ЩЕШЛЇВИ НОВИ 2012 2012.. РОК
КАНАДА
Рок X, Чис. 3 Септембер—Децембер/2011/September–December Vol. 10, No. 3
СПОВЕДЗ ОЛҐИ МУЧЕНСКИ З ЕДМОНТОНУ, ОДВАЖНЕЙ ЖЕНИ, ХТОРА ПРЕШЛА НЄОПИСУЮЦИ МУКИ ЖЕ БИ ВИРАТОВАЛА СВОЙ ЖИВОТ ХТОРОМУ ЕК ЗАГРОЖЕЛА ЛЕУКЕМИЯ С КЛ УЗ
ИВ НЕ
♦ Я горда же сом перша Рускиня у Канади хтора мала трансплантацию косцового шпику односно було яку трансплантацию
У
децембре 2010. року новинки “Руснаци у швеце” писали о малженскей пари Олґи и Владови Мученскових теди кед Влада одходзел до Олґа Мученски, весела и Олґа у квартелю у Калґарию на пензиї. На фотоґрафийох хтори зняти з тей нагоди (а нашмеяна (и попри того же уж Дзень мацери, 8 мая 2011, зоз тота преслава була пол рока пред тим як ше збула знала цо ю чека), зоз супругом букетом штучного квеца хтори єй трансплантация), Олґа весела, розтанцована, прибрана (а Владом на преслави його одходу даровали син Иван и супруг теди уж знала же ма пойсц на трансплантацию шпику). до пензиї у октобре 2010. року Влада. Пре мири защити природне квеце нє шме буц у єй блїзкосци У марцу ше єй вонкашньосц барз пременєла. -Знала сом же идзем а, видзиш, яка сом була весела. наполнєли три мешаци як Нє сцела сом и себе и другим погубиц тоту преславу. У зме ту сцигли. Наютре ше маю анализовац мойо резултати, септембре 2010. сом престала робиц, пошла сом на хорованє дохторе то розпатра и принєшу одлуку. Озда то уж будзе и теди уж почал третман у едмонтонскей больнїци, давали конєц, озда уж пойдзем дому! Владо, Олґов супруг, зоз змиреншим тоном ми ми боляци инекциї же би даяк голєм спомалшели розвой почал пояшньовац деталї. хороти док нє найду давателя. - У тим периодзе од трох мешацох Олґа мала Як цо нє давала на явносц о тим под час спомнутей преслави, так и нам у пар контактох барз мало о тей хороти трансплантацию, bone marrow transplant, односно, пресадзени приповедала. Шицко ше закончовало на тим же “ма єй нови шпик до косцох. Олґи була утвердзена леукемия! Но одредзени проблеми зоз креву”… Тераз знаме: Олґа нє тераз, по шицких випатрункох, процес окрипеня идзе у жадала нїкого терховац зоз тима страшнима бриґами хтори ю добрим напряме, крев єй добре функционує, шицки прицискали, нє жадала трациц моци на описованьох того цо резултати випитованя креви после операциї добри. Дохторе предстої и од чого завишел, вироятно, єй живот а то – сцу видзиц чи єй скорейши шпик добре вичисцени и чи нє трансплантация косцового шпику. Вецей послати имейли у остало того шпику хтори, условно поведзене, канцероґени. - Вечар зме постали ознова дїдо и баба, вноци ше периодзе марец-април спрам нєй остали без одвиту. На породзела наша дзивка Марча и достали зме унука. После телефону у їх квартелю у Едмонтону ше нїхто нє явял. И вец, на инициятиву Мученскових 20. юния зме унучки, маме тераз и хлапчика унука – уключел ше з боку установели вязу на Скайпу и чули зме шокантни деталї, о Олґов глас – Чи пойдземе дому чи нє то завиши од резултатох биопсиї косцового шпику. Виняли ми дакус яких зме у медзичаше анї шнїц нє могли. На Скайповим екранчку сом видзел Владу шпику зоз косцох и анализовали го. Анализа укаже же чи шицко добре функционує. Мученския, а дзешка з боку сом чул глас Олґи Мученски: Ту ше Владо обрацел на нєвидлїву Олґу и гварел ми, - Ту у Калґарию зме уж три мешаци, 14. юния ше Прeдлужeнє на 12 боку
АВСТРАЛИЯ
БИЛ ЗВОНИМИР МУДРИ, БРИЗБЕЙН, АВСТРАЛИЯ
♦ Шицко цо учел – учел темельно: бул одлични програмер, будователь хижох, кунґ фу борец, приватни и комерциялни пилот… ♦ Звонимир Мудри вироятно єдини Руснак хтори упознал леґендарного Бруса Лия Пририхтал: Гавриїл КОЛЄСАР зоз преписки зоз Билом Звонимиром Мудрого зоз Австралиї мойо прешвеченє же на тим швеце вредзи робиц ЛЄМ ЗА СЕБЕ, достало досц моцне потвердзенє. Од давна твердзим же ше нїхто нє збогацел кед робел за другого, як звичайни роботнїк або службенїк, алє же вредзи лєм кед чловек закаше рукави за себе самого и уложи Звонко з часох максимални труд. дзецинства Звонко Мудри, по походзею зоз Дюрдьова, тото похопел ище кед як 18-рочни леґинь сцигнул до Австралиї. За других робел тельо кельо мушел, алє до себе укладал
максимално, перше знанє а вец, базуюци на тим знаню, розвил и свойо бизниси хтори му оможлївели же би уж у 48 року живота пошол до пензиї. Но, почнїме од даякого початку тей нєзвичайней сказки. Ище пред 7-8 роками сом доставал сиґнали же Звонко Мудри у Австралиї єден з найуспишнєйших Руснацох хтори ше там, свойочасово, уселєли. Значи, то уж була тема за новинки “Руснаци у швеце”. Нє удавало ше ми установиц з нїм вязу. Но, як сцигнул Фейсбук а, випатра, и як Звонко пошол до пензиї – ствари ше обрацели у позитивним напряме. Як пензионер, Звонко мал вецей часу и за друженє на мрежи Фейсбука, так же ше почал повязовац зоз Руснацами. Послал ми поволанку же бизме ше повязали. А, источасно, уж бул повязани зоз паном Мироном Жирошом и медзи нїма ше одбула хасновита преписка. Пан Жирош ме такой спозорел на Звонка як добру тему – добростояци Руснак у Австралиї, бувши австралийски репрезентативец у кунґ фуу, пилот хтори лєцел на велїх типох Наймладши на фотоґрафиї то Звонко Мудри у билим чепцу на авионох, и рукох, його брат Мирослав Мире цалком на право, у шапки, а при нєшка ше заньому тота найменша у першим планє то шестра Йозефина
И
Бок 2
Бил Звонимир МУДРИ у своїм кабинету нїма зоз понуканьом авионских такси услугох итд. Ґу тому, пан Жирош ми послал и їх преписку же бим мал основни матерял. И вец, нє преостало ми нїч лєм дац моц и установиц зоз Звонком и особни контакт и ошвициц ище даєдни теми та шицко вєдно обявиц у новинкох. И було так. Повязали зме ше, достал сом жадани информациї а после нїх и красни фотоґрафиї и з того, ниа, випадла тота розгварка, тот приказ потерашнєй кариєри єдного з найуспишнєйших Руснацох у Австралиї, Звонка Мудрого, нєшка за приятельох Бил, дакедишнього Дюрдьовчаня. Най ту додам же Бил Звонимир Мудри бива у прекрасним варошу Бризбейн хтори лєм коло 1015 километри оддалєни од побережя Цихого океана, у австралийскей держави Квинсленд, у предїлох зоз идеалну климу. У першим имейлу хтори ми написал Звонко о себе дал тоти податки:
38 РОКИ НЄ БУЛ У ДЮРДЬОВЕ - Моя найстарша дзивка Джад Анастазия Мудри (закончела, иншак, факултет за новинарство) и я були на яр того року у Греческей, Италиї, Анґлиї, Русиї, Синґапуру и у Войводини. Я там мам, у Дюрдьове, брата по оцови, то Йовґен Мудри. У РУСНАЦИ У ШВEЦE
Дюрдьове зме були на рускей свадзби, то м оє й дзивки б уло бар з интересантне, там ше научела и танцовац зоз братняками и зоз бачиком та єй було барз крашнє. Були зме там два тижнї та ше нам удало пойсц и до Нового Саду, були зме у НВУ “Руске слово”, потим у Радио станїци Нови Сад и у Телевизиї. Нащивели зме и Руски Керестур дзе сом бул поволани до школи. У кабинету за физику були позберани заинтересовани школяре и я им приповедал о аеродинамики понеже сом пилот и мам у тей обласци надосц знаня. Дорушели зме на тим стретнуцу и спорт понеже сом у свой час бул репрезентативец Австралиї у кунґ фуу, бул сом на шветовим першенстве у Китаю з австралийску репрезентацию. Було ми досц чудне як ше там у Войводини шицко пременєло. Я пошол зоз Дюрдьова у октобре 1973. року, значи, пред 38 роками и нїґда сом нє приходзел до нащиви родному валалу аж тей яри. У идуцих имейлох я ше му випитовал за дзепоєдни деталї и Звонко ми дал конкретнєйши пояшнєня. Вредзи надпомнуц и тото же Звонко у Австралиї уж 38 роки алє шицки свойо думки сообщує по руски. Безпрекорно. Ридко дзе умишал даяке анґлийске слово. Сцем з тим повесц же Звонко трима до того же є Руснак, горди є на тото и анї случайно нє забул бешедовац по руски за перши пар роки пребуваня у новим швеце, як цо ше то “случує” даєдним новшим приселєнцом : - Цо ше то так пременєло у
Дюрдьове од часох як ши пошол? Такповесц шицко! Єст калдерми по шицких улїчкох, нєт ярки полни з воду, трава рошнє по драже и нєт тельо блата як дакеди, єст вельо нови хижи, а стари пооправяни та упечаток як кед би то бул други валал а нє д а к е д и ш н ї Дюрдьов. Но, мнє Фамелиї Звонка и Мирослава Мудрого з нагоди єдного друженя найчуднєйше тото же ми, тераз, шицко випатра мале. даєднима давнима пайташами и Наприклад, церква, школа, младежски пайташками. - Видзел сом лєм кратко дом, карчми, шицко ми тото випатра якошик мале, нїзке. Йовґен ми гварел Владу Вереша. - Чи ти и твой брат односно же то прето же я тераз вельки та и прето же сом научел жиц у велькей шестра отримовали вязу зоз старим крайом за шицки тоти роки? хижи. Можебуц и ма право. - Отримуєме контакт лєм зоз - Хто ци були пайташе и Йовґеном. Док оцец жил та вон пайташки у младосци у Дюрдьове? - Я бул досц млади кед сом доставал новини “Руске слово” а я вше пошол зоз Дюрдьова алє сом ше од нього брал читац. Як оцец умар та я пайташел зоз Владом Верешовим, предлужел примац новини на свойо М и р о с л а в о м Б у д и н с к и й о в и м , мено. Ище можем читац по руски алє Мирославом Копчансковим, а остатнї писац ми уж барз чежко. - Чи ши ше теди, 1973. року рок зме ше зиходзели до єдней хижи та ше там дружели Маринко Дудаш, кед сце сцигли до Австралиї, чи ши ше Мирослав Балїнт, Геленка Кухар, теди лєгко привиковал на нови швет, Любка Дула, Хеленка Баран, вона ми на австралийски способ живота, чи ши шестринїца, Кимо Гаргаї, вон теди мал даяки носталґични почежкосци? - Досц лєгко ше я теди пришол зоз Шведскей. - Чи ши ше тераз, у маю, кед привикнул ту на живот бо сом язик ши бул у Дюрдьове, стретнул зоз барз швидко научел, бул сом млади и Терашнє хижа у Бризбейну у хторей жиє фамелия Звонка и Marie Мудри зоз трома дзивчатми. На право гол зоз велькима ґарадичами хтори водза на перши поверх.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 3
