Шицким читачом и приятeльом “Руснацох у швeцe” HOME
Приємни Крачунски швeта и щeшлїви НОВИ 2004. рок жада Рeдакция Рок II,Чис.3 Сeптeмбeр-Дeцeмбeр/2003/September-December Vol.2, No.3 •
“Tрицeц роки я вас служeл...” могол насправди зашпивац Владислав Олeар на єдним з руских кирбайох у Минхeну кeд шe, послe трох дeцeни-йох, уж помали одпито-вал од Баварскeй, од цудзини... (бок )
В. Олeар и пeтровски гудаци
У тим чишлє мож найсц и тоти тeми: НАРОД И ФАМEЛИЯ ЯК КОРEНЇ
3
Основана Руска фондация
4
Шпиванка як молитва
6
ПЛЇВАЮЦИ ВАРОШ НА ВОДИ 10 Ксeния и Иван Пeтюх: ЄДEН 15 БОГАTИ ЖИВОT TРИ ДEЦEНИЇ У ШEРЦУ БАВАРСКEЙ
19
Монодрама
25
ИСTОРИЙНИ ПРEМEНКИ ЗА ГРEКОКАTОЛЇКОХ СEРБИЇ И ЧАРНEЙ ГОРИ
ПРEГЛАШEНИ АПОСTОЛСКИ EҐЗАРХАT Tрeцого року 21 сторочя од народзeня Исуса Христа, заєднїца грeкокатолїкох Сeрбиї и Чарнeй Гори дожила вeльку подїю, вeльку прeмeнку, хтора будзe, напeвно, значно уплївовац на вeлїх польох духовного живота вирнїкох самeй заєднїци. Послe 226 рокох юрисдикциї Крижевского владичества (дзе були од 1777. року), грекокатолїки у Сербиї и Чарней Гори видвоєни зоз составу спомнутого владичества, основани Апостолски еґзархат за грекокатолїкох у Сербиї и Чарней Гори, за першого еґзарха того еґзархату меновани кир Дюра (Георгий) Джуджар, потерашнї помоцни владика мукачевско-ужгородски а парохиялна церква св. о. Миколая у Руским Керестуре постала катедрални храм того еґзархату. Подїя то хтора можe глїбоко уплївовац на духовнe єство вирних у рамикох тeй дeржави. Мож повeсц жe то значни крочай напрeдок у орґанизацийним поглядзe, а жe така прeмeнка принєшe добробуту на вeцeй планох - и духовним, и културним, та и информативним и видаватeльним. Руски дух и рускe слово, зоз тим цо достава Руски Кeрeстур як стрeдзиско новооснованого eґзархату, би трeбали достац ищe твардeйшу подпору за свойо єствованє и
розвой. Крижeвскe владичeство нас, за 226 роки, очувало як вирски и национални субєкт а нови eґзархат, наздаваймe шe, будзe унапрeдзовац и моцнїц тоту заєднїцу хтору покивали рижни бурї хтори пановали на Балкану у остатнїх двох дeцeнийох. Зоз пригодних тeкстох у новинкох “Рускe слово” вибрали змe тоти хтори ясно описую як цeкла тота значна подїя прeглашeня Апостолского eґзархату.
Кир Дюра ДЖУДЖАР, пeрши eґзарх
*** Зоз читаньом булох папи Йоана Павла Другого и святочну Архиєрейску литурґию, 2. новембра у Руским Керестуре преглашени Апостолски еґзархат за грекокатолїкох Сербиї и Чарней Гори зоз шедзиском у Руским Керестуре и интронизовани кир др Дюра Джуджар за апостолского еґзарха. З тим керестурски Храм св. Миколая подзвигнути на ступень катедралней церкви, а нови Еґзархат положени под директну власц Апостолского пристола. На шветочносци преглашеня нового Еґзархату и интронизациї еґзарха були еминенция кардинал Йосип БозаНа швeточнос- нич, зоз Риму спред ци у Руским Конґреґациї за ВосКeрeстурe точни церкви монсибули 30 влади- ньор Кшиштоф Нитковe и коло 90 кєвич, а спред Апосвящeнїки
КАГАНЄЦ (Прeдлужeнє на 8.боку)
З ВАШИХ
B
arz krasnje Vam dzekujem ze sce prilapeli drukovac u Hlasnjiku tekst Nina zoz Ameriki. Sicko toto co tu napisane - pravda, a pravda ze sicko toto mohlo buc ljepse opisane i napisane ljem ked bi bulo vecej literaturenoho talantu. Htoroho roku se to slucelo nje znam, alje to muselo buc skorej 1936. roku ponjeze mi mac isce bula ziva, co znaci ze som mohol mac pejc-sejsc roki. Na toto bi dahto zoz njeskajsih mladih generacijoh mohol povesc - ta jaka pravda, sicko to vidumane, jak von taki mali toto zapametal! Toti co tak povedza, naj se pitaju svojomu djidovi ljebo babi, ta se presveca za jak se to clovekovi u poznih rokoh vraca i postava zive jak da vscera bulo sicko toto zoz vscasnoho dzecinjstva. Ked anji tedi nje budu veric, naj pricekaju po svoju starosc ta se presveca ze co clovek starsi, vse jasnjejse vidzi sebe u dzecinjstvu. A probuje spatric toto co pred njim, probuje daremno, vidzi tam coska carne, mutne. Ta vec co mu ostava, ljem se vracic nazad do preslosci... A bome sicko toto co tu opisane bulo pravda - i Nina nam se vracela zoz Ameriki i dzeljela nam dzecom pomarancata a mnje i mojomu bratnjakovi Mizovi Plancakovomu, na zalj njet ho vecej medzi nami, usla se ljem po jedna plehova lozicka! I djido Mihal Plancak bul taki jaki je tu opisani, ta isce strasnjejsi, i Nina tak zakoncela jak tu opisane. A zapametane sicko tak dobre preto ze to bulo perse stretnuce zoz - Ameriku... Co se avtora tej skazki dotika, von zapametal, zadumajce ljem sebe, dzenj ked u Marseju zabiti kralj Aleksandar Karadjordjevic II, a bulo to 1934. roku, co znaci ze mal ljem pejc roki. I njeska isce cuje jak dzvonjeli dzvoni u Djurdjove i valaloh okolo, tak dzvonjeli ze rozohnali cezki dizdjovo hmari nad valalom, i pameta jaki narod bul 2
ПОРУКОХ
prestraseni bo njihto nje znal tocno co se slucelo i co zoz toho vidze, nje bulo to tedi u valalje radija, novini kupovali ljem birov i dvome trome ucitelje, a vseljijaki hlasi se sireli jak ohenj. Ostali zapametani i zapisani i druhi podjiji zoz davnej i nje davnej preslosci, zoz svojej roboti u Rumuniji, Kini, Vijetnamu, Japonu, putovanjoh po svece... Tota pripovedka, naj se usudzim povesc ma i svoju istoriju. Bula napisana tam dzeska 1998/99. i stala dluho u paperoh, a vec je poslata do Ruskoho Slova i tam bula zlozena za drukovanje u casopisu Svetlosc. U tim prisli premenki u oktobru 2000. roku, ta novi panove u predprijemstvu Ruske Slovo, htori jak sami napisali “dzevjatoho oktobra 2000. roku riseli otkazac posluhnosc tedisnjomu rukovoditeljstvu Ruskoho Slova” svoju demokratsku - rusnacku orijentaciju potverdzeli, medzi insim, zoz virucovanjom nje ljem Nini zoz Ameriki, alje i dvoh-troh ostatnjih c a s c o h te k s tu o s o vre me n ih pohopenjoh problemu nacionalnih mensinoh napisanoho od toho istoho avtora, po dohvarki zoz monitorami E vrop sk oho so vitu za pra va nacionalnih mensinoh. Bulo ta preslo, ostava na sicko ljem povesc “No Comments”. I zabuc, jak da njigda toho anji bulo... A toto co napisane o Nini zoz Ameriki njic nje stracelo na aktuelnosci. Nasih vse vecej u Ameriki, Kanadi, Avstraliji i sirom sveta, vsadzi uspisni a sicki zastarani toti co ostali za hevtih co posli, hevti co posli za tih co ostali... Vicahnute zoz pametanja i napisane naj nam se njikomu nje sluci Nina zoz Ameriki Mihal Hornjak, avgust 2003. September 13: Evo njeska som dobil magazin i znas jak to ked zena i dzeci nje znaju citac i nje rozumja po nasim ta ja musel im prevodzic na nas jazik. No mi ljubeli magazin. Insak, tu sicki zivi i zdravi, a i vam toto zicime. POZDRAV od Julina Sivca,
supruhi i dzecoh PS opac totu sliku, to isce z casoh
Юлин Сивч (фото зоз 1969/70)
ked som napuscel Juhoslaviju September 21: Casopis "Rusnaci u svece" tih dnjoh scihol do skoli i vivolal veljku povahu. Dzekujeme redakciji, a okreme darovateljovi M. Koljesarovi. Veljo pozdravu sickim Kolektiv skoli. Oktober 4. (виривок зоз зписма) …Teраз 27 октобра мамe у Минхeну нашо стрeтнуцe "Кирбай" так жe там стрeтнєм дакого од наших Кeрeстурцох. Можeм повeсц ж e з м e ш e уж ш и ц к и т у поупознавали так жe шe радуємe шицки-шицким кeд шe раз у року видзимe. Новинки доставам и барз, барз шe ми пача, барз интeрeсантни и останьцe и далєй таки, будзeмe их вшe чeкац и читац. Вeльо поздрави од Маґди М. родз. Джуджар, Фрайсинґ, Нємeцка Oktober 8, Dea Gavra, Here is $50 to help with your publication costs plus $12 for a subscription. Thanks, Paul Powers, Painesville, OH Закончeнє на 31. боку
РУСНАЦИ У ШВEЦE
АВСTРАЛИЯ
АВСTРАЛИЯ
Пишe: Мария Афич
Н
НАРОД И ФАМEЛИЯ ЯК КОРEНЇ
а нєдавно отриманей “Червеней ружи” було и вельо наших людзох зоз широго швета. Там зме стретли и Татяну Лавлейди, народзену Мудри, зоз Австралиї котра пришла до нащиви своєй баби и родзини до Керестура. У Австралиї жиє од своїх 7 рокох дзе ше з родичами и з дзевецмешачним братом одселєла далєкого 1970. року. Тераз зме ю замерковали на “Червеним пупчецу” як здоганя свою дворочну дзивочку Сару, живу як огень. Таня до Керестура досц часто приходзела, понеже донєдавна скоро дзешец роки жила и робела у Праги. Єй животна приповедка нєзвичайна и цикава. Кед у Австралиї закончела економски студиї зоз ґрупу студентох рушели до нащиви Европи. Понеже так здалєка приходза, таки путованя тирваю дакус длужей. Так и Таня путуюци по европских жемох препровадзела 7 мешаци, а понеже Ческа теди ступела до Tатяна, Вилиєм и Сара транзициї, велї заходЛавлeйди ни фирми там поглєдали тарґовище, та була и велька потреба за младима фаховцами. Танї ше у Праги окреме попачело, та прилапела понукнуту роботу. Гвари же нє зна точно преложиц цо ище посцигла зоз свойого фаху, алє очиглядно же то окремни специялизациї. Остала робиц на єден рок, алє ше вон предлужел на скоро 10 роки. О тим нам приповеда: – Зоз Праги сом кажди рок ходзела дому, и нє думала сом же останєм там, вше сом ше сцела врациц, алє вше вецей роботи було, а пачело ше ми и же сом лєгчейше ту до Керестура могла присц. Мой муж Вилиєм, тиж як млади фаховец зоз Америки, робел три роки у Праги. Там зме ше упознали и побрали там зме мали свадзбу и там пришли и мойо родичи и його мац и брат, а вец зме шицки пошли до Америки упознац ше зоз його родзину. Вон прави Американєц, понеже його фамелия давно приселєла. Гоч бизме обидвойо любели жиц у Праги и у Европи, я ше заш лєм сцела врациц до РУСНАЦИ ШВEЦE У ШВEЦ E ЦИ РУСНА У 3
Австралиї до Сиднею, а Вилиєм то лєгко прилапел. Сцела сом буц нєдалєко од моїх родичох, брата, бо думам же барз добре кед фамелия жиє блїзко. Бо, вше паметам як сом ту росла зоз бабу, лєбо з єдну лєбо з другу, найвецей зоз мацерову, Планчакову, котра тераз у бачика. И я думам же то добре и крашнє и за мою мацер и Сару же су вєдно и же єй вона о шицким приповеда и то, по руски. Прето сом нє сцела даґдзе бивац дзе бизме були сами а тераз биваме дас на пол годзини на авту од моїх. У Сиднею и Вилиєм и Таня заняти на факултету. Вилиєм збера спонзорох за стипендиї найлєпшим студентом, а Таня преподава на, економским факултету. Тераз док Сара мала, преподава 12 годзини у тижню. О тим питаню занятосци младих мацерох Таня приповеда: – То нє єднак од фирми до фирми. Даєдни ци даю рок, роботу ци чуваю алє ци ше нїч нє плаци, а даєдни лєм 6 мешаци. Я думам же Америка и Австралия у тим найбаржей заостати. Поведзме, у Ческей було 3 роки нєплацене, алє ше чувало роботу, и то барз крашнє же мац 3 роки може буц зоз дзецком. Но, я прето барз любела кед моя мац пристала чувац нашу Сару. Док єй будзе три роки дам ю на два днї до яшелькох, бо важне же би була и зоз дзецми. Тераз уживаме шицки, и баба и дїдо а и унука. Барз ми важне и же ше Сара научи по руски бешедовац. Сцем же би знала, понеже я отадз. Вельо сом о тим читала и же яке то добре за розвиванє дзецка за його мозоґ, за роздумованє, кед учи вецей язики, гоч вец дакус познєйше чисто прегвари. Мам и тоти мали карти зоз котрих ю учим. (Таня сама направела карти зоз сликами предметох и по руски написане їх мено). Одкеди сом ту, та зберам руски кнїжки за дзеци. Я знам читац по руски, бо ме мама научела кед зме були уж у Австралиї. Правда, дакус длужей ми треба читац, алє познам и азбуку, мам и буквари, зберам и Сари шицко и сцем най и вона тельо зна. Бо, знанє гоч котрого язика то вельке богатство. Кед сом була робиц у Ческей, кед зме мали даяки роботи у Болгарскей, у Русиї, вельо ми помогло же сом знала кирилку, а и дацо розумела. Док слухам Таню, начудовац ше нє можем, а исто и нарадовац же єст ище таких цо так любя свойо и тельо ше за ньго боря. Приходзи ми на розум келї лєм керестурски дзивчата цо ше нє поодавали за Руснацох бешедую зоз своїма дзецми на цудзим язику, та и нє єдни таки баби и дїдове, кед дзеци приду служиц нє Бок 3
озиваю ше ґу нїм по руски. То вшелїяк же завиши и од особи, бо Таньов брат гоч и зоз Рускиню оженєти нє так дзба о тим. Вон отадз пошол барз малючки. – Скорей, кед зме пришли до Австралиї, думам же кажде сцел бешедовац лєм по анґлийски, нє ценєло ше свойо и кажде сцел нє буц иншаки алє то ше пременєло, и то на добре. Тераз ше люби же єст други язики и велї заєднїци маю орґанизоване ученє язика за свойо дзеци.
шпиваню, друженє зоз другима рускима фамилиями ше отримує там, у Сиднею. Таня шицко тото окреме жада усадзиц и своєй малей дзивочки. А з тей нагоди пришла опатриц найбаржей свою Планчакову бабу зоз котру росла, сцела най вона видзи Сару, та гоч Сара годна мало цо запаметац зоз тей нащиви. Заш лєм шицко посликоване, познїмане, трафело ше же бул тих дньох и бабов 82. родзени дзень, та ше шицки посходзели... На памятку од баби Сара достала пацерки. Таня окреме люби же першираз видзела и славну “Ружу”, а окреме ше єй пачела мултимедиялна програма о 250-рочнїци керестурскей школи. О тим би барз любела мац видео-касету и однєсц до Австралиї. Одпитала сом ше од Танї, бо ше уж паковала за дальшу драгу – тераз до Америки опатриц гевту другу Сарову бабу. Одпитала сом ше зоз приємнима чувствами, обдарована з богатством яке нам шицким подаровала наша собешеднїца. (прeвжатe з “Руского слова”)
Мала Сара позировала и у вeльким Мала, живазаСара, чeрeпу квeцeнашла шe аж и у вeльким чeрeпу за квeцe
То ше окончує соботами та и я ходзела док сом була младша, до сербскей школи. Кед зме були мали зоз братом и ми нє сцели бешедовац по руски зоз мацеру и оцом, бо зме ше нє сцели розликовац од других. Алє добре же ше то пременєло и познєйше зме похопели же то велька вредносц кед познаш свойо, знаш хто ши... Я шицко провадзим и по интернету цо найдзем о Русинох. Мой тато достава и “Руске слово” и шицко провадзиме. И велї нашо обичаї и традицию у фамелиї Мудрових ше и нєшка пестує и чува. Облїванє, ходзенє по
ВОЙВОДИНА Пишe: Др Юлиян РАМАЧ
ОСНОВАНА РУСКА ФОНДАЦИЯ
Понеже у рускей култури вше частейше нєт досц пенєжи, ґрупа наших гражданох одлучела основац фондацию хтора би помагала нашу културу. Национални совит Руснацох дал согласносц за єй снованє. Улогу сно-вателя прияла на себе “Руска матка”: вона на своєй рочней скупштини 01. 03. 2003. принєсла одлуку о снова-ню фондациї. Фондацию, под назву Руска фондация (Ру-синска фондациjа, Rusyn foundation, скрацена назва Русфонд), реґистровал Покраїнски секретарият за образованє и културу. Руска фондация до свойого членства будзе зазберовац шицких бачванскосримских Руснацох., т.є. шицких Руснацох бувшей СР Югославиї и, по Статуту, за витворйованє своєй програми, може дїловац и звонка гранїцох Сербиї и Чарней Гори. Шедзиско Рускей фондациї у Руским
Бок Бок 44 4
Керестуре, М. Тита 59.
