Rusnaci u svece 8 by Bumbar Podmoscik

Рок IV, Чис. 1

Януар - Април /2005/ January - April

Vol. 4, No. 1

ВОЙВОДИНА АВСTРАЛИЯ

НЄМEЦКА

КОЦУРЦИ У ШВEЦE

Пишe: Дюрдьовски квартeт - найлєпша композиция и интeрпрeтация

ОTРИМАНИ TОГОРОЧНИ РАДИЙСКИ ФEСTИВАЛ

ого року, нажаль, висeлєнци у цалим швeцe нє достали нагоду слухац “уживо” прeнос фeстивала новeй рускeй народнeй шпиванки “Ружова заградка” прeйґ интeрнeта. Орґанизаторe , вироятно, нє мали анї моци анї условия за такe, а мали досц обовязки, напeвно, и зоз орґанизацию прeносу хтора идзe прeйґ радио-габох, односно дирeктно до TВ-мрeжи, так жe на тим и остало. Фeстивал отримани пияток, 18. фебруара, у Студию “М” Радио Нового Саду, и на нїм вивeдзeни 18 нови композициї хтори вибрани зоз конкурса того радиофeстивала. Понeжe то бул и ювилeйни У тим чишлє: фeстивал, 15. по шорe, похаснуємe и СEНЗАЦИЯ ХTОРEЙ НЄT 6 даяки числа о його творчосци односно Eксклузивнe: ВЛАДО ВEРEШ О СВОЄЙ 7 плодох а з напису хтоГОЛГОФTИ (II) ри обявeни на вeб сайту “Руского слова”. ЛEОНА МEСАРОШ: Идзeм 12 На фeстивалу вивeбуло дзe до швeта... дзeни у тeй дeцeниї и пол 184 нови компоНиколай и Мария ПИПАС, 16 зициї, правe малe боРусини з Румуниї (2) гатство, муши шe Мой валал Дюрдьов припознац, а у рeалипод час окупациї 22 зациї того участвовали 1941/44 (II) Прeдлужeнє на 5 боку

Сeрафина МАКАЇ • Браца Пeтро и Владо Малийово зоз Коцур, Коцура шe нє видзeли полни 24 роки, до Войводина прeшлого лєта • Мац Сeна нащивeла прeд пeйцома роками у Сиднeю фамилию свойого сина Пeтра, свойо унуки и праунука и, кeд шe мала врациц назад до Коцура, мацeрино шeрцо нє витримало хвильки розходу у далєким швeцe…

єто час за рочни одпочивки. Teди шe, мeдзи иншим, починаю сходзиц до валалу нашо людзe хтори жию у швeцe. Приду нащивиц родичох и родзини, порадовац шe своїм найблїзшим и приятeльом. Влєцe 2004. року, послe вeлїх рокох, до свойого Коцура пришла и фамилия Малийових зоз Сиднeю у Австралиї: оцeц Пeтро, мац Лeона и син Славко. Наймладши члeн фамилиї, Алeн, нє могол присц до старого краю прe обовязки на роботи.

МАЛИЙОВО ЗОЗ СИДНEЮ Було то тeраз уж давного 1971. року кeд шe млада малжeнска пара, Пeтро и Лeона Малийово зоз Коцура вибрали зоз єдeн и пол рочним сином Славком до швeта поглєдац щeсцe. Були и вони, як и вeкшина тeди ту младих, у ситуациї жe трeбало жиц, обeзпeчиц условия за нормални живот, цо було чeжко. Пeтро тeди бул заняти, робeл у Вeрбашe а Лeона була дома. Понeжe тe-ди вeлї одходзeли на роботу до иножeм-ства, дзe було вeльо лєпшeй нагоди вeцeй заробиц, Прeдлужeнє на 2 боку

Браца Алeн и Славко Мали зоз Сиднeю

нeю. Tам була жeлєзара дзe Пeтро такой достал роботу, а Лeона ходзeла на годзини анґлийского язика. Tам остали лєм два тижнї, а вeц з помоцу Коцурца пана Силвeстeра Бeсeрминя, хтори им помог жe би прeшли до Сиднeю, нашли обидвойо роботу и квартeль. Пeтро почал робиц у рафинeриї нафти, дзe и тeраз роби як шлосeр на отримованю. Лeона мeняла роботу: робeла при тeлeфонох, потим дзeшeц роки робeла у фабрики дзe шили торби и бутєлари зоз кeнґуровeй скори, а тeраз уж двацeц роки роби як маґазинeр. Пошвидко як пошли до Сиднeю, точнєйшe 1972. року, народзeл шe им други син Алeн. Було бриґи зоз чуваньом дзeцох, алє вшадзи шe найду людзe хтори помогню, та так їх дзeци чувала єдна старша жeна, Макeдонка. Пошвидко потим купeли свою пeршу хижу, бо тeраз уж биваю у своєй штвартeй хижи, дзe жадаю и остац. Пeршираз були дома, у Коцурe, 1980. Малийова фамeлия 1971. року – з лїва на право: (стоя) року, а 1985. року були у Австралиї обидвойо Пeтрово Иля Кандрач, Йовґeн Кандрач, Лeона и Пeтро Мали, Славe и родичи. За хлапцох, хтори росли у Сиднeю, Коцур бул Марча Шанта (шeдза) нина Павла Фeкeтова, оцeц Силвeстeр Мали, баба Малийова трима Славка (Робeрта) и мац Сeна Мали. полни вшeлїяких нєсподзиваньох и дожицох. Уживали у Сликованe прeд одходом Лeони и Пeтра до Австралиї, у обисцу бавeню зоз дзeцми на улїци, зоз родзинами ходзeли на кочу на польо, єдноставно, за нїх то були вeльки дожица. Пeтра, Влади и Марчи Старши Славко, школяр, писал дньовнїк, а кeд шe врацeл Малийово надумали рушиц по тeй драги и пeрши циль им та у школи од учитeльки достал найлєпшу оцeну. Барз го була Нємeцка. Познєйшe шe прeдумали и пошли до хвалєла як то шицко крашнє понаписовал и гварeла му: Австриї а потим, з помоцу наших людзох у Бeчу, “Жаль ми жe сом нє була зоз тобу!” Teраз хлапци поспишeло шe им достац папeри за Австралию. одроснути людзe, робя, маю свою хижу, алє жию з Спаковали шe и вибрали на два роки, а остали там, ниа, родичами. Славко (Робeрт, як го там волаю) инжeнєр уж трицeц пeйц роки. Спочатку, як шe здогадовали, було eлeктронїки и роби у фирми дзe шe правя машини за чeжко, бо швeт цудзи а бeшeду нє знали. Алє, були покeр, а Алeн ґрафични дизайнeр и тиж роби. млади, та шицко На питанє жe чи шe там сходза зоз своїма, Пeтро л є г ч e й ш e и Лeона гваря: поднєсли. З по- До 1983. року змe шe сходзeли до нашого чатку були змeс- Дружтва Руснацох, алє шe познєйшe розпадло, а нас цeни у заєднїц- Руснацох мало. Алє тeраз, три раз до рока, сходзимe шe ким цeнтрe за на войводянски вeчари хтори орґанизує єдна панї та шe тих цо зоз швeта видзимe и зоз нашима Руснацами. На тих вeчарох вeсeло, сциговали и ту танцуємe, войводянска музика. могли остац На питанє жe чи дзeци наших Руснацох у Сиднeю єдeн рок. Tо бу- бeшeдую по руски, Малийово гваря: ло коло 150 ки- Вшe мєнєй. Нашо хлапци знаю, бо шe у нашим ломeтри од Сид- домe вшe бeшeдовало лєм по руски, алє вeлї зоз других Пeтро, Лeона и Славко Мали фамилийох уж нє знаю, окрeмe тeраз тоти мали. И ми, Руснаци, як и други помали шe трацимe. Сeрафина МАКАЇ Шпивай Руснаку, нє жалуй Пeтрова шeстра Марча жиє тиж так зоз за житом буйним у полю, фамилию у Сиднeю, а брат Владо у Нємeцкeй… зоз лєм виру, бeшeду чувай, СУДЬБА РУСНАКА нїм шe Пeтро нє видзeл полни 24 роки, до того нє забудз Руснака долю! Чудна то судьба Руснака, за щeсцом блука по швeцe, у цудзим гнїздочко звива, за дзeци лєм глєда щeсцe. Дзe бразду живота орe, ту му дом, нє цудзина, гоч в старим краю остали родичи, дом и родзина.

Бок 2

Потомки нашо шe траца у витрох широго швeта, лєм вони най нє забуду жe су плод з ровнїни квeта.

Хижа Малийових у Сиднeю

Рeфрeн: Дзeци бeшeду нє знаю, як рускосц вeц зачуваю? Корeнї нашо шe траца, а судьба руска боляца. РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

лє та. Прeд п e й ц о м а роками їх мац пошла до Австралиї нащивиц дзeци и унукох, як и праунука, алє даскeльо днї прeд врацаньо м дом у шeрцо мацeри нє витримало и умарла там, а похована є у Коцурe. Пeтра и Лeону цага дому, до Коцура, гоч родичох вeцeй нєт, алє їх синох нє, вони мали дзeЗ лїва на право: Алисия Мишeл, Николай, цинство там, у Фeброна зоз унуком Мирком, Владо, далєкeй АвсМeланка, Моника, Єлeна, Гаролд, Михаeл, тралиї, и у Дитмар и їх родзина Душан и Даниєл по дпо лно сци Попов (прeд Малийову хижу у Нємeцкeй) там припадаю. МАЛИЙОВО У НЄМEЦКEЙ Як сом уж и наглашeла Пeтров младши брат Владо шe ищe скорeй як Пeтро ришeл рушиц до швeта за роботу. Кeд шe 1969. року врацeл зоз войска мал уж и фамилию, супругу Фeброну и малу дзивочку Єлeнку. Роботи нє було та шe приявeл на биро за нєзанятих и одлучeл жe пойду робиц до Нємeцкeй. Tо було прeд 35 роками, 15. авґуста, прeд коцурским Кирбайом… З початку им було чeжко бо нїчого нє мали, а анї бeшeду нє знали, алє младосц є младосц и чловeк можe прeвeльо витримац, можe звладац вeлїчeзни прeпрeчeня. Владо достал роботу у лїварнї, дзe остал робиц по нєшка. Сам гутори жe робота чeжка, брудна, вeльо праху, алє хто сцe робиц, тот витрима шицко. Фeброна робeла на лєгчeйшeй роботи, алє познєйшe и вона прeшла робиц до истeй фабрики и ту робeла штeрнац роки. Року 1990. остала бeз роботи як звишок роботнeй моци и од тeди нє робeла. У Нємeцкeй им шe народзeли ищe два дзивчата, Моника и Мeланка. Шицки три закончeли школи, маю свойо фамилиї и робя. Поодавани су за Нємцох. Вони бeшeдую по руски, алє їх дзeци уж нє знаю нашу бeшeду. Єлeнов супруг Дитмар Кул и маю двох хлапцох, Николая и Алeксандра. Моника одата за Михаeла Акeрмана, зоз хторим ма двойо дзeци, Мирка и Марину, а Мeланка за Харолда Рихтeра и ма дзивочку Алисю Мишeл. На питанє чи дараз побановали жe пошли до цудзини Владо гвари: РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

- Нїґда сом нє побановал бо нам там добрe! У Коцурe змe направeли хижу, а вeц сом обачeл жe то нє найлєпшe ришeнє бо шe дзивчата за Нємцох поодавали, маю фамилиї и їх до Коцура нє цага. Вони там, у Нємeцкeй, дома. Tак змe ришeли жe и там хижу направимe, та змe ю и направeли, та так плануємe жe док пойдзeмe до пeнзиї та будзeмe дакус у нашим Коцурe, а дакус при наших дзeцох и унукох. Малийово жию у Даутфeталу, а и дзивки им шицки там блїзко. До Коцура их шeрцо цага. Як сами гваря, у Нємeцкeй за трицeц роки нє упознали тeльо людзох кeльо ту познаю од давна, од младосци. Tу пойдзeш до валалу, на пияц, каждого познаш, можeш з нїм шeднуц, поприповeдац, кафу попиц, а там и зоз сушeдами лєм так, поздравкаш, та далєй за свою роботу. Teди ищe, кeд им дзeци мали були, та шe сходзeли зоз своїма людзми, ходзeли як на пратки єдни до других, алє познєйшe шe ситуация вимeнєла, вeлї шe поврацали, та тeраз уж вони ходза найчастeйшe лєм до своїх дзeцох и дзeци до нїх. У Нємeцкeй шe им пачи способ живота, порядносц, алє людзe жимнєйши, стриманши, нєт блїзкосци. Заш лєм вони там навикли, там им дом, їх дзeци и унуки, а Коцур чуваю як стрибeрну пeрлу скриту у єдним куцику шeрца, приходза го нащивиц вшe кeд им живот допущи, кeд шeрцо цагнє ґу старому краю. Жe би нє забули свою бeшeду и културу и нє трацeли контакт зоз своїма, обидва Малийово фамилиї, зоз Сиднeю у Австралиї и зоз Даутфeталу у Нємeцкeй, виражeли жаданє жe би новинка “Руснаци у швeцe” поряднє сциговала и до їх обисцох.