то швидко ишло, а и ширше дружтво сом нєодлуга нашол, шицки були Австралци бо теди ту у Бризбейну було барз мало Югославянох, а од Руснацох нє було нїкого. - Цо ци теди випатрало чудне, иншаке у тим новим швеце? - Шицко було иншаке, живот коло моря, робота од 7 рано до 4 пополадню. Кед викенд та ше ишло на вилєти вше даґдзе на морю. Шицки зме покупели авта. Нїґда нє було жими анї жимно. Шицко було барз чисте, драги, хижи, улїци…А найчуднєйше було же людзе були цихи а шицко цекло по шоре, нєт нїґдзе гужви, єдни другим правя
Звонко Мудри зоз супругу Marie места, дисциплиновани и културни швет. - Яки єдзеня найчастейше єш? Чи то виєтнамска кухня понеже твоя супруга з Виєтнаму, чи дацо уж комбиноване? - Наша кухня наисце уж комбинована, мишана. Моя супруга научела од моєй мацери вариц велї нашо єдла: сарму, паприґаш, мачанку, капушнїки, курову юху, а зна крашнє вариц та вона дацо и поменяла а вец и моєй мацери указала цо ма новотне у рецептох. Розуми ше же вона вари и єдла зоз виєтнамскей кухнї, алє и зоз Бок 4
италиянскей. - Любиш нашо руски єдла, даєдни давни руски єдла? Барз любим мачанку зоз капусней юшки, а и кр о м пирач у, та сарму. И нашо дзеци таке любя, научели и вони на тоти смаки. Шестра и браца Мудрого: Мирослав Мире, - Чи ви там Йозефина и Бил Звонимир у Австралиї тримаце Крачун и Вельку ноц на способ як цо язик а потим сом вожел видлїчкари, то робя Австралиянци чи сце то камиони, автобус, прилапйовал сом баржей тримали як ми, Руснаци, цо шицко лєм най ше роби. 1981. року сом ше уписал на универзитет QUT и тримаме? - Ми Крачун тримали и у там сом студирал компютерски децембре, алє и у януару. Тиж так и н а у к и , т о ч н є й ш е , ш и ц к о о Вельку ноц. Лєм, то тераз уж баржей програмированю компютерох. Кед комерциялизоване, вельо койдзеяки сом закончел студиї та сом достал дарунки и крачун ше квици зоз добру роботу як програмер у єдней велькей компаниї. О даскельо роки шветлами и ґомбулями. сом основал свою фирму за виробок компютерских програмох и вона БУЛА ТО ДОБРА ОДЛУКА робела по 2003 рок, кед сом ше У єдним имейлу Звонко пензионовал у 48 року старосци. написал вецей биоґрафски податки о Попри тей компаниї за програмованє я мал и будовательну компанию и себе: - Я ше народзел у Дюрдьове правел сом хижи и предавал их. Тото 3. октобра 1955. року. Оцец ми и тераз покус робим же би ми, як Мирослав Мудри а мац Люба. Мам пензионерови, нє було допито. Мам и брата Мирослава и шестру Йозефину, красни и хасновити гоби, часто лєцим а и брата по оцови Йовґена. Я на авионох бо сом виучени пилот а наймладши од дзецох. До школи сом остатї рок себе правим єден авион ходзел у Дюрдьове. Перши 4 роки дома у ґаражи. Оженєл сом ше 1983. року сом ходзел до руских оддзелєньох, а зоз Marie. Вона єдно з осмерих дзецох други штири роки до сербских у єй фамелиї хтора пришла до оддзелєньох. После законченей Австралиї зоз Виєтнаму 1975. року. основней школи пошол сом до Маме три дзивчата: Jade Anastazija, Сримскей Митровици виучовац годзинкарске ремесло. Брат Мирослав пошол до Австралиї ґу уйови Йозефина, Мирослав и Звонко 1971. року а оцец и я зоз оцом Мирославом рушели за нїм, у септембре 1973. року зме одпутовали за лєгчейшим животом до Австралиї. Я думам же то була добра одлука бо би нам у Дюрдьове було вельо чежше жиц. На початку сом робел у ф абр ики вшелї як и роботи бо сом нє знал РУСНАЦИ У ШВEЦE
Kym Magdalena и Ebbony Tatijana.
БУДОВАНЄ ХИЖОХ Я вше, попри своєй роботи, уходзел до купованя єдного плаца, порти за хижу и ту сом направел хижу. Кед була готова я ше до нєй уселєл и бивал сом так дас єден рок. У Австралиї досц велька порция на приход алє кед предаш хижу у хторей биваш вец ши ошлєбодзени од тей порциї. Я так зоз хижами зробел дас седемраз, то ми досц помогло да змоцнїм финансийно. Кед бим будовал хижу у хторей нє жиєм, мушел бим плациц 49% єй вредносци як порцию, а то барз вельо. Половку мушиш дац держави. Прето ше ми ту знашли на иншаки способи. Мой брат Мирослав купує вельки фалати жеми и тото дзелї на парцели на хторих ше правя хижи, а и вон прави хижи, медзитим, вон ше нє уселює до нїх, вон их такой кед су закончени, вибудовани, предава. У Австралиї хто лєм сце може робиц и насправди добре заробиц кед добре випланує и уложи свой час. Я думам же попри того треба же би чловек мал и добри, уровноважени фамилйни живот, и вец вон будзе и у роботи успишнєйши. Мнє моя супруга вше потримовала гоч цо сом сцел розпочац, та гоч дацо на початку и нє пошло так як сом плановал вона до мнє вше верела и потримовала ме и думам же то барз важне у тим шицким. Мац нам жиє а оцец умар у януаре 2007 року. Теди мал 85 роки.
Даскельо роки жил зоз нами та научел и нашо дзеци бешедовац по руски. Аж к е д м уш е л б уц надпатрани 24 годзини вец пошол до старецкого дому. Брат Йовґен з Дюрдьова нам приходзел до нащиви у Австралиї вецей раз док оцец жил. Думам же вон ма красни упечатки зоз тих нащивох. Брат Мирослав и моя мац и шестра жию у месце Малени, то дас 100 км далєко од Бризбейну, алє ми ше часто сходзиме, ту оддалєносц нє представя проблем. Брат Мирослав люби дружтво и баранче на роштилю та то и по нїм видно. Шестра ми тиж добре. Ма свою власну красну хижу, єй супруг умар прешлого року, була то за ню велька утрата алє тераз є уж лєпше, як час преходзи и живот чече далєй.
Леґендарни Брус Ли (лїво) и Звонко Мудри (у штредку)
ИСКУСНИ ПИЛОТ
Од дзецинства сом Звонко у єдней акциї у часох кед вше любел авиони и шнїл интензивно тренирал кунґ фу сом же и я раз будзем лєциц. Ту у Австралиї єст школи за пилотох и я ше уписал до такей школи 1979. року же бим положел за приватного пилота. Барз сом ше сприятелєл зоз моїм инструктором бо я барз любел шицко цо у вязи авионох, вон то видзел, и ґу тому сом шицко сцел научиц, та ме вон вец учел и таке цо нє на програми за пилота. Вон бул искусни пилот, док бул млади та робел спрейованє польох по фармох зоз авиона. То барз опасна робота понеже ше лєци барз нїзко а швидко, прето велї приватни пилоти страдаю у тей роботи. Аеробатика то нє за каждого, то таке як симулация, як цо Авион хтори Звонко направел у дараз под час войни два своїм маим ганґару за авиони водзели медзисобну Шедзи Шу Хон Санґ, Звонков учитель, фамелийну хижу борбу, то ше тераз симулує и стої Йозефина (Шу Хон Санґова дзивка) и Звонко Мудри. виводзи, ту єст вельо
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 5
елементи акробатики. Я то любим и можем поднєсц, то нє лєгко виводзиц, єст людзох цо єдноставно нє можу поднєсц аеробатику. Накадзи сом положел за приватного пилота, такой сом предлужел учиц за комерциялного, то ми оможлївело же бим робел як пилот на авионох хтори преноша путнїкох. Мал сом надосц роботи як пилот и назберал сом надосц искуства на рижних авионох. Лєцел сом на таких авионох: Cesna 152, 170, 172, 180, 182, 210, 310twin, Gramen Tiger, Sirus SR 20, SR 22, Tiger Moth, super Cub, Huski Siniker twin, Decatolon, Pits special s1, S2b, Extra, jak 50, jak 52, T29 Trojan, T6 Harvard, Spitfire mk xvi, P51 Mustang (таки я правим), fok vulf, B17 boing, Antonov, Boing 747, a380 airbus. Посилам ту фотоґрафиї мойого авиона цо го тераз хаснуєм. То Ґруман Тайґер, ма 4 шедзиска. И моя штредня дзивка ше учи же би була пилот, и вона барз люби авиони. Мойо здравє барз добре. Кажди два роки я, як пилот, мушим мац комплетни физични препатрунок у окремного дохтора и вон ми вше гутори же би любел кед би му шицки 55 рочни пациєнти були таки здрави и у такей кондициї як я. Я ше добродзечнє пензионовал. У Австралиї кед робиш за себе або за свою власну фирму можеш пойсц до пензиї кеди ґод сцеш, важно же ши финансийно способни за таке. Ту у Бризбейну нєт Руснацох. У Аделаиди мам родзину а там єст вецей наших алє нєт нїкого хто ше так интересує за воздухоплївство як я.