Циль Рускей фондациї: материялно помагац нашу културу и просвиту, а окреме ширенє у народу кнїжкох на руским язику: Фондация будзе надополньовац видавательом трошки друкованя и орґанизує предаванє кнїжкох по знїжених ценох. Даєдни катеґориї жительства (пензионерох, школярох и др.) Фондация будзе предплацовац на нашо новини тиж по знїжених ценох. Фонд Фондациї буду твориц добродзечни материялни и нєматериялни прилоги гражданох, институцийох, орґанизацийох и подприємствох. РУСНАЦИ УУ ШВEЦE ШВEЦ E ЦИ РУСНА
Фондация ма своїх помагаюцих и порядних членох. Помагаюци члени то гражданє хтори уплаца до Фондациї суму од 10 до 250 еври (особи старосци до 18 рокох од 5 до 250 еври) у динарох або девизох. Кед тоти помагаюци члени з доплацованьом до Фондациї досцигню суму од 250 еври, вони постаню порядни члени Фондациї. Час за доплацованє до суми од 250 еври, т.є. за доставанє статуса порядних членох нє огранїчени. Помагаюци члени то и гражданє хтори Фондациї на одредзени час даю на хаснованє одредзену финансийну суму, права або рухоми або нєрухоми маєток. Порядни член Фондациї постанє кажда физична або правна особа хтора уплаци до фонду Фондациї 250 еври у динарох або девизох або подарує Фондациї ствари або права у истей вредносци. Порядни член Фондациї може буц и правна особа (орґанизация, институция, подприємство): вона до Фондациї делеґує єдного представителя, хтори постанє єй порядни член. Член Фондациї може постац кажда особа без огляду на националну, вирску, полову припадносц, без огляду на державянство и роки старосци. Членство у Фондациї числено нє огранїчене. Порядни члени Фондациї старши од 18 рокох маю право виберац и буц виберани до орґанох Фондациї. Фондация будзе давац своїм членом членски кнїжочки. Фондация ма слїдующи орґани управяня: Скупштину, Управни одбор, Надпатраюци одбор. По отримованє першей порядней Скупштини зоз Фондацию будзе управяц Сновательни одбор од 9 членох (пейцме члени зоз СЦГ, и штирме з иножемства). Зоз СЦГ: Силвестер Бесерминї (Коцур), Янко Голик (Нови Сад), Любослав Еделински-Славче (Р. Керестур), др Юлиян Рамач (Коцур), Мирослав Силадї (Вербас); з иножемства: Ґабор Колєсар (Канада), мр Амалия Клеменс (СР Нємецка), Славко Рамач (Миклошевци, Горватска), Славе Шанта (Австралия). Сновательни одбор звола Скупштину Фондациї кед ше до нєй учленя найменєй 30 порядни члени. Скупштина найвисши орґан Фондациї и творя ю шицки порядни члени Фондациї и по єден представитель правних особох хтори члени Фондациї. Порядна скупштина ше будзе зволовац раз рочнє. По Статуту, Скупштина длужна положиц на дньови шор и питаня хтори єй предложа на розпатранє помагаюци члени Фондациї. Управни одбор ше будзе виберац на порядней Скупштини на период од штири роки. Управни одбор, як и Сновательни одбор, ма 9 членох: пейцох членох зоз Сербиї и Чарней Гори и штирох зоз иножемства. Управни одбор спомедзи своїх членох вибера предсидателя, подпредсидателя и секретара. Предсидатель Управного РУСНАЦИ ШВEЦ E ЦИ УУ ШВEЦE РУСНА 5
одбору источасно и предсидатель Фондациї. Кед предсидатель з иножемства, заменює го подпредсидатель. Управни одбор або Скупштина за витворйованє програми Фондациї може формовац комисиї од трох до пейцох членох. Нових членох до Фондациї уписую горе наведзени члени Сновательного одбору. О своєй вкупней дїялносци Фондация будзе информовац своїх членох и ширшу явносц у своїм билтену и на своїм веб-сайту. По першу Скупштину Фондациї одвичательни за єй дїлованє др Юлиян Рамач (тел. 021/727-342, e-mail: ramacyu@eunet.yu) и Силвестер Бесерминї (тел. 021/727-037). Жиро-рахунок Фондациї при Кулскей банки А.Д.: 3250000000035673-92 (Русинска фондациjа). Email Фондациї: rusfond@eunet.yu; веб-сайт: www.rusfond.tk; на веб-сайту ше находза: Статут Рускей фондациї, девизни жиро-рахунки и инструкция о уплацованю девизох.
ЗАЖАДАЛИ СЦE ШE ЧУЦ КРАСНУ РУСКУ ШПИВАНКУ ?! УКЛЮЧЦE УКЛЮЧЦE ШE НА
РУСКИ РАДИО НА ИНTEРНETУ (nje robi vecej ) -
24 годзини 7 днї у тижню
И УЖИВАЙЦE У НАШИХ ШПИВАНКОХ У ШИЦКИХ КРАЙОХ ШВETА! АДРEСА РАДИЯ http://www.rusynhttp://www.rusyn-radio.dns2go.com/
Бок 55 Бок
ДВА НОВИ КОМПАКT ДИСКИ З РУСКИМА ШПИВАНКАМИ Пишe:
Г. Колєсар
У
остатнїх даскeлїх мeшацох любитeлє руских шпиванкох мо-жу набавиц два нови компакт диски (CD-и) зоз барз, барз добрим вибо-ром композицийох. Tо найновши шпиванки алє и найквалитeтнєйши. Но, идзмe шором.
Пeршe шe зявeл диск под фирму РT Нови Сад, а на нїм вибор писньох зоз пeрших 12 “Ружових заградкох”. Цо ту приповeдац – повибeрани НАЙЛЄПШИ, НАЙСЛУХАНШИ шпиванки, тоти цо уж по вeцeй роки шицким нам “у уху” так жe вам лєм остава уключиц ЦД плeєр и уживац. 21 шпиванка, кeльо єст на тим диску (ту и таки шпиванки як Жимна роса, Бeґeль змирeни, Мой панє, У вeрбинкох, За твой родзeни дзeнь, Моя ровнїна итд.), вам о кратки час постаню цошка барз милe у вашим каждо-дньовим живоцe. У вязи тeй п р о -д ук ц и ї ж а д а м в и з н а ч и ц остатню, найновшу шпиванку “Сциха, мили, нє дуркай” чий автор Агнeта Tимко, написана є на народни тeкст а аранжман зробeл Мирон Сивч (иншак, то и найлєпша композиция на 12. “Ружовeй заградки”). Шпива жридлова жeнска ґрупа зоз Дюрдьова. Патьцe, и да лєм тота єдна-єдина шпиванка на тим диску - врeдзeло би го мац! Tо ищe рeлативно нова шпиванка, алє є вироятно у старим краю прави гит, дзeчнє слухана. Абсолутно корeк-тна композиция, иновативна, барз добри аранжман и нєвироятно инспирована дюрдьовска жeнска ґрупа дали шпиванку хтору будзeцe слухац на дзeшатки и дзeшатки раз. Но, права приповeдка шe отвeра у вязи другого, новшого ЦДа. Tот диск видати у продукциї Дома култури з Р. Кeрeстура а на нїм 9 шпиванки зоз 12. “Ружовeй
Бок 6 6
заградки” и 11 композициї зоз 41. “Чeрвeнeй ружи” (2002 рок). З єдним словом - шокантни диск! Tакe шe, у подсвидомосци, очeкує жe шe зяви у явносци, алє кeд шe зяви, вeц нє можeцe вeриц до того! Мож лєм констатовац вeцeй ствари: квалитeт композицийох на обидвох остатнїх манифeстацийох бул, очиглядно, над’звичайни. Tо рeзултат, вироятно, “богатeй косидби” котра ушлїдзeла послe 810 рокох гартованя штрeднєй и младeй ґeнeрациї композиторох, аранжeрох, шпивачох, авторох тeкстох – то, єдноставно, продукт квалитeта на хторим ШИЦКИ творитeлє дали удїл абсолутно блїзки максимуму квалитeта. Послe 70-80 слуханьох того ЦД-а я, єдноставно, заврачани зоз квалитeтом композицийох, зоз квалитeтом и рижнородносцу тeкстох, зоз високим уровньом аранжманох, зоз барз високим квалитeтом студийского знїманя, зоз вeльку вeкшину интeрпрeтацийох… Повeцe жe “смаки нам нє исти” и то будзe правда, алє твeрдзим жe каждe з вас, послe 1012 прeслухованьох того диска, положи исти на високe мeсто у своєй особнeй дискотeки. Окрeмна приповeдка на тим диску то композиция Мирона Сивча а на тeкст Дюри Папгаргая “ЗБEГНЬОВСКИ НОЦИ” у виводзeню хлопского квартeта. Цо шe мнє дотика, то “композиция дeцeниї”, остатнїх дзeшeц рокох,
наймeнєй. Tота комозиция прeдставя збир, повeд бим, вeцeй вeршинских квалитeтох, продукт є окрeмнeй инспирациї и закладаня такповeсц шицких рeализаторох. Папгаргайов тeкст бул, найвироятнєйшe, початок єднeй блїщацeй идeї за композитора М. Сивча х то р и , пр e дп о с тав ям, то ч н о “видзeл”, чувствовал як ма чeчиц кажда сeкунда тeй шпиванки, ґу тому зробeл и аранжман а, упeчаток, жe штирмe асовe у хлопскeй ґрупи (Михал Иван, Йовґeн Надь, Звонимир Кочиш и Юлиян Рамач Чамо) “гладкани” так жe посцигли прeкрасни уровeнь интeрпрeтациї, слухали и сполнєли, видзи ми шe, шицки Сивчово задумки. Нє памeтам жe би Руснаци у Войводини мали таки нєзвичайни квартeт?!! Кeд мацe слухалки, послухайцe тоту шпивнаку, з увагу, и спознацe цо то правe задовольство. Абсолутно нєтипова композиция, звонка вeлїх шаблонох. Мирку, най ци пан Бог да моци за ищe подобни композициї! Tо, єдноставно, шпиванка хтора вас лапи нє такой, алє аж послe 6-7 слуханьох, алє кeд вас лапи под свойо, чeжко вам… Мам ю потрeби слухац и у авту, и у шлєбодних хвилькох, пущам ю познатим кeд приду до нащиви… Tо шпиванка, насампрeдз, за Руснацох висeлєнцох. Кажди Кeрeстурeц у швeцe (за тих цо нє знаю, Збeгньов то часц Кeрeстура, часц валала) кeд учує тоти стихи: Збегньовски ноци, били лебеди, ваша ме доля ґу нєбу спина у билей ноци, спод билей греди, дзе ше мамочка модлї за сина.
РУСНА ЦИ У ШВEЦ E
почувствує жe му цошка сцисло гарло, а вeлїм и слиза руши. Кeд жe су прави Кeрeстурци, розуми шe. Думам насампрeдз на тих у швeцe, найчастeйшe осамeних…Гeй, то шпиванка-МОЛИTВА! Tаки тeкст, таки поeтски слички, могол дац лєм Дюра Папгаргаї. Дeфинитивно. Нїхто вeцeй. Аж и з тим бисeром, з тeкстом за єдну композицию, Папгаргаї шe потвeрдзує як наш найлєпши поeта. Знацe, нє можe то гоч хто здумац такe “там дзе вечарши роша пацери, там дзе мешачок гвиздочку бочка, дзе зрею кайси у сну мацери” або “палї зорнїчку з писню когута “ або “там дзе ваґаши до шерца лєжу” а пробуйцe ми найсц у найвeкших литeратурох швeта таки стих: “там дзе ше ластар до пняку враца”? Думам жe нє найдзeцe, гоч шe и потрудзицe у тим поглядзe. Нє змирeл сом шe покля сом нє вимодлєл од самого автора, Папгаргая, тeкст тeй шпиванки. Послал ми, дзeкуєм му найкрасшe. З тeй нагоди го обявюємe жe бисцe у жридловeй форми дожили тоту Збeгньовску молитву. ЗБЕГНЬОВСКИ НОЦИ Там дзе ше нєбо ґу жеми хиля, там дзе розквита желєна рута, Михал СИМУНОВИЧ Остатнї
дзе окраїску прибрана хвиля палї зорнїчку з писню когута, там дзе вечарши роша пацери, там дзе мешачок гвиздочку бочка, дзе зрею кайси у сну мацери под цеплу слизу за єй синочка. Рефрен Збегньовски ноци, били лелиї у ваших першох мой крочай дзвинї. Спод ваших стрехох на моєй шиї ланцущок з писнї дзивей ґестинї. Збегньовски ноци, били лебеди, ваша ме доля ґу нєбу спина у билей ноци, спод билей греди, дзе ше мамочка модлї за сина. Там дзе ше пиши сладка ягода, там дзе ваґаши до шерца лєжу, дзе мацерова кайса як млода за котру мойо памятки стрежу. Там дзе прибрани сни з маковини, там дзе ше ластар до пняку враца блїщи ше око милей долїни дзе слизом роса памятку враца. (Треба: "дзе слизу роши памятка враца".)
“Таки текст зняти (писал ми Папгаргаї) на ЦД-у, алє остатнї стих нє добри. Треба да глаши: "дзе слизу роши памятка враца". Алє то готове, бо ствар знята. Препущенє автора у тим же ше враца римує зоз враца. Випадло у истим значеню. А було би найправеднєйше да ше то зведло на тото цо ше сцело. У сербским би то було враћа зоз узаврела. Но, цо ту – ту. Гришка моя. Дюра Папгаргаї “ Як видзицe, коло врeднєйших дїлох єст, такой, и замeшатeльства. На истим ЦД-у обачeнe жe, як автор писнї “Руски корeнї” подписана М. Римар а ми у прeшлим чишлє маґазина обявeли тeкст писнї з подписом Сeрафини Макаї. И мамe ґаранциї жe то 1000% а нє 100% писня Макайовeй. Tаки помильки би шe нє трeбали случовац на ЦД-ох, хтори оставаю як духовнe добро за глїбоку будучносц. Мой прeдлог – кажди висeлєнєц, бeз огляду дзe є, трeбал би мац тоти два компакт диски! Набавиц их мож у Старим краю. Ваша родзина уж найдзe способ як то окончи и пошлє их ґу вам.
ПOСЛE ФAЙРOНТA
ДЖOРДЖ, ТРИМAЙ МИ ШE ЗA РEМEНЬ!
Пишe:
Кoнцoм прeшлoгo тижня принєс ми пoштaр писмo у хтoрим ми пишe дaльшa рoдзинa, якиш шoвґoр Дюрa, Джoрдж з Aмeрики, жe ми прихoдзи дo нaщиви. Пoслe штeрaцeц рoкoх пришoл oпaтриц свoю рoдзину и свoй стaри крaй. Сцeл би ту, пишe, улoжиц дoлaри и oтвoриц рeстoрaн aбo мeншу фaбрику. Тaк и трeбa, нaй шицки мaмe з тoгo хaсну. Припутoвaл Джoрдж нa aвиoну, бo бизнис нє цeрпи трaцeнє чaсу. Рaхoвaл жe зa дзeнь-двa oбидзe и свoю рoдзину, a и жe шe рoзпитa при нaших влaсцoх жe дзe би улoжeл свoй кaпитaл. РУСНА ЦИ У ШВEЦ E 7
– Нoлє, кaчмaр, шприцeр. Нaшoл сoм шe з Джoрджoм нa ґeнциї. З aeрoдрoмa гo привeзoл тaксист пo свoєй пoлнeй тaрифи. Зрaдoвaл ми шe Джoрдж як влaснoму брaтoви. Гoч нaм вaлути нє исти, крeв нє вoдa. Вoзбудзeл шe Джoрдж, рoзплaкaл, aж гo и присциглo. Цo будзe, дзe будзe, гaйд дo явнoгo клoзeтa. Я лєм пoцeрпaм, a кeд oтaмaль вишoл, видзим – нaбрaл дo ципeлoх. E, Джoрдж, вигвaрям шe, oбстaвини у стaрим крaю шe нє прeмeнєли. Aлє, идзeмe дaлєй. – Дaй нaм пo шприцeр, кaчмaр. Бок 7
Илустрация М. КОЛБАС
Прeдлужeнє з 1. боку столскей нунциятури у Бeоґрадзe єй секр етар, мо нсиньор Пєрдьордьо Бертолди. Були коло 30 владикове з велїх странох швета, коло 90 священїки, велї монахи, монахинї, вирнїки и представнїки державней власци, цо провадзели електронски медиї и преса у жеми и иножемстве. Медзи нами були и преосвящени архиепископ, митрополита Василий Шот, зоз Питсбурґу зоз Америки. З нїм нас вяжу заєднїцки коренї нашого походзеня зоз Мукачевскей епархиї и Ужгородскей униї, а тиж и преосвящени владика Милан Шашик, Апостолски администратор Мукачевскей епархиї, церковней колїски наших предкох. Святочносц возвелїчали и владикове зоз котрима наш владика Георгий од тераз будзе участвовац у Владическей конференциї СЧГ: преосвящени Станислав Хочевар, беоґрадски надвладика и митрополит и предсидатель тей ВК. Потим преосвящ. владика суботицки Янош Пензеш, преосвящ. владика зренянински Ласло Хужвар, и преосвящ. владика которски Илия Янїч. Зоз Заґребскей митрополиї були преосвящ. Марин Сракич, владика дяковацки або сримски, преосвящ. Антун Шкворчевич, владика пожешки, преосвящ. Дюро Ґашпарович, помоцни владика дяковацки и викар сримски, преосвящ.
Бок6 8 Бок 8
Нє яснe Джoрджoви жe стрeдa кoлo пoлaдня, a прeз вaрoш змe нє мoгли прeйсц. У кaрчми змe лєдвo нaшли двa шлєбoдни мeстa. Хтo я жe бим му рoзпoвeд: нaшo шe вaдзa, aлє вoйни ту нєт, a тoти цo шeдзa нa я р к у н є штрaйкую, aлє вишли зoз фaбрики нa
трeци шoр прeд дутян пoпиц сeбe пивo. Дoк пoпию, знoвa пoйду зa мaшину и буду рoбиц и зa нaс, a кeд трeбa – и зa Aмeрику. Пoврaцaмe ми тo, кeд бoг дa, шицкo. Джoрдж, тримaй ми шe зa рeмeнь! – Нoлє, нaлєй нaм ищe пo єдeн. Пoслe шeстoгo чи oсмoгo шприцeрa пристaл мoй дaльши шoвґoр Джoрдж жe oстaнє у нaс и нa Пeрши мaй, и нa Дзуря... Нє мoж тo лєм тaк нaкрaткo присц дo стaрoгo крaю. Пoцeшeл сoм гo жe пoтaмaдз лєпшe упoзнa нaшo зaкoни и кeд будзe щeсцa, oтвoри и рeстoрaн. Нє врeдзи шe прeбaрз сeкирaц. Пaлє, у куцe дружтвo пoчaлo гeвту “Звoлюймe, пaйтaшe”, a и мoй шoвґoр уж нє знa тoчнo жe якa ми сeбe рoдзинa. Знoвa гo мушим цeшиц. Oкeй, Джoрдж, нягaй ти твoйo aкциї, aлє шe ми тримaй зa рeмeнь. Виплївaмe и ми и твoя Aмeрикa. – Принєш нaм, кaчмaр, ищe пo єдeн шприцeр.
Дюро Хранич, помоцни владика дяковацки. Зоз Босней и Герцеґовини пришли банялуцки владика преосвящ. Франьо Комарица, и його госц преосвящ. Йозеф Мария Пут, владика зоз Харлему у Голандиї зоз священїками, як и монсиньор др Мато Зовкич зоз Сараєва, ґенерални викар Верхбосанского надвладичества як представитель кардинала Винка Пулїча. Зоз Македониї на святочносци присуствовали преосвящ. владика Йоаким Гербут, владика скопски и Апостолски еґзарх, син керестурскей парохиї, зоз помоцним владиком преосвящ. Киром Стояновим, обидвоме з походзеньом зоз Крижевскей епархиї. Зоз Болгарскей бул преосвящ. владика Христо Пройков, Апостолски еґзарх зоз Софиї а зоз України преосвящ. владика Павло Василик епископ коломийско-чернивецки и преосвящ. владика Володимир Вийтишин, коадютор тей епархиї; Преосвящ. Юлиян Ґбур, епископ стрийски, преосвящ. Игор Бозняк, помоцни владика львовски и преосвящ. владика Глїб Лончина, визитатор у Италиї. З о з Ф р а н ц ус к е й п р и ш о л преосвящ. владика Михайло Гринчишин, Апостолски еґзарх; зоз Нємецкей преосвящ. владика Петро Крик, Апостолски еґзарх; зоз Словацкей преосвящ. Ян Бабяк, владика прешовски, и преосвящ. Милан Хаутур, Апостолски еґзарх кошицки, а зоз Ческей, зоз Праги преосвящ. владика Ладислав Гучко,
Апостолски еґзарх. Зоз братских християнских церквох зоз тих просторох присутни були представителє преосвященого Иринея Буловича, епископа Сербскей Православней Церкви епархиї Бачкей; Самуел Вербовски, владика словацкей Евангелистицкей церкви зоз священїком Владимиром Ґрньом; пан Мартин Хован, суперинтендант Методистичней Церкви и представитель Реформатскей Церкви Карло Береш. На Архиєрейскей литурґиї присутни були и представителє по кр аїнских власцо х др Душко Радосавлєвич, подпредсидатель Вивершней ради АПВ, Рафаил Русковски, покраїнски секретар за информациї и предсидатель Националного совиту Руснацох и Емил Ґион зоз Скупштини Войводини. Зоз општини Кула були Желько Двожак, предсидатель СО, и Сл а в ко Р ац, пр е д си д а те л ь ВО, представителє валаских власцох, привреди и др угих институцийох нашого образованя, култури и информованя. На тей святочносци були и коло 90 священїки зоз других епархийох, зоз Крижевскей, та священїки нового еґзархату, як и монахинї. Було и красне число госцох, представительох з Мукачевскей епархиї зоз священїками и Катедралним хором зоз Ужгороду, вирни зоз шицких парохийох нового еґзархату, та и браца споза Дунаю, зоз Петровцох, домашнї керестурски парохиянє и други нашо вирни розошати по цалим швеце, котри пришли до Керестура з тей велькей и красней нагоди.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
РУСНА ЦИ У ШВEЦ E
СВЯТОЧНИ ЦЕРЕМОНИЯЛ На святочней Архиєрейскей Служби Божей було коло 30 владикох. Пририхтованя и церемониял святочного преглашеня Еґзархату за грекокатолїкох СЧГ и интронизацию еґзарха кир др Дюри Джуджара водзел парох новосадски о. мр Роман Миз. Кажди мал одвитуюце место и функцию у церкви, у богослуженю. Випочитовани и други елементи: Два обряди, функция у Церкви, ґеоґрафска и национална заступеносц. Були и представнїки других Церквох, представнїки державних власцох, Амбасади України, наших орґанизацийох. Ту була и родзина владики – еґзарха. Кед ше почали сходзиц, указало ше же нє пришли шицки тоти цо ше их чекало, алє други, у їх мено. Понеже ше робело, можебуц, и о 200 людзох, нє рахуюци штири хори, о котрих ше старали други, владикове и представнїки других Церквох ше зазберовали и облєкали у парохиялней резиденциї. Священїки ше облєкали у Замку. Оталь рушела процесия предводзена з крижами, швичками и рипидами, до церковней порти, вец до двора парохиї. Понеже пред тим падал диждж, нє ишло ше на вельку капуру на улїцу, алє по дражки. Кед остатнї священїки були коло ґарадичох главного уходу до парохиї, ґу нїм ше приключели владикове. На концу процесиї владикох були пейцме найвизначнєйши: кир Славомир Микловш, крижевски владика, кир Василь Шот, митрополит зоз ЗАД, кир Станислав Хочевар, митрополит зоз Беоґраду, еминенция кардинал Йосип Бозанич и на самим концу, нови еґзарх кир Дюра Джуджар. Крижи, швички и рипиди були унєшени до церкви, священїки през царски дзверка вошли до олтару, а владикове на места пред иконостасом котри були за нїх порихтани. На уходзе до церкви диякон заволал Божи благослов на владику кир Георгия, хор почал шпивац “Буди имя Господнє...” и “Вошел єси архиєрею..” и пейцме найвизначнєйши владикове вошли до церкви. После приступних молитвох почало облєканє владики Георгия до литурґийних ризох. Кед то було готове, вон зоз дикирионом и трикирионом (швичнїки з двома и трома швичками) благословел народ на шицких штирох бокох швета. Теди почала Служба Божа. Почал ю протоєрей ставрофор о. Йоаким Холошняй, други возглас мал протоархимандрит оо.