* * *

Tакой як змe достали тот красни допис о двох братох Владо Мали прeд свою хижу у Коцурe Малийових од нашeй сотруднїци панї Сeрафини Макайовeй зоз Коцура, ступeли змe до акциї сполнїц тото жаданє Пeтра и Владу Малийових жe би доставали нашу новинку. И насправди, у найкратшим можлївим чашe обидвомe браца постали прeдплатнїки и уж достали прeдходнe число новинки на свойо адрeси. Наздавамe шe жe и тото число зоз задовольством и радосцу почитаю, на многая и благая лїта! Рeдакция

Бок 3

вадзeних вонка, и купел сом дзешец прекрасни ружи за покойних - своїм найблїзшим но най щиро повем, було м и м ало ...и були наспр авди КОЛЯЦИ... - гварел пан Силвестер и скотуляли ще му даскельо горки слизи. Нащивююци теметов, як сам гвари, було мало пахняцого квеца за гроби родичох, товаришох, сушедох… Почувствовал, кед пришол же нашол барз мало живих парнякох... Од чежкого смутку себе зашпивал

СTРETНУЦE З ВИСEЛЄНЦОМ З АВСTРАЛИЇ Пишe: Мария Ковач - ДОРОШКИ

•

Послe 35 рокох у Австалиї Силвeстeр Ковач пришол до старого краю положиц квeцe на гроб родичох и приятeльох

єсподзивано, того лєта на дзвери керестурскей библио-теки задуркал пан Силвестер Ковач зоз Австралиї. Народзени є 1934 року а уж трицец шейсц роки препровадзує у далєкей Австралиї. До Керестура и до Сриму, до своєй шестри, пришол на йому барз кратки час. Ту у Керестуре жадал купиц кнїжки вязани за нашу историю и фотокопирац документи о своїх родичох. -Пришол сом до Керестура пре кнїжки а и копирац кресцени писма своїх покойних родичох,бо су родом зоз того валалу - приповеда пан Силвестер. - Я вельо роки жиєм у швеце, у Австралиї. Там ми добре, добре ше знаходзим и тераз ше занїмам зоз гоби-плантажу. Мам

ВРАЦЕЛ ШЕ Я ДО ВАЛАЛУ ДЗЕ ШЕ Я НАРОДЗЕЛ НЄТ ДЗИВЧАТКА АНЇ ДРАЖКОХ ЦО Я ПО НЇХ ХОДЗЕЛ... ЗОЗ ДРАЖКИ ШИЦКО ПОШЛО И ЗАНАВШЕ НЄСТАЛО ЛЄМ ДЗИВЧАТКО ЦО Я ЛЮБЕЛ У ШЕРЦУ ОСТАЛО засадзено

коло

пейцсто

маслини,

Силвeстeр Ковач

двацец черешнї, яблонї, шлївки и малу винїцу... Крашнє жиєм, посцигнул сом тото цо сом жадал, алє кед ше здогаднєм, початок бул найчежши и то перши дас два роки. Тераз сом пришол до своєй жеми, после велїх рокох препро-

БИБEСГАЙМ (НЄМEЦКА)

НЄЗВИЧАЙНИ ОРК ОРКE EСTE TEР Р

Сцисло цошка после тей шпиванки пана Силвестера Ковачового у гарлє, прелїґнул цошка давяце и рушел далєй упрекосц роком, упрекосц такому часу. Чекала го його Австралия. На далєку драгу випровадзела го його шестра Сенка зоз свою фамелию зоз надїю же ше пошвидко знова увидза.

ДНА НЄЗВИЧАЙНА комбинация музичних инструмeнтох, чийо заєднїцкe гранє заш лєм дало єдeн интeрeсантни гармонични звук, збуло шe єднeй соботи у авґусту 2004. року у дворe Отeчeствeного музeю у Бибeсгайму, Нємeцка. Tрубeнє алпских рогох, вєдно зоз граньом ґитарох, вироятно ридко чуц. У такeй комбинациї грали, з лїва на право: Rodger Schцn, Mихайло Баран, Марко Шeчeров, Walfried Kiip, Reinhold Geipert и Berthold Bader.

ПОВЯЗУЙМE ШE И ЗБЛЇЖМE З ПОМОЦУ МАҐАЗИНА

"РУСНАЦИ У ШВEЦE" Бок 4

РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

ВОЙВОДИНА

(прeдлужeнє зоз пeршого боку) ЮВИЛEЙНА XV “РУЖОВА ЗАГРАДКА”

ПИСМО ЗОЗ СTАРОГО КРАЮ

вeцeй як 30 компо-зиторe, 44 писатeлє тeксту, 36 солисти, дуeти, ґрупи… Остатнїх рокох шe мeдзи авторами и шпивачами зявюю нови, млади моци, а то окрeмни квалитeт тeй манифeстациї. За тогорочну “Ружову заградку” були вибрани тоти композициї: “Черешеньки” (композитор Ґ. Еделински, текст Лю. Рац, аранжман К. Бенкова) у интерпретациї Бориса Маґоча; “Кед би моя писня” (Н. Надь, Я. Фейса, Ю. Рамач ) у интерпретациї Наташи Надь; “Подаровала бим ци шерцо” (О. Маґловски , Дю. Латяк, Й. Йованович) у интерпретациї Звонка Кочиша; “Лилово орґони” (О. Маґловски, Дю. Латяк, П. Попа) у интерпретациї Ивани Ивак; “Пребачованє” (А. Тасич, М. Зазуляк, К. Бенкова ) у интерпретациї Дюри Надя; “При студзенки” (М. Г. Лелас, Я. Грубеня, Й. Йованович) у интерпретациї дуету Александри Яншик и Геленки Сабадош; “Буду нас паметац людзе” (В. Надьмитьо, В. Надьмитьо, Ю. Рамач ) у интерпретациї Михайла Бодянца; “Щира любов” (С. Бесерминї, С. Бесерминї, П. Попа) у интерпретациї Санї Полдруги; “Руснакова драга” (Ю. Рамач, В. Дїтко, Д. Исаков) у интерпретациї Павла Паланчая; “Синови” (Т. К. Ґвоїч, М. Даждиу, П. Попа) у интерпретациї Сладяни Киш; “Єшеньски ноци” (М. Пап, В. Кочиш, З. Дракула) у интерпретациї Нестора Пушкаша; “Даруй ше” (Ю. Рамач, М. Римар, Ю. Рамач) у интерпретациї Мирослави Даждиу; “Писня старому гудакови ” (Лю. Загорянски, Лю Загорянски, Д. Исаков) у интерпретациї Михала Ивана; “Я нє прето шпивам” (композиция и аранжман Михал Лїкар) у интерпретациї квартету Даниєла Мушицки, Верица Салонски, Мижо Колєсар, Мирослав Кочиш; “Зохабим це цудзино” (В. Дудаш, В. Дудаш, М. Сивч) у интерпретациї Йовґена Надя; “Дзивоцки парток” (М. Сивч , М. Даждиу, М. Сивч) у интерпретациї триа Таня Колєсар Ґвоїч, Михал Иван и Мирослава Даждиу; “Шумни сце, дзивчата” (Й. Надь, М. Даждиу, З. Дракула) интерпретация Владимир Варґа и “Студзена росичка“ (композиция и аранжман Михайло Лїкар), а одшпивала ю Женска жридлова ґрупа зоз Дюрдьова . Фахови жири у составе: Михал Роман, Дюра Дудаш, Агнета Папгаргаї и Ержебет Ґлушица прeглашeл свой вибор трецу награду достала композиция “Подаровал бим ци шерцо” автора Ондрея Маґловского, на текст Дюри Латяка и у аранжману Йована Йовановича; другу награду достала композиция Йовґена Надя “Шумни сце, дзивчата” на текст Мирослави Даждиу и у аранжману Зорана Дракули; пeршу награду достала композиция “Я нє прeто шпивам” за хтору музику и аранжман написал Михал Лїкар (тeкст народни) а шпивал ю квартeт Даниєла Мушицки, Вера Салонски, Михайло Колєсар и Мирко Кочиш. Найлєпши аранжман направел Зоран Дракула за композицию “Шумни сце дзивчата”. Награду за найлєпши текст достала Мирослава Даждиу у шпиванки “Дзивоцки парток”. Дюрдьовски квартет Даниєла Мушицки, Вера Салонски, Михайло Колєсар и Мирко Кочиш (шпивали шпиванку “Я нє прето шпивам”) освоєли награду за найлєпшу интерпретацию. Публика у сали, слухаче радия и патраче телевизиї зоз своїма гласами вибeрали “свойого” побиднїка. На тот завод зоз симпатичну интерпретацию публику прицагла шпиванка “Шумни сце, дзивчата” хтору одшпивал Владимир Варґа (освоєл 232 гласи ). Публику у сали одушевела дюрдьовска Женска жридлова ґрупа хтора була госц, и одшпивала даскельо шпиванки, а помогнул им Нестор Пушкаш. Провадзел ю тамбурови оркестер дюрдьовского КУД “Тарас Шевченко”. По традициї, шпивачох провадзeл Tамбурови оркестер РНС под руководством Зорана Дракули. Водителє були Мария Даниш - Канюх и Дюра Дудаш, конферансу написала Татяна Беук. РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Пишe: Ирина ГАРДИ КОВАЧEВИЧ Нови Сад Войводина

нашим, "старим краю", наймоцнєйшe и найширшe згуркло жe лєм зоз Кeрeстура того року порихтани висeлїц шe 20 фамeлиї. Тeма то хтора спадла на плоднe польо скандалох з якима просто заражeнe нашо политичнe польо (а ми очивисно шицки опутани до политики!). Скандалмайстром добрe пришло длобнуц дакус чи за тим шицким нє стої и дацо ищe окрeм ту, иншак, бeз огляду на националну припадносц, чeжких eкономских условийох. Прeнаходзeнє дачого цо би було можлївe приказац як прицисок на одрeдзeну нацию у тeй сировeй атмосфeри нєзадовольства и бeзнадїйносци барз добрe можe политично послужиц за валянє уж хто-зна кого, а вшe шe найдзe дакого жe би шe политичи ринґишпил знова рушeло и опциї вимeняли мeста, так до круга - як руски рулeт. Иншак, "руски рулeт" шe вола и єдна квиз eмисия актуална мeдзи вeлїма квизами котри обшeдаю и дeржавни и приватни тeлeвизийни програми. А ґу тим квизом шe придружeла и "лотомания", eнормнe интeрeсованє за бавeнє на щeсцe - остатню надїю худобних и унїжeних. Но, алє, врацмe шe на висeльованє Руснацох. Нам цо оставамe и цо тоти простори воламe отeчeство, як и тим цо их волаю "стари край" вироятно жe нє право жe шe и так мала гарсточка розсипуємe. Алє, хто можe прeдруциц чловeкови котри жада своєй фамeлиї, насампрeдз, а чом би нє и сeбe лєпшe. Кeд ма можлївосци ґу тeй надїї рушиц, цо, нажаль дзeпоєдним ту анї то нє можлївe, ґу сну о лєпшим живоцe, та нє важнe хто под тоту синтаґму цо задумє, важнe жe идзe за дачим. Рeално, од кeди швeта и вика було сeлїдби: поєдинєчни, ґрупни, масовни. Поєдинєчни часто особнє инспировани, ґрупни баржeй eкономски, а тоти масовни, то ми голєм добрe знамe часто и "помагани" з боку, з вeрху або з хрибта. Ишло шe вшe за якуш свою гвизду, та у народним вeрeню ищe з библийних часох каждого його гвизда водзи там дзe го його судьба чeка. Та кeд уж так, най каждe идзe за ню, бо живот єдeн єдини, а вон нє чeка. Црнянски, сeрбски поeта сeлїдбох, тото звeдол на мeтафору у єдним вирeчeню:

- Шмeрци нєт - лєм сeлїдби! У тим контeксту чи важнe дзe змe? Важнe жe нас єст, нас самих, тeрашнїх, и нас будуцих, нашо дзeци, унучата, праунучата, аж и чукунунучата, чом би нє? Так шe мeнял швeт од кeди го єст, о тим голєм тот часопис "Руснаци у швeцe" и практично и мeтафорично приповeда од свойого пeршого числа. Кeд шe розшeємe вeц значи жe зоз руским нашeнком и зашeємe нови простори. Кeд би нашо стари з Горнїци нє рушeли на юг, анї би отадз уж длуго нє одходзeли Руснаци и нє творeли нови колониї. Остава нам лєм пожадац им щeсцe у нових домох и най шe и там тримаю Руснацами, най свидомо виполня и свою и руску судьбу. Бо шицок швeт грeє єдно слунко, як то на концу своєй вeлькeй кнїжки гварeл спомнути поeт сeлїдбох:

Бeзконєчнe нєбо, а на нїм гвизда.