ЗВОНКО УПОЗНАЛ БРУСА ЛИЯ Я ище у Дюрдьове почал тренирац карате а ту, у Австралиї, чим сом сцигнул та сом ше уписал до Wu Shu школи. То на заходзе волаю кунґ фу. У тим спорту сом добре напредовал та сом вошол аж и до австралийскей репрезентациї. Я одходзел седемдзешатих рокох до Китаю и до Хонґ Конґу. Там
посилам єст и тоти зоз змаганьох у кунґ фуу, и у дружтве зоз Брусом Лийом. Бул сом член авс тралийс ке й репрезентациї у кунґ фуу и наступали зме на шветових змаганьох 1982, 1984. и 1986. року. У остатнєй часци 2010. року бул у нащиви син др Мижа Барана зоз Нємецкей. Вон бул и наш госц даскельо днї. Бил Звоимир Мудри (цалком на право, трима Дзеци ше упознали та заставу) як член австралийскей кунґ фу тераз отримую контакт, репрезентациї на єдним зоз шветових першенствох дописую ше. Мойо два дзивчата маю свойо боки сом ходзел до єдней школи дзе ми на Фейсбуку, значи там можеце найсц учитель бул Шу Хон Санґ. До тей Jade Anastazija Mudri i Kym Magdalena школи теди ходзел и Брус Ли (Bruce Mudri и, кед жадаце, установиц Lee) та сом ше теди з нїм упознал. контакт з нїма. Наймладша ище нє ма Понеже я бул єдини цо нє бул Китаєц свой бок на Фейсбуку. И я часто у тей школи то Брусови було присутни на Фейсбуку, упознал сом интересантне та нас и тото там велїх Руснацох. приблїжело. Медзи фотоґрафиями цо У КЕРЕСТУРСКЕЙ ШКОЛИ О госцованю Звонка, його дзивки Джад и брата Йовґена у школи у Руским Керестуре маме информацию и з другого боку. Мой приятель професор Йовґен Медєши ми о тим так написал: Розгварка зоз Звонком була наисце барз интересантна. У кабинету за физику були прейґ 30 ґимназиялци. Звонко им приповедал о себе на чечней рускей бешеди. Найвецей ше затримал на описованю своєй активносци як пилота акробати и як спортисти хтори у составе австралийскей кунґ фу репрезентациї наступал на рижних, та и шветових першенствох. Школяром окремну увагу прицагла фотоґрафия Звонка зоз Брусом Лийом. Так єдна годзина швидко прелєцела. Школяром ше таке стретнуце барз пачело цо було видно як слухали Звонково викладанє и як , потим, поставяли питаня. Зоз Звонком у нащиви бул и його брат Йовґен як и дзивка Джад. Интересантне було и тото же кед зме полудньовали у школскей єдальнї
младши школяре досц масовно закуковали на Звонкову дзивку. Вона наисце и шумна и симпатична, алє школярох окреме прицагнул факт же вона випатра як “Японка” а таку особу вони потераз у стварносци нє стретали. Проф. Йовґен Медєши, Йовґен Мудри, Джад и Бил Звонимир Мудри
РУСНАЦИ У ШВEЦE Бок 6
КАНАДА
СПОВЕДЗ ОЛҐИ МУЧЕНСКИ З ЕДМОНТОНУ, ОДВАЖНЕЙ ЖЕНИ, ХТОРА ПРЕШЛА НЄОПИСУЮЦИ МУКИ ЖЕ БИ ВИРАТОВАЛА СВОЙ ЖИВОТ ХТОРОМУ ЗАГРОЖЕЛА ЛЕУКЕМИЯ
Предлуженє з першого боку
Пишe:
поцагуюци ше кус на бок опрез камерочки: - Га, ево, то моя супруга Олґа… шеднї тадзи, блїжей... Кичeнeр, З правого боку на екранчок вошла Канада єдна особа и, благо поведзене, я ше, заш лєм на хвильку-хвильочку нашол у малим (чи малим?) шоку. На екранчку, при Владови, шедзела Олґа цалком без власох… Кед одходзели до шпиталю до Калґарию чули зме ше, я знал же пошлїдо к радияцийох и моцних гемотерапийох то и опадованє власох пациєнта, алє кед то, после трох мешацох Олґа на скайповим екранчку, наисце и видзице, то нє 20. юний 2011 може буц нє шокантне. На хвильку, як блїск, прелєцели ми слики з їх квартелю на Новим населєню у Новим Садзе дзе зме були блїзке сушедство, кед зме у нїх шедзели и приповедали о селєню до Канади а Олґа нам, красна, складна и вредна, як добра ґаздиня, вилагодзела, понукала нас зоз колачами, соками, напойом, и ище и активно участвовала у розгварки. А тераз, на хвильку сом познал лєм єй очи и глас. З благим ошмихом Олґа виповедла, знаюци озда же тото цо сом видзел наисце у добрей мири шокируюце: - Ево, пайташу мой, то я! У истей секунди Владо змирено предлужел, премосцуюци так тоти хвильки нєсподзиваня: - Шанси же шицко добре тераз досц вельки. Иншак, Олґа прешла през вшелїяки фази на драги вилїченя, прешла през велї и вельки муки. Од половки марца зме ше преселєли ту до Калґарию, вонка бул ище навелько шнїг а тераз, палє, шицко желєне. Гавриїл КОЛЄСАР
швеце” дзе була розгварка зоз паном Якимом Варґом зоз Австралиї хтори тиж ма леукемию. Я участвуєм у єдним медзинародним виглєдованю у тей обласци, точнєйше, Министерство здравя Канади и исте министерство з Австралиї маю догварку о заєднїцкей роботи у лїченю леукемиї. Понеже ше метода лїченя леукемиї у Австралиї дакус розликує од поступку хтори ше применює ту у Канади, вони чераю искуства та и прикладнїки креви. Я подписала же прилапюєм тото виглєдованє, же ше уключим до ньго. У одредзених терминох ми винїмаю по 15 ампули креви и посилаю то до Австралиї. З тим я участвуєм и у австралийским проєкту. - Донор хтори ми дал свой шпик, випатра, зоз Европи. Мено донора ше на початку трима у тайносци, аж после єдного рока мож глєдац евентуални податки або постредни контакт зоз особу хтора конкретно мнє помогла виратовац ше од леукемиї. - Ми ше, буквално, преселєли зоз Едмонтону до Калґарию - предлужел Владо. – Прецо? Прето же ту у Калґарию єст єдна велька больнїца хтора специялизована за пресадзованє косцового шпику. То центер за цалу Алберту. У комплексу больнїци єст єден будинок у хторим, на 14. поверху, апартмани за людзох хтори ше лїча од леукемиї. Олґа була перши два мешаци у больнїци, то прейґ драги, и там єй зробени трансплант и там цекол процес першого окрипеня. О два мешаци прешла зоз больнїци на клїнїчне лїченє и прешла бивац до будинку дзе наш апартман на 14. поверху и дзе я, уствари, цали час бивал. - Наздавам ше же уж пойдземе дому – з гласом полним надїї гварела Олґа - Ша ми уж постали, таковесц, жителє Калґария кельо зме ту. И да ши на порядним одпочивку три мешаци та би ци допило а кед ши у больнїци, вец то чловеку три мешаци наисце поверх глави. Значи,
ЄСТ НАС ТАКИХ, ТВАРДИХ И УПАРТИХ! - У тих трох мешацох, приятелю мой, виґурали зме шицко тото…- почала Олґа – Нє дай Боже нїкому! Нє дай Боже нїкому! Цо сом прешла то лєм я знам! Сцем ци повесц же зме у медзичаше достали новинки “Руснаци у Бок 10
Влада провадзи прейґ Скайпа процес моєй трансплантациї. Марча теди була зомну а Влада бул хори та му нє було допущене присц до больнїци. Мушел остац у Едмонтону док нє виздравел РУСНАЦИ У ШВEЦE
ютрейши резултати буду розпатрени, мам ше найсц зоз дохторку, алє кед будзе шицко у порядку вец муком ище вше нє конєц. Я мам у целу убудовану централну линию за винїманє креви и през хтору ми давали лїки. То цивки хтори уруцени до мойого цела попод скору и вец иду глїбше, преходза понад шерцо и убудовани су до єдней зоз кревових жилох. Вонка єст цивки през хтори ше давало лїки. То ми инсталовали ище у половки марца и тото ше зросло зоз орґанизмом. Тото ми маю виняц наютре кед шицко у порядку. Тото служело под час пребуваня у больнїци же би ми нє джобали до рукох, до венох хто зна кельо раз на дзень кед ми давали инфузиї або винїмали крев. Знаш, я нє мам у креви тоти кревово плочочки хтори помагаю же ше кажда рана зараста, мнє би з руки, дзе джобли, нєпреривно чурела крев… Вони ми зоз радияцию и гемотерапию мойо кревово плочочки зведли на нулу, одпорносц орґанизма ми була на нули, односно, барз, барз слаба. Я ше тераз мушим барз чувац од рижних печарочкох, плєшнєнїнох, нє шмем мац контакт зоз глїну, нє шмем мац з людзми контакт, єден период мушим жиц як да сом под склєняним дзвоном, барз изолована. Скоро рок мам таки режим применьовац. Нє шмем на явним месце єсц, пре гиґиєну, шицко мушим сама за себе рихтац. Я нє шмем у “Тим Хортонсу” купиц кафу и пиц, або купиц даяки сендвич. Тото цо дома рихтам муши буц препечене, наприклад, шунка муши буц препечена, вайцо муши буц на твардо уварене, шицко цо ше зогрива муши ознова преврец же би ше у тим єдзеню нє нашли бактериї або печарочки и подобне цо ми може барз загрожиц здравє понеже, гварим, мам барз слабучки имуни систем. - Гварела ми ту єдна медицинска шестра: - Olga, you are a tough lady! (Олґо, ти тварда (жилава, моцна) панї!)