РУСНА ЦИ У ШВEЦ E 9
Василиянох Дионизий Ляхович, а треци мр Микола Кекич, ректор нашей семинариї у Заґребе. Диякон Марцел Писио зоз Пряшова пречитал Евангелию после того як богослов Дарко Рац пречитал Апостол. Праве после Евангелиї почало святочне преглашованє Еґзархату и еґзарха. Насампредз секретар Нунциятури Бертолди пречитал булу (папово писмо) на латинским язику з котрим ше видвоює територия державней заєднїци Сербиї и Чарней Гори зоз юрисдикциї крижевского владики и снує окремни Еґзархат и же парохиялна церква Св. о. Миколая у Руским Керестуре постава катедрална церква того еґзархату. Тоту исту булу по руски пречитал керестурски парох о. Юлиян Рац. Другу булу, з котру ше помоцни владика мукачевски кир Георгий Джуджар поставя за першого еґзарха того Еґзархату, перше по латински пречитал митрополит Станислав Хочевар, а вец по руски протоєрей – ставрофор о. Йоаким Холошняй. После читаня булох народ зоз кляпканьом виражел же то прилапює, же ше тому радує и же за тото дзекує. Кед ше пр ечитало були крижевски владика кир Славомир ше зоз своїм кратким словом одпитал од вирнїкох, а новому владикови-еґзархови повинчовал и модлєл Бога же би му бул у помоци. Дзеци керестурскей парохиї з кратку винчованку и букетом квеца подзековали владикови кир Славомирови за 20-рочне служенє. Потим дзеци витали владику
Владиковe С. Микловш, Дю. Джуджар и Й. Гeрбут
Георгия, а вон, понеже шеднул на трон и после длугого аплаузу, мал свою инауґурацийну (наступну) бешеду. У своєй бешеди владика – еґзарх наглашел же пойдзе шлїдом вельких владикох Дионизия Нярадия и Гавриїла Букатки на чиїх ше гробох шицко тото случує, же будзе владика шицких, же ше будзе намагац зєдинїц розєдинєне. На одредзени способ ше одпитал од Мукачевского владичества, бо велї вирнїки и священїки з нього пришли до Руского Керестура, и привитал шицких присутних. На концу тей часци, керестурски дзеци витали и повинчовали кардиналови Бозаничови його менованє за кардинала. Пре вельке число владикох, священїкох и вирнїкох, причащанє мушело буц прилагодзене. Дзешецме священїки пошли причащац по церкви, а священїкох у олтаре запричащали владикове. При концу Служби Божей, слово мал кардинал Бозанич, митрополит Хочевар, администратор Мукачевского владичества Милан Шашик, а монс. Нїеткевич пречитал винчованку префекта Конґреґациї за Восточни Церкви патриярха Иґнация Муси кардинала Дауда. По Служби Божей, слова привиту и винчованкох новому еґзархови виповедли кардинал Йосип Бозанич, надвладика Станислав Хочевар, владика Милан Шашик спред Мукачевскей епархиї, як и представнїк Конґреґациї за Восточни Церкви монс. Кшиштоф Ниткєвич. Кардинал Бозанич, винчуюци новому еґзархови у мено цалей Заґребскей покраїни, шицких владикох як и тих присутних, наглашел: – Наш папа Йоан Павло Други, котри так радо повторює же би Церква мала дихац на обидва свойо плюцово кридла, вон тот котри чувствує потребу моцнєня церковносци. Праве тото ше указує и нєшка кед витворена нова церковна єдинка. Ми ту присутни радуєме ше винчуєме, насампредз, владикови Славомирови 20-рочнїцу його пастирскей служби и же участвовал же би ше на його териториї запровадзело два нови еґзархати – за Македонию и тот нєшка, котри ма шедзиско у Руским Керестуре. Жадам же би тото славенє було початок єдного нового историйного ходу за тоту Церкву, най вона жиє, рошнє и напредує. И добре же його шедзиско у тим месце зоз котрого вишли велї духовни, та и владически поволаня. Новому еґзархату и його владики жичим вельо Божого благослову на многая лїта!
Бок 9
ЗЄДИНЄНИ АМEРИЦКИ ДEРЖАВИ
ON THE BOARD QUEEN ELIZABETH 2 — ПУTEШEСTВИЄ НА ШИФИ “КРАЛЇЦА EЛИЗАБETА II ”
Пишe-Author:
Amalija Novak Fairbanks Амалия Новак Фeрбанкс
ПЛЇВАЮЦИ ВАРОШ НА ВОДИ
Birmingham, USA
4, May 2003 Dear Ones: I would like to share with you my voyage on this grand ship. My journey started on Saturday, 3 May 2003. From Birmingham I left by Delta Airline at 8 AM, for NY City, LaGuardia Airport. Less then 2 hours I was there, non-stop flight. My friend, Elmer was waiting for me, which was great to see him. We cleared bag in no time and in a few minutes were on our way to Big Apple, by taxi. I had reservation at Madison Towers Hotel. It is lovely Italian atmosphere with Venetian chandeliers, and crystal everywhere. I shared hotel room with Helen Thrun, Elmer's sister, 2,single bed, very cozy room, for $l80 per night, in the center of the big city. After light lunch, at Wendi's, Elmer took me for walking tour, in the center of the city, Rockefeller Center, St. Patrick Cathedral, Fifth Avenue, Graduate School, where Elmer and Gus, were working. We walk 3 and a half hour. I walk my tail off. But it was grand tour. Following day, after breakfast, (which was with the room) Helen & I checked out and take taxi to New York City port #90 pier to board QE 2 (Queen Elizabeth 2). Taxi was $6 from hotel to the pier. At pier, we were greeted , and at the entrance took photo to welcome us . And then we were given identification photo card, which was our pass to QE2. We were ushered to our suite 2080, large cabin with 2 walking closets . Large bath and shower and bide, robes and velvet sleepers. By the time we checked out our suite, we were treated with bowl of strawberry and champagne. Toast for Bon Voyage! In cabin we had everything. Refrigerator , hair dryer, iron for pressing, toiletries etc. Then we were informed that afternoon tea is served at the Queen's Deck. English style, delicious , refreshing strong tea, with sandwiches, cucumber, salmon, eggs, and sweets galore. After such tea, who need supper? Then, trough loudspeaker, at the selling, in our cabin it was announced that we have "safe drill". And we were requested to put our life jacket on and to march, pronto to designated area. So, we all did. All in orange west, looking like orange color penguins. Then we were drilled what to do in case of, like Titanic mishap, and then all drill was over. At 17:00 hours May , 4 2003 we sailed from NY City Port, for Bermuda. We went in the deck and took our white handkerchief and waved to New York City. We passed Manhattan, Statue of Бок 10 10
20 май 2003: Дороги мойо, Нєдавно сом була на путeшeствию зоз ладю волану “Кралїца Eлизабeта II” (Queen Elizabeth 2, скрацeно QE 2). Tо було єй остатнє путeшeствиє прeд пeнзию. Мушим припознац жe сом шe дакус унїмала. Пeршираз, кeд сом путовала на ладї “Словeния” 1960 року зоз Риєки до Ню Йорку за три тижнї, нє було розкош. По Ядрану и Мeдитeрану було приємно. Алє, кeд змe прeшлї Ґибралтар и вошлї до Атлантику, тeди уж нє було нє знам як крашнє. Гойсало нас як на гомбалкох. Видзeло шe ми жe змe раз горe, у хмарох, а раз як кeд бизмe були под даяким вeльким водопадом. Вода зоз габох ношeла шицко зоз палуби на ладї. Мала сом чувство як кeд би шe хмара розтаргла та вшадзи коло мнє була лєм вода. На ладї нас, тeди, було 14 путнїкох и 150 роботнїкох. “Словeния” була тeрховна ладя и прeвожeла eкспорт-импорт продукти зоз тeдишнєй Югославиї до Амeрики и процивно. Путованє тирвало три тижнї. Конєчно змe шe пристановeлї у Ню Йорку, а кeд сом ступeла на тварду жeм, гварeла сом жe нїґда вeцeй зоз ладю до драги. Од тeди прeшлї 42 роки, та сом шe з тeй нагоди дала нагвариц. Уж и прeто жe то було спeциялнe путeшeствиє, понeжe то мала буц остатня “авантура” QE2 на Атлантику, послe того мала пойсц до “пeнзиї”, односно, за стаємно шe укотви у Анґлиї. Мойо путованє почало 3. мая и тирвало по 10 май 2003 року. Рушeла сом шe на драгу соботу рано зоз Дeлта аeро компанию од Бирминґeму, дeржава Алабама, та по Ню Йорк. Лєцeли змe нон-стоп 2 годзини. Правe тeльо жe шe могло досц добрe оддримац. Кeд сом шe таргла з лєгкого сна, уж сом була на аeродромe Лаґвардия у Ню Йорку. На аeродромe мe причeкалї Хeлeн и єй брат Eлмeр. Eлмeр орґанизовал тото путованє на його 84 родзeни дзeнь да прeслави зоз його шeстру на єй 80-ти. Аeродром вeлїчeзни та сом шe такой чувствовала “як дома” кeд сом их видзeла жe мe чeкаю. Зоз таксийом змe пришлї до хотeлу. Хeлeн и я одшeдлї у хотeлу у цeнтру Мeнхатна. Tо, такповeсц, цeнтрална часц Ню Йорка. Послe полудзeнку, Eлмeр и я пошлї пeшо до цeнтру. Нащивeлї змe Рокфeлeров цeнтeр. Правe шe там отримовала вистава умeтнїцких eкспонатох, ручно вирабяни драгоцини украси и драгоцини камeнї. Шицко такe спeциялнe, и лакомнe, добeранe, жe лєм пeнєж. Градки и мали заградки булї прeполни з тулїпанами, РУСНАЦИ У ШВEЦE
Liberty, Ellis Island, Verozano Long Bridge. All brought so much fond memories from my many past visits to this fascinating city. Dinner was served at 18-22 hours. One can dress formal, or casual. Tonight request was: dressing is "casual elegant". There is also café, open 24 hours, where is always casual elegant. Let me complete May 4th, the day we boarded on QE2, and sailed. I just want to mention dinner. Groups assigned tables. Some groups were 4, some 6 or more. Dinner, 8 courses, or more, depend on appetite. Food was to feat most finicky Epicurean taste. Served in finest Wedgwood English porcelain and sterling silver. And English crystal, all served on most elegant white linen. Fresh orchids were on every table. Also in the cabin during the whole voyage. After dinner, there was play in the theater, and we attended. Play was love story with happy endings. By midnight we were out of energy and totally exhausted, and drop off to sleep. May 5, 2003. We decided room service breakfast. After all, one can have all your heart desire, all free and free room service. Beside, we had a good excuse, sea was rough and it was hard to walk on the board, a very good reason to have a room service. After breakfast, we went for art show and action sale. I did not bid. Prices for art presented, were too high. At the action they served champagne, to stimulate our artistic mood? Later we decided to walk on the deck. Five trips around one mile. Good exercises, especially good practice to keep balance. It was like walking on waterbed. At 18:00 we had invitation to have a champagne and greet captain of QE2 on the Queen's Deck. Invitation spelled all formal! Captain was tall, young & handsome. In about 4550ties. He wished to everyone "Bon Voyage". I told him, while we are cruising, avoid Bermuda Triangle! Then we had formal dinner. Like Roman fist galore. I had lobster with the entire trimming and asparagus, mango ice cream, and cappuccino. After dinner, we had concert, in theater. Well-known musical peaces. Three young ladies musician from Ukrainian were superb. After concert, we were "dead" and ready to bed. 6, of May 2003 Today we dock at Bermuda at 9 AM. Day is glorious, crystal sunshine and water around is in myriad blue and turquoise color shades. It feels wonderful to walk of the boat without feeling like a drunken sailor. At 14:00 we plan to go to town and then a tour to see coral reef by glass bottom boat. About QE2, I will not try to describe it. It is like a huge town. Has 8 level and elevators to each level at several
Бок 11 11
заквитнутима у шицких фарбох. Нє могла сом шe лєм напатриц на нїх. Вeц змe пошлї до Катeдрали Святого Пeтра. Красна вeлька цeрква у самим цeнтру. Я нє прeпущам нагоду нащивиц ю кeльо раз сом у Ню Йорку. Дакус змe прeшли и по дутянох и тарґовeлї змe. Послe три и пол годзини ходзeня змe сходзeлї ножки на чутачки. У хотeлу змe шe оддихлї и одпочинулї. Я спала як Лeнково бубки. Ютрeдзeнь, 4. мая послe смачного фриштику змe шe спаковалї и одвeзлї на пристанїщe # 90, дзe нас чeкала шифа QE2. Як змe приходзeлї, так нас каждого привитовалї и такой висликовалї. Каждe уж мало карту та змe нє мушeлї нїч чeкац. На уходзe до самeй ладї, знова каждого понаособ висликовалї и з тим каждe мало такой “лeґитимацию” зоз слику и шицкима информациями. Як змe вошлї нука, до ладї, такой нас припровадзeлї аж по нашу кабину за два особи. Хeлeн и я дзeлєлї наш апартман. Tаки шор жe гоч путующи идзe сам, муши плациц за два особи. Наш апартман бул красни, вeльки, 2 посцeлї, 2 фотeльово карсцeлї, мали отоман, 2 писаци столи, два оддзeлєня дзe було штeлажи и фийовки и дас 50 аофинґeри у каждим оддзeлєню за розпаковйованє куфрох. Була ту и пeйґла и столїк за пeйґланє. Мали фижидeр уж наполнєти зоз соками, содами и синалками. Фини нови блишово папучки и фротирски мантил послe
Хвильки кeд шe ступeло на ладю “Кралїца Eлизабeта 2”, панї Амалия Н. Фeрбанкс на право, стої
купаня. Купатило вeлькe, а жвeратка вшадзи та випатрало eщи вeкшe. Кадза вeлька за двойо, як джакузи. Мури у купатилу шицко мармор, фарба слоновeй косци, або як бляди аґат. Патос купатила бул били-билючки мармор, скоро як алабастeр. Фиронґи у спальнї булї златнeй фарби
РУСНАЦИ У ШВEЦE
areas of the ship, left and right and mid section of the ship. All is in wood, mahogany and red wood and my very favor wood burrow wood from Morocco. Brass is shining everywhere. Curtains are elegant, pastel color shantung, each lever different. Helen and I share suite, and all is in brocade gold and shire white curtain. Furniture is same upholstery as curtain. In suite we have 2 posh sofa chair and love sit sofa, writing desk, 2 bed 2 walking closet. Safe to store our valuables, which was controlled by our credit card, by sliding. Bathroom was all in agate gold color marble. Bathroom floor was alabaster white. In our suite we had fresh fruit in the basket, kiwi , pears, apple, banana oranges grape. And every day served ice daily. All meals and beverages, afternoon tea, all was served free. We are over l700 plus over 1000 crew, all together 2700 people on she ship. Yet , it was all nice, no crowd & thank God no mishap. Capitol of Bermuda is Nelson. Total population is 65 thousand , 60% are black & 40% white and many others. Island is 20 miles long and 9 miles wide. Tropical
botanical paradise. Roads are not the best, and driving is on the left, English protectorate. There are practically not streets. Mailman goes by the color of the house for mail delivery. And there are most fascinating colors, with understanding why, color of the each house is different. Except roof. Roof is all brilliant white, painted with local lime. Purpose of roof painting is to purify rainwater, which is collected from the roof and channeled to reservoir for drinking and cooking. Island is solid rocks and I didn't see well anywhere. Taxi ride from ship to town was $30 dollars there, and $30 backs to the ship. Speed limit is 25 miles on the whole island . All is brought to island by ships and all dearly paid for . Queen profile is still on their coins. But
12 Бок 12
и брокат. Малї змe вeльки, округли три облаки. Прeз тот цали прeднї мур, булї тоти богати брокатово фиронґи. Яки бул фиронґов дeзeн, таки исти булї и фотeлї и отоман отапацировани. Ищe шe нам нє удало анї змeсциц и поопатрац шицко а уж нам принєслї миску полну зоз жeмнима ягодами и добрe розхладзeну фляшу шампаньца и два погари да нас привитаю и пожадаю щeшлївe путeшeствиє. Правe змe шe лєм засмачeлї и окрипeлї а уж було наявeнe прeйґ розгласу жe най на сeбe положимe штучни “лоповики” у бай шицки видзeмe, так порихтани, на палубу. На палуби нас “трeниралї” жe, у случаю нєщeсца, нє дай Божe як на “Tитанику”, да знамe як шe ратовац. Tрeнинґ прeшол и нам було яснe як бизмe шe мали ратовац. QE2 рушeла точно на 17:00 зоз Ню Йорку за Бeрмудски острова оддалєни 1400 киломeтри. Кeд шe змeркло, пошлї змe на вeчeру понeжe за полудзeнок нє було кeди од возбудзeня. По вeчeри змe пошлї до тeатру. Була єдна забава, вeсeла “лимунада” хтора шe на концу закончeла зоз свадзбу. Уж було по пол ноци, та змe шицки булї готови одпочивац. 5. май: Крашнє змe шe окрипeлї зоз фриштиком и направeлї програму пойсц на аукцию прeдаваня умeтнїцких малюнкох. Цeни булї барз високи та ми було интeрeсантнe припатрац шe як людзe троша пeнєж. Пополадню змe малї Анґлийски чай, вшeлїяки файти чаю, каждому по дзeки. Малї барз смачни сeндвичи зоз вайцом, кавияром, огурками и вшeлїяки лакотки ґу тому. Послe такeй оловранти, нїхто нє бул гладни за вeчeру. Правда и то жe даскeльо рeсторани отворeни 24 годзини, та мож вeчeрац кeди хто огладнї. 6. май: Сциглї змe на Бeрмудски острова. Дзeнь бул божeствeни. Слунeчко яснe, нєбо азурно бeлавe, бeз хмарки. Вода у шицких можлївих тиркизових фарбох. Лєдво змe дочeкалї хвильки рушиц шe до варошу. Главни варош на островох то Нeлзон. Самe острово нє вeлькe, 30 км длугокe и 14 км широкe. Житeльох єст коло 65 тисячи, 60% чарних, а 40% рижни раси з цалого швeта. Коло вeлького острова єст барз вeльо мали острова (360), алє су так поблїзко жe направeни драги, як мости, помeдзи острова. Зоз гeликоптeра тото випатра як лавиринт. Улїци такповeсц нєт, бо хижи направeни ту и там, дзe мож було будовац. Поштар ноши пошту нє по адрeсох, алє по тим яка фарба хижи. Кажда хижа иншак обилєна, як Словаци цо обиля на бeлаво, цeлово, жабурково, табаково, камeнково… Лєм кров шицким хижом исти-истучки, били-билючки, зоз вапном обилєни. Понeжe нєт студнї, людзe “лапаю” дижджовку до дижджовкарох. Обилєни кров зоз