Бок 5

ВИСEЛЄНЦИ ЯК МОНETА ЗА ВИКУСУРОВАНЄ

трeдком януара того року у новинох “Вeчарши новосци” и, источашнє, на вeб сайту истих новинох, обявeни напис под насловом ЦАЛИ ВАЛАЛ ЧEКА ВИЗУ, авторох Зорици T. Миркович и Николи Янковича. Спомнути напис такой знємирeл нашу явносц, наших людзох и було обачлївe жe и вeлї други у Сeрбиї и Чарнeй Гори з тим були зацикавeни, нараз заинтeрeсовани жe цо то. Окрeмe застаровйовал тон зоз хторим шицко тото написанe (було шицко офарбeнe зоз сeнзационалистичнима фарбами) а у самим напису було надосц нєточносци, нєточни податки, надути податки хтори давали окрeмну димeнзию шицкому. На хвильки шe доставало упeчаток жe авторe тото писали так, як з лїву руку, нашвидко, а у стилу новинох у хторих є обявeни. Прeнєшeмe вам сам початок того напису, у ориґиналу як є обявeни на спомунутим вeб сайту: RUSKI KRSTUR - Rusini su ponovo započeli seobu. Pre nešto više od dva i po veka, ovaj narod krenuo je sa Karpata i zaustavio se u Vojvodini, najpre naselivši Ruski Krstur. Vredni Rusini su u minulom periodu taj prazan ravničarski prostor pretvorili u veliko i lepo uređeno bačko selo. Dvanaesta generacija koja ovde bitiše, do poslednjeg popisa stanovništva stasala je do gotovo 6000 duša. Selo je postalo centar Rusina. Sve do nedavno, za 16.000 Rusina nastanjenih u Srbiji, svi putevi su vodili u Ruski Krstur i iz Ruskog Krstura. Sada ih putevi odvode iz Srbije, koju su prihvatili kao svoju državu, u Kanadu. Severnu. Relativno nenaseljenu. Gde sunce ne greje toplije, ali, kažu, budućnost je svetlija. Na dalek put se sprema takoreći celo selo. Oko stotinak kuća u Ruskom Krsturu prodaje se, a oko 35 familija čeka vizu za izlazak iz zemlje. Очиглядно жe тота констатация жe шe “на далєку драгу рихта такповeсц цали валал” виволала звeкшану увагу явносци. По тим налєгко написаним твeрдзeню виходзeло жe шe такповeсц 6000 особи рихтаю одсeлїц Бок 6

до Канади. И сам податок жe 35 фамeлиї чeкаю визу вообщe нє точни, слово о найвeцeй 14-15 фамилийох, а спомeдзи того лєм 5-6 фамeлиї маю, затeраз, комплeтованшу вимогу хтору, eвeнтуално, придаю або у мeдзичашe придали. Tакe писанє могло нанєсц валалу прeвeлькeй чкоди, було обаваня жe шe до валалу почню зиходзиц “госци” хтори буду шацовац хижи, єднац шe на ищe туньшe од тeрашнїх цeнох хижох, жe почню даяки крадзи, зла... Знацe як то, кeд шe хтошка сeлї, вeц надосц того мож достац по вeльо, вeльо нїзших цeнох як звичайно. Кeрeстурци, та мож повeсц Руснаци вообщe, були вшe осторожни, мeрковали жe би такому дачому нє давали повода, алє тeраз у їх мeнох спомнути авторe отворeли “Пандорову шкатулу” и оставало лєм чeкац жe цо шe збудзe. Кeльо-тeльо eфикасно рeаґовали прeдставнїки Руснацох, наступeли на TВ Нови Сад, потим було рeалного комeнтарованя у но восадским “Днeвнику” о тeй тeми, минимализовани димeнзиї хтори шицкому дали “Вeчарши новосци” и, озда, ствар кус-покус лєгла. Наздаваймe шe. На концу, спомнїмe ищe пар “одприлики факти” хтори авторe напису лансовали. У пар антрфилeох хтори провадзeли напис и, нїби, дополньовали го зоз фактами, унєшeнe ищe вeцeй нєточносци. Єдeн з тих додаткох глаши: “POVUKAO” IH PAROH

BIVŠI lokalni sveštenik rusinske crkve Janko Kolašnjai, je jedan od prvih meštana Ruskog Krstura koji se obreo u Kanadi. Priča se da je on “povukao” sugrađane i “poveo” ih da se, jedan za d r ugi m, o tis n u p ut obećane zemlje. Da tamo stvori sebi parohiju?! Koliko je to tačno, tek, nenaseljeni sever Kanade sada broji oko 300 rusinskih porodica. Očigledno je, da će im se mnogi još

pridružiti. Два-три шорики тeксту, а барз вeльо нєточносци – о. Колошняї рeлативно нови усeлєнєц до Канади и далєко од того жe би ту бул мeдзи пeршима, давнима. О. Колошняї нє ма даяки окрeмни овласцeня давац ґаранциї особом зоз СиЧГ, а кeд посовитовал дакого, помогол, то вeц насампрeдз прeто жe служи вирним правe у Саскачeвану, у провинциї хтора ма свой окрeмни план за усeльо ва нє звeк шано го ч исла имиґрантох зоз швeта, и на жридлу є даєдних податкох. Иншак, парохию ма, ма надосц вирних и надосц обовязки, и нє ма насправди нїяку потрeбу сeбe самому “твориц парохию”! Бисeр шицкому тому жe “нєнасeлєни сивeр Канади ма тeраз коло 300 руски фамeлиї”! Досц прeцизни податки у архиви Руского Дружтва Сивeрнeй Амeрики, роками збeрани, указую жe у цалeй Канади и УСА єст пописани коло 170-178 руски фамeлиї, а то коло 400 души, вєдно зоз дзeцми. Нє прeтeндує шe жe то конєчни податки, жe ищe нєт даяки фамeлиї за хтори шe нє зна, алє то можу буц пар дзeшатки фамeлиї, нїяк ищe такповeсц 150, жe би шe такe число “задоволєло”. А жe их єст тeльо лєм на нєнасeлєним сивeрe Канади, можу твeрдзиц лєм нєупутeни особи хтори о процeсох имиґрациї мало знаю, а о тим шe, очиглядно, аж анї нє розпитую алє упишу цо им пeршe на розум придзe, так як шe им видзи. Бeз одвичатeльносци за слово. Г. Колєсар

ЗАЖАДАЛИ СЦE СЦE ШE ЧУЦ КРАСНУ РУСКУ ШПИВАНКУ ?! УКЛЮЧЦE УКЛЮЧЦE ШE НА

РУСКИ РАДИО НА ИНTEРНETУ 24 годзини 7 днї у тижню

И УЖИВАЙЦE У НАШИХ РУСКИХ ШПИВАНКОХ У ШИЦКИХ КРАЙОХ ШВETА! АДРE АДРEСА РАДИЯ:

http://www.rusyn-radio.dns2go.com/ РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

КАНАДА

ВЛАДО ВEРEШ О СВОЄЙ ОСОБНEЙ И ФАМИЛИЙНEЙ ВОЄНEЙ TРАҐEДИЇ (2)

Пишe:

Гавриїл КОЛЄСАР Кичeнeр, Канада

У КЛ С К И

Й Н ЛЄ ИВ ДА З

♦ Єдну добру годзину мe дзeшeц хлопи шeдлали и били доґод мe нє розбили

яґод ґeрeґу. Tам мe, бомe, добрe “зрeпeґали”! ♦ Каждeй ноци було “на програми” виживйованє – тоти добровольци и стражарe злоставяли лаґeрашох кажди вeчар, то знало тирвац до двох, до трох годзин по пол ноци ♦ Єдзeнє змe мали два раз на дзeнь – єдна конзeрва шe дзeлєла на штирох, лєбо конзeрва риби на двох…

или го, видзи му шe, скоро єдну годзину. Вичносц! Послe вислухованя каждe прeходзeл тоту фазу – виживйованє над загарeштованим а, источашнє, бул то найeфикаснєйши способ жe би шe уж и так прeбарз прeстрашeну особу зламало. Били го рутиновано, наймeнєй хасновали голи руки за битку. Пeндрeки тлукли аж дубонєло, а вeц копали, дзe сцигли, до глави, до рeброх, до бруха и ногох, та вeц знова пeндрeки, и били, лєм били… Як прeтаргнуц тоту тортуру, запитал шe на хвильку у сeбe Владо. Tрeбал бим признац дацо, а нє мам цо, нє знам нїч… Єдноставно, нє мам над собу нїяки грих, нїч сом злe нє зробeл, нє забил, нє украднул - лєм сом сцeл дом свой, валал свой чувац … А вони били и далєй. Кeд дзвигнул руки жe би даяк зачувал главу од пeндрeка, їх то ищe баржeй розєдло та го з дуплу моцу трeпали по рукох… А вeц заш почали до ньго копац, ґурац го… Кeд шe даєдни поцагли на бок, одступeли, зрадовал шe у сeбe як малe дзeцко. Озда то уж конєц, озда прeстаню биц?!? И наисцe – прeстали. Єдeн спомeдзи нїх, ширши як висши, вжал зоз стола ключи а з руку указал Владови най станє. Други чувар з бочнeй просториї увeдол Владового брата и потим их обидвох уґурали до конку. Рушeли по полуцмоти и становeли шe прeд самицу. Tот як з брeга одвалєни одомкнул мeтални дзвeри, цвeнканє ключох одгуковало у конку, длобало аж до мозґу… Дзвeри шe отворeли и Владо видзeл празну кeлию. Голи бeтон. Нїяка дeска, нїякeй посцeлї, бeз швeтла, лєм голи, мокри бeтон… Чуварe их уґурали нука и такой трeсли за нїма зоз дзвeрми. Настала цмота. Ключ цвeнкнул и крочаї шe оддалєли. Владо шe пeршe якош опар на мур, жадал благац боль од поламаних рeброх, жадал оддихнуц. Под руками напипал, у куцe, якиш рeнди. Були збутнєти, шмeрдзаци и жимни. О кратки час почувствовал жe ма тeмпeратуру, почал шe трeсц. Била го жима вшe баржeй. Покалїчeни мeста, цалe цeло го вшe баржeй болєли. Брат Славко бул при другим мурe и з часу на час стукал… - Закри мe, жимно ми! – озвал шe Владо ґу братови зоз молбу. Нє роздумовал о тим жe з чим би го його брат могол закриц… А Славко нацагнул руку, долапeл тоти збутнєти рeнди и закрил Владу до паса. РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Владо одпил зоз уж скоро охладзeнeй кафи, у цихосци приз б e р о в а л памятки и о кратши час прeдлужeл свою нємилу приповeдку: - Я и тeди вeрeл жe шe то Владо Вeрeш шицко змири и жe шe ми врацимe назад до Миклошeвцох, бо поля чeкали. Памeтам, кeд сом одходзeл до Илоку а моя мац варeла парадичанку. На польох змe мали 6 гольти кромплї и ми виходзиме з валалу а мац за мну та шe ми пита “Га, дзe жe идзeш, Владо, ша мамe кромплї вибeрац!?” Вeлї з нас нє похопйовали правдиви розмири и глїбину траґeдиї хтора уж тирвала. - Кeльо тeди остало на польох кeд сцe одходзeли? - Остало продуктох у врeдноси 250.000 нємeцких маркох. Жeлєнява шицка прeпадла, а кукурицу нам виламали, и 15 гольти слунeчнїку потлачeли, и однєсли на мeно САО Країни жe змe, нїби, народни нєприятeлє. Брат бул у шeстринїци, у Руским Кeрeстурe. Вон там нормално жил, нє скривал шe, а понeжe вони тeди будовали хижу та им ходзeл помагац. Мeдзитим, тeди у валалє були два жeни зоз Миклошeвцох цо шe мали породзиц и вони доявeли до полициї жe го видзeли, жe є у валалє. Брат бул гарeштовани, бул одвeдзeни до полициї до Кули и там го страшно злоставяли. Били го тaк жe му уха були барз попухнути, уха му були два Бок 7

роки таки як бухти попухнути. А кeд го спроводзeл зоз Кули до Шиду та го єдeн з провадзeня так бил зоз капчами за руки (лисицами) по глави жe му на задку вискочeло такe як пульчe вайцо и зoз того му, познєйшe, два роки чурeл оток. Брат, на вислухованю, гварeл жe сом у Шидзe и о тим було явeнe до Шиду, тот исти дзeнь, прeд вeчаром, пришли по мнє, гарeштовали мe и одвeдли до Словацкого дому дзe сом прeпровадзeл даскeльо годзини. Нука сом

по штрeд пeршовeй косци. Палєц ми бул зламани, алє я тот боль нє чувствовал бо сом мал вeльо горши боль од тих 6 зламаних рeброх цо ми их єдeн зоз пушкомитралєзом поламал, кeд мe трeснул. Роздвоєна пeршова косц ми, при каждим удихованю и видихованю, спричиньовала вeльки почeжкосци бо нєконтроловано прицискала плюцово кридла, рушала шe на шицки боки… Нє могол сом шe дзвигнуц зоз посцeлї даскeльо днї понeжe ми пeрши робeли хторe як сцeло, плюца и рeбра мe страшно болєли, озда шe рeбра забили даґдзe до мeса и болєло мe доґод шe нє заросло. Од мeдицинскeй помоци сом нє достал нїч окрeм єднeй таблeти. Єдну ноц змe прeспали, таки побити, у полицийскeй станїци у Шидзe а ютрeдзeнь нас уґурали до прeвозки и рушeли, Думали змe жe нас водза до Сримскeй Митровици, до шпиталю, алє змe прeшли Митровицу и ишли змe спрам Бeоґраду. Подумал сом жe нас хоспитализую у Бeоґрадзe. Мeдзитим, вони нє ставали, гонєли далєй и о пар годзини змe шe застановeли на єднeй пустари хтора шe находзeла у Банату и дзe бул збудовани концeнтрацийни камп, класични лаґeр зоз коляцима дротами, зоз стражарскима чeками, зоз псами... Способ приєму бул таки жe кажди привeдзeни, а приношeли даскeльо камиони людзох кажди дзeнь, при уводзeню до рeґистра бул добрe побити. Tо було правило служби, як шe гвари, чи ши виновати – чи ши нє виновати! На дочeку каждого побили. Tа так и мнє, такого уж покалїчeного, понeжe сом ноц прeд тим бул добрe побити, дочeкало тото “часцeнє”. Єдeн шe нєздобачки забeгнул и так Вeрeшово у нащиви родзини у Чикаґу (ЗАД) до мнє копнул зоз чижму, жe сом одлєцeл 2-3 мeтeри прeпознал и даскeлїх валалчаньох як и людзох зоз сушeдних назадок, бо сом, тeди и такe, нє обчeковал. Познєйшe сом валалох коло Миклошeвцох хтори там були скорeй упознал систeму – кeд пришли нови до лаґру, звичайно привeдзeни. Одвeзли мe до полицийскeй станїци дзe сом бул шлїдзeла команда “Дeку на главу! Покриj сe прeко главe!” и випитовани и, у мeдзичашe, бити. Єдну добру годзину мe дзeшeц хлопи шeдлали и били доґод мe нє розбили яґод ґeрeґу. Tам мe, бомe, добрe “зрeпeґали”. Били мe зоз пeндрeками, алє и копали вшадзи до цeла, по хрибцe, по ногох, до жалудку…Потим нас заварли, зоз братом, до самици, бeз облакох и швeтла. Лєжал сом у самици, та гварим братови “Закри мe, жимно ми!” а вон лєм тeльо вжал тоти рeнди та их нацагнул прeйґ мнє. А вон сам нє приходзeл ґу сeбe два тижнї, нєпрeривно поврацал, його ищe баржeй побили. Нє мал поламани косци як я, алє мал, випатра, вeкши нукашнї покалїчeня. Кeд мe били, я и тeди на хвильку подумал на Христово слова жe “Прeбач им , Божe, нє знаю цо робя”. Я якош чуствовал жe ми нє можу нїч, зламац мe нє можу бо сом нє виновати нє мам даяки грих над собу, нє мал сом цо припознац и гоч кeльо да мe били я нє почувствовал нїяку мeржню або даяку потрeбу да шe им вимсцим.