Син Иван пришол зоз Отави до Калґарию же би заменєл шестру Марчу хтора теди пошла дому
А я єй одвитовала: - Yes, I am a tough lady! I can to win this battle! ( Гей, я тварда панї! Я можем победзиц у тей борби!) Гварим, пречитала сом о мукох пана Якима Варґи зоз Австралиї и най му мойо слова буду охрабренє – нє єдини є цо ше так мучи и бори, єст нас таких надосц, твардих и упартих. Боже, кельо я мала гемотерапиї ище пред трансплантацию, а вецка, кед сом достала трансплант, вец сом ознова мала гемотерапиї бо зоз трансплантом до мойого орґанизма унєшени и даяки келиї хтори нє требали войсц до мойого цела. Та ми єден дзень давали гемотерапию а ютредзень сом мала третман же би ю застановели. Тото
дзецко вода у тим каналу була бистра як слиза. Там Знаюци же, у таким случаю зме ше, шицки дзеци зоз яки тота тема обрабя, читачох будзе с у ш е д с т в а , н а у ч е л и интересовац же би упознали и други плївац. Мала сом 5 роки податки о особи о хторей ше пише, кед сом научела плївац, а замодлєл сом Олґу же би написала свою учела сом плївац зоз кратку автобиоґрафию: кукуричанковим снопом Родзена сом на яр, 10 априла завязаним на хрибце. 1949. року у Вербаше. Родичи ми були Нарезало ше вигриски мац Ксения (родзена Ґайдош) и оцец кельо дзецински хрибецик Исидор Загорянски. ш иро ки, Родичи уж мали звязало ше до предомну сина, то мой с н о п а , брат Мирослав хтори положело ше одомнє старши два и пол шпарґу на рока. Мой оцец бул сноп же би качмар по фаху и цали о п а с а л а Вербас го знал по тим. дзецко и – уч Дзецинство сом плївац. Плївац сом учела з препровадзела у Старим оцом и теди сом уж Вербаше у улїци Петра вельораз преплївала канал. Драпшина. То була Сушеди гуторели оцови же перша улїчка такой при є дурни же таке роби старим Вельким бачким 11-рочна Олґа зоз зомну бо я теди мала лєм 5 першу праву (купчу) каналу. Кед я була бабку роки, алє я ше нє бала.
АВТОБИОҐРАФСКИ ПРИЗНАЧКИ
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Олґа, мац Ксения, брат Мирослав и оцец Исидор (1960.
Вельораз зме шицки дзеци зоз сушедства скакали зоз моста до води (мост бул виско 45 метери од води). Яки канал нєшка “чисти” зна кажде з вас. Барз сом любела бабки. После войни их ше нє могло купиц та ми моя мац шила бабки зоз платна и полнєла их зоз пильовину. Мац правела красни бабки. Як мали дзеци зме ше бавели найвецей на самей улїчки, у грубим праху на босей драги, теди улїчки ище нє мали тварду подлогу. Мойо родичи предали тоту Бок 11
НАЙ КИХНЄ ДАХТО НА МНЄ—Я ГОТОВА!
Мойо пририхтованє за трансплантацию: тот мещок цо го я и шестра тримаме треба же би бул трансплантовани до мойого цела. У нїм STEM CELLS (косцов шпик од давателя)
тирвало мешац днї. Задумац нє можеш кельо сом була под гемотерапию. Палє, нохци ми шицки опадую. А мала сом и вельо радияциї, 32 минути радияциї приял мой орґанизем. Наисце требало буц моцни и прежиц шицко тото! Указало ше же резултати креви були цалком у порядку и Мученсково о пар днї одпутовали дому до Едмонтону.
хижу и купели векшу на главней улїчки (на Нєґошовей улїци) зоз вельким локалом. Кед у держави допущене мац приватни карчми мой оцец бул медзи першима хтори отворел таки локали. Оцец теди отворел карчму “Сенка” и вона роби и нєшка понеже ю трима мойого брата жена. Медзи иншим, у карчми ше вше зберало вельо швета та и наших Руснацох, так же я отамаль познам досц Руснацох, окреме вербаских. До оводи сом почала ходзиц вчас и ходзела сом док єдного дня нє пришла учителька Ана Тимко на бешеду з моїма родичами. Пришла модлїц моїх родичох же би ме виняли зоз оводи и уписали до рускей першей класи. Робело ше о тим же кед учителька нє назбера досц дзеци та страци руску класу. Мойо ме родичи виписали зоз оводи и уписали до першей класи по руски гоч сом мала теди лєм 6 роки. Ище и нєшка паметам перши дзень кед ме мац одведла до школи. Шицки дзеци уж шедзели у своїх лавкох а я, така мала и злєкнута, сцисла сом ше за мацер и нє сцела сом ше оддвоїц. Питала ми ше учителька Бок 12
Наступне стренуце на Скайпу зме мали 13. авґуста. Олґа такой розпочала приповедац: - Тераз, тих дньох, сом була слаба, орґанизем реаґує бурно аж и на найменши здравствени поремеценя и мнє озда прето аж жима треше. Я ше вец пооблєкам, гоч мешац авґуст, и шапку на главу положим, а моя дзивка Марча кед ме придзе опатриц та єй шмишно же ше так наобдзивам у штред лєта. Я єй вец обяшнюєм же я тераз нє нормална особа. Я мам тераз такволану CMV disease. То вирус хтори доставаю людзе хтори мали трансплантацию, без огляду яку – чи им трансплантовани косцов шпик, чи печинка, чи покрутки, а тот CMV вирус лєгко доставаю и особи цо маю сиду. Тот вирус у целу нападнє єден з трох орґанох – идзе на плюца, идзе на мозоґ або на диґестивни тракт. Мнє пошол на диґестивни тракт, я мам проблеми зоз лїґаньом, мам таки боль яґод да ми даяки фалаток, цо го лїґнєм, буквално роздзера єдняк. Таке мам боляце чувство. Особа ма диярею, боля очи, єст вецей провадзаци ефекти того вируса. Лїки за тоту хороту єст алє тижньово коштаю $716, драги лїки на чудо. Праве нєшка сом закончела пиц тоти лїки, на пондзелок ми у институту виню крев же би видзели чи мам ище тот вирус у себе. Кед го нє мам вец ми лїки нє потребни, а кед го ище єст у креви, вец мушим и далєй пиц лїки. А пиєм барз вельо лїки – пиєм лїки хтори чуваю плюца, же бим нє достала запалєнє плюцох. Потим пиєм лїки хтори нє допущую мойому орґанизму же би одруцел Олґа на матурскей фотки зоз Стреднєй економскей школи у Вербаше, 1967. рок
“Олґице, дзе сцеш шеднуц?” алє я нїч, анї слово, лєм сом ше сцискала за мацер. Так сом ходзела до рускей школи 4 роки. Перши два роки ме учела учителька Ана Тимкова а 3 и 4 класу учителька (теди млада початнїца) Ксения Раґайова. Вона тераз у Канади (видзели зме ше даскельораз на пикнику). После штвартей класи мушела сом пойсц до класох на сербским язику бо далєй нє було по руски. Кед сом закончела основну школу та сом ше уписала до Економскей школи у Вербаше. То нє
бул мой вибор (я сцела буц учителька) алє мойо родичи нє мали дзеку пущиц ме далєй од обисца (требало пойсц на школованє до Сомбору). Економску школу сом закончела 1966-67 року а 1969. року сом почала робиц у Вербаше у Фабрики за преробок пластичних масох “Мепол” и там сом робела скоро 10 роки. У медзичаше сом вельо путовала, була сом у Греческей, Италиї, Мадярскей, у Румуниї на Чарним морю, у Болгарскей (там сом мала пайташку зоз стреднєй школи, була у ґрупи школярох як медзинародна черанка, а и нєшка сом у вязи зоз ню, после телїх рокох, гоч вона тераз уж жиє у Нємецкей). И по основу роботи сом
Олґа з братом Мирославом на Руским балу у Вербаше (1974)
РУСНАЦИ У ШВEЦE
стране цело т.є. давательов шпик. Владо з боку суґерує: - Намесц ше так най ци видно пацерки коло шиї! -Мани гет! – одреаґовала Олґа. – Владо сце же би ше я справовала и облєкала цо нормалнєйше, да ше я ту приберам або таке дацо…я ище вше нє мам дзеку за таке доґод мам ище тоти койдзеяки компликациї у орґанизме, наисце нє мам дзеку превельо дзбац о своїм випатрунку. Придзе час и за тото. - Наш паноцец препомнул же зме нє були у церкви уж пол рока…- менял тему Владо. -Я нє можем тераз пойсц там, за мнє то барз опасне. Най кихнє дахто на мнє – я готова! - Ти маш муху нука, праве сом ю обачел! - Заби ю! Там виши мухоловка и заби ю! То за мнє опасносц… Владо пошол по мухоловку а я Олґи припомнул же статистика указує же жени, углавним, над’жию хлопох у малженстве. - Знаш, нє любим тераз на тоту тему правиц даяки шали бо я була пола – пола. Пола на гевтим боку, пола на тим боку, єдна ми нога була при Петрови а з другу сом ше борела за себе на тим швеце… Було лєм питанє же хтора половка превагнє. А лєгко могла и гевта превагнуц да дохторе ишли на другу вариянту. - И живот и статисктика указую же жени, звичайно, поховаю хлопох – врацел ше Владо з мухоловку и такой ше уключел до теми - Ниа, ту у сушедстве єст 7-8 хижи, од того єст три ґдовици цо жию сами…нєт анї єден хлоп же би жил сам. Правда же мам досц добри ґени, дїдо и баба ми жили
Мой родзени дзень бул 10. априла у шпиталю. Же би тот дзень кус иншак випатрал ми купели торту за дохторох и шестри же би ше послужели, алє я нє вжала анї отрушинку з торти
92 роки, мац жила 82, дїдо мал 5 шестри и кажда жила прейґ 90. Його оцец а мой прадїдо пошол до Америки, бул ту у Огаю, 49 роки жил у Барбертону. Кед сом ходзел на камиону та сом бул и там. Нєт там нїкого вецей, нїхто там анї по руски нє зна, лєм презвиска остали…. На теметове мож видзиц руски презвиска на крижох. Людзе там гваря же им коренї “рушин” и то шицко цо знаю о своєй прешлосци. - Як ме тото око болї, ознова – пожалєла ше Олґа