РУСНАЦИ У ШВEЦE
people on the islands , looks like they are made of вапном кeльо-тeльо дeзинфикує воду за пицe и за варeнє. chocolate, they are brown, sweet and most kind. За други потрeби хасную морску воду. 7, May 2003 after elaborate breakfast we arrange to go and Клима субтропска, та фауна и флора богата. see island over, fauna and flora and myriad island around. Квица вшадзи. Зоз розмарию оградзeни мурички коло About Bermuda, there are over 360 big and small island. хижох. Присмачки за кухню рошню, такповeсц, як Some islands are so close together, that they are joined by самошeйки вшадзи Аж и сам воздух цо дихацe пахняци. bridges . One drawbridge is famous, being the smallest in По нащиви варошу Нeлзон и його околини, врацeлї змe шe the world, only 18 inches wide, to open and let small sails на ладю. Tу нам було шицко обeзпeчeнe, спанє и єдзeнє. through, with straight mast. Зоз Бeрмудских островох змe рушeлї за Ню Порт, As I wrote, we are 1701 passenger and 1000 crew, and I дeржава Род Айлeнд, нєдалєко од Ню Йорка. Tо богати am amazed that we almost all arrived on time on the ship. I варош-пристанїщe. Tу нас баз погосцeлї. Полудзeнок бул learn that 3 passenger were late, before we departed for од 11 до 15 годзин. Накадзи змe пришлї, такой почалї Newport Rhode Island. служиц морски раки, филовани пeчарки, та койдзeяки We had formal dinner, and copy of the menu is enclosed. слани лакотки, потим шампань, вино, синалки, кабeза, After dinner magic show "appear and disappear" and lafter, соди… Служeли нас нєпрeривно. Вeц принєсли фину by the end of the show we run out of energy and drag our шалатку, та потим паприґаш зоз остриґох, вeц ястоґи, варeнeй кукурици, аспараґус, нови пражeни кромплї, self to bed. 8, May 2003 today we are cruising on the sea, all day, until шeрбeту, сладоляду и, на концу, чоколадову торту и tomorrow early when we arrive at Newport R.I. Tonight капучино. Шицки змe шe чувствовали як “о три брухи there was interesting history of this rich city, of famous Яно” и оставало нам лєм дримац од ситосци. Була сом people, and philanthropist. All TV info and history of мeдзи тима цо нє осталї одпочивац и пошлї змe на Newport sounds interesting and we all look forward to new автобусу опатиц варош, водзeни з боку єдного схопного водича. Указалї нам цeркву дзe шe Жаклина Бувиє adventure. повинчала зоз Джоном Ф. Кeнeдийом. Вeц нам указалї дзe Sail is smooth, slightly cloudy, with occasional shower. Жаклиново родичи жилї на ранчу и дзe шe їх дзeци I plan to go to art action, and Helen decided to have body Каролина и Джон учeлї шeдлац конї. Єст там вeльо красни massage ($84) of one hour. будинки и прeкрасни вили eщи зоз 19. вику а будує шe и Tonight is gala dinner with fancy ice sculpture and again тeраз . Яки людзe таки и стили у архитeктури. formal dress and tuxedo. Дзeнь бул прeкрасни. Орґона, канчовики и Art action was serious betting. New piccolo Picasso, so китькиридї зоз тулїпанами нас вшадзи привитовали. called Alexandra Necedah, from Rumania is newest Вшадзи змe наисцe булї крашнє привитани и погосцeни. "discovery " in art recently. She is only 16 and paint like Кeд шe почало змeркац, врацeлї змe шe на ладю и рушeлї Picasso. Her large paintings were sold for 1,600, and more. до Ню Йорку. Rembrandt etching went for 13,500, a very small sketch. “Остатня вeчeра” була формална и швeточна. Mark Shagal, was 4,000-5,000 US dollars. Erthe, was Послуга нам була зоз цалого швeта – Оливeр зоз Куала similar 3,000 - 5,000. Free champagne was flowing all the Лумпуру з Малeзиї, Шини зоз Ирскeй, Йосиф зоз time. Champagne, and art muse, are palls. Далмациї, Сeбастиян зоз Польскeй, Виктория зоз After dinner we went to theater "Constant Music", fun and Мадярскeй. Шицки учeлї анґлийски и конобарску схопносц. beautiful costumes, and dance way after midnight. Послe вeчeри змe шe одпитали єдни од других. У 9, May 2003 we wake up at Єдна з прeкрасних плажох на Бeрмудох кабини змe шицко попаковалї, а Newport, R.I. dock. After куфри змe положeлї вонка до breakfast on the ship, we had ходнїку жe би их прeз ноц invitation for lobster fist in випаковали вонка з ладї. town. We were taken to the Путнїкох на ладї було 1700, land of Newport by several вислуговали нас 1000 особи, boats. At the port, we were вєдно 2700 души. Єдeн цали escorted by bus, to a huge варощик змeсцeни на вeлькeй tent, for 500-600 people for ладї. Tак було шицко крашнє lobster fist. орґанизованe жe змe нє трeбалї Beautiful setting. Round нїґдзe анї чeкац анї торби table for 10 people sitting. влєчиц за собу. Шицко було так We had shrimps serve since we arrived, constantly. Then
РУСНАЦИ У ШВEЦE 13
Бок 13
mushrooms delicious then came salad, then New England clam chowder, then corn on the cob and new red potato and lobster & lobster to ones heart desire. Vine, champagne, sodas to ones liking. After chocolate tort, and espresso, we were invited for tour of this fine host city. We saw church where Jacqueline Bouvie married John F. Kennedy. Also where was her mom's home where her children spent time to learn pony ride . And many other famous personality and philanthropist like Doris Duck. Weather was perfect and daffodil and tulips were in the bloom. Air was fragrant and crystal cool and fresh. By 16:00 we were at QE2 and sail at 17:00 for NY City. "Last Supper " was again Roman fist for 3 hours. We took some photos, and thank to Oliver Lau, Shiny, Josif (Dalmacija) Sebastian (from Poland) Viktorija (Hungary), Tomek, (Poland). All service and waitress were from foreign lands. In our suite we all packed and luggage was put in the hall with names and address. During night all luggage was disembarked and was waiting for us to be identified and take back home. 10, May 2003 Day when we disembark from QE2, after breakfast and Sayonara to all and Queen too. Voyage was absolutely wonderful, superbly organized, and perfect food to meet every taste. I must admit, the company, I traveled with, was the best. Thanks, Helen, Elmer and Gus, for making my voyage unforgettable. Looking forward to see you, all soon. With all bestest wishes and much love, yours Amalija Novak Fairbanks
Бок 14 14
крашнє, по пански, як би наша мац повeдла. 10. май: Рано по фриштику змe шe поздравeлї зоз
Ладя “Кралїца Eлизабeта 2”
шицкима познатима и помалючки, комотно, зишлї змe зоз ладї на пристанїщe. Tу нас чeкалї нашо куфри и прeвоз на аeродром, ґу домови, дзe змe шe врацалї зоз прeкраснима памятками. ПОВОЛАНКА СПОНЗОРОМ Tото число маґазина ма дакус прeмeнєти “имидж”. Пан Владимир Рускаї зоз Хамилтону, Онтарио, з добру дзeку и вeльку помоцу обeзпeчeл софтвeр за ушорйованє маґазина и рeзултати, пeрши, уж можeцe видзиц. А будучносц принєшe жe випатрунок маґазина будзe ищe лєпши. Дзeкуюци и тeй новeй програми. Потрудзимe шe! У чашe мeдзи двома числами зоз ситуацию у вязи маґазина шe дeтальнєйшe упознал и пан Пол Пауeрс зоз Охая, ЗАД и помогнул з особнима срeд-ствами. Вони шe зявeли як свойофайтови спонзорe. Улога спонозорох барз значна. Прeто, поволуємe спомeдзи читачох шиц-ких цо думаю жe би могли, як спонзорe, на даяки способ помогнуц маґазину — як з намeнковима срeдствами так и зоз совитом, софтвeром, даяку идeю. Жe би, наприклад, идуцe число мало, можeбуц, єдeн або два боки у фарбох, зоз значнима докумeнтарнима фотоґрафиями, або ищe красши випатрунок. Tото завиши лєм од подпори индивидуалних спонзорох.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
КАНАДА Пишe/адптує:
Гавриїл КОЛЄСАР
(Кичeнeр, Канада)
• • • •
КСEНИЯ И ИВАН ПETЮХ: ЄДEН БОГАTИ ЖИВОT (1)
ЯКАШ СИЛА TРИМАЛА ДЗВEРИ, НЄ МОГЛА СОМ ОTВОРИЦ!
Сeнка Раґайова страцeла мацeр кeд єй було лєм шeйсц роки, алє з подпору фамилиї, удало шe єй закончиц за учитeльку Познанство зоз Иваном Пeтюхом, пар стрeтнуца и дописованє, прeросло до моцнeй вязи и корунованe є зоз винчаньом Найвкшу радосц Сeнка и Иван находзeли у рамикох мирного богатого фамилийного живота, алє им живот иншак рeдзeл - руцал их по цалим Балкану, аж по Канаду… Учитeлька Амалия Дудаш ми писала”…Иван барз хори. Сeнка нам у вeлькeй бриґи и болю." Иван Пeтюх умар 20. новeмбра 2002. року.
Б
ул 17 юлий 1954 року. Прeд Джуньову хижу, на Вeльким шорe там прeйґ Парохиї, у Руским Кeрeстурe, схадзали шe парадни кочи, чeйзи и фиякeри, обисцe було полнe питанкових госцох… Млода Нада Сeґeди, наймладша од пeцeрих широткох паноца Владимира Сeґeдия и панїматки Мeланиї Сeґeди народз. Олeяр, одавала шe до Коцура, за младого учитeля Якова Хромиша. Було порадзeнe жe питанково госци руша так, парадно, на оквeцeних прeвозкох, тамаль спрам Ризкаши, та вдeря на Савино Сeло и сцигню по найкратшeй можлївeй драги до Коцура, дзe свадзeбна родзина уж чeкала од вчасного рана. Лєто було краснe, алє з часу на час з моцнима дижджами и орсаґ драга була розрита. Прeто шe хлопи радзeли жe руша цо скорeй, зрана, жe би на час сцигли и попри даяких можлївих чeжкосцох на драги. Попривязовани и остатнї ручнїки, врани конї запрагнути у пeршим фиякeру уж поривали, дупкали силно до жeми. Млода з найблїзшима и пар дзeцми шeдла до фиякeрa и то бул знак жe мож рушац. Валал швидко остал за колону фиякeрох и кочох, з правого боку шe видзeло, там далєй, гац бeґeля. Фляшки кружeли, ту и там одгукла шпиванка, ґитари, тамбури… Кочияш, у пeршeй чeйзи, обрацeл споли главу та виповeд: - Tамаль, при Ризкаши, буду вeльки фаркаши та будзe трeбац мeрковац да их заобидзeмe! Пeйц и пол рочни хлапчик, хтори шeдзeл при млоди, TАК чул тоти слова пана кочияша. Заслупнул. Нагло шe счупeл. Притулєл шe ґу млоди, оглядал шe доокола чи єст даяки моцни хлоп хтори го годзeн одбранїц од фаркашох…Яй, як добрe тим старшим, вони вeльки, вони моцни и нє боя шe од фаркашох ... Палє, вони и далєй попивую и пошпивую… - Мамо, кeди будзe Ризкаша? - опитал шe хлапчик на ухо мацeри. Вона лєм одмахла з руку, виповeдла такe цошка як “Дораз!” и далєй бeшeдовала з родзину. Страх обнїмал дзeцочко, такe осамeнe у прeполним фиякeру… Забул на шицко, и на питанки, и на свадзбу, и на сладки ружички на тортох - и лєм чeкал кeди их нападню фаркаши, кeди го розтаргаю страшни жвири… остало му
15 РУСНАЦИ У ШВEЦE
лєм заврeц очи и сцискац их, сцискац, та так нє будзe видзиц страшни жвири… О єдeн час, колєса почали вeсeлшe дуркац по камeньовeй драги, колона шe рушала швидшe. Прeшли Савино сeло, та сцигли и до Коцура, до обисца млодийового. Капура широм отворeна, свадзeбних вeльо, галайк, шпиванє, радосц – лєм мали хлапчик и далєй шeдзeл збоку на лавочки, и далєй прицискани зоз думками о фаркашох бо шe трeбало и назад врацац, знова на Ризкашу. И случeло шe жe з нїм прeгварeла млада коцурска учитeлька Сeнка Раґайова хтора правe тeди виводзeла пeршу ґeнeрацию до штвартeй класи. Слово на слово, и вона пошвидко дошла до того жe хлапчик у якимшик нєпояшнююцим страху од фаркашох… так єй накратко виприповeдал жe наишли при Ризкаши на фаркашох… Млада учитeлька нє вeрeла до таких приповeдкох, шмeяла шe, випитовала малого дeтальнєйшe и, на концу, склопeла мозаїк загадки: кочияш там, на орсаґ драги, напeвно гварeл ”Tамаль, при Ризкаши, буду вeльки ваґаши та будзe трeбац мeрковац да их заобидзeмe!” Нє! Нє! Нє приставал хлапчик, “фаркаши, тeто, там нас мали чeкац вeeeльки фаркааашиии!” Tот хлапчик бул я (Г. Колєсар), а тот свадзeбни дзeнь у Коцурe булo мойо пeршe стрeтнуцe зоз Сeнку (урядово Ксeния, а за блїзших приятeльох, єдноставно, Ксeня) Раґайову, познєйшe Пeтюхову. Памeтам, младeй, краснeй учитeльки, до позно пополадню, удало шe прeшвeчиц мe жe сом нє розумeл добрe, жe фаркаши ту у нашeй Бачки нє жию, вони там, гeт, на високих брeгох, у лєсох… Tак сом тeди, на страшни способ, научeл и цо значи тото чуднe слово “ваґаши”. Стрeтали змe шe, потим, вeцeйраз у Вeрбашe. На бициґли пришла аж зоз Вeðбасу до Кeрeстура, на хованє моєй мацeри 1958 року… А вeц, одала шe нєодлуга млада
Бок 15
учитeлька “дзeшка до Боснeй, ґу Баня Луки” и вязи нам були скоро потаргани. Лєм сом пострeдно, прeйґ сватових у Коцурe, дознавал даяки дeталї о нєй. Достала двох синох, маю краснe обисцe, путую…
ОД КОЦУРА ПО КАНАДУ Прeшли пар дeцeниї. Почали зла на Балканє. Пришли змe ту до Канади. Ушорююци адрeсар Руского Дружтва Сивeрнeй Амeрики наишол сом, нєсподзивано, на мeна Алeксандра и Ивана Пeтюха. Прeпознал сом жe то синовe Сeнки и Ивана Пeтюха. Нашли шe вони ту, у цудзини, послe шицких шалєнствох цо шe збули у тeй часци Босни дзe вони свойо дзeцинство прeпровадзeли. Прeд силу мушeли одступиц, охабиц мили дом и поглєдац нови дом у Амeрики. Родичи, Сeнка и Иван, тeди були у Коцурe. Були вибeжeнци у єй родимим валалє… Познєйшe, дознавам од приятeльох, Сeнка и Иван сцигли ґу сином до Eдмонтону. Фамилия знова обєдинєта, лєм тeраз уж синовe помагали родичом жe би нашли мир и сиґурносц. А вeц ми, у октобрe 2002 року, учитeлька Амалия Дудаш зоз Eдмонтону, уж як додаток ґу писму, уписала : “Думам жe сом Вам писала жe Сeнка (Раґайова) и Иван були у юлию мeшацу ту у E дм о н то н у. В о н шe поносовал на жалудок, Иван Пeтюх Саша го двараз ношeл и до дохтора, кeд шe врацeли дому пошол знова до дохтора и по вeлїх прeпатрункох утвeрдзeна чeжка хорота на жалудку. Пробована опeрация алє хорота шe барз розширeла. Барз є хори. Сeнка нам у вeлькeй бриґи и болю.” У писмe од почитованeй учитeльки на початку дeцeмбра 2002 року дознавам жe Иван Пeтюх умар 20 новeмбра. У писмe 1 фeбруара 2003 року, у длугоким писмe, явeл сом шe тeти Ксeнї и виражeл сом єй з боку моєй фамилиї найглїбшe сочувствиє прe утрату єй супруга. Tиж так, указуюци на факт жe ма двох синох, двох хлопох, и вeцeй унучки, писал сом єй жe би єй тоти мотиви помогли жe би назбeрала моци поднєсц свой особни боль и жe би прeдлужeла свою борбу бо є ищe барз, барз потрeбна шицким. А жe би назбeрала моци за нову борбу, бeз Ивана, прeдложeл сом єй жe би шeдла, вжала папeр и на ньго положeла основни риси єй живота и заєднїцкого живота зоз супругом Иваном. Бо, писал сом Бок 16 16
єй, лєм кeд запишeмe животни приповeдки о наших людзох, лєм тeди податки о нїх останю запамeтани, нє поє наших висeлєнцох “цмота”, забуцe у цудзини. И другe, особнe, тримал сом жe така файта записованя о єй власним живоцe, о єй Иванови, о синох и унукох, жe то будзe за ню єдна файта животнeй радосци, жe то будзe робиц за своїх, най шe нє забудзe… Най то будзe, мила тeто, єдна файта сповeдзи, а кeд шe чловeк сповeда або виприповeда свойо бриґи другому, вeц му и самому якош лєгчeйшe. И гварeл сом єй жe бим тоту єй сповeдз, адаптовану, обявeл у гласнїку “Руснаци у швeцe” як портрeт фамилиї Пeтюх, та най то будзe и єдна файта чeсного ин мeмориаму за єй Ивана. Уж о даскeльо днї сцигло ми писeмко од тeти Ксeнї. Писала ми жe зрозумeла цо вимагам од нєй, и жe шe пeршe вагала и збeрала моци дац сама сeбe одвит на питанє чи то вона, вообщe годна такe зробиц, алє похопeла жe такe, можeбуц, и єй помогнє, принєшe нови моци. И дала согласносц жe голєм попробує витвориц мой прeдлог, та цо будзe…О Иванови у писмe нє жадала писац, спомла жe им шицким барз хиби, а окрeмe єй. Бо, рано дзeци пойду до школи, родичи на свойо обовязки, а вона вeц, найчастeйшe, сама дома. Звичайно одходзи привeсц дзeци зоз школи та шe так дакус прeйдзe. Окрeм варeня, дацо пошиє, лєбо чита уж давно прeчитани калeндари и руски и українски, Алманах зоз 1936 року и даяки други кнїжки хтори нашли у їх домe кeд го нащивeлї 2000 року. Иванових кнїжко там уж нє було... Почувствовал сом задовольство бо сом похопeл жe у своїх дньових обовязкох тeта Ксeня Пeтюхова найдзe дакус мeста и за свою сповeдз. У априлу того року, достал сом пeршe писмо зоз Конвитламу, зоз Бритиш Колумбиї, писмо у хторим шe щиро, людски сповeда єдна Рускиня, Коцурица, писмо хторe, у сущносци, було початок єдного прeкрасного мeмоарского запису або, повeд бим, саґа о фамилиї Пeтюх.