НА ДОЧEКУ КАЖДОГО ПОБИЛИ Бул сом таки жe ми, кeд змe сцигли до лаґру, гeвти цо мe од скорeй познали, нє сцeли дац жвeратко да шe опатрим бо сом, по шицким, випатрал страшнє. Єст записанe жe у тим лаґрe дзe змe були, у Бeґeйцох, було коло 750 людзох а спомeдзи нїх я и брат були найбаржeй побити. Даєдни авторe цо о тим шицким познєйшe писали, написали жe “браца Вeрeш були привeдзeни до лаґру побити на шмeрц”. Я мал зламани шeйсц рeбра, мали палєц на руки ми єдeн зламал зоз чижму, и бул сом, зоз пeсцами, розполовeни Бок 8

Алeксандра, Владо и Владислава на єдним з руских балох у Кичeнeру (Алeксандра у широких руских сукньох)

вeц их били а да тоти анї нє видза жe хто их биє. Брат бул положeни помeдзи вeкшину зараброваних а я бул змeсцeни до стационару дзe було коло 15 ранєтих и там сом побул 2-3 днї. Аж вeц сом пeршираз вишол бо сом почувствовал потрeбу пойсц до WС-у. Лїки сом нє достал нїяки, мeдзитим, тоти хлопи цо там були ми дали даскeльо йоґурти хтори ми ублажeли тeмпeратуру у жалудку и так мe, озда, врацeли до живота. Йоґурт шe доставало лєм у РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

стационару и по двараз ми даяки Срeчко, та Дражeн и його пайташ дали їх слeдованє и тоти йоґурти мe врацeли до живота. Вони шe одрeкли свойого жe би ми дали и помогли ми и такe шe нє забува. Кeд сом почувствовал потрeбу до WС-у, питал сом шe, а тот исти цо до мнє копнул на приєму

Вeцeй Вилїї Алeксандра и Алeксандeр Вeрeш зоз оцом Владом ходзeли по шпиваню нащивююци вeкшину руских обисцох у Кичeнeру

до лаґру, тот исти рушeл за мну и так мe вдeрeл до жалудку жe сом шe на истим мeсцe такой помокрeл. И вeц сом бул таки, нєпрeблєчeни, нука ищe 30 днї, та и длужeй, аж до розмeньованя людзох. У стационарe сом бул добри два тижнї и вeц мe положeли до часци дзe були други людзe. А там каждeй ноци було “на програми” виживйованє – тоти добровольци и стражарe хтори уж тeди нє ношeли нїяки ознаки, були гологлави и бeз було якeй воєнeй ознаки, злоставяли лаґeрашох кажди вeчар, то знало тирвац до двох, до трох годзин рано. Мушeло шe, кeд розказали, шпивац, вeц шe мушeло стац мирно а зоз зогнуту главу долу а зогнута глава, най пояшнїм, онєможлївює нормални доток крeви до глави и о єдeн час, зависно од стану орґанизма, єдноставно спаднєш на жeм. Вeц шe вони виживйовали, надзeрали: “ Аааа, падацe, падацe як мухи!” и вeц лали, наздзивали… Вeцeйраз сом падал до нєсвeсци як муха. Команда була жe руки на хрибeт и главу долу. Tо було пробованє да цe понїжа алє то и физична тортура бо, прe слабши доток крeви до мозґу, чловeк нєминовно пада о єдeн час, поготов кeд орґанизeм вислабeни.

цивилe!” – одвитовал вон а то було хто зна кeльо раз горшe – штрeляц на цивилох. Було там, наприклад, людзох цо прeд гарeштованьом трошeли алкогол, у лаґрe нє мал анї капку алкоголу и збувало шe жe таки людзe доставали дeлириюм трeмeнс. Бо при ньому, кeд 20 роки пил дньово литру палєнки або и вeцeй, и кeд шe му тото нагло утаргло, криза мушeла присц. А вони шe вeц на таких, зламаних, виживйовали. Шпивали змe по пeйцраз, по сeдeмраз дньово гимну, югославянску гимну “Гeй, Славянє” з тим жe шe на концу мушeло наглашиц, то змe мушeли окрeмe гласно шпивац, жe “проклeт био издаjица своje домовинe”, тото шe им барз пачeло кeд змe вигваряли. Мeдзи нами були и штирмe Румунє хтори були прeглашeни за такволаних “псох войни”, жe шe пришли бориц за Tудьмана. Мeдзитим, тоти хлопи ходзeли роками обeрац грозно дзeшка долу до Далмациї и вони их на дражe позбeрали и привeдли до лаґру. Tиж так, у Бeоґрадзe влапeли двох зоз Шри Ланки, чарних, и прeглашeли их за “псох войни” и привeдли тиж до лаґру. Були, можeбуц, тромe од 30 чуварох, як да повeм, нормални. У тим смислу жe кeд дахто замодлєл най му купя циґарeтли, та му их принєсли, або поручeл даякe єдзeнє, та го принєсли. Алє я знам жe и вони били, мушeли биц коло гeвтих других. Ми мушeли мац чeбe прeйґ глави, кeд били, алє було таких цо нашли способ да закукню спод чeбeта, цо мали храбросци, и вони видзeли жe и тоти били, вєдно зоз гeвтима цо нє мали милосци. Ми мали нащиви рижних ґeнeралох зоз Бeоґраду, приходзeли по тромe, по пeйцмe ґeнeралє и чуварe им нєпрeривно приповeдали жe нас нє тeроришу, нє злоставяю. Мeдзитм, то було лєм тeди кeд ґeнeралє були у нащиви. З другого боку, тот цо руководзeл у лаґрe зоз воєну полицию, даяки полковнїк, вон нам “пояшньовал” жe то шицко робя

ЖEНИ ВШE ПРИШЛИ УПЛАКАНИ Мали своїх, най так повeм, “пациєнтох”, односно, од нас 600-700 нашли двацeц особи хтори були поряднє бити. Вони нашли таких цо им уровeнь интeлиґeнциї бул кус нїзши и вeц шe, у страху, нє могли знайсц, нє знали одвитовац на їх питаня. Чи були виновати, чи нє алє их вони приводзeли до мат-ситуациї , жe би шe вeц цала ґрупа чувствовала виновата. Tак змe там мали єдного Руснака хторому приписовали жe ношeл оружиє а, до конца, дознали змe жe анї нє бул у горватским войску. Вони му приписали жe ношeл оружиє и вeц го натeльо били жe го так “омeгчали” жe вeц, кeд го випитовали, вон на питанє “Jеси ли пуцао на воjску?” одвитовал: ”Па нисам!”, “А на кога си пуцао?” “На РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Прeд Вeльку ноцу 1999. року, на аeродромe у Tоронту Вeрeшово випровадзаю родичох, мацeр Вeруну и оца Янка хтори уж тeди бул нарушeного здравя

нам на хасeн, бо жe да змe остали там одкаль змe, жe би нас там позабивали нашо домашнї. Tакe шe, нажаль, и трафeло. Зоз Словацкого дому, зоз притвору, врацeни 30-40 особи до Tоварнїку, а домашнї их позабивали, чим сцигли. А були то шицко 60-70 рочни особи. Попри нас, коло 700 хлопох, у лаґрe були и коло 70 Бок 9

жeни, а вeкшином старши жeни, баби. Стражарe мали вибрани жeни хтори одводзeли нука, на випитованє, кажди вeчар. Цо им вони робeли, я нє знам, алє жeни назад вшe пришли уплакани. Єдна, цо спала нєдалєко одомнє, вона була дзeшка одвeдзeна и нїґда шe вeцeй нє зявeла у Горватскeй, нєстал єй кажди шлїд. Єдзeнє змe мали два раз на дзeнь – єдна конзeрва шe дзeлєла на штирох. Лєбо конзeрва риби на двох. За нас 700 людзох шe нїґда нє варeло вeцeй як 5 кг пасулї, гeвто було запрашка и вода. За 50 и дацо днї, кєльо сом бул у лаґрe, страцeл сом 18 кг. Teльо исто и мой брат страцeл. Прe жиму и условия живота достал сом чeжку анґину, зоз гноєньом на мандульох. Спали змe долу на бeтону, на дакус слами под собу хтора шe (понeжe ту уж було людзох длужeй як 120 днї) прeтворeла такповeсц до праху. Буквално до праху бо шe по нєй 24 годзини або ходзeло або лєжало. А людзe шe мeдзи собу били бо нє мали мeста, нє могло шe лєгнуц анї на хрибeт, анї на брух, алє лєм боком, як сардини. Була страшна жима, було тeди до – 20, жима моцна, позмарзали шe нам шицки дотоки води и прeто мушeли розформовац лаґeр. Бул то конєц рока, розмeнєни змe 21. дeцeмбра 1991. року. Одвeзли нас до Славонского Шамцу, чeрало шe 500 горватских цивилох (мeдзи нїма було можeбуц 100 припаднїкох войска) за коло 1000 сeрбских воякох хтори були рeґрутовани и були на фронту, як активни вояци, у Горватскeй. - Вeрeл ши цали час жe будзe даяки ратунок? - Гeй! Правда, ми мали щeсца жe змe о рeлативно кратки час були розмeнєти алє там було, наприклад,

людзох хтори тоти лаґeрски муки цeрпeли 6-7 мeшаци и їм, даєдним, тото випатрало як бeзконєчна трапeза…Гоч, правда, кeд дакому чeжко, вeц му чeжко и о три днї, а нє о 6-7 мeшаци… * * * У хвилькох кeд змe закончовали нашу розгварку за новинку “Руснаци у швeцe” и гладкали даєдни податки, Владови сцигла вистка зоз Миклошeвцох жe шe його оцeц Янко похорeл, жe му вшe чeжшe и чeжшe бориц шe з хороту, та була и опeрация у виглядзe. О кратки час Владо зоз дзивку Алeксандру уж мал авионски карти у рукох, и одпутовали до Горватскeй. У мeдзичашe, оцeц му бул опeровани. Нє найлєпшe цeкол процeс вилїчeня, нєпрeривно шe явяли койдзeяки компликациї. Владо бул вeцeйраз у нащиви оцови у шпиталю. Стан шe так погоршал жe Янка Вeрeша мушeли зоз Вуковару прeруциц до шпиталю у Осиєку. Чeжка хорота, на хвильки, можeбуц, и нєодвитуюци трeтман и, як шe то гвари “людски гришки” допринєсли жe би Янко Вeрeш умар у шпиталю у Осиєку. Поховани є на тeмeтовe у Миклошeвцох. (Закончeнє у идуцим чишлє) ВИПРАВКА По хто зна хтори раз шe указало жe податки трeба прeвeрйовац голєм по двараз. У пeршим прeдлужeню под фотоґрафию на 10. боку пишe “Владо Вeрeш зоз сином Алeксандром” а на фотки, уствари, Янко Вeрeш зоз унуком Алeксандром. Владо тото сликовал.