местох. Младосц красна. вельо путовала бо сом Олґа у робела у комерциялним Влада и я ше Венециї, оддзелєню так же сом винчали 18. октобра 1975. Италия обишла цалу нашу року. Преселєла сом ше до 1970. рок бувшу державу. Нашу Нового Саду и почала сом робу зме викладали на робиц у теди велькей рижних саймох. Осем компаниї “Аґровойводина” роки зме викладали погон “Металурґия” дзе сом нашу робу на Сайме робела док зме нє пошли до пластики и еластомерох Канади. у познатей “Скендериї” Року 1980. народзел у Сараєве. Лєм ше ше наш Иван, а 1982. року прешло мост и нєодлуга наша дзивка Марча. У ши бул на Башчаршиї. медзичаше зме ше Отамаль мам барз преселєли до нашого нового красни памятки: була квартелю на Новим сом у Ферхатовичовей чевабджиници населєню. И там зме бивали док зме нє (теди вон бул барз познати фодбалер). пошли до Канади. До Канади зме Була сом и у хотелу “Илиджа” на Влада и я одлучели присц пре вецей Илиджи дзе сом упознала Оливера причини: же бизме дали дзецом шансу Млакара, познатого ТВ водителя зоз за школованє, дац им шансу за роботу Заґребу. и дац дзецом шансу за лєпшу и Под час школованя у Вербаше лагоднєйшу будучносц. ище нє було нїяке нашо КУД та зме зоз Нє погришели зме. Обидвойо братом одходзели до “Матки” у Новим дзеци закончели факултети. Иван Садзе. Вельо зме ше дружели зоз закончел Економски факултет у младима Руснацами нє лєм зоз Едмонтону. Понеже жадал закончиц и “Матки” алє и зоз других наших маґистерски студиї та прешол до Отави
РУСНАЦИ У ШВEЦE
18. октобер 1975. року— винчанє Олґи и Влади Мученския
дзе на Carleton University здобул тот ступень образованя. Марча закончела фармаколоґию на University of Alberta у Едмонтону. Иван такой по законченю маґистратури достал роботу у державней служби (уствари, робота го чекала бо там робел ище док студирал та го упознали и сцели). Марча достала роботу и роби
Бок 13
Кед сом ше врацела зоз Калґария дому теди я и Влада першираз видзели нашого унука Закария (Zachary) Владови. – Нашли ми очкодованє, после трансплантациї, на лївим оку. Дохтор ми дал капки и мам штири раз на дзень капкац до ока. Вон гвари же то нє опасне алє ме болї, цале очне яблучко ме болї…Трансплант помогнє моєй креви алє, ниа, направи велї очкодованя у орґанизме. Но, най виприповедам и о єдним нєсподзиваню цо зме дожили кед зме ше врацели зоз Калґарию до Едмонтону. Як знаце, дочекал нас наш нови унук, мали Закари. Алє, най ту тераз повем, дзеци нам пририхтали ище єдно нєсподзиванє. Купели нам хижу хтора, у каждим случаю, тераз одвитуюцша за живот як цо зме скорей мали. Но, най почнєм од початку. Як знаш, ми предали нашу вельку хижу кед зме
Олґа Мученски, 1976.
як представитель познатей фабрики лїкох “Merck Frost”. Тераз є на положнїцким допусту понеже ше другираз породзела, маме тер аз ун ук у Амелию и унука Закария.
Понеже нашу фамелию нїхто нє спонзоровал, ми до Канади пришли о своїм трошку, як нєзависни уселєнци, Влада и я нє мали шансу за даяки школованя и здобуваня такволаних лайсенсох алє зме ше такой лапали до роботох хтори зме могли робиц зоз знаньом нашого язика. Спочатку було чежше а вец, з роками, вше лєпше зме ше знаходзели и дошли зме до лєпших роботох. Я у Канади робела на вецей Бок 14
остали сами и купели зме нови таунгауз нєдалєко од места дзе бива наша дзивка Марча бо зме сцели буц цо блїжей при унучатох. Ми жадали хижу на єдним уровню (значи, без ґарадичох) алє зме таку теди нє могли найсц. Кед сом пошла до больнїци у Калґарию указала ше нагода купиц хижу хтора на єдним уровню. Тото шицко коло купованя тей хижи орґанизовали нашо дзеци и Влада. Я о тим нїч нє знала, нє сцели ми повесц бо сом теди и так мала досц свойо бриґи. Кед сом ше врацела зоз Калґария, було то 23. юния, дзивка Марча гварела мнє и оцови Владови же бизме пошли директно до нєй бо, гат, рихтала вечеру. Ми так и зробели а понеже ше Марча породзела штири днї пред тим була то нагода же бизме першираз видзели и нашого унука Закария. Вечерали зме а понеже я уж була барз вистата и нє чувствовала сом ше найлєпше питала сом од Марчи ключи (на одходзе до Калґария ключи зме дали дзецом же би водзели старосц о нашим таунгаузу) же бизме пошли дому. Наш жец Ричард додал же идзе и вон же би видзел як будземе задовольни зоз реновираньом (обецал ми же вируци тепих и положи гардвуд патос бо я, кед ше врацим зоз больнїци, нє шмем буц у контакту зоз прахом а тепих од мура по мур идеални за зберанє праху). Рушели зме на автох и нєдалєко од їх хижи, там дзе часц населєня за тих цо маю прейґ 50 роки, Ричард скруцел и гварел най го провадзиме бо ту робел у єдней хижи та забул ключи. Кед зме пришли пред тоту хижу дзе Ричард “забул” ключи Влада и я остали у авту а вони вошли нука по ключи а, уствари, пририхтали камеру за знїманє. У єдней хвильки Марча вишла и махла нам най войдземе нука. Я думала же нас вола опатриц як тото обисце пошорене. Вошли зме гоч ми ше нє ишло бо сом уж лєдво чекала да сцигнєме дому. Я ше на уходзе аж и зобула же бим людзом нє брудзела обисце. Вошли зме нука а Ричард и Марча шедза на кавчу и знїмаю
Олґа и Влада на дочеку Нового 1974. року на Петроварадин скей твердинї
местох, а остатнї 10 роки сом робела у Edmonton public schools, то державна робота, а роботне место ми було у єдней школи дзе сом була “нина” як ше то у краю волало. З оглядом же робим у державней служби та мам шицки файти осиґураньох хтори ми тераз у тей ситуациї барз помогли бо лїки хтори хаснуєм барз драги. И сама операция трансплантациї пошла, як трошок, на Алберта осиґуранє. Владо тераз уж у пензиї а я плановала робиц до моїх 65 рокох
Едмонтонски аеродром, хвильки кед Мученсково сцигли до Канади, 1997
старосци, по мою пензию, бо сом уж навикла на мою школу и на тамтейшу роботу, медзитим, чловек нїґда нє може плановац барз вельо до будучносци.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
вец, поволал и гварел ми же мойо кревово заренка нє таки яки би требали буц. И знова ме послал же бим о 2 тижнї крев виняла. Я то зробим, сцигню резултати, вон ме ознова вола на розгварку. И то так тирвало 2 роки а вец ми гварел “Олґо, ту цошка нє у шоре, я це пошлєм до специялисти!” И пошла я з мою дзивку Марчу до специялисти, було то пред двома чи трома роками, вон опатрел резултати, опатрел так зверху, и заключел же то нїч нє страшне.Га, добре, нїч нє страшне… - А Олґа ше чувствовала цалком добре – превжал далєй Владо пояшньовац – Тот фамилийни дохтор ше єй нєпреривно випитовал чи чувствує вистатосц бо людзе хтори нє маю добру кревову слику, значи нє маю досц еритроцити, нє маю досц гемоґлобину, а то значи же нє маю анї досц кисеонику у орґанизме и вони, звичайно, вше вистати. - Я була кус вистата, алє я думала же то пре мою роботу. Идуцого року сом знова цагала крев, резултати А МНЄ У ТЕЙ ХВИЛЬКИ сцигли до мойого дохтора а вон – нєзадовольни! Зроб о 2 ПОЧАЛИ ИСЦ СЛИЗИ тижнї, зробим о 2 тижнї, вон ме такой посила на трецу - А палє яке мам искуство зоз таку хороту: моя кума, анализу о 2 тижнї… И кед ше влонї, 2010.року, тото по рокох зме блїзки… кед сом була у нащиви пред 6 роками повторело вон ме поволал и гварел ми гласно: - Enough is enough! (Цо досц то досц!) Я ци та сом пошла до нєй у Вербаше. Вона теди була без власох, догварим нащиву гематолоґови-специялистови, я нє можем як я тераз. Вона мала теди операцию на першох. Муж єй вецей рационално пояшнїц прецо тебе кревово заренка умар од рака простати у найлєпших рокох, мал лєм 52 роки. падаю. Приповедала ми же єй муж нє сцел нїґда пойсц до дохтора а И вон ми заказал у Универзитетскей больнїци у вона, гварела ми, чим збачела дацо нєзвичайне такой ишла до дохтора.Алє и тото цо збачела на першох, указало ше, Едмонтону, то найвекша варошска больнїца, стретнуце зоз було позно. Я, наприклад, нїч нє збачела на себе. Лєм мойо специялистом. Ми у медзичаше пошли до лєтовалїща у кревово резултати були подозриви мойому дохторови бо Джасперу. Кед зме ше врацели нашла сом поруку же мам 20. нєпреривно вредносци падали, падали… Алє я на себе, авґуста заказане зоз гематолоґом. Пошла я там и теди сом физично, нїч нє почувствовала, я робела до остатнєй минути, упознала др Ненси Жу, єдну младшу дохторку, по добре сом ше чувствовала, шицко було так, з верху патрене, походзеню зоз Китаю, хтора ми такой гварела ми же ше О.