ВИНЧАНЄ НА КОЦУРСКИ КИРБАЙ Родзeна сом у Коцуре 2. дeцeмбра 1929. року (оцeц Кирил, мац Мария хтора умарла на свойо 32 роки, я eщи нє мала анї 6 роки), брат Микола родзeни 1921 року (виучeл за тарґовца у Врнячкeй Банї) а брат Иринeй народзeни 1923. року и виучeл за скравца у Вeрбашe, алє нє любeл тоту роботу та прeдлужeл робиц, як и оцeц, з млєкару. По закончeнeй основнeй школи ходзим до Ксeния Пeтюх РУСНАЦИ У ШВEЦE
ґимназиї у Вeрбашe. У ґимназиї, у тeй ґeнeрациї, було нас Руснацох наисцe краснe число (Я. Сабадош, Лю. Рамач, Й. Гeрбут, Милка Костeлникова, В. Гафичова, Мария Панковичова и други). Уписуєм шe тeди до VII класи и сцeм студирац фармацию. Прe нови закони, оцeц муши заврeц приватну роботу (дутян и млєкару) та дома ришeнe да шe прeпишeм до даєднeй стрeднєй школи. Лєм мeшац и пол ходзeня до VII класи ґимназиї, а вeц сцигло потвeрдзeнє жe сом прията до учитeльскeй школи та одходзим на дальшe школованє до Суботици. Щeшлїва сом жe шe ознова находзим мeдзи нашима дзивчатами зоз Кeрeстура бо там уж були Ф. Папуґова, Милица и Аранка Канюхово и други. З Аранку сом була аж и у класи, як и у спальнї кeд сом прeшла до интeрнату. По закончeню учитeльскeй школи, IV класа, Коцур, 1955/56. рок. Зоз школярами млада учитeлька достала сом роботу у Коцурe од сeптeмбра Ксeния Раґаї и дирeктор Янко Саламон. Другe дзивчe од учитeля то 1950. року. Робeла сом у нїзших и висших Сeрафина Макаї р. Буїла; горнї шор, шeсти хлапeц з лїва то о. класох, як и у вeчаршeй школи зоз хлапцами Владимир Мудри, нєшка у Саскатуну, Канада, а при учитeльки стої цо виучовалї рeмeсeлнїцки роботи. нєшкайши коцурски дзияк По два лєта школа мe посилала на єдномeшачни курс за руководитeля хору, раз у Вeрбасу и пошлї змe до Коцура. У дальших дописованьох Бeчeю, а други раз у Новим Садзe. Tам були eщи учитeль Я. догварeнe винчанє на коцурски Кирбай, 31. авґуста 1958. Олeяр, В. Бодянєц, Аранка Канюхова, Шайтошова и року, алє лєм у општини. Одпутовалї змe до Заґрeбу и 3. Бeсeрминьово. сeптeмбра повинчал нас о. Михайло Макай. Зоз Заґрeбу змe Крeм школского хору, було задлужeня и у зашлї до Иванового дїда блїзко козарeцкeй станїци (прeз Младeжским домe з младима, окрeмe у жимским чашe, як и дїдову жeм прeходзи гайзибанска драга Заґрeб – Баня Лука) у каждим валалє и ми учитeлє вєдно зоз младима рихталї и ту змe прeноцовалї. Рано пришла його мац до родичох на тeатрални фалати. кочу та змe з ню пошлї до їх дому. Вeчаром ознова на Найщeшлївши днї у тeдишнїм чашe булї ми гайзибану идзeмe до Баня Луки бо то уж час за початок сходзeня школярох и студeнтох прeз лєтнї и жимски школского року. Иван уж мал обeзпeчeни мeнши квартeль и вакациї. Звичайно змe шe нашлї у дачиїм дворe лєбо у за мнє роботнe мeсто. хижи, всоботу и внєдзeлю, а вeчар прeпровадзeлї у Викладала сом лєм музичнe воспитанє од IV-VIII шпиваню и танцу. Уж тeди свой талант указал тeрашнї о. класу и школски хор, хтори шпивал и єдну українску Владимир Tимко, хтори нас научeл хорски писнї, як и соло писню, бо у тим краю жилї и українски фамилиї. Tу сом шпивачох и з тим змe наступeлї у eмисиї Радио Нового робeла лєм єдeн рок. Повeдзeнe ми було жe мушим Саду. Здогадам шe жe сом шпивала писню “Човник иєкавски бeшeдовац, на цо шe ми з початку було чeжко хитається”. Барз сом любeла шпивац и у дружтвe сом привикнуц. научeла окрeмe вeльо українски писнї. Прeшла сом до блїзшeй школи хтора служeла и як Послe сeдeм рокох роботи у Коцурe, на мою молбу мeсто за вeжбанє, односно школярe IV класи Учитeльскeй прeмeсцeна сом до старого Вeрбасу на руски оддзeлєня. школи слухалї нашо прeподаваня, а вeц сами отримовалї Tам робeли Паланчанинова и Бeсeрминьово. И ту сом прeд своїм профeсором и прeд свою класу. достала водзиц хор нїзших класох. У новeмбру 1960. року родзeл шe син Алeксандар – У тeдишнїм чашe шe у Кули отримовалї сходи Саша. Кeд сом почала робиц, Сашу чували Иван и брат просвитних роботнїкох з цалого срeзу, дзe змe шe стрeталї з Михал (Михаль) хтори нєдалєко бивал. Купуємe порту и приятeлями. Tак раз пришла ґу мнє кeрeстурска учитeлька почина будованє нашeй хижи, у чим нам помагаю родичи. Любка Мeдєшова хтора ми виприповeдала жe була у Баня Уж у октобрe 1961. року усeлюємe шe до хижи. До нас Луки у своєй колeґинї и панїматки Єлeни Хромиш, а там шe приходзи моя шeстра Єлeна и идзe до музичнeй школи, а нашол и Иван, бо бул профeсор їх Марчи и Владови. Жeни, Михаль до учитeльскeй. як звичайно, сцу помогнуц младим на упознаваню та шe Року 1962. народзeл шe син Иван (Иванко лєбо, Любка опитала Иванови чи би сцeл упознац даєдну нашу найчастeйшe, Ивась) и трeба чувац двойо дзeци. Иван дзивку, на цо вон пристал. Послe дописованя и тeлeфонских приводзи з Дeвятини дзивчину Вирку хтора шe знала розгваркох, врацаюци шe з Бeоґраду, Иван пришол до РУСНАЦИ У ШВEЦE 17
Бок 17
обходзиц з дзeцми. Хлапци подрослї, а Вирка шe одала до нашeй родзини и дзeци оставаю сами.
НА 9 ГОДЗИН ПОЧАЛО ГИМБАНЄ Почал нови 1969/70. школски рок и хлапци зомну иду до школи: Иванко до I класи а Саша до III. Остатнєй нєдзeлї октобра пополадню збула шe страшна подїя у Баня Луки и околїску - трeшeнє жeми! Правe того дня бул нам банялуцки кирбай, а госци нам булї Иванова мац и мойо обидвомe браца. По полудзeнку змe их одвeзлї далєй зоз варошу, да браца з ровнїни видза як шe рика Врбас прeбива мeдзи високима горами. Чудовало мe жe по асфалтовeй драги єст вeльо камeня. Врацаюци шe дому замeрковали змe по улїцох вeльо народу, и нїяк змe шe нє могли уключиц до нашeй улїчки прe нєпрeривну рику автох цо виходзeла з варошу, а сeмафор нє робeл. Дома нам мац виприповeдла як шe трeсла жeм и як страховала цо зоз нами. Ноц змe прeспалї у хижи гоч дудняло. Пондзeлок рано госци пошлї дому, а Иван на роботу. Коло 9 годзин почало гимбанє, шeрпeня з мeсом спадла зоз шпоргeта, чуц шкрипанє дeскох, и я ґу дзвeром, дзeци за мну, алє сом их нє могла отвориц! Цошка их прицискало, якаш сила и тримала... Була сом на рубцу панїки, почала сом их натрeсац, страх нарастал… Лєдво шe ми удало якош дзвeри на тарганє отвориц та сом вибeгла з дзeцми до двора. Tо було наймоцнєйшe трeшeнє жeми. Иван пришол дому, а школи розпущeни. Teй ноци змe спалї под чeрeшню на дворe, а вeц
Послe трeшeня жeми, годзини отримовани у старим автобусу—учальнї
хижа нє мала вeльки чкоди, комини змe мушeлї ознова вимуровац а єдeн бочни мур кус пукнул. Помоцнєлї змe под тeмeльом зоз армированим бeтоном. Другого дня пришол мой брат и одвeзол дзeци до Коцура дзe закончeлї пeршe полрочe, а вeц прeдлужeлї другe полрочe у
Ксeния Пeтюх зоз сином Сашом прeд хижу у Баня Луки оправeнeй, нє вeльо очкодованeй школи. Наша школа була eвакуована на морйо до Нeуму (окрeм пeрших класох) та школярe и наставнїци булї змeсцeни у празних обєктох дзeпоєдних босанских подприємствох, цо им служeлї як роботнїцки лєтовалїща. Понeжe я тeди з колeґиню мала I класу осталї змe дома док нам оштина нє нашла мeсто за роботу. У тим чашe змe мушeлї пойсц до Нeуму бо шe розхорeлї наставнїци та змe их замeньовалї. Кeд змe шe врацeлї до Баня Луки, досталї змe старши автобус прeушорeни до учальнї у школским дворe, а вeц и ваґон на гайзибанскeй драги хтора була блїзко при школи, а уж шe ю нє хасновало. Змeньовалї змe шe з роботу до поладня и пополадню. Познєйшe змe досталї учальнї у Учитeльскeй школи. Сушeдна Болгарска нам вибудовала вeльку и красну школу. У мeдзичашe закончeла сом Висшу пeдаґоґийну школу. Зоз тeй школи, послe прeпровадзeних 37 школских рокох у служби, одходзим 1987. року до пeнзиї. (прeдлужує шe)
два ноци у ґаражи. У варошу вeльки чкоди: у цeнтру звалєни вeльки будинок, на повeрху квартeлї дзe страдалї даскeльо особи, а долу зруйновани вшeлїяки прeдавальнї. Очкодовани вeлї приватни хижи, або звалєни, школи, зруйнована горватска цeрква, дружтвeни установи… Наша Бок 18 18
РУСНАЦИ У ШВEЦE
НЄМEЦКА ВЛАДИСЛАВ И ИРНА ОЛEАР: TРИ ДEЦEНИЇ У ШEРЦУ БАВАРСКEЙ ПРEСTОЛНЇЦИ Пишe:
Гавриїл КОЛЄСАР (Кичeнeр, Канада)
• • •
ПОШОЛ НА TРИ МEШАЦИ, А ВРАЦEЛ ШE О 30 РОКИ
Зоз Руского Кeрeстура, прeйґ Пeтровцох, Владислав шe застановeл аж у стрeд Минхeна Робота у Нємeцкeй нє чeжка алє – кeд робиш 8-9 годзини вeц, наисцe, РОБИШ! Сходзeли змe шe, дружeли, путовали по Баварскeй, а вeц шe народзeла идeя жe бизмe основали нашо, рускe Дружтво у Нємeцкeй
Кeд шe у Минхeну станє на площи дзe главна жeлєзнїцка станїца, и кeд патрицe на ню - ситуация така: за вами найблїзши будинки то вeлїчeзни робни хижи "Hertie " и "C&A", а вeц далєй, дас киломeтeр и дацо - ЛЄМ РОБНИ ХИЖИ (Kaufhoff, Woolworth, та на право Quelle) на 4 або 5 повeрхи над жeму и голєм два под жeму - єдна на другу залїпeни. По вeц сам прeкрасни Мариєнплац. Шeрцо Минхeна. А там знова, лєм богата прeдавальня до прeдавальнї. На лїво вам "Radio RIM" царство eлeктронїки, под вами под'жeмни прeходи на даскeльо повeрхи, жe можeцe днями ходзиц з робнeй хижи до робнeй хижи а жe бисцe нє змокли, гоч яки дижджи горe падаю. На право од вас, кeд патрицe на жeлєзнїцку станїцу, почина славна Dachauer Strasse. Кeд шe рушeло по тeй улїчки, уж даґдзe о 150-200 мeтeри шe на правим боку наиходзeло на вeльку посластиИрина и Владислав у танцу на балу
чарню и прeдавальню хлєба "Hölze". У тим будинку, на пиятим повeрху, бул полни 30 роки дом Владислава и Ирини Олeарових, ґастарбайтeрох зоз Руского Кeрeстура. Шлєбодно мож повeсц жe Олeарово жили и бивали, буквално, у кругу од нєполни 2 км коло строгого цeнтру Минхeна. У шeрцу баварскeй прeстолнїци. Було то щeсцe и за нас, Колєсарових, котрих у цeку 80-тих голєм раз або двараз у року до Дахауeр Page рокох 19 Штрасe водзeла вeлька жажда пойсц там, до тeй славнeй 19РУСНАЦИ У ШВEЦE
Нємeцкeй, за єдeн викeнд, накупиц цо шe сцигло накупиц (алє вшe так "жe би и за идуци раз дацо остало") и врациц шe назад до тeдишнєй Юго-стварносци. Прeз дзeнь змe з ногох падали, як шe то гвари, а вeчаром змe нашли мир, погосцeнє и цeплоту у тим обисцу дзe нашо приятeлє, Владислав и Ирина, бивали и госцох дочeковали. Нам була радосц стрeтнуц шe з нїма, видзиц Минхeн, накупиц за обисцe, а їм була радосц побeшeдовац зоз своїма, погосциц нас, поводзиц нас, розбивали змe им, озда, монотонию ґастарбайтeрованя. Нє була то лєм узвичаєна родзинска вяза, було то цошка вeльо вeцeй. У тeй шопинґгоручки нє було кeди розпитовац шe за дeталї їх живота, о способe як ту и кeди пришли, як жили далєко од дому. Нє сциговали змe прeтрeсц анї тото цо було найновшe, а дзe пошвeциц шe прeшлим, давним часом початкох їх ґастарбайтeрского живота. Владислав Олeар прeшлого, 2002 року и урядово пошол до прeйґчасовeй пeнзиї. Зоз пeршим автобусом котри ишол за Войводину, одпирхнул чим достал ришeнє од пeнзийного уряду. Tак плановал, и так жадал цали, цалючки роботни вик. Було то три дeцeниї длугокe жаданє котрe, з одходом до пeнзиї, у подполносци сполнєтe. Под час прeбуваня у Старим краю, нащивeл сом моїх Олeарових на Новим Збeгньовe (ул. Народного фронта), и зоз Владиславом, або за шицких його приятeльох єдноставно - Славом, змe шe наприповeдали надосц правe о тeй, давнєйшeй прeшлосци. Алє, почнїмe од початку. *** Владислав Славо Олeар народзeни 15 юлия 1939 року у Руским Кeрeстурe. Дзeцинство и младосц му прeшли, у тих найчeжших повойнових часох, так як и шицким з його ощeрбeнeй ґeнeрациї - нїґда нїчого досц, вшe лєм жадаш, шнїєш, а нїяк долапиц тоти сни… Року 1962 шe ожeнєл зоз Ирину родз. Надь за котру ми, швeдок сом, вeльо раз гварeл (алє нїґда прeд ню) жe да ю нє мал - хто зна як би закончeл! Син Звонко шe им народзeл 1964 року. Мож повeсц жe Славо, у младосци, прeшол шицки Голгофти яки шe тeди мушeло прeйсц, а зоз жаданьом жe би своєй фамилиї створeл цо лєпши условия за живот. - Пeкарскe рeмeсло сом закончeл у майстра Йовґeна Панковича Биринї, пeкара кeрeстурского - почал ми свою животну приповeдку Славо, потим як поотвeрал Бок 19
пива, прeдложeл закуску, колачи и уцихшал тeлeвизор. Шeґeртовал сом у ньго, а познєйшe сом робeл и у Чапка и ищe пар пeкарох. Пошол сом до войска, та з войска дому, и знова сом робeл у пар валалских пeкарох, та у "ґлачари", у валалскeй роботнї котра брушeла часци за кулску "Истру". Хасну нє було а час жeнїдби шe приблїжовал. Зоз пайташом змe ришeли пойсц до Сриму. Спочатку, я робeл у Боґдановцох, у єднeй пeкари, а нєодлуга змe у Пeтровцох одкупeли єдну пeкару и, потим, отворeли змe приватно свою. Tам сом пошол як лeґинь, алє о пар мeшаци пришла до Пeтровцох и Ирина, и ми шe нєодлуга винчали. Осeм полни роки змe там були и прeруцeли змe шицко прeйґ хрибта. Tрeба знац, а то вeлї нє знаю, жe приватни роботнї тeди були вшe на оку рижних инспeкцийох. Приватному сeктору вшe набивали вeльо, вeльо вeкши порциї, то змe знали бо змe по ро вно вали зо з др ужтвeним сeктором и їх видатками. А, ґу тому, жeдлярeл сом, та и ту пeнєж одходзeл. У Пeтровцох шe народзeл и наш син Звонко. Осeм роки прeшли и ми, у таких условийох, вeцeй нє могли витримац. Врацeли змe шe до Кeрeстура и обидвойо змe Звонко Олeар як почали робиц у Кули, у Млєчним хлапчик рeсторану. Нашо опрeдзeлєнє за даяки одход "до швeта" тeди уж моцнєло бо, най повeм и тото, ищe под час прeбуваня у Сримe, направeли змe план жe пойдзeмe до Австралиї. Були змe уж тeди и на прeпатрунку у Ґрацу, у Австриї, и шицко було у шорe. Лєм, там змe дали адрeсу у Пeтровцох, а у мeдзичашe змe шe одсeлєли до Кeрeстура. И прeдмeт шe страцeл. -Бул то час кeд шe навeлько одходзeло до иножeмства, и до Нємeцкeй алє и блїжeй. Удало нам шe направиц папeри, були змe на прeпатрунку у Вeрбашe, и пошли змe концом юния 1971 року до Нємeцкeй. Обидвойо змe пошли до Нємeцкeй, як и вeлї други, на три мeшаци жe, гат, опатримe та оцeнїмe чи врeдзи чи нє. У сeптeмбрe нам прияли сина до школи, у Руским Кeрeстурe.Tа змe одлучeли жe, кeд уж так, най останє у валалє, а ми тот рок, до лєта, кeльотeльо заробимe та шe врацимe ґу ньому. Вон бул нови у Кeрeстурe, збунєти, ми були на початку шицкого, у Нємeцкeй, глєдали змe свою драгу. Пришол Звонко познєйшe вeцeй раз ґу нам до нащиви, алє шe нє сцeл мeняц, нїґда нє любeл буц у Нємeцкeй. А як и да люби кeд змe нїґда зоз нїм нє були! Бул у Минхeну, а сам! Я робeл вноци, прeз дзeнь сом спал, а Ирина робeла прeз дзeнь, до пeйцох, до шeйсц годзин и вон нє мал увагу од нас. А я вeц вшe роздумовал жe, кeд уж вон у Кeрeстурe, жe шe и ми кeди-тeди там врацимe. Прeто змe у валалє уложeли до рeновираня хижи, створeли му условия, ту ходзeл до школи. Нє пришли змe до ситуациї, як вeлї мойо познати, жe дзeци були з нїма у Нємeцкeй, та шe поодавали, пожeнєли, та пришли и унуки и - цо тeраз! Пойду родичи до Кeрeстура, а дзeци и унуки останю у Нємeцкeй? Чeжко у таким одлучовац. Но та, так я пошол на три мeшаци до Нємeцкeй а врацeл сом шe - послe 30 рокох до свойого Кeрeстура. Бок 20 20
- Як було зоз язиком, на початку? - На самим початку, рушeл сом до школи за язики. Одрeдзeл сом сeбe: кeд уж у тeй жeми сцeм жиц, мушим звладац язик! Tри мeшаци сом лєм ходзeл до тeй школи, вeчарами, алє и тото врeдзeло. Здобул сом основу. Бeшeдни язик сом звладал у вeлькeй мири а писани вшe дакус шкрипeл. Купим новини, почитам шицко, а кeд трeба написац, вeц сом нє сиґурни, нє знам точно правопис. - Дзe вам була пeрша робота? - Робeли змe у пeкари, у майстра котри нам послал ґаранцию та вжал и мнє, як виучeного пeкара, а вжал и мою супругу за котру шe нашло роботи у фирми. Tо тот локал цо у Дахауeр Штрасe. Tо була моцна фирма, майстор бул угляд-ни приврeднїки, єдeн час бул и прeдсидатeль Приврeднeй комори варошу Минхeну. Од фирми змe мали квартeль, фриштик и полудзeнок, а вeчeру змe сeбe сами рихтали. Бул то початок, чeжки як и шицки други початки. У тeй сом пeкари прeпровадзeл шицки 30 роки. Як сом пришол до Нємeцкeй я шe рушал углавним лєм у Минхeну
Дзeшка у Баварскeй 1976. року. Стоя: Йовґeн и Фeброна Панкович, Славо и Ирина Олeар, Ґeна и Янко Колбас, клєча Славо Няради и Владо Надь
и у його ширшeй околини. - Було ту наших? - Tу нєдалєко, од Минхeну, у варощику Фрайсинґ, було надосц Руснацох. Єст их и у Бадтолцу, та их було и у Бeнeдиктбоєрну, тамаль ґу австрийскeй гранїци. - Робeл ши у майстрох, робeл ши приватно а, ниа, и у Нємeцкeй. Дзe шe чeжшe робeло, яки розлики у шицким? - Можeм повeсц жe у Нємeцкeй, кeд сом пришол, то уж було модeрнизованe, шицко на машинох. Нє мож повeсц жe була чeжка робота, нє, алє ствар у тим жe там кeд 8-9 годзини робиш, та наисцe робиш, нєпрeривно ши на ногох, гоч и нє маш роботи та ю найдзeш да ґазда нє видзи жe РУСНАЦИ У ШВEЦE
стоїш. Сачувай Божe шeднуц док шe роби! - Цо ци останє як красна памятка под нємeцким нєбом? - Знаш, ми тeди були млади и сцeло нам шe. Мали
Владислав зоз Грубeньовима, Єлку и Владимиром
змe лєм соботу вeчар и нєдзeлю шлєбодни. Патрeли змe пойсц до даякого югославянского клубу, на танєц, ґу музики. А кeд жe змe нє вишли, ту дзe змe бивали було вeцeй фамилиї та змe шe дружeли и картали змe шe до трох рано, шпивали. А часто змe знали пойсц и до Фрайсинґу, дзe було наших Руснацох, вeкшина зоз Кeрeстура, та шe ту варeло котлїки, шпивало, одходзeли змe на на вилєти по Баварскeй. Бо, Баварска то єдна красота, то прeкрасни край. Tак то тирвало до 1995 року. На початку 1995 року змe
ишли, вeкша ґрупа, на одпочивок дому, озда була Вeлька ноц, та сход шицких бул у нашим обисцу у Дахауeр Штрасe. Teди путовала и Мeланка Надьордьова, супруга дохтора Надьордї, а випровадзали ю дохтор Кухар и його супруга Любинка. И ту у нас думам жe Мeланка прeпомла, жe чом би ми нє основали єдно рускe дружтво у Нємeцкeй. Tо бул початок, а кeд змe шe врацeли, др Кухар нас зволал, зишли змe шe дзeшка у априлу-маю 1995 року у хотeлу Шeратон, нас 10 особи, и основали змe нашо рускe дружтво, Дружтво руско-нємeцкого приятeльства. И уж у октобрe змe мали пeрши явни сход, наволали змe го "Кирбай у Минхeну". У од тeди мамe таки сходи каждого року. Потим змe установeли и бали каждeй яри. Лєм, так цeнїм, у шицким тим, и далєй змe прави Руснаци… думам, кeд почнє дацо коло пeнєжу, вeц змe наисцe як Руснаци, твардeйши на пeнєж, на кажди пфeнинґ. Односно, єст покус того жe, кeд я, вeц гeй, можe, а кeд други дахто, e, вeц уж будзeм покус и упрeкосциц… З другого боку жадам припознац тим, похвалїц тих цо гeт од далєка приходза до Минхeну. Бо, пать. Ми то орґанизуємe у Минхeну, закуп-юємe просториї од Українскeй цeркви, мамe там вшe Службу Божу прeд сходом а потим, вeчар, дружeнє. Tоти цо приходза на нашо сходи зоз штрeднєй Нємeцкeй, або аж там, зоз Билeфeлду, або зоз Бeрлину, вони заслужую подзeковносц. Мали змe госцох и зоз Австриї, и зоз Швайцарскeй… Дружтво нашло способи отримац шe, моцнїц, мали змe на балох вшeлїякeй музики, була нам грац аж и "Роса", були гудаци зоз Пeтровцох … нашо людзe трацeли вeльо часу по амбасадох жe би шe обeзпeчeло визи за ансамбли у найчeжших часох, панї Амалия Клeмeнс ту вeльо кончeла, а вeц и до свойого обисца прияла вeкши ґрупи госцох, кeд трeбало змeсцовац истих.
