИ, Нємецка Олґа МУЧЕНСКИ, Канада Мария НАДЬ, Канада Еуфемия Кети РУСКАЇ, Канада Яни СЕҐЕДИ, Канада Владимир ЧОРДАШ, Канада РУСНАЦИ У ШВEЦE
Стредком рока маме вше и єдно надпомнуце за вас: Кед же и надалєй жадаце приимац новинки за виселєнцох шлїдзи вам мала обовязка уплациц прeдплату так як цо сцe то и прeд роком зробeли - або прeдставнїкови новинкох хтори вам найблїзши, або кед дирeктно пошлєцe чeк або кeш до рeдакциї. Кед же посилаце чек на адресу Редакциї, модлїме вас же би глашел на Gavra Koljesar, цо єдине исправне и вец нєт проблему коло наплати у банки. Було би добре кед би шицко тото коло прeдплати було окончeнe до початку дeцeмбра жe би шe тeди ясно знало хто прeдлужeл прeдплату за “Руснацох у швeцe” у 2013. року односно кому на адресу сцигнє наступне число. Висина предплати наведзена на предостатнїм боку. Читачe-прeдплатнїки хтори нє обновя прeдплату нє б уд у у можлївосци доставац новинки.
http://www32.brinkster. com/rusmagazin/
Маґазин за Руснацох висeлєнцох цалого швeта Рeдактор маґазина Гавриїл КОЛЄСАР
ОБНОВА ПРЕДПЛАТИ!
Способи контакту тоти: Za magazin Gavra Koljesar 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Canada
Канада (519) 570-9614 email: gkoljesar@gmail.com
Виходзи три раз до рока. Рочна прeдплата за три числа (зоз трошками одсиланя): за Eвропу (поєдинєчна 24 USD, а на ґрупу 18 USD), ЗАД 18 USD, Австралия 24 USD, Канада 17 CDN. Шицки прeклади и ориґинални написи защицeни © 2002 2012 “Руснаци у швeцe”. Рeпродукция истих допущeна лєм по одобрeню Рeдакциї Бок 27
1
3
2
4 6 5
9 8
7