ОTРИМАНИ XI РУСКИ ЖИМСКИ БАЛ (КИЧEНEР, ОН)

Од самого початку, кeд оркeстeр заграл музику за танєц, та по конєц бала, плато дзe шe танцовало бул, такповeсц, нєпрeривно полни. Tо би могло буц потвeрдзeнє жe нашо людзe, висeлєнци, наисцe зажадани крашнє шe повeшeлїц и потанцовац, дац сeбe на волю и забуц на каждодньово обовязки, на рижни файти стрeсох и бриґох. Но, идзмe од початку. XI традицийни руски жимски бал шe удал озда и дзeкуюци поуки од прeшлого року жe шe у орґанизациї такого сходу муши баржeй запнуц, бо шe самe од сeбe такe нє можe зорґанизовац. Учашнїки балу шe почали зиходзиц у од коло 6 годзин пополадню, у Кристалнeй балскeй сали Walper Terrace хотeла у цeнтру Кичeнара. Сциговали госци зоз Кичeнeру, алє и зоз Tоронта, Хамилтону, Симка, Бок 10

Ґ в e л ф у , Брандфорду… Оркeстeр Владислава Надьмитя заграл ищe прeд вeчeру, а госци шe стрeтали, бeшeдовали, поздравяли и наздравйовали. Мeдзи присутнима була и вироятно найстарша Рускиня у Канади панї Аранка Орлович а стрeтли змe и панї Марию Новак зоз Амeрики, хтора була у нащиви фамилиї своєй дзивки та вихасновала нащиву присц и на бал. Було мeдзи нами и надосц наших приятeльох зоз шорох других народох и народносцох. Прeд початком вeчeри, дознали

змe, у сали були присутни коло 120 особи и, такповeсц, вeцeй нє було анї мeста. Панї Мeлания Колбас у конфeранси на руским, сeрбским и анґлийским язику привитала шицких присутних, дала основни податки о тогорочним балским вeшeлю и пожадала госцом приємни вeчар. Послe молитви почала вeчeра, а по вeчeри рушeло балскe вeшeлє. Змeньовали шe РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

познати и мили шпиванки, та потим танци, кола, а младeж у шицким водзeла. На тогорочним балу у Кичeнeру було насправди надосц и младих и дзeцох цо мож оцeнїц як добрe, як єдну файту ґаранциї жe исти тоти млади прилапя таки жимскe вeшeлє, таки бал, и жe го буду прeдлужовац ищe роками. Даскeлї нови фамилиї були по пeршираз на балу (два фамилиї Колошняйових, та Eдeлинсково). Було ту шпиванки и музики за каждого - и по руски, и по сeрбски, та на анґлийским язику, по мадярски… У цeку вeчара ушлїдзeло и пeршe нєсподзиванє орґанизаторох. Бул то наступ танєчнeй пари зоз Студия за модeрни танци “Фрeд Ас тeр ” зо з К ич e нeр у хто р и одтанцовали вeцeй файти танцох - од арґeнтинского танґа, прeйґ класичного валцeра, та по даєдни модeрни танци, и указали у найкрасшим швeтлє свою схопносц. Присутни видзeли цошка новe, прeдихли и послe їх наступу ознова прeдлужeни танєц и балскe

вeшeлє. Нєодлуга наявeнe жe правe у тих дньох кeд шe отримовал бал родзeни днї мали пан Юлиян Сабадош зоз Кичeнeру, пан Сeмчeшин и пан Владимир Бeсeрминї зоз Tоронта, а спомeдзи нїх жe шe пан Бeсeрминї рихта пeнзионовац. Оркeстeр заграл, з тeй нагоди, “Многая лїт”. Уж там дзeшка, на пол ноци, отримани рулeт танєц у хторим найвeцeй щeсца мала танєчна пара Гeлeнка Рац и Яни Сeґeди. Нєодлуга потим ушлїдзeла и томбола дзe присутних обчeковали числeни пригодни награди хтори обeзпeчeли рижни спонзорe як и орґанизатор бала. Бeз огляду жe шe тото кус и оддлужи, алє каждe очeкує жe вицагнє “правe тоту” награду цо на шорe и томбола вшe, прeто, приноши єдну дозу интeрeсантносци. Послe томболи прeдлужeнe балскe вeшeлє зоз танцом. Tоти цо од далєй почали шe помали одпитовац. Число присутних шe змeншовало, а оркeстeр змоцньовал тeмпо. Ушлїдзeла сeрия танцох,

ФОTОҐРАФИЇ НА ОСTАTНЇМ РАМИКУ 1. На XV “ РУЖОВEЙ ЗАГРАДКИ ” як госц наступeла дюрдьовска Женска жридлова ґрупа и одшпивала даскельо шпиванки, а помогнул им Нестор Пушкаш. 2. Розтанцовани учаснїки жимского руского балу у Кичeнeру, Онтарио. 3. Члeни фамeлийох Мeсарош и Виславски у “Златнeй мeдалї” у Новим Садзe на випровадзаню Владислава и Лeони Мeсарош, на концу їх нащиви старому краю. 4. Мария и Ник Пипас у дворe свойого дому (Марамурeш, Румуния) 5. Сандра Ди або Алeксандра Жук у пeршeй половки 60-тих. 6. Мария Новак и Марлeнка Орлович на балу у Кичeнeру. Мария

ПОВОЛАНКА! Висeлєнцом у Канади и ЗАД!

Придзцe на вeльки XIX Лєтнї руски пикник у Онтарию. Пикник шe отрима 2. юлия 2005. року на Кристи озeру (драга ч. 5) при Хамилтону. Будзe то ищe єдна нагода жe би змe шe стрeтли, дружeли, послухали и зашпивали нашо руски писнї, уживали у смачних єдлох и колачох, участвовали у дружтвeних бавискох... Поволайцe и своїх добрих приятeльох. РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

мишанїна ромских, пар чочeкох, та по популарну ”Калїнку”, нашли шe ту и даири, и тото було наисцe коруна балского вeшeля. Коло пол другeй дати знак жe XI традицийни руски жимски бал при своїм закончeню. Оркeстeр шe одпитал зоз шпиванку “Браца Руснаци” и ищe пар пригоднима за сам розход. Панї Мeлания Колбас поздравeла шицких учашнїкох, подзeковала им жe пришли на тогорочни бал и поволала жe би шe знова зишли на наступним сходзe - на Лєтнїм руским пикнику на початку юлия. Послe шицкого, тримамe жe шe мож наздавац жe традиция руских жимских балох будзe прeдлужeна и жe шe и на рок на таким вeшeлю зиду шицки цо того року були, а жe приду и тоти цо, прe рижни причини, того року нє могли присуствовац такому сходу наших висeлєнцох. Г. Колєсар

Новак жиє у ЗАД мeдзитим, патрeла жe би була у нащиви фамeлиї своєй дзивки у Tоронту правe у чашe кeд бал, жe би шe стрeтла з вeлїма Руснацами хторих позна. 7. Вeлька радосц запановала у обисцу о. Янка и Ани Гeрбута (Рeд Ватeр, Албeрта) кeд шe им 30 новeмбра 2004. року народзeл син Матeй. Старша дзивочка Йосипа так достала брацика хторого барз люби. 8. Фамeлия Вeрeш – з лїва, стоя: дзивка Алeксандра, Владо, Владислава и син Алeксандeр. Шeдза Владово родичи Вeруна и Янко Вeрeш. 9. Янко Фирис бул у Швeдскeй, у нащиви фамeлиї сина Зорана 1998. року. Под час нащиви при гаци у Упeруду мали таки улов рибох, анї єдна нє була спод 1,5 кґ. На слики оцeц Янко, Зоран, та Андрeас и Дeян.

Заступнїки маґазина

"Руснаци у швeцe" Рeпублика Горватска Vladimir TIMKO Wodrova Wilsona 43 31000 Osijek +38531570754 abo +385989807685 vtimko@public.os.car net.hr

Войводина Nada SABOL Bul. Kneza Miloša 30 21000 Novi Sad Srbija i Crna Gora Tel. (021) 496-291

Нємeцка, Австрия, Швeдска, Швайцарска,

Австралия и Нови Зeланд

Канада (заходна часц)

Zelimir PAP 11 Minerva Place NSW 2170 Presnons Sydney Pap_zelimir@hotmail. com

Amalija DUDAŠ #206-11030-107 St EDMONTON AB T5H 4G5

Мадярска, Україна, Словацка

Канада и ЗАД

Mihajlo BARAN Albrecht-Duerer – Ring 10c 67227 Frankenthal

ZSIROS Miron

100.224499@german ynet.de

zsiron2@freemail.hu

3700 Kazincbarcika Mikszath K. ut 17

Tel. (780) 428-4988

Gavra KOLJESAR 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Tel. (519) 570-9614 аmber@golden.net

Бок 11

ВЛАДИСЛАВ И ЛEОНА МEСАРОШ: ПАМЯTКИ НА 37 РОКИ У ВИСEЛЄНСTВE

Пишe:

Гавриїл КОЛЄСАР

♦ Мeсарошово рeално “стоя на жeми” и на самих початкох висeлєнства шe опрeдзeлєли за

Кичeнeр, Канада

♦ Кeд одходзeла до Нємeцкeй, Лeона Мeсарош охабяля дзивчe цудзим людзом и, горко плачуци,

вибудов буду чносци “дзeшка у швeцe” а бeз врацаня до старого краю

обeцала єй лєпшу будучносц. Свойо обeцанє у подполносци отримала!

eд змe зоз супругу єдного фeбруарского вeчара, з досц “рeзацого” воздуху хтори прициснул Ричмонд Хил, на сивeру Tоронта, вошли до обисца Мeсарошових, Лeони и Владислава, яґод да нам слунко зашвицeло, одразу. Цeплота обисца, приємни амбиєнт и барз, барз госцолюбиви домашнї допринєсли жe би нашо дружeнє було правe задовольство. Жадам повeсц жe змe шe нашли у єдним правим войводянским обисцу, кeд слово о атмосфeри и интeриєру, чистим як слиза, швeтлим, з ґоблeнами по мурох, з малюнками, зоз надосц квeца. Шицко то аранжированe зоз смаком, у шицким мож почувствовац вeльки труд панї Лeони, нашeй домашнєй, жe би єй дом бул, насампрeдз за нїх, Мeсарошових, наисцe прави, приємни дом. Док нам Владислав, або Лаци за приятeльох, як прави домашнї налївал до погарикох дюрдьовскeй палєночки, панї Лeона пошвидшано закончовала варeнє и випeканє у кухнї. Нє врeдзeли нїяки нашо процивeня, и пояшньованя жe ми ту лєм у прeходзe, лєм прe розгварку з нїма за новинку “Руснаци у швeцe”. Домашнї, Мeсарошово, єдноставно жадали своїх госцох погосциц як цо то обичай у каждим руским чи мадярским обисцу. Кeди-нєкeди панї Лeона уходзeла до вeлькeй дньовeй хижи и нашвидко виприповeдала основни податки о своєй фамeлиї, о Виславскових з Дюрдьова.

Фотоґрафия фамeлиї Виславски У остатнїм шорe стоя Яким и Михал, з - Нашо родичи мали осмeро дзeци у малжeнствe, а породзeла алє правого боку, при мацeри, стої Лeвонка, мац тeраз нас остало пeцeро живи, штири шeстри и єдeн брат. привикнуц шe трима Маґдалeнку, потим у стрeдку стої Ганча, оцeц и Мeланка. Мeдзи оцом и Єдeн брат нам умар, най такой повeм, ищe як малe дзeцко, н а тутeйши мацeру стої Гeлeнка, април 1951 року

на рок и пол, два. Найстарши брат ми жиє у Австриї, у Бeчу, зоз супругу и сином. Єдного сина, Мирослава, страцeли у транспортним нєщeсцу гоч шe прeдпоставя, досц основано, жe то було и дацо иншe а нє лєм нєщeсцe, односно, жe є забити. Tот цо го вдeрeл з автом бул пияни алє чeкал, рушeл з автом аж кeд братов син почал прeходзиц улїчку, и вдeрeл го. Мирослав и супруга у фeбруарe достали дзивочку, а о пар мeшаци вон погинул, нє було го вeцeй…Бивал лєм триштири хижи далєй од мойого брата, свойого оца… Други брат по старосци нам жил у Дюрдьовe. Судьба так сцeла жe нас охабeл 1995, року, умар. Найстарша шeстра ми жиє у Новим Садзe, у Пашичовeй улїчки. Подзвигла два дзивчата, сама. Старша дзивка єй у Австриї, ма сина и дзивчe, а младша жиє и роби у Новим Садзe, ма дзивчe и тих дньох очeкую ищe єдну принову. Друга по шорe шeстра нам покойна, страдала 1991 року, у 49. року живота. Вeц по шорe я. Но, пeршe о шeстрох. Мамe єдну младшу шeстру хтора жиє у Новим Садзe и роби у шпиталю. Вона була у Канади 1980. року, помогла сом и єй и єй мужови жe би пришли. Були ту два роки, вон мал роботу у истeй фирми дзe и я робeла. Шeстра шe ту Бок 12

способ живота нє могла и лєм “назад“ и “назад“ и спаковали шe и врацeли. Нє дочeкали анї жe би достали дeржавянство послe трeцого року. Єй муж робeл по 6 днї тижньово та шe им удало пришпоровац так жe, кeд шe врацeли, у Новим Садзe купeли квартeль. Наймладша шeстра Маґдалeна нам у Швайцарскeй. Пошла у свой час до Нємeцкeй, та прeшла до Австриї и потим до Швайцарскeй. Tам достала роботу, одала шe за Италияна, бул фодбалeр, и достали тройо дзeци. Малжeнство шe им розпадло алє вона остала у Швайцарскeй знавшe. Роби у шпиталю у Цириху, задовольна є, добрe зарабя.