К. И моя кума умарла, и то у чежких мукох, гварела ми єй муши зробиц биопсия косцового шпику, значи, маю ми дзивка кед сом волала. Єй дзивка ми гварела “Кумо, добре виняц фалаток шпику и анализовац го. Косцов шпик то же ю Бог вжал, так ше уж мучела же то страшне!” А вона фабрика червених кревових заренкох. Аж после того, гварела ми, увидзиме цо нє у шоре зоз мой рок, умарла дас о рок як я була у твою “фабрику кревових нащиви цо значи же є уж 5 роки заренкох”. Нє мала сом вибору, покойна. кед ше муши та ше муши. Було Тота больнїца у Калґарию, дзе барз боляце бо ми нє дали добре Олґа була, то нє лєм за пресадзованє “фризинґ” односно по нашим косцового шпику алє то огромни локалну анестезию. Игла, велька, комплекс, то институт за рак з велїма ишла през месо дзе нє було дїйства оддзелєнями. Вола ше “Foothills анестетика… и кричала сом, и Hospital” а ту велї больнїци, велї яйкала, и врещала, и модлєла… институти вєдно. Олґа була у Tom Кед резултати биопсиї були готови Baker Cancer Centre. Ту, практично, и сцигли до рук дохторки Жу вона сконцентровани найлєпши дохторски ме поволала и гварела: кадри за пресадзованє косцового -Олґо, я тераз знам цо проблем. Ти шпику. маш Myelodysplastic Syndrome а - Як то шицко почало, Олґо? то, уствари, “предлеукемия - Мой фамилийни дохтор, ситуация”. дохтор Андрей Мокжановски, А Марча, моя дзивка, ше єй провадзел з увагу мою кревову слику. Я питала: стредком лєта каждого року ишла на - Цо то значи, кельо то проценти комплетни здравствени препатрунок, п редлеукемия, а кельо то вше сом брала упут за мамоґрафию та леукемия? сом вец брала и упут за крев. И було то А вони так рахую: кед маш 20% спочатку шицко у порядку, алє остатнї Я у моєй хижи при моїм “крачунским або вецей мутантни келиї, то келиї штири роки мой дохтор ме волал и ознова ме посилал на винїманє креви о 2 ядловцу” як сом наволала ноґари у хижи, хтори нє добри, вец уж ступаш до як фоґаш, на хтори ше квачи инфузия и предїла правей леукемиї, а кед маш тижнї. Я зробела другу анализу и вон ме, койдзеяки други мещки зоз лїками менєй як 20% вец ши у предїлу на камеру. Я нїч нє капирала. Аж кед сом вошла баржей до єдальнї та сом препознала наш стол и питала сом ше дзецом же цо тот наш стол ту роби? Реку, чи го нє предали тим людзом, а кед сом видзела же вони шедза на кавчу хтори ми познати – запалєла ми ше “лампа” та сом ше им опитала же чи нас то вони ту преселєли? Потвердзели же гей. Можеш задумац, вони цале обисце реновировали, преселєли ствари и намесцели за биванє. А я, як сом ше врацела, такой сом вошла до нового обисца. Зоз Едмонтону сом до больнїци пошла зоз нашого таунгаузу злєкнута и застарана од шицкого цо ме чекало, а после трох мешацох пребуваня у Калґарию врацела сом ше щешлїва до Едмонтону до, ниа, нового обисца хторе цалком по моєй дзеки а дочекал ме и унучок Закари.
РУСНАЦИ У ШВEЦE Бок 15
Вельку ноц сом тиж препровадзела у больнїци. Моя дзивка Марча упекла паску, уварела шунку и вайца, порихтала хрин и друге та аж и швецену воду же бизме себе пошвецели єдло и принєсла тото до больнїци у Калґарию же бизме мали Велщконоцни полудзенок. Була сом барз щешлїва прето.
предлеукемиї. Я мала 17% мутантох у тей хвильки. И дохторка ми гвареа же єст нови лїки хтори ше почало хасновац у Канади од Крачуна 2009. року, їх ше дава же би ше затримовало статус кво, односно же би ше процент мутантох тримало цо длужей на нїзшим уровню. - Я це – гварела ми теди дохторка – положим на тоту терапию.Способ за вилїченє постої а то кед ше зроби трансплантация косцового шпику. А мнє у тей хвильки почали исц слизи. - Боже – виповедла сом – цо ме то тераз таке знашло!?! А Марча була теди зомну (добре же теди була при мнє) и охрабруюцо ме кляпкала по хрибце и гуторела ми: -Мамо, шицко будзе О.К.! Видзиш же постої драга за вилїченє, лєм треба прейсц през шицко тото! Шицко ми то зробиме, мамо! Давала ми моцну потримовку у тих хвилькох. Такой шлїдзел нови податок хтори ище баржей компликовал ствари. Дохторка нам сообщела же ше шицко тото муши робиц у Калґарию. Ґу тому додала же мушим там буц три мешаци. Вона нам то погуторела и нє охабела нїяку шансу за даяки вибор. Шицко ми то було як нова, велька терха у уж чечуцих бриґох. Я ше, розуми ше, соглашела зоз шицким. Вона ме положела на тоту терапию и була сом полни 6 мешаци на тим третману. Єден тидзень сом доставала по 2 инекциї, барз печаци и боляци, кажди дзень. Вец сом три тижнї одпочивала без инекцийох, та потим шицко ознова. Тидзень инекциї, три тижнї окрипенє. Нєпреривно так од септембра 2010 по марец того року. У марцу ми нашли донора бо я, ґенерално, пристала на трансплантацию косцового шпику. Нє жадала сом остац до конца живота на инекцийох кед же мам шансу за тирваце вилїченє. Дохторе перше сцели же би ми мой брат бул даватель, перше ше вше глєда зоз кругу найблїзшей фамелиї. Послали зме до Сербиї пакет и упутство цо мой брат треба же би зробел. Їм були потребни його ДНК же би по нїх видзели чи вон ма мою крев и чи може буц мой донор. Гевтим там и то було компликоване, мали аж и прекладателя за анґлийски итд. и, най нє длужим, указало Бок 16
ше же ми брат нє може буц даватель. И такой глєдали нового донора. И нашли донора хтори 90% идентични зоз мою креву, значи, нє 100%. Дзешка у швеце нашли того донора, лєм предпоставяме же то було у Европи. Кед нашли донора я такой престала зоз тоту терапию з инекциями. По теди сом уж достала тоти 100 печаци и боляци инекциї. Нога ми була у велькей мири червена, па побелавела потим, а вец пожелєнєла…За даванє инекцийох мали таки способ: Першого дня у тижню ми дали два инекциї до правей руки, другого дня 2 до лївей руки, треци дзень до правого боку бруха, 4 дзень до лївого боку бруха, пияти дзень до стреднєй часци бруха, а вец до єдного сцегна и седмого дня до другого сцегна. Нє шмели до єдного места давац бо инекциї були барз боляци а место дзе ю дали ше зачервенєло, а потим побелавело и пожелєнєло… (Предлужує ше)
Заступнїки маґазина
"Руснаци у швeцe" Войводина Sanja TIRKAJLA I. L. Ribara 50 25233 Ruski Krstur Srbija Tel. (025) 704-202 so.tiki@neobee.net
Австралия и Нови Зeланд Jakim VARGA 39 Bellnore Dr. Norlane West 3214 GEELONG, Victoria Australia kimo.maria@hotmail
Нємeцка, Австрия, Швeдска, Швайцарска,
Канада (заходна часц) Amalija DUDAŠ #206-11030-107 St EDMONTON AB T5H 4G5 Tel. (780) 428-4988
Канада и ЗАД
Gavra KOLJESAR 324 Overlea Dr. Baran Mihajlo Kitchener, ON Schützenstr. 16 N2M 1T8 67061 Ludwigshafen 100.224499@german Tel. (519) 570-9614 ynet.de gkoljesar@gmail.com
РУСНАЦИ У ШВEЦE
НОВОНАРОДЗЕНИ БЕБИ У КАНАДИ И ЗАД
Х
народзеня унука. лапчикове у тим Тайлер Рац 11 праунуче кварталу превагли. Маме податки прабаби Наталиї Рац хтора жиє у же народзени троме хлапчикове и Руским Керестуре. єдна дзивочка. По заключенє того числа достали зме податки и LIAM DURANIK фотоґрафиї од трох фамелий З радосцу сообщуєме же нам наша наймладша дзивка Кристина TYLER RAC принєсла на швет хлапчика Лиама Всоботу 5. новембра там 17. новембра 2011. року. Лиам бул после 6:30 пополадню у обисцу чежки 3.420 грами а длугоки 51 Блаженки и Дюру Рацових у центиметер. Киченеру наступели источасно и олєгчанє и радосц: у спомнутих хвилькох дознали же постали баба и дїдо понеже ше им народзел унук Тайлер Рац. Їх син Никола Рац зоз супруг у Алину достал сина Тайлера хтори бул на породу чежки 3.500 ґр а длугоки точно 50 центиметри. Уж о два годзини мама Алина и син Тайлер напущели больнїцу и пошли до цеплоти Френк и Кристина Дураник зоз сином Лиамом свойого дому. У обисцу Рацових ше теди позиходзели найблїзши, родзина и Будуци тато Френк приятелє, на олдомаш з нагоди Дураник препровадзел цале тото штварткове пополаднє зоз свою супругу Кристину у Ґранд Ривер Госпиталу у обчекованю принови у фамелиї, нє знаюци чи будзе хлапчик чи дзивчатко. У просториї за членох фамелиї, тамаль ґу вечару, почали ше сходзиц шицки найблїзши и по Френковим и по Кристиновим боку, було нас там 11 особи. Шицки зме нєсцерпезлїво обчековали нового члена Дураниковей и Колбасовей фамелиї з Киченеру. Радосни оцец Френк, тамаль дзешка уж блїзко ґу пол ноци, пришол нам шицким сообщиц же Бженка и Дюра Рац зоз зоз супругу Кристину постали
родичи синови Лиамови. Настали хвильки радосци и винчованя єдни другим и подзековносци медицинским шестром же нам дошлєбодзели, гоч такей велькей ґрупи, повинчовац новей, дакус вистатей алє щешлївей мами Кристини и привитац односно тримац на рукох малого, поспаного Лиама. Свою радосц з тим кратким писемком преноша баба Мелания и дїдо Владо Колбас
До фамелиї Колбасових, Олеґа и Танї, сцигла и друга принова. То син Yani (Яни). Мама Таня нам о тей щешлївей подїї написала так: Яни ше народзел внєдзелю, 20. новембра, на 2:03 пополадню у Норт Бателфорду. Бул чежки 3.660 ґр а 56 цм длугоки. За тераз барз слуха маму и тату и старшу шестричку Лейлу хтора ше му барз зрадовала и тераз нєпреривно забегує коло нього. Яни крашнє напредує и запровадзел добри ритем
спаня и карменя так же шицки коло нього досц одпочинути, цо на початку найважнєйше. Ми додаме и тоту статистику: Яни Колбас 12 праунуче прабаби Наталиї Рац.
унуком Тайлером РУСНАЦИ У ШВEЦE Бок 21
ЗОЗ РУСКEЙ ЛИTEРАTУРИ
Irina GARDI KOVA^EVI^
Обявюєме ище єдну приповедку зоз збирки 25 сказкох о Керестуре авторки Ирини Гарди Ковачевич. Тоту, чувствительну тему о злей судьби керестурских Жидох, по нєшка анї єден автор нє мал шмелосци глїбше обробиц. Авторка змесцела сказки, спрам їх змисту и характеру, до трох часцох—”Медзи яву и сном”, “Орубенца хронїка” и “З двора дзецинства”.
П
avlinka lxbela {icki {veta, alw wj Velqka noc bula yko{ najsvyto~nwj{a! Per {e, preto `e za Velqku noc v{e dostavala novu {matu, a bome i cipelki, bili boto{i i ma{l< kotri bi wj zalwtovali kolo glavi na koncu var}o~oh do kotrih wj mac lwdvo posciskala wj bili kandrasti vlasi, dok begala kolo ko {arkoh po{orovanih kolo cerkvi u porti. A ked Velqka noc bula kus poznwj{e, ta ked bi tih dnqoh tak dobre ograla yr, taka rozkvitnuta, krasna i cepla, tedi bi u nwj {icki tri velqkonocni dn< oddzvinqovala radosc kotra {e rozl<vala po valalw. Na per{i dzenq, znalo {e, nw idze {e n< do kogo, w {e toto co bulo u porti pri cerkvi poblagoslovene, z dawdnu kapku {vecenej vodi~ki co x z metolku pirskal wden, abo a` trome panocove, kotri pod nwbom, vinw{enim z cerkvi `e bi {e ukazalo `e na nwbo po{ol i Isus Hristos ked na pashovu nwdzelx voskresnul, obihodzeli kolo cerkvi. Nwbo no{eli hlapci co prej} {matoh mali nadzati {lin} erajovo ko{ul<, a zoz ko{arkoh vikukovali paski, okreme ukra{eni bili cipovki, falati
Бок 22
uvarenej {unki, z masla napravene baran~e abo ru`i~ka, skrucena suha, a obarena kolbasa, gruda sirca, tej lakotki z vajca i mlwka co {e x vari lwm za Velqku noc i – v{el<yk pisanki kotri ofarbeni i vipisani na @elwni {tvartok. A drugi dzenq, ej, drugogo dny, {e vona i wj pajta{ki skrivali od svo<h parnykoh, kotri na konqoh, ukra{enima zoz paperovima pantl<kami i vi{ivanima ru~n<kami, prihodzeli {pivaxci – obl<vac ih. Na {icki toti vozbudl<vi zbuvany, yk co i po {pivanx na Vil<x i na kirbajovo ve {ely, prihodzeli i wj najlwp{i pajta{ki, [tajnerovo dvojnyta: Mira i Icuka, za kotrima v{e hodzela i <h mlad{a {estra Rozika. Na ostatku, {a {icki Keresturski @idzi {e pajta{eli zoz {ickima. Medzi sobu be{edovali zoz svox be{edu, alw z drugima u valalw po ruski. Nau~eli. Preto i Pavlinki nw bulo cl<vo ka`di dzenq zabegnuc do su{eda Ynka @ida, yk go {icki volali, vidzic co wj roby pajta{ki, abo ked bi x z domu poslali po daco do <h dutynu. Na Velqku noc bi <h d<dovi, istomu Ynkovi, z dzveroh zdravkala:
РУСНАЦИ У ШВEЦE
- Hristos voskres! - Nw barz verim `e voskres! – guncutski odvitoval d<do Ynko. - Gej, voskres, voskres – branwla Pavlinka toto co nau~ela na vironauki. - No {a gat, ked voskres, yj nam @idom – skara`el {e d<do, - a ked nw voskres, yj, vam, hristiynom. Nw raz {e Pavlinkova i d<dova be{eda znala zvesc na virsku diskusix u kotrej von darmo proboval zbun<c osetene dziv~e. Ked mu raz tak, u stred be{edi vipadla z ruk {katula polna zoz gvozdami, ta {e rozsipali po naolwjovanim patosu, Pavlinka podumala `e go to Bog pokaral, ta {e na{meyla. D<do {e proboval zognuc, alw mu stari kosci nw dali, ta klwknul i tak po~al zberac gvozd po gvozd. Dziv~e hvacelo zoz tez}i dva {tanicli z grubogo papera, nacaglo ih na ruki yk rukavici, kuklo }u d<dovi i raz dva z dvoma garscami pozgartala gvozdi nazad do {katuli. - ^orcik ti velqki, mala! - pohvalwl x d<do Ynko. Mala Pavlinka i|e velqo pajta{ki okrem [tajnerovih. Okreme {e lxbela pajta{ic zoz Wlenku, {tvartim dzeckom wj u~itely, kotri {e mu~el zoz svox placu vihovac drobni dzeci, ta svox muku gartu{el na dnu fly{ki u kar~mi. A kar~ma, u kotrej von glwdal ratunok, bula obok pri dutynu u stred valala. I x i dutyn trimali ti` @idzi, Vajsovo. Wlenka o Vajsovih n<}da nw dumala yk o in{akih lxdzoh yk co bula wj rodzina. Voni wj a` buli bl<z{i, bo {e priwmno ~uvstvovala ked odhodzela do tej n<zkej, uzkej i dlugokej hi`i, dze x volali prekrasna Panika i pegava Edita. Mali toti dva {estri i Tibiy, dosc mlad{ogo od n<h, alw barz dopitogo, brata. Ked trebalo kupic daco u dutynu, Wlenka uhodzela na dzveri co zukos odrezovali ugel. Ked otvorela dzveri poru{ala dzvon~ok, co daval znak `e mu{terix treba vislu`ic. Wlenka dumala `e to najkras{i dutyn na {vece. [ickogo tam bulo: od vitrijonu po najkras{i gadvab, od cukru i baviskoh po sudzinu i kvas. Nwprepovedzene РУСНАЦИ У ШВEЦE
bogatstvo i krasa! Okreme bulo pahnyco u dutynu ked {e bl<`eli velqki {veta, a pred Kra~unom tam buli gromadi pomaran~ata i cukri u zlatku, {vicaci }ombul<, babki i kon<ki! Vislugovala mac wj pajta{koh, ta {e Wlenka i u dutynu ~uvstvovala ceplo i komotno. [mela bez ganqbi pitac {e `e kelqo daco ko{ta, bo velqoraz nw mala dosc penw`i, abo povesc `e naj upi{e do teki. A u ih obiscu, bulo wj nw yk u rodzini, bo rodzina i ukvil<, i pove na rozum i poogvary, a pan< Sara bula v{e dobra. Vel< falatki bilogo hlwba z maslom Wlenka powdla u obiscu Vajsovih, a nw raz wj pan< Sara na odhodze {turela do fartu{ka falatok platna na fartu|ok ~i sukenku. Tak, potajomnw, da x nw poganqbi, nw yk rodzina, kotra ked davala, nadpominala `e ~eka podzekovnosc! Dru`eli {e Pavlinka i Wlenka i medzisobno, alw svojo pajta{ki nw vihabyli, a i drugi valalski dzeci, kotri mali u su {edstve. Vel< `idovski dzeci {e volwli pajta{ic z drugima, nw zoz svo<ma. Ista, Edita Vajsova najvolwla ked bula de`urna z Vladkom co {e ganqbl<vo, bo do {koli prihodzel u {estrovih cipeloh, drugi nw mal, skrival u ostatnwj lavki. U`ivala `e mu mo`e na lavki ohabic remen~ok bomboni, abo dayku drugu lakotku z dutynu, o kotrej {e jomu lwm {n<lo. U`ival i von u lakotki, alw nw i ked mu {e vidri`nqovali pajta{e yku ma frawrku. U valalw bulo daskelqo `idovski fameli< ~ijo priselqovanw pametala Pavlinkova baba i|e yk dziv~atko. [icki voni mali prezviska co zdabali na nwmecki: okrem [tajnerovih i Vajsovih, tu buli Kolbovo, Kravsovo... Valal i nw{ka ul<~ku u htorej mal dutyn~ik Rezak vola Rezakova. Natalka,i|e wdna dobra Pavlinkova pajta{ka, co u tej ul<~ki narodzena i odrosla, najvolwla {kintac pred kar~mo~ku na htorej na olupenej {ivobelavej tabli pisalo: Kolb I}nyt predava vino, pivo i palwnku! Natka i wj pajta{ki toti slova nwprerivno ponavyli {kintaxci po } Бок 23