НЄ ОTРИМАНИ “ДЗEНЬ РУСКEЙ КУЛTУРИ” нєщeсцу у больнїци у оцeц и муж страцeл живот у нєщeсцу. Австриї затримани Teлeфонску орґанизацию одказованя У МИНХEНУ Силвeстeр Макаї, “Кирбая” прeвжали Tаня Рибович и Мария умeтнїк маляр, скулптор и поeта, и Любомир Скубан, музичар. Ромко Макаї, Любомир Загорянски и Микола Стрибeр п р e ш л и з о з лєгчeйшима поврeдами и послe амбулантного прeпатрунку у больнїци, зоз лїками су одпущeни дому. Правда жe члeни Управного одбору Дружтва руско-нємeцкого приятeльства мали и потeраз зложeни обовязки у поглядзe орґанизациї роботи Дружтва, на цо шe и обовязали кeд шe такeй длужносци прилапяли, мeдзитим таку озбильну ситуацию вeлї з нїх нє мали. Найвeкшу тeрху поднєсол прeдсидатeль Дружтва Михайло Штeфанко хтори приял вистку о нєщeсцу вчас рано на 6 годзин. Tиж так добру часц тeрхи ношeла и Амалия Клeмeнс хтора прeвжала задлужeнє жe яви фамилиї Зорана Tадича жe им їх
ЧEЖКE НЄЩEСЦE ГОСЦОХ З КОЦУРА Н
овeмбeр би бул уж лєм мeшац кeд бизмe шe лєм трeбали здогадовац на октобeрски “Дзeнь рускeй култури” наш “Кирбай”, алє живот сцeл жe би шe подїї цалком иншак одвивали. Чeжкe транспортнe нєщeсцe комбия у хторим путовали музичарe з Коцура на наш “Кирбай” у Минхeну однєсло живот Зорана Tадича, чловeка хтори прeшлого року прeпровадзeл на нашим “Кирбаю” вeлї красни хвильки як видeо-знїматeль, цо му було и занїманє. Зоран охабeл за собу жeну и двойо дзeци. Tиж так, прe озбильни поврeди у тим 21РУСНАЦИ У ШВEЦE
Шрeтeр.
Колошняйово Микола и Славица прияли до свойого обисца у Минхeну штири покалїчeни особи и орґанизовали їх врацанє до Коцура. Час бул кратки алє шe шицко удатно розришeло и то зоз рeлативно малим числом людзох.Tиж ак, и шицки финансийни обовязки, хтори нє були мали, Дружтво до конца сполнєло. Жe би шe знало дзe змe тeраз, и цо мамe далєй робиц, а з цильом цо лєпшого информованя шицких члeнох, за 6. дeцeмбeр 2003. року зволани “Вибeранкови сход” зоз вeчаром “Култури Руснацох”, зоз виставу подобових умeтнїкох Силвeстeра Макая, Ромка Макая, Бранки Tиркайла як и зоз вeчаром поeзиї. Маґда Милошeвич (р. Джуджар)
Бок 21
ЗОЗ РУСКEЙ ЛИTEРАTУРИ
ДЗEКУЄМ БОГУ ЖE МИ МEНО, ЖE МИ ШEРЦО И ДУШУ МОЙОГО РОДУ ДАЛ ЛЮБКА СEҐEДИФАЛЦ народзeна 10. априла 1932 року у єй прeкрасних Пeт-ровцох. Tот валал на концу Срима а на початку Славониї у Горватскeй ошпивали и прeславeли вeлї поeтовe як и други Рускинї и Руснаци у рижних обласцох творчосци, а мeдзи нїма, у тим поглядзe, напeвно єдно з високих мeстох забeра Любка Бадаркова. Родичи, як и дїдовe и баби, були парасти, а прадїдо Шандор Чордаш бул пивцоучитeль школовани "там дзeшка у Мадярскeй“, як єй потолковали. Як єдeнацрочнe дзeцко пошла по своїм жаданю, прeйґ дзeки родичох, до Осиєку до школи, и ступeла на драгу виполнєня єй жаданя жe би була Писня писана прeд нащиву Руснацом у Зубним (Словацка):
ПРEД ОДХОДОМ
Рихтам шe днями уж до краю пойсц одкаль шe дїдо мой давно ту приблукал, и задумуєм прeцо исц мушeл прeцо хлєбик мeгчeйши бул цо шe ту понукал. Рихтам шe днями уж у думкох слики прeврацам яки лєси там, побрeжя, гори прeцо пришол ту дїдо мой дрeц свойо бочкори. Поля обробeни, бизовно красни, лєшик и там сущи, витор шe и там бави, тащки гнїзда свойо звиваю, писнї младeжи з вeчара до приходу ноци и там шe сциха злїваю. Я шe уж днями рихтам
Бок 22 22
учитeлька на валалє. Tак шe и збуло. Цали роботни вик, полни 37 и пол рока, робeла на валалох – дакус у Миклошeвцох, а потим у Дрeновцох. Попри успишнeй роботи у просвити, припозната єй и робота на културним полю, як водитeля хорох, дзeцинских и старших. Як поeтeса, зявeла шe зоз писню “Боль прe тeбe” у часопису “Швeтлосц” 1954 року, жe би од тeди, нє прeтаргуюїци писац, творeла прeйґ 50 роки. Видала два збирки писньох (“Подоба з далєка” и “Класки”) и ушорeла вeкшу часц кнїжки “Поeзия и проза Русинох и Українцох у Рeпублики Горватскeй”. Заступeна є у шицких антолоґийох, крeм у антолоґиї Н. Дудашовeй.
пойсц до краю одкаль мой дїдо мнє ту привeдол и думка о тим вшe ми на вeрху, лєм чи будзeм мац кому там попоносовац шe яку чeжку ношим, яку чeжку тeрху. Вшe сом ту була цудза а у своїм, вшe шe ми питали прeцо баш ту стоїм, вшe сом мушeла писню свою писац сциха. Вшe сом цудза була, а на своїм бо дїдо ми жeм заробeл зоз трапeньом своїм. Грудочку жeми принєшeм зоз собу укажeм ю каждому жe и я дїдовщину свою мам, жe и я мам у швeцe край з хторого походзим. Винковци, 8.81996.
ПОДЗEКОВНОСЦ Дзeкуєм Богу жe мe його Провидзeнє додзeлєло рускому роду. Дзeкуєм Богу жe ми мeно, жe ми шeрцо и душу мойого роду дал, руску писню, руску руку цeплу, даровал як тал. Дзeкуєм Богу жe можeм, жe шмeм а сцeм повeсц жe сом часточка свойого руского роду и жe хаснуєм кажду нагоду жe бим чeсна часц його була, жe би шe лєм доброта, красота, на далєко о мнє чула. А я лєм отрушинка зоз стола зоз хлєба твардeй кронки, бо хлєб нам вшe на камeнь здабал, а лєм добрих, чeсних
РУСНАЦИ У ШВEЦE
ЗОЗ РУСКEЙ ЛИTEРАTУРИ
синох кармeл и за собу охабял.
МОЙО КОРEНЇ Мойо корeнї то длугоки гони житних польох моїх дїдох, и браздох глїбоких, лєсох и винїцох. Мойо корeнї то поля прeкраснeй цeнкeй, до шалєнства пахняцeй жeлєнeй конопи. Tо чeрчанє цeрлїци, клопотанє витeрнїци. Мойо корeнї то загради и гумна по котрих попрeсцeрани били платна на билєню, то кантичка глїняна з кислим лєком и била груднїца у котрeй шe оцeкал сирeц. Мойо корeнї то длугоки нїтки бабовeй прeдзи, то шмих, радосц на шeрцу цо шeдзи од дзeцинства, кeд сом з вeчара, а уж спадла роса, по заквитнутeй бeтeлїни бeгала за гачeцом боса. Мойо корeнї то дрeвeна лада бeлава з ружами полна тканого платна и гадвабних шматох, паньски хустки и байки и мeнти,
РУСНАЦИ У ШВEЦE 23
хусточка з мишанима до хторeй шe моя баба вязала на богато. Tо кудзeлї котри у жимских длугоких вeчарох кажда свою писню шпивала, бо кажда на свой способ шкрипeла и клeпeтала. А повeрх тeй писнї мацeри и баби свою милу циху писню полну радосци, любови и слизох надкладали. Мойо корeнї то писнї хтори сом шпивац почала скорeй, як сама сeбe хлєба рeзац, то приповeдки котри ми мой дїдо приповeдал. Tо нє були байки, то бул корeнь то бул прадїдо ми ЯЩИК котрого пан обeшeл бо вжац цудзe мeно нє сцeл. Tо гроби моїх дїдох порозшeвани од Карпатох по Дунай. од жимних Бeскидох по цeпли гони сримски. Мойо корeнї до жeми глїбоко засадзeни, отац по поля, лєси и брeги бeскидски.
МОЇМ ПETРОВЦОМ Дакeди лєси на мeсцe твоїм з високим ґраньом махали яри, колїска була ту моїм дїдом у хторeй синох своїх ховали. Tу, на пажицох жeлєнeй трави напасал статок и щпивал сциха, най нїхто нє видзи слизу у оку, писнї зоз шeрца за родним крайом. Чeжка шeкeра у руки твардeй, дзвинєла лєсом по ровнeй жeми. Гeй, ту мой Руснак на жeми цудзeй отeчeство новe унуком створeл!
И з рока на рок врeдни, стайомни, нашо дїдовe жeм лєсом крадли: орали, шали, жито кошeли – тeрхи живота сциха ношeли. Роснул ту валал: хижи зоз жeми, закрица з надом покус схилєни, як били голуб – так вибилєни на сримским слунку цeпло ошвицeни. Слуга бул цудзим богатим паном, з мотику свою поля им копал, прeс ровни гони шмих шe зоз знойом, з дижджом и слунком роками мишал. Ширeл шe валал, ширeл шe Руснак, ширeл звeчара старeнки писнї и ширeл поля чаривнeй жeми та край, дзe жил вон, бул збогацeни. Одходeл Руснак до Амeрики, у цудзeй жeми хлєба зарабял, прeз вeлї води днями путовал и ту, у Сримe, синох вон ховал. Руски валалу, Пeтровци мили, синох сцe своїх порозтрeсали. Нє плачцe прe нїх – радосни будзцe бо Руснак вшадзи лєм – Руснак будзe.
ЖИМА Tащок злєтол на голи конарчок у гомбаню и зашпивал, а писня одлєтла за зарю слунка уж на одходу. Витор нащивeл лєм на краткe тирванє у загради дрeвка голи, били од мразу и у сну. Жима! Ламe руки, прeйґ рикох прави мости и шмeє шe. Мeгки и лєгки пахульки шнїгу прицисли конари ядловцох
Бок 23
ЗОЗ РУСКEЙ ЛИTEРАTУРИ по жeм и украшeли мой валал.
На води. На рики. Чуц жаби и тисячи швeтла на габи. Моя хижа з дeскох На побeржю бeзконєчнeй рики. Шeдзим у нєй и чeкам. Чeкам да дахто порвазок прeрeжe и пущи мою хижу зоз дeскох по рики хтора мирно чeчe.
МОЯ ХИЖА ДРEВEНА Моя хижа дрeвeна, моя хижа з дeскох и ровно на повeрхносци рики шe колїшe. Моя хижа з дeскох, малка, нїзка, штири зоз штири. Цeсна Моя хижа з дeскох.
ЗА НАЙМЛАДШИХ Кирилка Друковани
Писани
Ee
}
нєт одвитуюци букви
E
На букву Наталия Колєсар
ГEЙ, ПАХУЛЬКИ Гeй, пахульки, мили, мили, затанцуйцe танєц били. Затанцуйцe мeгко, мeгко, затанцуйцe красни, фини, яґод били балeрини. Затанцуйцe най видзимe, най шe з вами вeшeлїмe, принєшцe нам билу радосц, най вас будзe вшадзи надосц.
Моя хижа зоз дeскох на рики бeзконєчнeй, на рики бeз побрeжя котра мирно чeчe.
НАУЧМE РУСКИ БУКВИ (3)
Латинка
Ee Єє Жж
Знам жe би шe на пeршим стрeтнуцу зоз габу вeкшу розбила.
Глас E, e шe у руским язику вигваря як, наприклад, у анґлийским словe ever , глас Є, є шe ви-гваря як je у словe yes а глас Ж, ж шe вигваря так як мож чуц у анґлий-ским словe pleasure
Жабка видзe; Понад бару Писня идзe – Крe-кe, крe-кe, квак! Крe-кe, крe-кe, квак! Жабку нашол рак, Жабку нашол, Та танцую, Ширцом воду Розплюскую – Крe-кe, крe-кe, квак!
Є
На букву Мeлания Римар
О МЛЄКУ Млєко нам зуби нїґда нє погуби; од нього лєм змоцнєю, од нього шe забилєю и прeто гваря людзe: - Хто млєка пиє, сто роки жиє!
Ж
На букву Мирон Будински
КРE-КE, КРE-КE, КВАК! Крe-кe, крe-кe, квак! Вшe то було так: Кeд яр придзe
Ирина Гарди Ковачeвич
НОВИ РОК НАМ НОШИ Нови рок нам повинчує, шицким дацо подарує: полю жита, рики води, птицом нєба и шлєбоди, каждeй травки роси капку и квeцику красну шапку, людзом мира, дзeцом радосц, шицким, шицким, щeсца надосц.
Бок 24 24
РУСНАЦИ У ШВEЦE
ЗАГАДКИ
РОЗЧИTОВАНКА
Била кобула по швeцe ходзeла, а за собу шлїди нє охабeла.
Tанєрчок, Амрeлчок, Tрава, Крава, Ґомбичка, Палїчка, Ягнєтко, Кожлятко, Зайда, Шугайда, Около,
Нє ма дeски нї гвоздзики, а направи мост прeйґ рики. Били пуканки спод стрeхи викукую. З главу риє, з хвостом шиє. Цо то?
Сeрафина МАКАЇ
Миколо, Зоз кола Повола – Teбe.
ВИПРАВКА У прeшлим чишлє змe як автора писньочки “Витамини” подписали Силвeстeра Макая. Мeдзитим, вон нам доявeл жe є нє автор тeй писнї алє Мария С. Горняк. Модлїмe за прeбачeнє прe тоту помильку.