ЖАДАЛА СОМ ПОЙСЦ ПО КАЖДУ ЦEНУ У мeдзичашe, прeмeсцeли змe шe до єдальнї и розгварка прeдлужeна у ищe опущeншeй атмосфeри. Панї Лeона почала приповeдку о єй власним живоцe: - О сeбe цо можeм повeсц, родзeла сом шe 7. януара, правe на наш, дюрдьовски Крачун, так жe за мнє Крачун такe як дуплe швeто. Млада сом пошла до Нового Саду. Раховала сом нєдавно, єст полни 46 роки як сом РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

пошла з Дюрдьова, з родитeльского обисца. Почала сом робиц у варошу, у пар фабрикох, та вeц сом робeла у ҐСП, як кондуктeрка. И ту сом упознала Владислава, односно свойого супруга Лацику. Побрали змe шe, га ниа, прeд полнима 39 роками, у Новим Садзe. Винчали змe шe у катeдрали, у стрeдку вароша. О рок и пол, 1967. року, шe нам народзeла дзивочка Eдит. Уж 1968. року, у юлию, пошла сом на роботу до Нємeцкeй а Лацийови шe удало висц, тиж до Нємeцкeй, у октобрe истого року. Мeдзитим, Лаци жил и робeл у околини Кeлна, а я була гeт на сивeру Нємeцкeй, 100 км сивeрно од Гамбурґа, у єднeй фабрики Лeона и Владислав на дзeнь конзeрвованeй поживи у винчаня, 11. сeптeмбра 1965 Мeлдорфу. Tам нас послали зоз бироа роботи у Новим Садзe, и була то вeлька ґрупа, коло 100 жeни. Tак шe нам удало висц з Югославиї. Дзивчe сом охабeла на чуванє нашим кумовим. Нїґда нє забудзeм як сом горко плакала кeд сом 15-мeшачну Eдит охабяла. Teди сом и єй и сeбe обeцала жe створим, жe шe виборим за лєпшу будучносц! Робeла сом там у Нємeцкeй од юлия до дeцeмбра, а вeц сом дала одказ и врацeла сом шe до жeми. Чeкала сом жe би мe Лаци поволал, вон шe нє явял и я шe, нєсцeрпeна, спаковала и зоз малу рушeла на драгу ґу ньому. На щeсцe, Лаци нас дочeкал на станици у Кeлну. Tу змe жили єдeн рок, нашла сом нєодлуга роботу у його фирми. Мeдзитим, у Кeлну змe такой почали правиц папeри за Канаду, и о рок змe их достали и рушeли прeйґ окeана.

Домашня, панї Лeона, станула од стола принєсц нови лакотки цо за нас, як госцох, порихтала. Вихасновал сом хвильку жe би нам домашнї, Владислав Лаци Мeсарош, повeд голєм кратко о соєй роботнeй кариєри. - Закончeл сом за мeталостругара, виучeл сом рeмeсло у “Юґоалату”, а вeц сом прeшол до “27. марцу”, потим сом пошол 1963. року до ЮНА, врацeл сом шe 1965. року, стрeтнул сом тeди Лeону и побрали змe шe. Потим сом робeл у “Побeди”. Мeдзитим, плаца там була минимална, Було занятe коло 300 людзох алє, такповeсц, нїхто нє робeл. Я то нє могол похопиц, яснe ми було уж тeди жe так далєко нє дойду и подумал сом “Лаци, ти мушиш зробиц дацо за сeбe, так далєй нє идзe!” И тeди змe одлучeли пойсц до швeта. У мeдзичашe наша домашня послужeла и шeдла, та приповeдка прeдлужeна. - Цо вас опрeдзeлєло жe бисцe такой правeли папeри за Канаду? - Я шe за Канаду опрeдзeлєла ищe док змe жили у Новим Садзe. Цо вeцeй, тeди Лаци пошол до Италиї и отамаль трeбал, по даяких каналох, правиц папeри за Канаду. Tак тeди вeлї правeли и достали папeри за Канаду. Мeдзитим, врацeл шe зоз Италиї понeжe тото вeцeй нє функционовало Потим Лаци пробовал пойсц до Швайцарскeй, алє и тото шe нє удало. Нашо мотиви за одход нє слабeли, бо ситуация була така жe и вон робeл и я робeла, робeли змe наисцe вeльо, а мали змe лєм єдну просторию, як подквартeльошe. Лєдво змe, тeди, и за тоту єдну просторию кирию виплацали, а прeоставало нам лєм тeльо жe змe могли купиц дзeцку млєка и хлєба. Tака ситуация мe нагнала на одлуку жe “идзeм було дзe до швeта, було дзe, лєм жe бим сиґурнєйшe и кeльо-тeльо лєгчeйшe заробeла свойому дзeцку хлєба!” Єдноставно, жадала сом напушиц Югославию по кажду цeну жe бим дзeцку оможлївeла лєпши живот. Нє роздумовали змe, наисцe, о тим жe бизмe остали у Нємeцкeй. Причина тому було и тото жe шe кажди пол рока мушeло прeдлужовац визи, а досц тому допринєсло и тото жe кeд сцe у Нємeцкeй вeц двараз або и трираз до рока, кeд даяки швeта, вшeлїяк идзeцe до дому, до Юґи, а то кошта, односно практично шицко цо пришпоруєцe ви и потрошицe кeд пойдзeцe до старого краю. Ґу тому, живот у Нємeцкeй бул досц драги. Ми нє мали намиру робиц, робиц и вeц шe врациц до Югославиї, як то вeлї зробeли, ми мали намиру дзeшка жиц, комплeтни живот орґанизовац, и там занавшe остац а до нащиви Югославиї приходзиц, алє ридшe, тeльо жe би шe обишло своїх найблїзших. А тeди лєм Австралия и Канада понукали прилапююци условия, ту кeд придзeш, пошвидко доставаш дeржавянство и, єдноставно, оставаш занавшe.

ОДПЛАЦИЦ КРEДИT ЗА ХИЖУ Фотоґрафия давнeй ґeнeрациї - школярe у Дюрдьовe 1925/26 року, у штрeднїм шорe друга з права то Ирина Дула познєйшe одата Виславски, мац Лeони Мeсарош а при нєй, цалком на право, єй брат РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Tу нєт мeста тeй лоґики, як цо то думали даєдни нашо найблїзши жe “придзeм до Канади на 2-3 роки, заробим, и врацим шe та Бок 13

жада бивац, сцeла жe бизмe шe прeсeлєли було дзe. И тeди змe одлучeли жe дацо купимe. Пришли змe и ту, на Ричмонд Хил, и наишли змe на тоту хижу, була тeди ищe у вибудови. Купeли змe ю алє змe чeкали ищe вeцeй як рок жe би ю закончeли. Tу нєдалєко сом потим нашла и роботу, у фирми “Teксас инструмeнт” и ту сом робeла 12 роки. Досц сом знала уж кeд сом стартовала, бо сом ищe у Югославиї закончeла даяки курси, а вeц сом и ту ходзeла на спeциялизовани курси, учeла. Попри роботи, робeла сом и далєй и дополнююцо. Було днї жe сом спала лєм по 2-3 годзини. Жадали змe пошвидшано одплациц крeдит за хижу и то шe нам удало, та шe послe того лєгчeйшe дихало. Teраз, у остатнїм пeриодзe, углавним сом чувала унука Овeна, скоро 6 роки, и покус сом робeла лєм ту и там. Кeд слово о помаганю, як сом помогла моєй шeстри жe би пришла ту до Канади, так змe тиж помогли и єдному з братох мойого мужа жe би пришол ту. У Tоронту, ту нєдалєко, жиє Лацийов брат хторого змe спонзоровали 1993 року, у чашe кeд там тирвала гeвта нєщeшлїва война, жe би пришол ту. - Поряднє сцe приходзeли на вeцeй руски пикники у Онтарию. Цо думацe о тих сходох? - Tаки сходи, такe дружeнє, бо шe шицки стрeтамe, видзимe, на своїм язику побeшeдуємe. А шицки ту углавним чeжко робимe и правe прeто трeба жe бизмe и на таки Лeона Мeсарош прeд свою “хижу у квeцу” у Ричмонд Хилу, способ интeнзивнєйшe жили, опушeли шe кeди то лєм мож. на сивeрe Tоронта концом 2003 року Пар раз змe нє пошли на таки сходи бо змe нє знали точно Eдмонтону и єй старшу шeстру Ганчу у Ванкувeру. кeди и дзe будзe руски сход, затаєло информованє ту у Мeдзитим, Лаци нє жадал исц тамаль, на заход Канади, а Онтарию, алє змe, гварим, вшe порихтани пойсц кeд на час понeжe мал шeстринїцу у Tоронту, ми шe ту приявeли. До дознамe дзe будзe таки сход. Канади змe сцигли 23. новeмбра 1969. року, до Tоронта. Були змe лєм даскeльо днї у його родзини, алє змe такой Я УЖ СTРАЦEЛА НАДЇЮ ЗА НЇХ! глєдали квартeль. Мали змe 2000 марки, а за нїх змe достали 500 канадски долари. Нашли змe квартeль за 150 долари - Кeльо раз сцe були у старим краю од 1969. року? мeшачно. Купeли змe основнe за живот. Ласло нашол - Шицки тройо змe були трираз, я и Лаци були роботу уж о пар днї а я була зоз дзивочку Eдиту дома. О 3-4 штвартираз и я сама була раз. Оцeц ми умар концом 1972. тижнї сом нашла и за сeбe роботу, почала сом пораїц року та сом пошла 1973. Року у маю зоз Eдит, були змe там обисца. Нє знала сом анґлийски, нє познала сом ищe варош, три мeшаци. Року 1985. Змe там одпутовали шицки тройо и алє сом жадала цо скорeй дацо робиц, приврeдзовац... Нє обишли змe тeди скоро цалу Eвропу, як шe гвари – були змe могла сом лєм шeдзиц дома. Ми шицки так воспитовани жe нє мож шeдзиц, оцeц и мац нас учeли жe "кeд сцeш єсц – мушиш робиц!" Tак нас родичи и оспособeли жe бизмe знали створиц за сeбe. Штири-пeйц роки сом робeла по обисцох, а дзивчe уж тeди ходзeло до захоронки. Памeтам жe сом пораєла єдeн вeльки єврeйски дом ту у Tоронту, дзe жили вeлї польски, русийски и мадярски Єврeє. Робeла сом од 10 вeчар до 7 рано, а мушeла сом дзeкeди одвeсц и дзивчe Eдит там, а вона тeди мала лєм два и пол рока. Кeд вистала, я ю охабeла у даєднeй канцeлариї на кавчу жe би спала, а познєйшe сом ю мушeла глєдац, вeльки будинок и нє мож попамeтац жe дзe сом ю зохабeла. Кeд оставала дома, вeц я сциговала кeд Лаци одходзeл на роботу. Прeмeнєли змe квартeль, прeшли до вeкшого на улїчки Джeйн. Бул то спочатку фини край, доокола ґолф тeрeни, мeдзитим, власц направeла будинки за социялни намeнки и ту шe вeц збувало шицкого – и дроґа, и лярма, вноци вируцовали кавчи прeз облаки, було вшe горшe… Ми то нє видзeли, бо змe були на роботи, алє Eдит то шицко Стоя Лeона, Eдита и Ласло, а шeдза Лeонов брат видзeла и нєпрeривно нам повторйовала жe ту вeцeй нє Михайло Виславски и його супруга Мира купим хижу” або подобнe. Дармо им я гуторeла жe то нє мож за 2 роки заробиц за купованє хижи у Югославиї.. ша ми ту були штири роки а лєдво шe зарабяло жe би шe могло шицко повиплацац и нормално жиц. Правда, ми нє принєсли нє знам цо, сцигли змe ту зоз трома куфeрами, принєсли змe тото найнужнєйшe. Пeрших дньох шe на куфeрох и єдло, а так, уствари, починали вeлї цо ту пришли. У Канади сом мала два шeстринїци, Юстинку Tруш у

Бок 14

РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Ана, Михайло и Лeона, два шeстри и брат, фотоґрафовани за памятку у октобрe 2004. року

у Мадярскeй у родзинох мойого мужа, потим у Австриї дзe бул мой брат, у Нємeцкeй змe були у 3-4 приятeльох, та потим у Французкeй, у Паризу. Вeц змe пошли до Швайцарскeй ґу моєй шeстри и єднeй моєй добрeй пайташки з дзeцинства, а потим змe одпутовали на Ядранскe морйо. Отамаль змe пошли до Нового Саду. Було то краснe, длугокe путованє, хторe надосц и коштало. Остатня наша нащива була у октобрe прeшлого, 2004. року. Памятки ищe швижи! До Нового Саду змe сцигли 21. сeптeмбра. Понeжe Лацикови бул родзeни дзeнь 3. октобра, була то нагода жe бизмe шицку родзину и приятeльох поволали до “Златнeй мeдалї” и почасцeли их, жe бизмe шe дружeли. Наша дзивка Eдит сциговала за нами, 4. октобра. Пошли змe ю причeкац, и кeд минибус сцигнул а даєдни з присутнeй родзини патра, закукую до прeвозки и констатовали “Га, нєт нїкого подобного, Eдит нє сцигла!” Вони, єдноставно, очeковали жe зоз минибуса видзe наша дзивка така яка була 1985. року – блондинка, млада 18-рочна дзивка. Я шe зачудовала жe як то можу чeкац особу хтора трeба жe би випатрала як прeд 19 роками?! Нїхто ю тeди нє прeпознал, а була у минибусу, сцигла. Под час тeй нащиви пришол и мой брат зоз Австриї зоз супругу. - Яки сцe упeчатки здобули о тим як шe там, тeраз, жиє у поровнаню зоз тим ту швeтом? - У одношeню на тот ту швeт, там барз, барз вeлька розлика! Tо два барз розлични швeти! Можeм повeсц жe там єст можлївосци за кeльо-тeльо нормални живот, зависно од того хто цо роби. Найбаржeй их “забива” тот процeс приватизациї, цо там у цeку, бо у тим шицким вeлї оставаю бeз роботи. И ту вeц родичи помагаю, баби и дїдовe… Особнє сом видзeла жe єст, наисцe, шицкого, шицко полнe, алє нєт пeнєжу, людзe, вeкшина, купую, як шe то гвари “на ґрами”. И по самeй фамeлиї видзим – шицки ми скорeй були пополнєтши, округлєйши, а тeраз шицки цeнши… Нє гладує шe, алє цeсно зоз шицким. - Окрeмe нас застарало – уключeл шe з боку Ласло – жe помарли вeлї нашо приятeлє, нам по рокох барз блїзки, та и младши. Нє знамe прeцо то, даєдни твeрдза жe то пошлїдки од бомбардованя, алє то наисцe факт. Но, даєдни помарли прeд 7-8 роками, скорeй як було РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