aradi~oh: pejc gore i pejc dolu. Vipatralo im `e to molitva `e bi {e nw zabunwli. Prestavali lwm ked bi dahto uhodzel i vihodzel z dutynu, gl<boko udihuxci vozduh zasiceni z naj-rozli~nwj{ima vozbudl<vima zapahami co vibival z nqogo. [icki toti pajta{ki i pajta{e tvoreli za{u{kane dzecinqstvo, a` i zahripnuti glas drobnogo Icaka piryra, kotri ked prehodzel prez valal kri~al: - Pirw, pirw, kupuwm pirw, stare i nove! Ta i ozbilqna podoba dohtora [varca, htori ul<val doviriw ka`domu horomu – popolnqovala malxnok mirnogo valala. Vec, wdnogo dny, Tibi Vajsov, ozbilqni i yko{ik svyto~ni. stir~aci medzi hlapcami co go okru`eli u {kolskim dvore, nadvis{uxci ih za glavu, z gevtima svo<ma celovima previdnima uhami, co mu buli postaveni dze{ka zboku, ta zdabal na daykogo velqkogo perga~a, tolkoval `e ~om na l<vim rukave ma pri{itu `ovtu pantl<ku, na kotrej narajzovana {ejscuglova gvizda. Hlapcom kolo nqogo vipatralo `e toto co von pripoveda pri{lo dze{ka z dalwka, co {ka ta<nstvene, nw rozumeli n<~, skoro `e mu zavidzeli na va`nosci yku odrazu dostal. \upeli {e dziv~ata pod }aradi~ami na uhodze do {koli, daremno probovali odgadnuc o ~im {e robi go~ {icki tri buli odlika{ki: Wlenka pisala najkras{i sostavi, Natalka znala najlwp{e rahovac, a Pavlinka najlwp{e istorix i }eo}rafix. Obecala Pavlinka `e {e dozna, preco <h pajta{ki i pajta{e, a i <h rodi~i po dra`e hodza ozna~eni zoz `ovtima pantl<kami, a na <h tvaroh velqka zastaranosc. Visluhala yk ocec i d<do pripovedali `e @idoh odvedu. Wdnogo z tih dnqoh Pavlinka ubegla do dutynu Ynka @ida ta mu z dzveroh u dovirix, gvarela `e {e pripoveda `e {e dohtor [varc prekrescel, ta w vecej nw @id, alw hristiyn. Vecej nw mu{i no{ic `ovte na rukave, i vecej {e mu n<~ zle nw mo`e slu~ic, co {e pripoveda `e ~eka @idoh. Skoro |e{l<va `e soob|uw wdnu taku ratuxcu vistku, ob~ekovala `e x d<do Ynko Бок 24
takoj vihasnuw i viratuw sebe i svox famelix. Zoz obe{enima obervami nad nahmurenima o~mi, d<do bez slova stanul, obracel {e i z wdnej ladi~ki za sobu vicagnul novu oslu: - Ve`n< totu oslu, odnw{ x domu i namo~. Xtre mi pove{ `e yk {e premenwla! Pavlinka porobela yk wj su{ed poved i ked mu xtre vracala oslu vona bula ista, lwm i|e kus mokra. - Naj ci ostanw. Zohab x sebe, yk nauk i pamytku na mnw - gvarel wj d<do zadumano. Yko{ tedi {e zoz {pitalx, dze operovala `ov~, vracela jogo dzivka Eva, Icukova i Mirova mac. I|e taka slaba, zakrucena do lilovej hustki, ked yk i v{e, oparta na oblak, vipatrala svojo dva krasni dziv~ata, ozvala {e }u Pavlinki: - Mi, nwodluga, budzeme mu{ic pojsc, gibaj nw{ka ~i xtre, naj ci podavam daco, ta ked bi zme {e buli vraceli, mo`ebuc nam tvoy mac godna dac golwm kanti~ku mlwka. Pavlinka nw po{la an< tedi, an< xtre dzenq, an< wden z tih dnqoh dok su{edi i|e buli u valalw. Posle doznala, dawdni su{edi po{li. Nwodluga, wdnej noci, z valala vive`eni {icki dze{ec fameli<, {teracec du{i: hlopi, `eni, dzeci... Valal bul ciho, lwm {e {eptom preno {eli glasi `e su {icki vive`eni do ceglyrn<, a `e ih posle rozvezli po la}roh u Nwmeckej, nw na wdno mesto. Tri pajta{ki do {eptovali wdna drugej co dumax, dze <h odvedzeni pajta{ki. Z banovanqom probovali odgadnuc co bi bulo da <h priyli do svo<h obiscoh yk rodzinu, yk {estri. Wlenka obihodzela Vajsovu hi`u, Pavlinka ka`de rano vi{la na dragu z nad<x `e oba~i otvoreni oblak, a na n<m opartu pan< Evu. Natka u Rezakovej ul<~ki po{vidko dostala novu pajta{ku, ~ijo rodi~i otvoreli dakedi{n< Rezakov dutyn. Nova {e su{eda nw barz scela z nx pajta{ic bo {e rihtala, tak gutorela, u~ic za u~itelqku i nw mala {e kedi bavic z parastkima dzecmi. Toto roz~arovanw Natka povedla pajta {kom, a podzelwla z n<ma i perscenq~ki co wj maceri u {katulki dala su{eda ked odРУСНАЦИ У ШВEЦE
hodzela. Dlugo i|e na noparnx, daruw sukenki i bluzenki, na valalu. I|e wden ocovo ko{ul<, mac pri [tajner vi{ol `ivi {ivala }ombi~ki co dosz la}ru, Rudolf, lwm tala ked su{edi mali `e von ostal u Novim pojsc. Sadze, robic yk novinar. Ta ked stretal Pavlinka {e dakogo z Rusnacoh nw zdogadla `e [tajnerovo prepu|el nagodu ozsceli poslac dziv~ata do vec {e }u n<m po {koli za }azdin<, dze{ka ruski. dalwko, a voni {e sprociveli `e nw ohaby pajta Wdnogo dny, na {ki u valalw. Vec Wlenka Vilijovu adresu sciglo pismo z Palesnadpomla yk voni, go~ @idovki porydnw tini. Von go obracal hodzeli z n<ma na virou rukoh i vec odnwsc nauku, lwm `e bi {e nw po{tarki Natalki naj mu go pre~ita. Po vidvojovali. Tak im i|e bar`ej bulo `alq za paj{tarka posle lwm telqo gvarela `e go rota{kami htori {e, nagadzina, dahto z tih co dovali, vecej n<}da nw tam po{li poglwdac vraca. novi dom, vola, naj Alw, yk ~as pre{e voni starax o n<m. hodzel, {vicaci kamenИлустрация: Любомир СОПКА, Нови Сад Tedi Vili poz~ki z perscenq~koh povipadovali, }ombi~ki {e poodtargovali, a pri beral penw` co go prez tidzenq zarobel spi{ol i konwc vojni. Doznalo {e `e od {ickih naxci {e popod valalski povali zoz |etku i odvedzenih @idoh pre`ili lwm {escero. Do kablom u rukoh, kupel na piycu dva pulqki ta valalu {e vracel lwm malyr Vili, nwpismeni ih taki, zavyzani za nogi yk dayki indiynski i zatraceni, bez rodu i porodu. Rokami poglavica, obe{el sebe kolo {i<. Taki po{ol malqoval predn< hi`i i konki keresturskim } do slikera Bru}o{a vislikovac {e. Fotoazdinqom, cagal smu{ki i prikladal ru`i u grafi<, ked buli gotovi, spakoval do ~istej i vecej farboh, taki krakati i poluzognuti. U praznej koverti i znova po{ol na po{tu naj {matoh co na sebe mali {l<di {ickih farboh po{tarka vipi{e adresu i po{lw tak odvituw z ykima malqoval, nwstaval za uglom kratkej zastaranej rodzini. ul<~ki u kotrej bival. Sobotami, ked bul Ostal Vili u Keresture `ic do svowj piyc, pod jogo pazuhami txteli guski abo {merci, a to bulo dlugo, dosc `e bi go tedi dayki kogut. Dzeci za n<m begali, a von taki {n< keresturski dzeci, a nw{ka star{i lxdze ~erveni u tvari, zoz svox cihoscu spominal spominali. Pavlinka i nw{ka ma oslu od Golgotu z ykej {e vracel. Vec zgurklo `e {e Ynka @ida. ^lovek co wj pridze ko{ic, na dze{ka z Pe{ti yvela do valalu komu{ik i vikendici dze{ka kolo Novogo Sadu, {e zoz Mira, wdna z dvojnytoh, alw wj povedzene `e u nx slu`i. valalw Rusi, a vona do <h odno{eny }u svojomu Ked `e nad Keresturom pl<vax u narodu nw verela. Poznwj{e, dahto gvari `e i vi~nosci du{i jogo dakedi{n<h `itelqoh, vidzel u rukoh mati~arki, yku{ karto~ku naj bi {e du{i tih co na silu viselwni i poslatu z Puli, u kotrej ista tota unuka Ynka tra}i~no skon~eli, golwm o{mihli `e <m zoz @ida gutori `e odhodzi do Palestini, a totu pripovedku napraveni mali spomin. {icko [tajnerovo: i hi`u i dutyn i koРУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 25
2
1
3
5 4 7 6
ВАМ ЖАДАМЕ ДНЇ РАДОСНИ
10
, КРАЧУНАДЕСТВА!
8
ОГО РОЖ ХРИСТОВ
9