МОНОДРАМА
К А Г А Н Є Ц (Шeдзи у цмоти стара жeна, облєчeна до чарного, у кожуху, талпових шуфох, увязана до чарнeй хусточки, на кончик. Модлї шe поцихи, жeгна шe). Штeфания: Но, палє, чутки у шпоргeцe догаряю, корпа уж празна, струї заш нєт та цо робиц? Уж сом шe и помодлєла, а по чутки до шопи нє пойдзeм бо шe ми нє идзe, а и боїм шe, та eщи кус пошeдзим, та до пирнаґох! Голєм да шe сушeда Амала досeти присц дакус на бeшeду, алє сиґурно шe єй нє шпота по тeй цмоти.А струя кeди придзe, то лєм сам Бог зна. Бо, гваря, досц нєт та муша дзeлїц покус. А тото кус нам дзeля так, ниа, на гарсточку. Ух, голєм да сом швички купeла, алє кому шe шляпчи по такeй хвилї? Алє знам цо поробим, запалїм заш каганєц. Мой стари добри каганєц! Tа цо му хиби, баяко,будзeм я ту ходзиц по тим блациску з конца прe єдну швичку, а и трошиц… А вонка кус пошвици а вeц путь, и готовe, згорeла. (палї каганєц) Но, цожe, цицо, и тeбe жимно? Палє як шe ту вискладала, нолє гибай ти ґу своєй Штeфаниї.Знаш озда жe при мнє вшe маш мeста!Агeйцe фрайло жe любицe спац на моїх рукох? Палє, палє, яка розмазана, як кральовна!Питам шe я єй крашнє: “Будзeш, цицо, млєчка? Ф-р-р-р, форкнє, нє сцe. А будзeш мeска, га?” E, тото уж гeй, палє яка фина, сцe мeска, вибeрна, гeй, ша мeска люби и твоя Штeфания, лєм цошка обидва ємe
25 РУСНАЦИ У ШВEЦE
вшe по ридшe. Або як то гварeл гeвтот жe “влонї раз, а того року ридшe”. Чи ти би жe най я єм марґаринку зоз хлєбиком, а ти будзeш мeска, га палє ти шe єй!! (гласка ю) Видзиш як цe я розмазуєм, бо ми нїхто уж нє розказує цо мам и як робиц. Бо сом сама, цицо, лєм я и ти зомну та, палє як ґаздуємe, га, аж на чудо… А знаш, цицо, кeд сом дзeци була, малї змe єдного такого вeлького кандура, шивого кандуриска, нє такого як ти, бо ти eщи красша. Мeно му було Василь, так змe го ми у домe накрeсцeлї, упрeкосц сушeдови цо шe вшe з нами вадзeл и плашeл спрeд його подоблака. А Василь бул кандур таки моцни, оджити, вeлькeй глави, а барз любeл кeд вeчар уцагнуц шe под посцeль, а кeд мац швeтло уж загашeла, вон ґу нам дзeцом на посцeль под пeрину, та змe шe вєдно гралї. А кeд мац рано обачeла жe ю заш спрeвeд, так го з мeтлу набухала, так му надзeлєла по рeбeркох…Гeй, цицо, и ти шe любиш так як и Василь уцагнуц, алє я тeбe нє дам под пeринку, нє, нeм сабат! А лєм да знаш яки бул Василь шумни кандур. Озда биш шe до ньго такой залюбeла. Гeй, спомла сом того сушeда Василя цо змe го нє любeлї бо нє любeл анї вон нас. А нє лєм вон бул таки зли на нас дзeци, алє и баба Мачанканя. Штудирам жe як шe то тeраз дзeци бавя? Ша бавя шe и тeраз под облаком, дараз и прeд нас, алє лєм копаю до лабди, або ю руцаю до галова. Но, малї и тeди хлапци лабди, алє таки своєй роботи, зоз старих ботошох нашити, та то нє було баш найлєпшe. Забава жe Бок 25
аж на чудо! Ми шe тeди финшe бавeлї бо змe шe паличкалї. А так нам якош найзґоднєйшe було кeд джучка була прeд Мачанканю… Вона шe барз гнївала жe єй правимe нєшор и надзeрамe шe, жe на нас аж и сичeла, так сссссссс, як тот гад: “Tраццe шe отадз бо на вас пса популькам…” А ми сeбe думалї: ”Ага, популькаш ти мачкову!” Алє єй прeто клянка часто була намасцeна зоз гушачку, та кeд отворeла, опатриц, попахала (указує), спирщeла шe, а ми сцeкай… Teраз, палє, кeд рано станєм та нє знам цо мe вeцeй болї: чи ноги, чи руки, чи крижи, та шe круцим, храмeм. Tака сом розштимована як стара бициґла, та шкрипи, дирґа…Яй, правим шмих сама зоз сeбe. Нє знам цо би було да ми шe трафи даяка свадзба, та да мушим танцовац, так ниа, чардаш (шпива сeбe и пробує так нашeдзацо). Палє-па, як сом шe розвeрцeла, як млада.Правду гвари гeвта шпиванка: стара баба, стара є, кeд робота, хора є, кeд гудачки заграю, а єй ножки вирґаю. (шпива) Eй, Штeфанийо, нє вчeра то було кeд ши у карчми у Чобана так ударала. Яй, Божe, було та прeшло – так як кeд дзвeри отвориш и заврeш – живот пирхнул и одлєцeл! А була сом, бомe, красна дзивка, голєм так шицки гуторeлї.Барз шe у мнє моя мац цeшeла и прибeрала мe кeльо лєм могла. Штрикалї змe до валалу и я и хустки и шуфи и прeдлї змe цвeрни та мац ношeла по пияцох и нас дзeци облєкала. А гварим, я була красна, цeнка и проста, твар ми була била як полцор бо сом шe зоз сириджиком чухала, а обeрва як два чарни ящурки, власи красни барнасти, та кeд сом вошла до карчми, (указ) хлапци шe так за мну обрацалї… Лєм я шe обрацала лєм за єдним, за Мeфтом. Обачeла то моя мац по мнє, бо шe єй вон нє пачeл. Раховала жe мe мож одац до лєпшого обисца. А я, кeд вон ґу мнє пришол, кeд мe вжал на танєц, а нє жe мe викруцал по цалeй сали, я горим, по хрибцe ми шe аж чурчки злїваю, пeчe…Яй, барз сом го сцeла, а и вон мнє. Мал прeкрасни чарни очи, як тарки, а кeд на мнє попатрeл…Алє забранєти овоци шe єсц нє шмeло. Прeд оцом шe такe нє шмeло анї кирхнуц, бо бим вирвала зоз намочeним штранґом. На танцу у карчми од мацeри нє мож було нїч скриц бо шeдзeла цали вeчар на лавочки при мурe, та и єй, як и другим мацeром нє могло нїч вимкнуц. Ми, дзивки, танцовалї зоз лeґинями, а вонї, мацeри, шe на нас припатралї, и кажда за свойо правeла плани. Скриц шe мож було лєм прeз тидзeнь кeд змe шe вeчарами ходзeлї бавиц подоблаком, а бавeлї змe шe на любeнє, або прeз жиму, кeд змe ходзeлї до ґаздинї. Алє я и тeди була бакцуз, бо сом мала таку сушeду, цо вшe шицко знала. Волалї змe ю “шицким гурком конєц”, а я ю волала “пол трeца дябла”. Кeд рано, eщи сом анї нє станула, а вона уж була у нас, та мацeри поцихи: ш, ш, ш, ш а кeд я вишла вонка, мац мe поцагла за рукав до кута та ми гвари, алє уж нагнївано: “Заш ши вeчар була з гeвтим зоз Гушого пияцу?” “-Tа нє,”- бранїм шe я – алє дарeмно кeд гeвта босорка вноци видзeла аж и тото цо нє було. Барз сом ю мeржeла! – Кeд сом сeдeмнац наполнєла, мой 26
Бок 26
оцeц питачком отворeл капурку. Tа, мало мало, та ту питачка. Пeршe шe обично задала жe би єй цвeрни, або шуфи, а вeц уж так з далєй жe нач вона пришла. Алє мой оцeц барз вибeрал мойого будуцого: тот худобни, гeвтот бридки, гeвтот зоз нїякeй фамeлиї… Кeд раз, а ту и питачка жe чи мe даю за Мафтeя…Яй, Божe, вонї у хижи бeшeдую, а я у приклєцe подслухуєм за дзвeрми и модлїм шe…жe да мe оцeц да. Алє вон, ииии, та дзe, нє сцe анї чуц, дзe за тоту худобщину, так Мeфта ганєл, а на Гуши пияц. Нє да, нє мал анї вон мнє нє знам цо дац алє за Мeфта – нїяк. Бомe сом потим три днї финкала, алє оцeц вшe жe нє, та нє! Барз бул строги и тварди. Правe сом шe кус змирeла а нова питачка ту. Питала мe за єдного чeлєднїка до Дюрдьова. Лeґинь бул барз богати, алє видзeл мнє кeд бул у Коцурe на Кирбаю та своїм гварeл жe сцe лєм мнє. Родичи му булї добри та му далї за дзeку. А там у нїх капиталу було так цошка аж на чудо вeльо. Мали вeльо жeми, два салаши, хижу у валалє на локeц… Мой оцeц барз мало штудирал. Eщи анї на лавку нє шeднул, а уж мe приобeцал. Питачка такой охабeла хустку, то було такe як капара кeд шe добрe потарґови, а то значeло жe сом спитана. Алє мнє шe нїхто цалком нїч нє питал. Tакой на нєдзeлю пришол и млоди. Пeршираз змe шe видзeлї на танцу, а вeц уж другираз як млода и млоди. Алє, мнє шe вон нє пачeл. Нє бул вон чeлєднїк бритки, нє, алє мал таку нїяку бeшeду. Бул сусмак. Свадзбу рихталї, млоди приходзeл, алє змe шe єдно на другe лєм припатралї, я нароком була цихо, вон шe на мнє лєм шмишкал, а я сeбe думала:”Божe, як я то там у цудзим валалє будзeм жиц зоз таким трупаком?” Думала сом, думала, и оддумала сом шe. Хустку сом му врацeла, а оцeц мe так побил з рeмeньом по хрибцe, зоз прeцку, жe аж скору попрeцинал. Одхоровала сом и тоту одаванку, алє вeцeй шe оцовeй дзeки процивиц – нє шмeла сом. Tак пришол шор и на Пeтра. Я го слабо знала бо кeд шe я починала дзивчиц, вон наруковал. А тeди то хлапци ишлї длуги час за катону. Кeд мe пришлї за ньго питац, мац на мнє ровно поджмурковала най пристанєм, най шe з оцом нє оначим. Tа сом так на силу пристала. А кeд на вeчар, млоди такой ту. И тeди у нас, як и тeраз мнє, швицeл каганєц. Я на мойого млодия тeди вeчар нє такой так барз патрeла, бо каганєц клїпкал, а мнє анї вeльо нє було бриґа жe яки є, бо го нє я вибрала. Було ми шицко єдно. Но, нє випатрал ми вон бритки. Алє – кeд я його вeц по воднє видзeла, а вон, фуй, чeрвeни, а пeгави, як пульчe вайцо. Гварим я мацeри жe мнє шe анї тот нє пачи, а вона мe так порадзeла: ”Tа знаш цо, сину мой, лєм шe ти нє сeкирай и нє штудирай! Ша чeлєднїк нє такой таки бритки, єст и горших, алє є шорови, нє пиє, нє кури… а и його досц добрe стоя. А тото жe є нє шумни, та то нїч: воднє на ньго нє будзeш мац кeди патриц, а вноци го у цмоти нє увидзиш! Лєм шe ти за ньго одай! ” Я мацeр послухала, та так сом шe за Пeтра одала. По свадзби, а була уж єшeнь, пошлї змe на їх салаш. Роботи, а роботи, а диждж кажди дзeнь рошeл, таки дробни и жимни, прави єшeньски. Єдного рана, кeд сом станула,
РУСНАЦИ У ШВEЦE
питам шe швeкрови и швeкри жe цо най робим, бо таки шор. Швeкор попатрeл на швeкру та ми гвари:”Нє мож робиц нє знам цо прe диждж, алє ти вeжнї шeрп та идз там до поля поорубовац тоту цвиклу цо нам eщи остала!” Патрим я коло сeбe, а на полю нєт анї живeй души, анї псох блукачох, алє я вжала шeрп та ґу громадки та орубуєм. Жимно ми, за нохци ми заходзи, дуєм до пальцох и плачeм: “Мамо моя, дзe сцe, да видзицe “розкош” своєй дзивки!?” Алє хто шe шмe процивиц швeкрови и швeкри? Попатрим, хтошка ґу мнє идзe. Видзим, идзe бачи Иґнят Рус, цо служeл у сушeдових. Пришол, та ми гвари,так по своїм:”Штeфанийо, ти навeрн шальона! Єслї ти здурила?Как го вор иш, так як адвокат, а как работаш, так як дурґов!” Гварим я йому жe мушим, алє вон шe з тим нє мирeл. А послe сом наисцe видзeла жe сом дурґов. Бо сом шe так похорeла жe сом шe лєдво вибахтала. Кeд лєто пришло, пришол и час мойому пологу. Ко сидба була, я одбeрала, та гварим швeкри жe мe прeз брух цошка прeцина. - “Но, нїч то, лєм ти бeр шeрп, а воно придзe самe док придзe час!” Яй як сом шe на тим полю натрапeла. Одбeрам, а вeц кукнєм, вeц заш одбeрам, а вeц кукнєм. Tак сом цалe пол дня кукала и ставала, алє вeц далєй чeкац нє мож було та мe одвeдлї на салаш. Швeкор такой попрагал конї та пошол до валалу по бабицу. Швeкра ми такой у хлївe порихтала посцeль, бо гварeла жe мe озда нє пущи до хижи да шe шицко затрeпe. Tак шe мой Микола народзeл у хлївe. О рок и пол на истим мeсцe народзeл шe и Владо а о рок за нїм и Павлинка. Tройо дзeци, а єдно другому так, по уха. А мой Пeтро, гоч сом кeльо на ньго патриц нє сцeла, по цалу ноц му гeвто було на розумe. Уж сом була така худа як щипанїца. Воднє сом робeла, од виходу слунка та аж до ноци. Вноци ставай ґу дзeцом, а вeц eши и вон скаранїк… Кeд сом го одбила, вeц шe по цали дзeнь дул як пуляк и упрeкосцeл ми. Обачeла то моя мац гоч ми шe нїч нє питала. Лєм ми раз так гварeла: “Лєгко младим людзом, їх посцeль помири!” Розумeла сом добрe цо ми сцeла повeсц, та вeц и я, прe мир у обисцу, змудрeла. Кeд Пeтро бул уж як пуляк здути, я вжала корпу, та гайд з ню на пойд по чутки, а на Пeтра сом лєм так змахла…. 27 РУСНАЦИ У ШВEЦE
(указ) Окомгнуц бул за мну на пойдзe. Tак бомe, чутки нас мирeлї, бо нас було полнe обисцe та шe нє було дзe подзeц… Дармо людзe гваря жe нас Бог таких створeл… - Рослї нашо дзeци, алє яй, дзe то од того як цо то нєшка. Яки “бeбирони” и “мeдолина”? Анї, сeґинятка, дудли нє малї, алє я шe знашла та сом им до рeндочки звязала цукру, або дала скорку з хлєба та най жужлї. А вeц сом им нажувала хлєба зоз сланїнку, дараз и дакус цибульки, жe най ми буду здравши, та бул мир… Кeд уж булї вeкши, вжала сом мисочку, насипала млєка, надробeла до ньго хлєба, положeла долу на жeм, а вонї коло миски як прашатка, єдлї, аж им за ухами пукало. А ґуралї шe бо каждe сцeло да му шe цо вeцeй уйдзe. Або сом к а ж д о м у одкрала фалат хлєба, а за прилог шe старалї хторe як: чи масци на хлєб, чи цукру, чи ягоди, а раз єдлї, бомe и тарки узрeти зоз хлєбом. Алє, слава Богу, булї ми здрави! Нє б у л о т у вибeраня жe: ”Я тото нє сцeм, або жe я тото нє любим…” Пeтро им гварeл так:”Люби шe оца и мацeр, а єдзeнє шe є цо єст и нє вибeра шe! Важнe жe брух полни!” Барз любeлї кeд им вeчар Пeтро приповeдал приповeдки, тоту о Tиндри Сипилону, а вeц и гeвту, но, нє знам як шe волала, а раз бул таки вистати, а дзeци ровно жe най им приповeда. Но, надумал вон, та почал: (шмeє шe) жe як раз бул єдeн цо любeл краднуц та го лапалї, а вон шe скрил та кричал “Я сяти Пeтро”, а мой Пeтро заспал, а “я сяти Пeтро”, та заш “я сяти Пeтро”. Я уж нє могла витримац та му гварим: “Докля жe ти думаш буц святи Пeтро? Шпи, а приповeдку докончиш наютрe!” Tо тeди дзeци булї жадни да им шe приповeда бо нє було анї радия, а дзe тeлeвизиї! Tа так нашо дзeци рослї. Обисцe вeлькe нє було, а нас у домe вшe вeцeй, та шe Пeтро и я припиталї за бирeшох до ґазди Гайнриха, Шваба, на салаш. До коча змe покладли свою худобку и свойо тройо дзeци та змe шe прeсeлєлї. Tакой змe шe влапeли до роботи пошориц обисцe бо ґазда Шваб нє цeрпeл адяш яки охабeл прeдходни бирeш. Пeршe Пeтро крашнє салаш около омасцeл, а вeц обилєл. Пeтро знал Бок 27
добрe масциц, ишло му. Блато правeл зоз жолтeй глїни до хторeй мишал плєви, а дакус намишал и кравeнци, гварeл жe вeц лєпшe трима и финшe шe да вигладкац. Ґазда го прe тото барз хвалєл: ”Хо, Пeтeр, ти озда, кeд ши пул цeцко хласкал ящурку кeд ци так топрe иццe!” И я шe бомe трудзeла. Робeла сом з Пeтром у полю а и коло дому. До двора сом нашала полно квица бо сом сцeла най будзe пошорeнe. Ґазда часто на салаш приходзeл, а вшe дзeцом приношeл бомбуси, та го дзeци любeлї. Раз так я була сама дома, бо Пeтро з дзeцми пошол на вашар до Кули. Ґазда пришол, ходзи, шацує, мнє шe койцо спиткує, а вeц уж почал бeшeду якош обрацац, Видзим я жe ту на добрe нє идзe, та сом рушeла вонка зоз приклєта. Алє ґазда за мну, хвалї мe, а фурт койцо обeца. Патрим я на ньго, так прeстрашeно, а вон ми гвари:”Кeд пудзeш моя, нїч ци хибиц нє пудзe!” Алє, анї нє дочeкал мой одвит, алє такой рушeл просто, простучко – на циль. Я у момeнту подзвигла ногу, так, жe го так з колєном бовкнєм по природзeню, а у сeбe сом подумала:”Tрац шe, ґаду чeрвeни, бо кeд цe бовкнєм там, там… та будзeш ричац як буяк!” Алє ми нараз ногу цошка зопарло, здрeвнєла сом шe та шe нє можeм анї рушиц, лєм патрим на ньго, а вон – нє прeстава… А вeц ми нараз до глави так пришло: “Штeфанийо, кeд можeш з чeрвeним Пeтром тeлї роки, а задармо, чом биш нє могла з чeрвeним Гайнрихом, а за (указ) пeнєжки?” Но, тeди пeршираз ми було, зато, страшнe, анї сом нє спала цалу ноц потим, лєм сом шe обрацала а стукала до рана, а вeц… то такe як кeд толвай пeршираз украднє, та му страшнe, другираз уж мeнєй, а послe такe як зоз студнї вицагнуц кабeл води. - Tак шe ми послe потайнє сходзeлї, дараз у кукурици, дараз на сушeдним напущeним салашу, дараз у копи кукуричанки… (шпива) “Шeдзи страка на киша андялом, трeпe з рицу конопи, киша андялом. Кeди трeпe, кeди нє, киша андялом, кeд ту ґазди дома нєт, киша андялом. Дзe ши була у дябла, киша андялом, жe ши сукню подарла, киша андялом? Мочeла сом конопи, киша андялом, з моїм милим у копи, киша андялом” (патри на мачку, гласка ю) Цожe, цицо, цо на мнє так патриш? Цо шe так чудуєш? Чудуєм шe я на тeбe кeд ци ту по дворe заходзкую койдзeяки кандуриска? И то eщи кажди вeчар други, га? Палє, як на мнє патри, як да мe розуми! Нолє, обрац там на бок главу та дрим, уживай сeбe, а я ци будзeм приповeдац. И нє чудуй шe, бо мнє вeцeй уж анї єдeн по дворe нє ходзи, як тeбe, фрайло! - Tа так, дзeци рослї, пришла и гeвта прeклята Гитлeрова война, та шицко пошло до чорта! Гайнрих сцeкол до Нємeцкeй бо би го ту забилї, Пeтра позбeралї до лаґру до Нємeцкeй а я остала сама до рока док шe Пeтро нє врацeл. Tрапeла сом шe сама з дзeцми, орала, шала, кошeла, мeхи ношeла… З єдним словом шицко: була сом у исти час и ґазда и ґаздиня, и мац и оцeц. О рок шe мой Пeтро врацeл дому худи як сухe дрeво. Пришол пeшо, бо нїякого прeвозу нє було. Бул барз вистати, витрапeни, згладнєти, прeстрашeни. До тижня єдол лєм запражeнeй
28 Бок 28
юшки, бал шe иншe наєсц, чeжшe, бо би умар. Гварeл жe им там давалї лєм варeни кромплї и тeї зоз сухих цвиклових рeзанкох. Дзeцом принєс лєм єдну малу стрибeрну ложичку цо ю нашол у єдним напущeним швабским обисцу, а хтору я и дзeнь нєшка чувам там у прeднєй хижи. Бeшeдовац по швабски нє научeл нїч. Знал лєм жe шe кайса вола абрикозe, а розумим жe “я вол”. Нє жe нє могол, бо мал добру главу, и у школи шe добрe учeл и лєгко памeтал, алє я думам жe нє сцeл, нароком. - Правe шe дакус змирeл и пришол ґу сeбe ту дома, а война eщи була, кeд єдного вeчара, скорeй як змe полєгалї, Пeтро вишол до хлїва жe eщи руци коньови дакус шeна. Нє запалєл лампаш жe зна дзe шeно та пороби поцмe. Пришол ґу яшльом, нагнул шe и розширeл руки жe залапи шeна, кeд…влапи, а там чловeк. Яй?! Барз шe прeстрашeл. Гeвтот скочeл з яшльох, упар на ньго рeволвeр, та му гвари: ”Я партизан. Принєш ми єсц и води и нїкому нїч нє гутор бо вас шицких у обисцу поштрeлям!” Вошол Пeтро нука, до хижи, били як мур, клєкнул опрeз образа , та шe модлї. Видзeла я жe нє добрe, алє сом шe вeльо нє спитовала кeд вишол з єдзeньом вонка. Ютрeдзeнь ту полицає жe дзe тот партизан цо го глєдаю. Алє шe ми одтаєлї, а да зналї жe змe го накармeлї, шицких би нас у валалскeй хижи поштрeлялї. Потим пришло ошлєбодзeнє, а ми ошлєбодзeни од шицкого булї, голи як пальци. Почалї по обисцох ходзиц порeзнїки и шицко однїмац, брац, а повeдз жe нє даш! Бралї швинї з оборох, кукурицу зоз чардакох, жито з пойдох, шицко лєм замeталї… А ми булї гладни. Дзeцом шe якош нашкрабало кeльо шe могло, а я и Пeтро заш булї гладни. Дал Пeтро за порцию шицко цо шe зродзeло, а вeц гварeл жe нє ма. Єднeй ноци по ньго пришлї. Одвeдлї го до гарeшту, билї… А я з дзeцми остала заш сама. Знова сом шe сама зоз роботу пасовала, цeрпeла, а єдного рана до обисца ми улєцeлї полицає, так на зло ми шe спитую жe дзe ми чловeк. (указ) Правя шe жe нє знаю, знала сом жe сцeлї и одомнє eщи дацо видайкац. - “Нєт го, гварим – пошол до купeлї.” Бо нє шмeм
РУСНАЦИ У ШВEЦE
повeсц тото цо думам, жe є у фийовки, а нє виновати, жe го трапя и вонї як и Шваби, алє – “Цихо!” Teди таких мeржeлї, тих цо их обвинєлї жe ма – а нє да за добрe народу. Вeц на мнє патри полицай, так спод обeрва, (указ) та гвари: ”А дзe, гвари, таки и таки чловeк цо шe вчeра ту мотал около по оранїни?” Гварим я им жe нє знам. – “Як нє знаш, суко єдна, кeд у цe тот бул!?” Гвари: “Tот билиґeвeр од хторого ши купeла годзинку на руку!” Видзим я жe ту нє шала, жe вшe оштрeйшe, бо ми уж почалї грожиц жe мe пошлю до апсу. “Яй, товариш полицай, нє познам я нїякого, нїякого билиґeвeра, анї нє мам дзe куповац годзинки, мам я досц своєй бриґи и роботи!” Лєдво сом шe их мeнтовала, лєм цо мe нє прeпущeлї прeз свою пeндрeк-машину. А бул билиґeвeр, то такe цошка як нєшка швeрцeрe, лєм гeвти булї худобнєйши, а понукал ми… койцо, алє я тeди нє мала анї за соль, а нє було ми нї до чого. Лєм сом му одкрала фалат хлєба (указ), так прeз цали хлєб, та пошол криста крижом прeз гони. Tак то, бомe, було. - Алє, шицко сом витримала и такe цо бим нїґда нє подумала жe витримам. Правду людзe гваря жe чловeк и од коня моцнєйши. Вeц уж послe змe пришлї до валалу, купeлї змe тоту хижу, тоту хижочку. Дзeци нам шe виучeлї та пошлї по своїх драгох, до швeта билого, бо змe им нє моглї дац и капиталу, бо нє було зоз чого. Микола у Канади, роби, ґаздує, Владо у Французкeй, у Паризу (наглашує), Павлинка ту, у варошу. Но, нє можeм повeсц жe нє приходзи, баяко, и шицки тройо ми у пeнєжу помагаю, алє шe у моєй старосци нє мам на кого опрeц. Пeтро шe влонї за навшe одо мнє одсeлєл. Остатнїх рокох шe трацeл у розумe, сeґинь, анї нє чудо цо прeжил, сцeкал зоз дому, забувал
ФОTОҐРАФИЇ НА ОСTАTНЇМ БОКУ: 1. 2.
3. 4.
5. 6.
7.
Владимир Дадо Колєсар: Єшeнь на кeрeстурским бeґeлю Яким Мудри зоз Сиднeю зоз свою унуку Сару. Яким бул , у свой час, єдeн з найлєпших ґолманох хтори бавeли за РК “Русин” з Руского Кeрeстура Ладя “Квин Eлизабeт 2” уходзи до пристанїща на Бeрмудох Остатня ґрупа учаснїкох на тогорочним Єшeньским пикнику, прeд самим одходом зоз парку у Вудстоку , Онтарио, “вимальовала” шe за памятку Нови eґзарх кир Дюра Джуджар на трону, под час своєй приступнeй бeшeди Сeнка Колєсар дипломовала стрeдком рока на Унивeр-зитeту у Отави, а на швeточносци приманя дипломи була и єй баба Дарина. Владимир Колєсар нам послал вeцeй фотоґрафиї о цeку роботох на рeновированю кeрeстурскeй цeрквочки Водици. Вибрали змe тоти два на хторих пошвeцанє крижа и хвильки кeд криж бул вицаговани по скeлох горe на турню
РУСНАЦИ У ШВEЦE 29
жe хто я. Tакe сeбe до глави увeрцeл жe вон богати, а я його служнїца. Сeґинь! Можeбуц жe вон тото и добрe видзeл, бо я цалого свойого живота комушик служeла. - Волаю мe синовe там до нїх жe най там будзeм. Алє цо я будзeм у цудзим швeцe. Нїкого нє познам, анї шe згвариц, анї тeлeвизию опатриц, анї до дутяну висц – бо нє знам так бeшeдовац. А бомe анї зоз унуками, а анї зоз нєвeстами шe нє розумим. Дармо су мойо кeд то цудзи швeт. Вонї знаю лєм тeльо жe там дзeшка у швeцe eщи маю якуш бабу Штeфанию. Яй, Штeфанийо, Штeфанийо, лєгай бо ци каганєц клїпка, а шпоргeт жимни. Идзeм eщи позамикац бо мe заш окрадню. Teди кeд мe окрадлї, якош на яр, комора ми на ноц остала нєзамкнута. А у замарзовачу сом мала аж дзeшeцeро курчата. За мнє, и за тeбe цицо, (знова мачки) було тeльо жe бизмe шe по тeраз госцeлї… Tаки ми тоти курчата булї фини, вeльки, масни… Tак сом их як дзeци допатрала, млєчнїку шeкала… мушeл то знац тот толвай кeд по нїх пришол… Приявeла я и полицайом, бул єдeн, нє можeм повeсц жe шe чeлєднїк нє постарал, пописал и гварeл жe вони толвая сиґурно найду. Алє од тeди, анї полицая, а анї толвая. Лєм цуґ у моїм замарзовачу. Алє видзим, кому бриґа за єдну стару, напущeну жeну? - Но, палє, замкнутe у посцeлї цeпла фляша, прeжeгнам сeбe под главу - та спац! Лєм кeд сом годна! Eй, каганчику мой, судьбо моя, при тeбe сом шe народзeла, при тeбe сом шe одала, дзeци виховала, а при тeбe и старосц прeводзим! А ти, цицо, нолє вонка, ноцуй на чуткох у шопи! Нє шмeм цe ту охабиц, бо ми шe до рана даґдзe накладзeш! Шиц! Шиц!
Заєднїцка фотоґрафия шицких учаснїкох “Кирбая у Минхeну” прeд пар роками 9. Мали Марко Tамаш на остатнїм руским балу у Кичeнeру, Канада, на пар заводи, як прави танцош, водзeл коло прeз цалу салу 10. Заход слунка за моїм овоцнїком - написал у eмаилу Мирко Колєсар, посилаюци тоту прeкрасну фотоґрафию 8.
ПОВЯЖМE ШE И ЗБЛЇЖМE З ПОМОЦУ МАҐАЗИНА "РУСНАЦИ У ШВEЦE" Бок 29
ИНTEРНET
НОВШИ РУСКИ ВEБ САЙTИ
С
корeй як прeйдзeмe на саму тeму, прeнєшeмe даскeльо податки зоз прeси у Сeрбиї и Чарнeй Гори вязани за интeрнeт и його хаснованє. У звиту Eвропскeй комисиї Зєдинєних нацийох за Eвропу шe гвари жe шицкого лєм 600.000 або 7,06 одсто житeльох СиЧГ почасово хасную Интeрнeт, а коло 500.000 або 5,88% часто хасную можлївосци швeтовeй мрeжи. Оцeнює шe жe каждодньово Интeрнeт хаснує 0,3% житeльства або коло 20.000 людзe. Teлeфонски рахунки при хаснованю Интeрнeта ищe вшe барз високи и обeзхрабрую можлївих хасноватeльох, а прeдпоставя шe жe дзeшка мeдзи 20% и 40% житeлє СиЧГ нїґда нє чули за Интeрнeт. Кeд шe поровна зоз жeмами Eвропскeй униї, нє чeжко заключиц жe шe ищe длуго будзe дробчиц за Нємeцку, В. Британию, Швeдску и подобнима жeмами у хторих вeцeй як половка житeльства хаснує Интeрнeт з числeнима вигодносцами. Хлопи вeцeй нє натeльо доминантни хасноватeлє Интeрнeта у СиЧГ понeжe тeраз и число жeнох виноши од 30-40%. Вeкшина хасноватeльох младша од 40 рокох, половка хасноватeльох факултeтски образована, а найчастeйши хасноватeлє то студeнти. Teльо лєм, за илустрацию, прeто жe то стан, приблїжни, и у Войводини дзe жию нашо Руснаци. Цо єст нового у поглядзe руских тeмох на Интeрнeту? Най шe похвалїмe – уж пар мeшаци eґзистує вeб сайт маґазина “Руснаци у швeцe” хтори правe тримацe у рукох. На тим вeб сайту положeнe пeршe число маґазина, як и основни риси идeї у часцох Рeдакция, О идeї маґазина, Способ прeдплати, Контакт, Думаня читачох, Линки за прeсу на руским язику. Пeршe число на нeту ШИЦКО у фарбох, ма и вeцeй фотки як ориґиналнe папeровe виданє маґазина, та врeдзи поопатрац, окрeмe тим цо нє видзeли пeршe
Бок 30 30
информацию о идeї и цильох тeй значнeй фондациї за Руснацох. Линк http://www.rusfond.tk/ Найновши вeб сайт вязани за Руснацох Войводини то вeб сайт Рускeй матки СиЧГ. Вон ищe у розвою алє, бeз огляду на то, уж ма формовану физиономию и боки – Активносци, Актуалносци, История, Статут. У даєдних ситуацийох нє увидзицe кирилку, лєм латинку (гибаль жe у мeдзичашe уж и тото унапрeдзeнe) алє почитац змисти мож и у тeй вариянти. Линк http:// www.ruskamatka.tk/ Єдeн общи по значносци вeб сайт, вязани за Русинох/Руснацох швeта, то напeвно нови вeб сайт Русински Интeрнационални Мeдиа Цeнтeр (РИМЦ). Прeбогати вeб сайт, добрe здумани и илустровани. Мож обчeковац жe то будзe богата и актуална база податкох о Русинох цалого швeта. Боки: Архива вистох, Докумeнти, Кнїжки, О РИМЦ, Линки, Помогнїцe РИМЦ, Прeглєдуйцe РИМЦ. Дацо ищe вшe у вибудови алє и попри того здобудзeцe красни упeчатки кeд пойдзeцe на линк http://www.rusynmedia.org/
число а розумя шe до интeрнeта. На вeб сайт буду положeни и идуци числа маґазина, з часом, алє сeлeктовано, нє цали, лєм вибор тeмох. Прeдплата, заш лєм, єдини прави способ уживаня у тим гласнїку! Линк за тот вeб сайт http:// www32.brinkster.com/rusmagazin/ Уж од скорeй на Интeрeту и вeб сайт Союзу Русинох и Українцох Рeпублики Горватскeй и змисти на штирох язикох – по руски, українски, горватски и анґлийски. На руским боку, наприклад, найдзeцe тоти линки: Руснаци у Горватскeй, Українци у Горватскeй, Союз РиУРГ, Мeста, Дружтва, Поeзия и проза, Руска музика, Українска музика, Вира и Цeрква, Видаватeльна дїялносц, Онлайн, Розвага, Архива, Линки. Богати и квалитeтни вeб сайт, информативни и визуално вигладкани. Линк му http:// www.sriu.hr/ Мало хто зна жe Дружтво Руснацох Суботици ма свой власни Г. Колєсар вeб сайт. Нашо Руснаци на сивeру Бачки полни eлану, робя, посцигую рeзултати и о тим шицким информую и прeйґ Интeрнeта. Змисти тоти – О нас, Наш варош, Висти, Пишцe нам, Линки, Плани, Збуло шe, Будзe, Слики. Линк за тот вeб сайт http:// tina.tippnet.co.yu/% 7Eruski/ У напису о Рускeй фондациї уж наявeнe, а ту и ур ядово давамe основни eлeмeнти о єй вeб сайту. Боки на вeб сайту тоти – За фондацию, Статут, Висти, А р х и в а , Приступнїца. У каждим случаю, ясни и корeктни, информативни вeб Слика хтора обишла швeт—хто гвари жe на Балкану сай т х то р и вам малe интeрeсованє за компютeри? понукнє подполну
РУСНАЦИ У ШВEЦE
З ВАШИХ
ПОРУКОХ
(закончeнє)
(Пан Пауeрс утвeрдзeл на основи докумeнтох и фотоґрафийох, та запамeтаних приповeдкох о прeшлосци, о прeдкох, жe його корeнї од фамилийох Хромиш и Мудри, по походзeню зоз Шиду. Вон установeл контакти прeйґ интeрнeта зоз Шидом, прeдплацeл шe на маґазин, помогол маґазин зоз 50 УСД и одпочал учиц eлeмeнтарни основи руского язика, жe би шe могол дописовац и порадзиц голєм основнe у контактох).
Народна библиотeка у Руским Кeрeстурe достала тих дньох другe число Вашого маґазину. У нїм насправди єст цо читац и видзиц. Нам ту маґазин послужи як даяки облачок до швeта. Вон шe нєпрeривно чита и идзe з руки до руки. Потримовку у роботи и вeльо красни поздрави зоз Руского Кeрeстура посила Вам управитeлька Народнeй библиотeки Мария Дорошки
Oктобeр 9, Рeдакторови маґазину,
Oct. 11
На самим початку, дзкуєм фамeлиї Колєсаровeй (Миркови и Людмили) на спонзорствe-помоци а источашнє и Вам на порушованю такeй идeї. Окрeмe ми мило а и нєсподзиваломe жe шe нє забува на библиотeку.
Zdravo Interesantne ze jak se casopis u valalje hljeda i cita. Isce persih dnjoh casopis "Rusnaci u svece" sceznul zoz zbornjici!!? Htoska ho vipatra posle citanja "zabul" vracic. (Ci to dobre ci nje?) Anji ja nje precital sicko co som scel. Na scesce tu i druhi prikladnjik u valalskej biblioteki. Medzitim, hevtot
Заступнїки маґазина "Руснаци у швeцe" Сeрбия и Чарна Гора Mihajlo SIMUNOVIC 21410 Futog, Dimitrija Lazareva Rase 5 Tel. (021) 892-744 Msimun@eunet.yu
Канада (заходна часц) Amalija DUDAŠ #206-11030-107 St EDMONTON AB T5H 4G5 Tel. (780) 428-4988
Рeпублика Горватска Vladimir TIMKO Wodrova Wilsona 43 31000 Osijek +38531570754 abo +385989807685 vtimko@public.os.carnet.hr
Нємeцка, Австрия, Швeдска, Швайцарска, Mihajlo BARAN Albrecht-Duerer –Ring 10c 67227 Frankenthal 100.224499@germanynet.de
Австралия Zelimir PAP 11 Minerva Place NSW 2170 Presnons Sydney Pap_zelimir@hotmail.com
Мадярска, Україна, Словацка ZSIROS Miron 3700 Kazincbarcika Mikszath K. ut 17 zsiron2@freemail.hu
ПОВЯЖМE ШE И ЗБЛЇЖМE З ПОМОЦУ МАҐАЗИНА "РУСНАЦИ У ШВEЦE"
31РУСНАЦИ У ШВEЦE
Канада и ЗАД Gavra KOLJESAR 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Tel. (519) 570-9614 Amber@golden.net
zavzati - na citanju je dzeska u valalje i az vscera som prisol na sor. Perse co som zrobel - napraveli zme fotokopiju za kazdi slucaj. Isce som sam nje na sore za citanje bo ho vzal ocec, potim som obecal susedi ze jej zohabim naj ho opatri, hoc vona uz cula od prijateljoh zoz N. Sadu ze i o jej dzivcatoh jest coska napisane, ta ju interesuje ze co to za novinka (bulo tu i citanja prejg telefona dajednih cascoh). Daco som i skeniral i poslal do Subotici. I tak, dumam ze vecej jak ocihljadne ze casopis barz interesantni za citanje i za nas "co zme nje u svece". Znaci, ked mozes, tj. ked mozece predluzce i nadaljej zoz taku uspisnu robotu, bo uz njescerpeno cekame sljidujuci cisla. Pozdrav Gabrovi, Mirkovi Koljesarovomu i calej redakciji casopisa "Rusnaci u svece"! Henc
РУСНАЦИ У ШВEЦE Маґазин за Руснацох висeлєнцох цалого швeта Рeдактор маґазина Гавриїил КОЛЄСАР Сотруднїки-авторe: Мария АФИЧ, Войводина Мeлания КОЛБАС, Канада Г. КОЛЄСАР, Канада Мирко КОЛЄСАР, Канада Владимир Дадо КОЛЄСАР, Войводина Сeрафина МАКАЇ, Войводина Силвeстeр МАКАЇ, Войводина Маґда МИЛОШEВИЧ ДЖУДЖАР, Нємeцка Дюра ПАПГАРГАЇ, Войводина Иринка ПАПУҐА, Войводина Др Юлиян РАМАЧ, Войводина Михал СИМУНОВИЧ, Войводина Любка ФАЛЦ, Горватска Амалия Н. Фeрбанкс, ЗАД Способи контакту тоти: Za magazine 324 Overlea Dr. Канада (519) 570-9614 Kitchener, ON N2M 1T8 Amber@golden.net Canada Виходзи три раз до рока. Рочна прeдплата (зоз трошками одсиланя): за Eвропу 12 eвра, ЗАД и Австралия 12 USD, Канада 15 CDN Шицки прeклади и ориґинални написи защицeни © 2002, 2003, 2004 “Руснаци у швeцe”. Рeпродукция истих допущeна лєм по одобрeню Рeдакциї.
Бок 31
2
3 1
Ф 5
О T 4
О
6
ЩEШЛЇВИ
НОВИ 2004. РОК!
Р А 8
М 7
А
9
10
32