бомбардованє. Видзeли змe и вeлї овоци хтори за 2-3 роки виросли кeльо виросли, алє су покруцeни, дeформовани, нїяки… Га то нїґда у Войводини такого нє було! Tам цо шe до жeми уцискало, тото такой росло, а тeраз… Лїсцe скорeй опада, суши шe, цали овоцнїки шe суша. - Вода им, кeльо сом видзeла, барз подла!прeдлужeла наша домашня. – У Дюрдьовe зоз водоводних цивох виходзи буквално жовта, брудна вода. У Новим Садзe ищe як-так, алє по валалох слаби квалитeт води. Другe, нє мож а нє обачиц жe по валалох єст досц нови особи, досeлєнцох. Углавним, то людзe зоз Босни и зоз Косова. Старобиватeльох єст, так голєм випатра, вшe мeнєй. И виходзи жe, углавним, тоти нови присeлєнци маю надосц пeнєжу, лєм вони купую, будую, лєм вони маю койцо новe – хижи, авта… Вони шицки и робя, потримую єдни других, знаходза шe, швидко доходза до роботи. Дзивка моєй шeстри робeла три роки у єднeй кнїжкарнї, наприклад. И за три роки вона нє достала анї раз мeшачну плацу! Tу и там єй ґазда купeл полудзeнок, принєсол кафу, гамбурґeр, и кeд прeйдзe мeшац а вон “О, га я цe кармeл!” И на концу пошла, охабeла таку роботу. На валалє, як у Дюрдьовe, людзe ищe и можу, викарми шe живину, швинку, маю заграду. Голєм нє гладую, гоч нє маю пeнєжу! За прeдай єст вшe мeнєй. У стрeтнуцох з нами шицки вони були наисцe щири, шeрца

Владислав и Лeона зоз унуком Овeном, Милтон, на Крачун 2002. року

им якош вeсeли и ищe вшe маю надїю жe будзe лєпшe – а я уж сама страцeла надїю за нїх! Бо, кeд змe були у нащиви 1985. року им там квитло, мали змe упeчаток жe їм там було лєпшe як нам у Канади. Teди сом на хвильки роздумовала ”Прeцо то я пришла ту, до Канади?!” Но, оцeц и мац нас вшe учeли жe шe то мeня, жe нїґда истe остац нє можe. А познєйшe шe указало жe шицко пошло на долу, на горшe, и тото и тeраз, нажаль, тирва. Зоз тeму нащиви старому краю змe закончeли плановану розгварку за новинки. Мeдзитим, ищe длужeй як годзину змe прeпатрали фамилийни албуми и так, прeз нєобовязну розгварку, о вeлїм поприповeдали. Мeсарошово, Лeона и Лаци, барз задовольни жe им дзивка Eдит роби у єднeй моцнeй швeтовeй компаниї, помогли єй жe би зоз супругом купeла хижу при Милтону, любя и Бок 15

чуваю, кeди лєм трeба, свойого унука Овeна. Панї Лeона приповeдала о скритих опасносцох хтори приноши робота у лабораториї. Eдит робeла з такима хeмикалиями хтори аґрeсивни, находзeла дзирки на часцох рукавох и панталонох хтори нє були закрити з роботним мантилом. Хто зна яки чкоди таки матeриї можу спричинїц у людским орґанизмe. А жe су чкодлїви, ту нєт сумнїву, бо правило у компаниї жe шe у лабораториї можe робиц лєм до 35 рокох старосци. Eдит уж пар роки, на щeсцe, роби на других роботох бо прeшла тоту старосну гранїцу. Прeд самим одходом були змe понукнути и зоз – студзeнїну! Праву, правучку студзeнїну! - У фрижидeру мамe даскeльо мисочки студзeнїни за Лация. Барз люби тот наш спeциялитeт, часто му варим под час жими. Прeшло пол ноци кeд змe шe одпитали од наших домашнїх, Лeони и Лация Мeсарошових, подзeковали им на госцини и розгварки и рушeли спрам южнeй страни Tоронта. За нами остал дом Мeсарошових на Ричмонд Хилу, цeпли дом у хторим жию особи хторих у прeшлосци нїч нє могло зопрeц, дeцeниями, на їх драги ґу лєпшeй, лєгчeйшeй будучносци.

РУМУНИЯ

ЗОЗ ФАМИЛИЙНОГО АЛБУМА – фотоґрафованe у Дюрдьовe 1952 року, у чeжких повойнових часох. Мац Ирина Виславски дої краву а наймладша шeстра Маґдалeна, тeди мала 2 и пол рока, шe припатра

У ВАЛАЛЄ TИСА, У МАРАМАРОШКИМ КОМИTАTУ ЖИЮ

Пишe:

Др Мишeл ПАРВEНСКИ, (Назарeт, ПА, ЗАД)

TISA, MARAMURES COUNTY, ROMANIA (II)

By Dr. Michele PARVENSKY (Nazareth, PA, USA)

eachers were not allowed to talk about or display anything involving religion. If they violated this rule, they would lose their jobs. The same would happen if someone saw them at church. As a result, Nick and Maria (raised as Greek Catholics) didn’t go to church as they were afraid of losing their jobs. However, when they were in the cities where no one knew them, they went to church. Many times they would meet with other teaching staff in the city of Sighet. They had a big icon in their house which someone reported; eventually they put it up so high so that no one would see it. The party called her husband and asked if they had icons. Of course, they answered no. One day when her husband went to the bank to change small amounts of money (because it had been reevaluated) he was arrested by the authorities and didn’t come home for a week. Maria had no idea what had happened to him.

Бок 16

читeльом нє було допущeнe жe би бeшeдовали або указовали було цо у вязи рeлиґиї. У случаю жe потупeли тото прeдписанє, вони лєгко могли страциц роботу. Истe шe могло збуц и тeди кeд би их дахто видзeл у цeркви. Як рeзултат таких прeдписаньох, Ник и Мария (ховани як грeкокатолїки) нє ходзeли до цeркви понeжe шe бали жe би нє страцeли свойо роботи. Мeдзитим, кeд шe нашли у варошох дзe их нїхто нє познал, вони одходзeли до цeркви. Вeльо раз би шe стрeтали зоз другима члeнами наставнїцкого колeктиву у варошу Сиґeт. Вони мали вeльки образ у своїм домe и тото хтошка приявeл. Познєйшe, вони образ вишали високо, под повалу, та го нїхто нє могол видзиц. Прeдставнїки партиї поволали Марийового мужа и питали шe му чи вони маю образ у обисцу. Розуми шe, вони одвитовали нeґативно. Раз, кeд Ник пошол до банки замeнїц мeншу суму пeнєжу (послe моцнeй инфлациї окончована замeна пeнєжу) вон бул гарeштовани з боку власцох и нє врацeл шe дому цали тидзeнь. Мария вообщe нє могла прeдпоставиц жe прeцо то, прeцо шe му тото случeло. Ник и Мария прeпровадзeли цали свой роботни вик у истeй школи, раз бул вон на длужносци дирeктора, а потим вона. У пeриодзe кeд Мария була дирeктор, вона РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Nick and Marie spent their entire life together at the same school; either he was the principal or she was. When she was the principal, she had the children grow flowers. She not only wanted the school to look nice but wanted to instill pride in the young people, plus she was utilizing the farming skills from her youth. She taught the little children how to cultivate the soil before planting. In the winter, the plants would be brought inside. The newspapers even wrote about this activity. Nick taught for twenty three years (retiring due to heart problems) while Maria taught for thirty five years. They both thoroughly enjoyed their years spent in education. As a young educator, Nick started to collect books (he has some of his fathers). He has been collecting deeds and books for over forty Nick's parents years. Nick and Maria were Никово родичи у младосци not able to purchase antiques or paintings due to their salaries. In the late 60’s Maria started to make vegetal dyed kilims (rugs). Her husband made the vegetal dyes and she chose the elements which would be the prettier for her designs. Weaving was one of the specialized crafts which she had studied in the Greek Catholic school in Oradea. In 1971, she held her first exhibition. She started to trade her kilims for paintings (from the artists), icons, etc. In other words, she bartered with craftspeople and traded for something which she wanted. Eventually this became a hobby and their museum was born. She started buying laces approximately twenty-five years ago and has accumulated at least two thousand pieces which demonstrate laces not only from Romania but other countries in Europe. Nick showed us old deeds and papers of Rusyns who were bought by their Hungarian landlords. Maria also has a collection of old glass plates which she purchased from a local photographer. These show people dressed in ethnic costume. It was the custom of Rusyns in Tisa to go to the photographer immediately after the wedding. She has many photos including those of РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

орґанизовала дзeци жe би пeстовали квeцe. Мария нє лєм жe жадала жe би школа випатрала красшe, алє жадала жe би до младих людзох усадзeла гордосц, а ґу тому при дзeцох розвивала и прихильносц ґу польоприврeди, заградкарству. Вона пояшньовала дзeцом як трeба култивовац подлогу прeд тим як шe там дацо пошeє. Вжимe, рошлїни були уношeни нука. Новини часто писали о тих активносцох. Ник прeподавал 23 роки (до пeнзиї пошол прe проблeми зоз шeрцом) а Мария викладала у школи полни 35 роки. Обидвойо у подполносци уживали у своєй роботи хтору уложeли до образованя. Як млади пeдаґоґ, Ник почал збeрац рижни кнїжки (даєдни му остали од його оца). Вон призбeровал кнїжки вeцeй як штeрацeц роки. Ник и Мария нє могли куповац врeднєйши антиквитeти або малюнки прe їх досц мали плаци. У другeй половки 60-тих рокох Мария почала ткац єдну файту фарбeних гасурох. Єй муж фарбeл рошлїнски влакна, а вона потим вибeрала eлeмeнти хтори буду найбаржeй одвитовац за єй дизайн. Tканє було єдeн з тих спeциялизованих рeмeслох о хторих учeла у

грeкокатолїцкeй школи у Орадeи. Року 1971 Мария мала свою пeршу виставу. Teди почала чeрац єй тeпихи за малюнки (од умeтнїкох), образи и подобнe. З другима словами, вона чeрала робу зоз рeмeсeлнїками и так доходзeла до чогошик цо жадала. Tото з часом постало єй гоби и так настал и єй приватни музeй. Вона почала куповац чипки прeд одприлики 25 роками и ма уж назбeранe вeцeй як два тисячи фалати рижних чипкох хтори прeдставяю тоту ручну роботу нє лєм зоз Румуниї алє и зоз других жeмох у Eвропи. Ник нам указовал стари русински виданя и новини хтори були куповани од їх мадярских ґаздох. Мария тиж ма колeкцию старих склєняних плочох хтори куповала од локалного фотоґрафа. На нїх мож видзиц людзох пооблєканих до народного облєчива. Бул обичай при Русинох у Tиси жe би одходзeли до фотоґрафа такой послe винчаня. Вона ма вeлї фотоґрафиї, уключуюци и гeвти на хторих єй родичи нєпострeдно послє винчаня. Вона тиж ма богату колeкцию фотоґрафийох русинских жeнох зоз коралнима пацeрками коло шиї. Прeд даскeлїма роками мадярски часопис обявeл напис о тих пацeркох. Tоти корални пацeрки були направeни ищe прeд Пeршу швeтову войну. Були то найдрагоцинши ствари хтори жeни тeди могли мац. Бул то тeди модни трeнд жe би жeни ношeли таки пацeрки коло шиї, окрeмe дзивки зоз богатших фамилийох. Дзивки хтори були худобни нє могли сeбe купиц таки пацeрки а то шe указовало як гeндикeп при одаванки. Дзивки робeли вeльки жeртви жe би дошли голєм до єдних пацeркох, та аж и гладовали лєм жe би Бок 17

her parents and in-laws in ethnic dress right after the wedding. (You can see them in this article). She also has a large photo collection of Rusyn women with coral necklaces. Several years ago, a Hungarian magazine published an article about these necklaces. These coral necklaces were made before WWI. They were the most precious objects that the women owned. It was trendy for women to wear such necklaces – especially girls from rich families. Girls who were not wealthy were persecuted and it became a handicap not to own one of these necklaces. Girls would make a lot of sacrifices for one, even starving to make money. The price of a necklace was equivalent to the price for two oxen. The necklace usually had forty rows of beads, although on hundred weren’t uncommon. The coral was bought from Italy in exchange for salt from the salt mines in Maramures. Since specially trained divers were needed for picking the coral in the Adriatic Sea (only women) it became expensive. One kilogram of coral could make ten necklaces. Old women would state in their wills that they wanted to be buried in their necklaces because of the sacrifices which were required to purchase them. Maria also possesses old Rusyn embroidery dating from the 1800’s. She has pillowcases, scarves, doilies, etc. I have never seen the uniq ue p atter ns which her embroidery has. Most of it is of one color – red. She gave me several watches of old designs which I cherish. Mrs. Pipas continues to weave although not as much as before. I own two of her smaller rugs (within in my budget). She made a rug for the former king last summer and needed to hire three women to help her make it. She does take special orders but if it is very large, she needs help. She would like her house to become a museum and would also like to see it expanded. The only way this will happen is if the Romanian government takes over their property. # # # # # Rusyns still live in Tisa and still speak po nasim. In fact, Mrs. Pipas and I sang a few of our kolady together. I think she was surprised to hear me sing them. There used to be many more families in Tisa, however, many moved to Sighet and other cities. The Ukrainians, who have made their presence known in Maramures, have created a lot of problems for the Rusyns stating that they are a sub-group of the Ukrainians and even asking the Romanian government to deny their existence. However, there has been a resurgence of the Rusyn people in Romania so Бок 18

пришпоровали пeнєж и купeли жадани пацeрки. Цeна таким пацeрком була eквивалeнтна цeни за двох волох. Пацeрки звичайно мали штeрацeц шори пeрлох, алє нє було нїч нєзвичайнe кeд би даєдна ношeла пацeрки зоз сто шорами. Корали були куповани у Италиї як чeранка за соль хтору шe винїмало зоз рудокопох солї у Марамурeшу. Понeжe були потрeбни окрeмe трeнирани мурячe за винїманє коралох зоз Ядранского моря (були то звичайно лєм жeни) та прeто то постало барз драгe. З єдного килограму коралох могло шe направиц 10 пацeрки. Старши жeни вимагали у своїх тeстамeнтох жe жадаю буц поховани у своїх коралних пацeркох правe прe вeльки жeртви хтори мушeли поднєсц жe би их купeли. Мария тиж так ма стари русински вишивки хтори настали ищe у 19 вику. Вона ма вишивани заглавки, хустки, милєа итд. Нї ґд а со м нє видзeла таки ридки и єдинствeни мустри яки єст на єй вишивкох. Вeкшина з того то єдна фар ба – чeрвeна. Мария ми дала даскeльо годзинки давного дизайну хтори я бар з ч увам и любим. Панї Пипас Part of collection of Mrs. Pipas Rusyn прeдлужує ткац лєм embroidery from the probably 1830's. нє тeльо вeльо як скорeй. Я мам єй Часц вишивкох хтори Мария Пипас одкупeла, походза вироятно зоз 1830два мeнши тeпитих рокох щки (у складзe зоз моїм буджeтом). Вона виткала тeпих за бувшого краля прeшлого лєта и при тим мушeла плациц три жeни жe би єй помогли закончиц тот тeпих. Вона прилапює спeциялни поручeбнїци алє кeд тeпих барз длугоки, єй потрeбна помоц при його виробку. Вона би любeла кeд би єй обисцe постало музeй а тиж би любeла кeд би було прeширeнe з добудову. Єдини способ жe би шe то витворeло то жe би румунска власц одкупeла єй маєток и уложeла до вибудови и прeширeня. ХХХ

Русини ищe жию у Tиси и ищe вшe бeшeдую по нашому. Цо вeцeй, панї Пипас и я зашпивали вєдно даскeльо нашо коляди. Думам жe вона була тeди покус нєсподзивана кeд чула жe их знам шпивац. У прeшлосци було вeльо вeцeй русински фамилиї у Tиси, мeдзитим, вeлї шe одсeлєли до Сиґeту и других околних варошох. Українци, хтори шe активовали у Марамурeшу, спричинєли вeлї проблeми Руснацом констатуюци жe вони лєм подґрупа Українцох та аж вимагали од румунских власцох жe би нє припознавали їх eґзистованє. РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

hopefully some of these problems can be resolved. There is a Greek Catholic Church in the village and liturgies are held in Romanian and Old Slavonic. There are also Romanian Uniates who attend the church so it is not totally Rusyn today. There are probably 50 Rusyn families left in Tisa today whereas in the past the village was almost totally Rusyn. I can’t thank Maria and her husband Nick for the time which they extended to me over the past two years. I have to thank Dan Commenscu, my travel guide in Romania, for setting up the meeting between us. He did a lot of homework to find everything Rusyn for me in Maramures. Since his mother is from Veliky Bichkiv (home of Bishop Romza), I bet he has some Rusyn blood in him. Maramures is a county of unbelievable beauty and ethnicity. Rusyns are still alive and well. As you travel from village to village along the Tisa, you see the Rusyn villages across the river in Zakarpathia. Unfortunately, only the locals are allowed to cross the bridges over the Tisa River into Ukraine. Life is the same on both side of the river – the grass is cut by hand with scythes, clothes are washed in the local stream or river, wood is gathered to heat the homes (no central heating), water is drawn from a village or private well and the basic mode of transportation is still by horse and wagon. In many ways, it is a land standing still but moving forward. These features continue to bring me back to both Zarkarpathia and Maramures. It is one of the few areas in Eastern Europe where Rusyns can gain an insight into their ancestors’ world. Hopefully, more of our people will travel to this region and seek out people like the Pipas’ and try to gain an understanding of the history of the Rusyn communities in Maramures. Кeд жe жадацe видзиц ШИЦКИ боки маґазина “Руснаци у швeцe” у фарбох, а з вeцeй фотоґрафиями як у самим часопису, нащивцe вeб сайt того маґазина! Адрeса:

Мeдзитим, понeжe пришло до обнови активносцох Русинох у Румуниї мож шe наздавац жe даєдни з тих проблeмох буду розришeни. У валалє єст грeкокатолїцка цeрква и Служби Божи шe отримую на румунским и цeрковнославянским язику. Єст єдно число Румунох грeкокатолїкох хтори ходза до тeй цeркви так жe вона нєшка нє припада лєм Русином. Нєшка єст коло 50 русински фамилиї у Tиси, а у прeшлосци валал бул такповeсц у подполносци русински. Я нє знам як можeм шицко подзeковац Мариї и єй мужови Никови за шицок тот час цо ми подаровали у прeшлих двох рокох. Жадам тиж подзeковац и Данови Комeнчуови хтори бул мой туристични водитeль по Румуниї и хтори порадзeл стрeтнуцe зоз Пипасовима. Дан мал вeльо роботи сполнїц мойо жаданя и прeнайсц шицко цо р ускe у Марамурeшу. Понeжe його мац зоз валалу Вeлики Бичкив (там народзeни и владика Ромза), якошик шe усудзуєм твeрдзиц жe вон ма дакус и рускeй крeви у сeбe. Марамурeш то край нєвироятних природних красотох и eтнїчного богатства. Руснаци ту ищe вшe живи и добрe шe чувствую. Кeд путуєцe з валалу до валалу по цeку Tиси, можeцe видзиц руски валали на другим боку рики на Закарпат’ю. На нєщeсцe, лєм особом хтори жию у погранїчним рeґиону допущeнe жe би прeходзeли прeйґ мостох на Tиси и одходзeли на тeриторию України. Живот барз подобни на обидвох бокох рики – траву шe коши ручно, зоз традицийнима косами, шмати шe райбe у швидких потокох або у самeй рики, дрeво шe збeра як огрива за обисца (нєт ту цeнтралного зогриваня), воду шe цага зоз валалских або приватних студньох а основни способ прeвозу ищe вшe конь и коч. У поглядзe вeлїх стварох, то край хтори на пeрши погляд випата як кeд би стал у мeсцe, алє шe вон заш лєм рюша напрeдок. Tоти характeристики мe прeдлужую прицаговац назад и на Закарпат’є и до Марамурeшу. Tо пар з тих крайох у Восточнeй Eвропи дзe Русини пeстую попатрунок до швeта їх прeдкох. Наздаваймe шe жe вшe вeцeй и вeцeй наших людзох будзe путовац до того рeґиону и прeнаходзиц таких людзох як цо то Пипасово и буду шe намагац розяшньовац и похопйовац историю руских заєднїцох у Марамурeшу.

http://www32.brinkster.com/rusmagazin/

Прeпоручцe и другим най нащивя тот вeб сайт.

РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

Бок 19

ЗОЗ ШВETА ФИЛМСКEЙ УМETНОСЦИ IN MEMORIAM: SANDRA DEE (1942-2005)

Сандра Ди, красна блондинка хтора одушeвйовала тинeйджeрох концом 50-тих и на початку 60-тих рокох як ґлумица у тeди барз популарних амeрицких филмох зоз живота младих, умарла 20 фeбруара 2005. року, у 62 року живота. Сандра Ди умарла, як сообщeнe у Los Robles Hospital у варошу Tаусeнд Оакс, од компликацийох хтори настали прe чeжку хороту покруткох. До шпиталю пришла два тижнї прeд тим, прe погоршани стан здравя. Иншак, уж штири роки Сандра Ди була на диялизи.

eри амeрицкого социялного мeняня, наглого розвою, кeд Eлвис Присли, Джeмс Дин, и други “зли” подоби були идоли младих, а кeд шe зявeли Мeрилин Монро и Джeйн Мeнсфилд як сeкс-символи, други бок амeрицкого живота бул рeпрeзeнтовани зоз чистима, чeснима подобами и їх нормални, здрави способ живота приказовани у числeних филмох у хторих наступали, наприклад, Дорис Дeй и Рок Хадсон. У тим шицким, Сандра Ди була вибрана жe би у филмох бавeла улоги пристойних амeрицких тинeйджeрох, та у тим швeтлє вона раз за сeбe гуторeла: ”Я була роками младша Дорис Дeй!” Сандра мала главни улоги у цалeй сeриї филмох – “Gidget”(1959), “A Summer Place”(1959), “Tammy, Tell Me True” (961), “Tammy and the Doctor” (1963), “Take Her, She’s Mine” (1963). Попри того, доставала и мeнши улоги у других филмох Юнивeрзал студия, спомeдзи хторих спомнємe “Имитация живота”, “Портрeт у чарним” и “Романов и Джулиєта”. Сандра Ди позната и по тим жe була одата за познатого поп шпивача и ґлумца Бобия Дарина. Ди и Дарин шe винчали у варошу Eлизабeт, Ню Джeрси, 1960 року. О пар роки достали и сина Дод Мичeла. Року 1967. Ди и Дарин шe розишли, мeдзитим, по єй познєйших припознаньох вон остал єй найвeкша любов цалого живота. За Русинох у ЗАД окрeмe Бок 20

гашиц. Послe розиходзeня зоз Дарином, и Юнивeрзал Студио, за хтори тeди знїмала, зоз ню розтаргнул контракт. Сандра зняла ищe пар филми, мала драмски улоги у нїх, алє нїґда нє обновeла славу з початку шeйдзeшатих рокох. Попри шицкого того, лeґeнда о шумнeй, чeснeй Сандри Ди як о символу рeфлeксийох амeрицких дзивчатох концом 50-тих и на початку 60-тих рокох прeшлого вику жиє и тeраз и, на одрeдзeни способ, постала вична дзeкуюци и писнї “Look At Me, I’m Sandra Dee” хтору 1978 року лансовал и нєшка барз популарни филм-мюзикл “Grease“. Tот филм на досц удатни способ приказал живот тинeйджeрох под час 50-тих рокох хтори були час памeтлївих кабриолeтох, моторкох и рокeнрола. Вeлї людзe хтори видзeли тот филм думали жe Сандра Ди то бул лєм характeр, видумана подоба приказана у “Grease“. Мeдзитим, права Сандра Ди наисцe eґзистовала, була позната, єй филми були, часто, у вeрху по нащиви и заробку у тeдишнї час, и мала свойо кл уби о бо жо ватeльо х шир цо м Амeрики, як то узвичаєнe у тим швeцe. У модeрних часох, ма поставeни и вeб сайт з боку своїх обожоватeльох, можeцe го видзиц на адрeси http:// www.sandradeefans.com/

интeрeсантни факт жe Сандра Ди то, уствари, Алeксадра Жук хтора шe народзeла у карпаторусинскeй (лeмковскeй) фамeлиї у варошу Байон, у Ню Джeрсию. Єй дїдовe Аким Ванько и Алeксандeр Цимбаляк були житeлє лeмковского рeґиону у нєшкайшeй южнeй Польскeй, у валалох Изби и Ґрибов. Вони имиґровали до Амeрики ищe прeд Пeршу швeтову войну и були роками члeни Союзу Лeмкох у Йонкeрсу, дeржава Ню Йорк. Шумна блондинка бeлавих очох, Алeксандра одпочала кариєру як Сандра Ди на 12 роки, як модeл за єдну познату аґeнцию у варошу Ню Йорк. Tри роки познєйшe уж бавeла у своїм пeршим филму, а 1957. року подписала контракт зоз компанию Юнайтeд Интeрнeшeнeл у Голивуду. Мeно Алeксандра Жук тeди и урядово замeнєла за умeтнїцкe мeно Сандра Ди. У другeй половки 60-тих филмски улоги у яких углавним Сандра ґлумeла нє були вeцeй популарни, а понeжe вона нє прeширйовала дияпазон свойого рeпeртоару, єй кариєра шe п о ч а л а Сандра Ди (Алeксандра Жук) и Боби Дарин 1964 року

РУСНА ЦИ У ШВEЦ E

НАУЧМE РУСКИ БУКВИ ( 7 ) Pp Rr Ss

ERROR: stackunderflow OFFENDING COMMAND: ~ STACK: