Рок XII, Чис. 2 Май — Авґуст/2013/ May– August Vol. 12, No. 2
ВОЙВОДИНА
(НЄ) ПАТРЕЛИ ЗМЕ НА ТВ
♦ По першираз Руснаци виселєнци у Канади мали своїх представнїкох на тей найвекшей смотри рускей култури у Войводини.
Н
НОРТ БАТЕЛФОРД (Канада) - Тих дньох до нас сцигли фотоґрафиї на хторих руски дзеци у Канади, у Норт Бателфорду, пооблєкани до руского народного облєчива. На скорейшу инициятиву учительки Любици Павлович, родом з Керестура, а тераз жиє у Канади, у Руским Керестуре ушити и аж за морйо послате нашо народне облєчиво. Штернац женски комплети и шейсц хлапцовски у Керестуре ушила Таня Оросова и на два заводи - перше вяри, а потим прешлого мешаца, по людзох котри були у нащиви родзини у Керестуре, шмати послати до Канади. Тих дньох так ище буду послати и фитюли, хтори тиж виробела Оросова, а шицко финансовали нашо у Канади. З першей нагоди, дзеци у Норт Батерфорду ше поприберали до руского народного облєчива и фотоґрафиї послали и до старого краю, а у тим им помогли їх учительки Весна Фа и Любица Павлович.
айвекше швето култури 13 нови забавни композициї по Руснацох у Войводини, руски. Перше место освоєла комтрадицийни Фестивал рускей култури позиция „Лєм твоя" авторки "Червена ружа", отримани у Руским музики и тексту Санї Полдруги. Керестуре од 28 по 30 юний. Шицко Под час Фестивала отрипочало зоз отвераньом вистави малюн- мани и Керестурски саям, як и кох и образох академскей малярки Ли- єдна часц СБ "Яши Бакова". диї Барновей з Кули, а вец пришли на О фестивалу досц писане, шор фестивалски манифестациї, як пер- досц приповедане и вироятно маше було "Червене пупче", потим шве- це подполну информацию о нїм. У точни концерт "На штред широкей тей нагоди укажеме на пар ствари ровнїни". Окрем наших найквалитет- хтори були интересантни у раминєйших КУД-ох на тим вечаре наступе- кох тей манифестациї. ли и естрадна шпивачка з Львова, з З нашого України, София Федина, Фолклорни угла патреня, висеансамбл „Рона" зоз Суботици и лєнского, мали зме Фолклорни ансамбл „Розмария" зоз тото же, после вецей Прешова, зоз Словацкей. После тей ма- рокох, на ТВ Войвонифестациї отримани концерт познатей дина НЄ БУЛО ґрупи „Абсолутно романтичне". Фестивал рускей култури заварти внєдзелю з традицийну манифестацию „Червена ружа", зоз змаганьом за найкрасши дзивоцки и Нортбателфордски красавици и нялкошове леґиньски глас. У змаганю участвовали 16 млади шпиваче з Бикичу, Вербасу, Руского Керестура, КоцуДИРЕКТНО- волує питаня, дилеми, окреме кед за ра, Дюрдьова, Нового Орахова, ГО преносу тото нє було дате даяке артикуловане Петроварадину и Суботици. Коголєм єдней пояшнєнє же прецо директного прешарку червених ружох и дзивоцку м а н и ф е с т а - носу нє будзе. Голєм автор тих шориладу освоєла Ана Римар з Петроциї з нашого кох нє наишол на даяке обгрунтованє о варадину, а чобольов Константин ф е с т и в а л а . тим. Та ше вец, розуми ше, явяю дилеЧордаш з Дюрдьова. После змага- Мария и Петро Семаново На перши по- ми типа "гммм, чи то значи же ше ня за найкрасши глас виведзени и гляд таке ви- почина кресац народносцом тото цо на "Ружовей" сцени Прeдлужeнє на 8 боку
АВСТРАЛИЯ
ШВЕТ ПАМЯТКОХ ПАНЇ ГЕЛЕНИ ЙОЦИЧОВЕЙ РОДЗ. ЧИЖМАР ХТОРА ЖИТЕЛЬ МЕЛБУРНА УЖ 44 РОКИ (2) Пишe:
Гавриїл КОЛЄСАР Кичeнeр, Канада
- Видзиш як то чежко?! тих рокох, я знала же вам на початку будзе чежко, бо теди А вона роби и носталґия, теди и дзеци були менши, мнє: одвичательносц за фамелию векша... Медзитим, барз важне - Мамо, мнє нє чежко! Я то любим! мац змирену главу у шицким. Наприклад, я раз гварела НАШО ДЗЕЦИ УЖ ИНШАК ЖИЮ Петровому жецови Ярославови: - Добре, Ярослав, ти такой Унука Ясмина ми закончела факултет, филмску и так наклонєни ґу тей ТВ режию, да знїма филми, реклами и подобне. За Горватскей, алє меркуй, того дипломску роботу живота там, яки ти паметаш, знїмала єден филм вецей нєт! Ти нє свидоми же по власней идеї у там будзе чежше жиц як ту. Караван парку, Ти знаш же ту єст закони єден тидзень. хтори ше уж 200 роки нє Спомедзи филмох меняю, ту шицко ушорене, 40 дипломцох 10 вшадзи дзе идзеш маш свой дипломски роботи, термин, заказане уж... Знаш то значи филми ти кельо то часу треба же би хтори потим мали ше єдну жем так ушорело?! буц вельораз приТото ше могло видзиц и на казовани на вельприкладзе панї Мученскоким екрану у вей, о хторей ти писал, цо центре Мелбурна. мала леукемию. Видно було, И єй филм вошол у єй случаю, же то було до тей ґрупи и бул Гелена Йоцич зоз дзивку Марию и шицко безпрекорно орґаниунуку Ясмину кед дипломовала проєктовани у зоване, шицко на своїм центру. И тераз, месце, у подполносци знаш скорей як найдзе даяку стаємну роботу, унука ше ми збера на цо маш право а на цо нє, и Панї Гелена зоз дзивку на драгу коло швета. На студийох мала два пайташки зоз Марию на Крачун 2012 вец хаснуєш свойо права. Америки, упознала єдного младого леґиня зоз Нємецкей и Твойо право ту вше твойо ма план одпутовац до Лондону у Британиї, потим до право. Нє завиши то од даякого службенїка на даяким Шпаниї, вец идзе до Греческей... и ту сцела скокнуц и до шалтеру же як вон надума, як є розположени... Ниа тот Нового Саду но, поменяла плани и пойдзе там другираз. приклад: Моя дзивка Мария ище давно, кед закончовала 12 класу, та сцела пойсц закончиц за социялну роботнїцу. А я єй теди гуторела: - Мария, ти будзеш ришовац проблеми людзом хтори и сами проблематични. А то проблеми таки же их вони сами найчастейше нє можу ришиц! А вона мнє: - Алє, мамо, дахто им муши помогнуц! Углавним, теди нє пошла тото закончиц. Прешли роки а вона ше, заш лєм, одлучела и 2011 року пошла закончиц за социялного роботнїка. И то нє позарядово, алє поряднє студирала, по цали дзень була у школи. На свойо 45 роки вона ше влапела до такого бо мала право. И закончела, такой достала роботу у Хюман сервису. Уж рок роби, стара ше о воспитно запущених дзецох цо остали без родичох або их родичи охабели. Я ю одбивала, нє любела сом же би то робела, гуторела сом єй: Марча (Оросова), єй мац и єй супруг Мирослав Шуваков
Теди кед ви почали приходзиц до Канади, у 90-
Бок 2
РУСНАЦИ У ШВEЦE
а я, ниа, мам лєм двох братнякох и єдну Так предлужи до Италиї, Австриї, шестринїцу. А того року, кед сом приходзела до Нємецкей и оталь лєци до до Австралиї, збуло ше так же умар мой Америки та вец дому. Робиц. братняк Яни Папуґов, мал лєм 18 роки кед Нашо дзеци уж иншак жию умар. Пар роки пред тим умар його оцец и як цо ми жили, а унучата ище такой потим и баба. Вжиме зме, зоз мацеру, баржей жию по свойому. Знаш, кед ходзели на прадки до тих шестринїцох, до патрим як мойо родичи жили, як Медєшових, та вец до дїда, алє и до прабаби и чували, шпоровали, та ше ми видзи до прадїда зме ище ходзели. То красни же терашнї ґенерациї жию у памятки зоз Буджаку. вельким луксузу! По моїм – вельо з Я паметам аж и моїх прадїда и прабабу того нє потребне, алє луксуз. А моя по Грубеньових, а по Чижмарянкових паметам дзивка ми гутори: лєм прабабу. Тота прабаба шедзела на - Мамо, каждому треба да Капущаним шоре, на драже, и вше нас чекала охабиш дакус пенєжу, кажде треба кед зме ишли зоз школи. Кед зме наишли а да зароби! Так треба робиц, а нє вона нам дала чи яблуко, чи грушку... Крашнє чувац пенєж а же би велї нє мали мац и дїдох и баби, а нашо дзеци у тим ту роботи кед ше тот пенєж нє обраца! швеце то нє мали, лєм накратко кед була моя Думам же ше нїґда нє одвамац и моя шестра и єй чловек, теди вони жим на интензивнєйше хаснованє почувствовали тоту любов хтора приходзи од компютера. Пойдзем до дзецох, там Унуки Наталка, Ясмина и баби. опатрим “Руске слово”, Ешли 2012. року Мала сом два ґенерациї пайташох и попречитуєм цо ме интересує. На мобилни телефон сом научела, посилам поруки, аж сом и пайташки. До штвартей класи сом ходзела ґу учительки єдну сушеду научела тому. Любим виходзиц, любим буц зоз Чакановей. На концу Буджака, там на беґелю, бул дакеди людзми и видзи ми ше же ми интернет нє така велька мост. На Селищу сом мала вельо познатих бо там було надосц хлапцох и дзивчата з моєй ґенерациї. Два пайташки потреба. Лєм най хороти нє приду. Тоти хороти цо уж маме з Буджаку ми уж умарли – Гафичова Геленка и Ганча, цо пробуєме одстранїц, змириц их, вжац цо вецей од живота.. була одата за Стрибером. Дружели зме ше шицки, як дзеци, А кед придзе даяка велька хорота, велька бриґа га, знаш, ми вечаром зме ше сходзели бавиц, та зме вец шпивали уж кед уж поєдли наш фалаток торти а тото цо тераз маме то нам спадла цмота. И я, кед пойдзем до Керестура, мам таке уж бонус. Нас носталґия охабела, любели бизме пойсц до чувство як да пол валала мойо познати. И кед сом там кус старого краю, алє лєм до нащиви, нє за стаємно. Дом ми ту, длужей я починам препознавац людзох. - Так, дзецинство вше красне – уключел ше я з у Мелбурну, дзе ми дзеци и унуки, а нє дзешка индзей. -Дзеци пошли а я остала сама у досц велькей хижи. коментаром до розгварки - то памятки у фарбох, а познйше Ма три спаваци хижи и, розуми ше, шицки други просториї и живоце, нажаль, сцигую нам и чарно-били памятки. Я цо припадаю. Дзивка бива дас 30 км одомнє, а син 40. Моя таки красни памятки ношим зоз Куртого шору, там ми дзивка ма хижу хтора дупло векша од моєй. Могла би я бивала нина и я бул по тидзень у нїх... - Мойо баба и дїдо Грубеньово тиж бивали на пойсц до Дому за пензионерох алє, як да повем, там нєт комоциї, биваш єдно коло другого, тот ма пса, гевтот ма Куртим шоре и я часто ходзела до нїх. И, розуми ше, там мачку, тому завадза тото, а гевтот нервозни пре хто зна цо... сом мала и свойо пайташки. И, гварим, пойдзем я там, до Тераз сом у тих пензионерох наишла и на єдну Рускиню зоз Дюрдьова. Вона родзина паноцови Малацкови хтори тераз парох у Керестуре.. Його дїдо и єй баба були брат и шестра. Ю ту тримали за Русиянку. Я пришла ґу нєй та ше єй питам “Ви Русинка?” а вона потвердзела же гей. - Га, реку, цоже вони гуторя же сце Русиянка? - А цоже им я будзем обяшньовац, и так би нє розумели... Зрадовала сом ше кед сом ю стретла, думала сом же ше будземе дружиц. Сама бивала алє є досц нервозна, як да повем, нє патри позитивно на ствари, та сом престала ходзиц до нєй. Дзивка єй умарла, и син.
КРАШНЄ МАЦ ДЇДОХ И БАБИ - Мойо родичи, мац и оцец, мали вельо братнякох и шестринїци. Дїдове и баби ми були з вельких фамелийох и мойо мац и оцец мали наисце вельо братнякох и шестринїци РУСНАЦИ У ШВEЦE
Син Велемир и унука Наталка, Крачун 2012 року Бок 3
нашо сходзенє загашело. Тераз ше нє зиходзиме за дочек Нового року алє чуєм же ше, за Крачун, хлопи сходза и картаю. Звонко Гайдук, Янко Бильня, Ґалуска... Познєйше нас позберал паноцец Фиґурек, тримал нам Службу Божу на нашим язику у єдней сали. Но, нє сходзиме ше тераз, нє мож зорґанизовац людзох. Кед сом була у Керестуре та сом бешедовала зоз Геленку Грубеньову, мойого братняка супругу, и гварела сом єй: - Геленко, за лєпши живот ти би, верим, жертвовала свой народ, свою нацию...? - Я би нє жертвовала – гварела вона. – Я ту остала, нє пошла сом до швета... - Геленко, да ши так думала та би ши, можебуц, остала у Керестуре. Тераз ту, у Новим Садзе, можу ци ше дзивчата помишац зоз Сербами, зоз другима, и вец будзе, вер ми, барз чежко отримовац тото руснацтво. Я то знам сама по себе. Я думам же лєм таки стредок як цо то Керестур може зачувац руске чувство. Кед сом там була, у Керестуре, та ходзела єдна жена до нас на млєко и я зоз ню по сербски бо сом знала же су Серби, вибеженци а вона ми такой: - Нє, нє мушице по моїм, я знам по русински! Так чисто бешедує же аж. Ище вше Керестур ма тоту моц же би “преобрацел” нових цо ше приселя, а нє Руснаци су. Шестра ми гвари же аж и Китайци у валалє по руски бешедую, шмишнє, гвари, бешедую алє – бешедую по руски! Крашнє було патриц на власни дзеци як рошню, З лїва Гелена Йоцич, Марчов унук, нєвеста, син, Татяна Сеґеди, старац ше о нїх, а кед видзиш же уж виросли та себе Марча, єй мац Оросова зоз Керестура и муж Мирослав подумаш “Боже, як барз швидко прешол живот!” Того року кед сом була у купелї та ме лапело у ву. Їх було три дзивчата и єден брат... Єдна у Чарней Гори, крижох же то страх, а и нога ме болєла. Була сом дас 1200 думам же єй мено Йоска, Верунка жиє на Хвару, у км оддалєна од дзецох. Телефонирала сом им же най приду Горватскей, а єдна, Марча, ту у Сиднею. Марча ту по мнє бо нє можем анї по автобус дойсц. И вони ми приведла, у свой час, єй мацер. Я була опатриц єй мацер и гварели же приду, шицки тройо, и же ше буду зменьовац за крашнє сом ше препровадзела. Мирослав Шуваков зоз корманьом, бо то уж ютредзень требало и назад таку драгу Вербасу, достал добру роботу и вец ю ище прейсц. И, задумай, яке щесце! У баржей розвил, а то розводзенє струї по будинку були три квартелї цо ше фабрикох у вибудови. До тей роботи вошли видаваю. Я була у єдним и чуєм же и його двоме синове. Вони потим предали єдни зоз сушедного квартелю хижу и направели нову на фарми при лєше, одходза а же приходзи єден Янко. коло рички, зоз кус вецей жеми доокола. И Кед, а воно наисце, пришол Руснак – ознова ме волали. Вец сом до нїх одпутовала Янко Бильня и Бланка, зоз вєдно зоз Мелану Романову бо то далєко та Петровцох су родом. И указало ше зме путовали цалу ноц. Були зме у Марчи и же вони нє одходза назад внєдзелю Мирослава, алє зме теди нащивели и Кима алє такой на вовторок. И вони мнє Мудрого. Вон ми родзина, його мац и мой такой же най нє мучим своїх же би оцец од двох власних, як ше гвари. приходзели по мнє алє же ме вони Єст нас ту Руснацох алє нє так вельо вежню до свойого авта. Ево, як як у Керестуре и вец ту нє мам таке чувство видзиш, мала гарсточка нас ту єст же зме ту на громаду. 1988. року зме ту, ше вше якошик понаходзиме и шицки зоз Югославиї, вєдно дочековали помогнєме єдни другим... Я их, Янка Нови рок. Було нас коло 30 фамелиї и таки и Бланку, знала лєм так, зоз забавних зме були щешлїви же ше нам то удало вечарох, алє сом их нє познала орґанизовац. Вжали зме єдну салу, бул ту особнє. А, ниа, поволали ме, єден Українєц зоз Петровцох цо грал на помогли ми. Принєсли ме до дзивки. гармуники а знал и нашо писнї и було нам Познєйше я була у нїх, вони крашнє. То тирвало дас три роки, вец зме ше Гелена Йоцич на своїм першим нащивели мнє, були у нїх и Звонко и путованю 2005. року приключели ґу Мадяром алє ше, з тим, таке Петро... Наидзе ше на Руснака и там Керестура, на длужей и вец, кед уж час за врацанє а я им гварим “Праве сом вас почала препознавац а, ниа, уж ше мушим врациц!” И вец, кед ше ту врацим, до Мелбурну, я ше чувствуєм барз осамена. Дзеци далєко биваю та озда вец, прето, глєдам даяке дружтво, виходзим до пензионерох. Була сом ту, у Австралиї, нащивиц Марчу Оросо-
Бок 4
РУСНАЦИ У ШВEЦE
дзе нє шнїєш. Звонко Гайдук правел свадзбу на Саншайн коаст у Бризбейну. Я му гварела же нє пойдзем бо то далєко, треба и авион резервовац, и хижу за спанє... А моя ми дзивка, вера, гварела: - Мамо, га вон, Звонко, вше бул ту кед ти правела свадзби, вше бул на помоци, а ти тераз да нє пойдзеш?! То нє крашнє! А я єй такой чи придзе и вона зомну? Придзе! Га вец будземе рентац авто... алє, гварим єй, вон волал и Романову и Преґунову. - Га поволай и їх, єст места у авту! Та так ми штири пошли, були зме у Звонка на свадзби и було нам прекрашнє.
МИ, СТАРШИ, ЧУВАМЕ ОБИЧАЇ Гелена Йоцич (у билей блузни) у Перту, при каменей габи
Любим свойо, любим своїх Руснацох и валал одкаль сом и чежко сом ше мирела зоз тим же ми дзеци нє єй гоби, вона шила бабком шмати. Цала єй хижа була предлужую руснацтво, нє бешедую по руски. Алє, чловек виполнєта зоз бабками пооблєканима до руских шматох, ше муши з тим помириц. А моя дзивка, заш, свойо дзивчата або до словацких, мадярских, та вец як молад и млоди. нє научела анї по сербски бешедовац. Алє, у тим швеце то Вона ше тримала же є половку и Мадярка... Облєкала вона так – два або три ґенерациї якошик ище тримаю свойо, алє бабки з любову и гуторела “То мойо дзеци!” Ходзела вона потомки зоз штвартей ґенерациї уж лєм по анґлийски там на, як ми то гвариме, на рондьош пияц и боме доообре бешедую. Ми, старши, чуваме нашо обичаї а кельо то то вона предавала тоти бабки, добре то ишло и мала хасну з того... младши превежню, нє мож знац. Кед єй, Амали Кук родз. Латяк були ровно 70 роки Була сом и у Ґовльовей, у Сиднею, вона зоз та зме були на єй родзеним дню. Вербасу. Мала сина и дзивку. Були Ґовльова зоз Сиднею и єй Син им бул дохтор и мал єдно дзивка. Андя Амала нє барз дзецко, сина. Вони, Ґовльово, сцела ходзиц до дохтора, нє чували того унука, вона го сцела давац на лїки, а то єй досц водзела на бициґли и случело ше почкодзело та є, тераз, пре же єй того унука преґажел авто, хороту, у старецким доме. на єй очи. Чежко им було, Най спомнєм и тото же тримали вельку жалосц за тим Амала Кук часто посилала унуком, аж и єдну хижу, дзе вон пакети фамелиї своєй шестри у нїх спал, порихтали так же була Мелани у Руским Керестуре шицка у чарним, у жалосци... хтора була одата за ковачом Син ше им, вец, розишол зоз Мироньом Гардийом Верешом. жену, та ше оженєл и ма ище Вони мали штири дзивчата, дзеци. Мелану, Марю, Наталу и Гелену, А їх дзивка мала интереАмала Кук родз. Латяк зоз єй бабками и така помоц вше добре пришла. сантну животну приповедку... Єст Натала одата за Мирка Ґута, зоз ту зоз фамелиї Латякових, їх Вепровачу, а його брат Дюра Ґут нина, вона приведла двох си-нох бива ту нєдалєко од нас. алє єден син єй умар. Бивала ту у У Перту сом була алє Джилонґу дзе и Кимо Варґа. Син сом там нє мала нїяку адресу ше єй розишол зоз жену и пошол дакого з наших людзох. Та зме до Сиднею дзе ше нашол зоз були, дас 350 км далєко од Иринку Ґовльову и зишли ше та Перту, при єдней стини, то таке там, вец, купели и хижу а вон як природна атракция, тота стина потим и мацер приведол ґу себе. У дас 10 м висока а 1 км є длугока тим случаю ше, ниа, двойо нашли и з єдного є фалата, туристи ю зоз свойого, руского роду, як да волаю Вейв (габа). Вона наисце повем. Но, уж кед споминам андю випатра як габа, як камена габа, и Амалу Латякову, тераз Кук, най там нам гварели же то, дакеди, спомнєм же ше вона занїмала зоз барз интересанту роботу, бул то Гелена Йоцич и Амала Кук, котрей ту 70 роки було дно моря. И там наисце мож
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 5
помириц и тото цо маме зоз тим треба буц задовольни. Поздрав ми там шицких Руснацох, кед же ми увидзиш Лорку та их поздрав. Вони и єдно и друге Руснаци и нє требало би буц проблему да ше дружа зоз Руснацами. Млади, гоч су Руснаци, уж мєней почитую тото цо руске, вишивки и подобне. А я мам и заглавчки, и партки, та, ниа, и ручнїк виши ту на муре (шмеє ше)... мнє тото шицко барз миле. Моя дзивка, кед ме придзе опатриц, та зна повесц Ти маш ту вельо койдзеяки дробнїци, то треба спаковац, одложиц... А я єй: Лєм ти то мнє охаб, кажда тота ствар то за мнє єдна красна памятка! Док мнє нє будзе та ви робце цо сцеце... пойдзе то, Ґабре мой, до контейнеру за шмеце, та... У чаше кед ми оцец умар я робела у фабрики. Я Панї Гелена у околини Перта, 2012 теди була у больнїци, преса ми прицисла руку, три пальци почувствовац же австралски континент дакеди бул под ми залапело и то так зджамело же ми аж косци викуковали морйом. з меса... як млєте месо и косци...У больнїци сом була 10 днї, Австралия наисце велька алє и пуста. У єдней сцели ми пальци одрезац, и у медзичаше сцигла ми вистка часци континента гори, нам ту на Югу досц швижо бо зме же ми оцец умар. Пришол єден дохтор, и вон бул хроми на блїжей ґу Южному полу, а у Квинсленду паную вични єдну ногу, и гварел ми тоту вистку о оцови, и розказал же тропски горучави, диждзи, вилїви... Алє, кед так патриш, то би нє ищли на ампутацию. Я теди ище мало знала сухи континент, нєт досц води. Ту єст мало жительох на анґлийски алє паметам же сом нєпреривно повторйовала: квадратни километер, так гуторя статистики. У Европи, - Нє мам ногу, нє будзем мац руку! Нє мам ногу, нє наприклад, вельо векша населєносц як у Австралиї. будзем мац руку! Паметам, Лора кед пришла та сом єй гварела же я ту мам Вон ришел виратовац мойо пальци и положел ми чувство як кед би ми однїмали од природи а природа, вец, руку так, до полуґипсу, як до фурми даякей, и покладол ми однїма од нас. Ту принєшени, давно, зоз Европи даєдни таке як койдзеяки капчи на пальци и, слава Богу, пальци ми животинї хторих ту нє було як цо то лїшка, заяци, якишик остали, загоєло ше шицко. Мала сом, як видзищ, таки жаби и други и вони ше барз ширя, представяю проблем бо траґедиї у живоце алє себе чловек муши розяшнїц же тото нє маю своїх природних нєприятельох, вец ту принєшени цо ше случи уж, тото вецей нє мож виправиц, нє мож потьки а Анґлийци их нє любя єсц. Ево, там дзе Петро ма врациц подїї назад. Зоз тим чловек муши жиц, нє шме хижу, то нове населєнє, там им часто у трави куча кенґури чловек падац до депресиї и безконєчно роздумовац о тим бо то, озда, була дакеди їх територия. Моя дзивка ма хижу же могло, можебуц, буц иншак. Зоз тим ше муши бориц, при єдней рички та и им приходза кенґури, вноци скакаю. цали живот, позитивно думац и зоз красних памяткох Гвари же нєпреривно чую дуп, дуп, дуп. черпац енерґию. Мож точно видзиц хтори людзе вредни. Єст НЄ МАМ НОГУ, НЄ БУДЗЕМ МАЦ РУКУ! людзох хтори страца, пре войну або хто зна прецо, шицко Я ше у живоце нєпреривно трудзела же бим нє цо маю алє вони то ознова створя. А єст людзох хтори лєм завишела нї од кого. Ту єст за таке можлївосци, держава на другого вше преруцую же вон виновати за їх ситуацию, помага осамених людзох. Паметам, кед ту були оцец и мац а нїч нє робя, нїч нє створя. Барз нєдобра думка “Кед нє можем вельо заробиц, анї тото мало ми нє треба! “ А моя Звонка Гайдукового та гуторели: мац часто гуторела “Кед нє чури, голєм най капнє! “ Нашо - Ту нє добре, ту нїхто нї од кого нє завиши! А при тим думали праве на тото же чловек ма ту людзе себе, и у найвекших кризох, створя, заробя, мало єст таких же буквално гладую. вше якешик обезпеченє, социялне, Правда, там у старим краю за живот. А я гварела: можу якошик жиц зоз єдней - Бачи, я би так любела кравички и з пар гольтох, док би кед би шицки людзе могли так ту помарли нашо тутейши жиц! фармере, австралийски, кед би з Бо, питам ше, прецо да такого мали жиц. Ту ше нє дої дахто дакого уценює прето же єдна, алє двасто крави же би ши хтошка од нього завиши. Людзе нормално жил и напредавал. треба же би мали нормални Навелько ше роби, та ше и одношеня, же би ше складали а нє зароби. Здогадуєм ше кед зме же биш мушел дакого любиц 60-тих рокох ходзели до прето же ци помага. Як ше то Польскей, куповали и гвари, у живоце нє можеш мац предавали... Там зме куповали шицко, чогошик ше чловек муши робу у Жидох, перлонки, одрекнуц, зоз тим ше муши Панї Гелена на путованю по Малезиї (2009) упалячи и подобне и здогадуєм Бок 6
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Гелена Йоцич на путованю по централней Австралиї Улуру стина и Алиса Спринґ (2007)
ше же нам тот Жид гварел так: - Ви, Югославянє, би так: ви би да предаце 10 ствари и да заробице 1000 динари, 100 динари по упалячу, наприклад. Я, гвари, нє так робим. Я предам езер упалячи, на каждим заробим 2 динари и я мам, после шицкого, 2 езри. Я мам 2 езри сиґурни, а ви и далєй маце лєм робу, чежко ю предаваце бо є драга. Главне тото же би себе чловек одредзел односно вибрал як сце и дзе сце жиц, важне и тото же би купел хижу и же би похопел дзе му место. До старого краю ме уж нє цага, мой живот ту, мойо дзеци ту. Кажди вечар ше, прето, можем помодлїц Богу и подзековац му же ми оможлївел, же ми дал моци же бим, ниа на 70 роки могла сама жиц, же ми даяка озбильна помоц нє потребна. Я нєпреривно учим и свойо унуки же нє треба да завиша нї од кого, же треба да ше трудза добре знайсц у живоце и же треба же би були тварди! Живот приноши вельо того, и доброго и злого и кед ти нє будзеш позитивно патриц на ньго, живот вец прейдзе коло тебе. При концу розгварки сом ше нє могол стримац и похвалєл сом собешеднїцу: - Ви прекрашнє приповедаце, приповедка вам чече як даяка красна рика! Патьце, нє годзина алє два годзини прелєцели а я анї нє обачел! Пред двома годзинами сом анї нє шнїл же то будзе єдна з найприємнєйших розгваркох цо сом водзел у остатнїх 20 або 30 рокох. Зоз добру жену, зоз благу руску душу, панї Гелено. Дзекуєм Вам же сце ми так душу отворели... Нїґда зме ше нє видзели, нє познаце ме – а, випатра, верице ми! - Упознала це я, Гавриїлє, добре, барз добре. Кед чловек чита тото цо пишеш у тих новинкох, упознава це барз добре, и муши ци, вец, вериц... Кед ти добре робиш добре ци ше враци.. - Панї Гелено, модлїм Вас ище раз же бисце ми пребачели за тоту поволанку на три годзин рано, алє я тоту нашу розгварку будзем паметац до конца живота, гоч ше и гнївац будзеце на мнє же сом вас пребудзел у штред ноци... (нашмеял сом ше) Учуєме ше ище... Жадам вам, од шерца, добру ноц.. - Учуєме ше док ше врацим зоз Квинсленду, о три тижнї. Га, понеже тебе тераз поладнє, мой ци поздрав: Довидзеня и приємно... РУСНАЦИ У ШВEЦE
Шлїдом АМАЛИ ЛАТЯКОВЕЙ нєшка КУК, у Сиднею Мойому дакедишньому колеґови у “Руским слове” Дюрови Латякови послал сом тоти податки вязани за Амалу Кук родз. Латяк хтора нєшка у Сиднею. Вон ше швидко явел з пояшнєнями: - Знаже же знам за нїх! У Джилонґу бивала моя нина, мойого оца шестра зоз двома синами, з Якимом и Дюром Микитовима. Нина була одата за Якима Микиту, то бул брат леґендарного контраша у Кирданцох Любу Микити Чеди. Но, вон ю охабел и оженєл ше зоз другу у Новим Садзе. Ту и умар. А нина Амала пошла зоз хлапцами до Австралиї и там ше одала за єдного Українца. Барз добре жили, алє, на нєщесце, вон пошвидко умар. Вона ше преселєла зоз сином Дюром до околини Сиднея. Я и нєшка зоз ню у контакту. Тота моя нина Амала уж нєрухома, ма 87 роки и – високи цукер, а терховна є на свою мацер, а мою бабу Матяшку! Тераз ше врацела зоз шпиталю ґу синови Дюрови, тому цо ше зишол зоз Ґовльову, алє ше нє винчали бо вона сце перше вишколовац дзивку, голєм ми так нина явела... Моя нина нєшка ма презвиско Кук, то єй остало од другого мужа хтори, як вибеженєц зоз СССР, у Австралиї пременєл презвиско на Кук. - Значи, вона була шестра вашого оца Дюру? - Точно. Мойому оцови було мено Дюра, бул познати керестурски тамбураш и шпивач. Аж и на Радио Новим Садзе „наживо“ шпивал. У радио програмки була друкована його фотоґрафия. Грал зоз Ґовльовима гудацами. Маме аж и знїмок зоз „Мензи“ як тоти гудаци граю а мой оцец шпива. Знял их Янко Хома. Интересантна коинциденция – оцец грал зоз Ґовлянцами, а його шестрин син ше у швеце зишол тиж зоз ҐОВЛЬОВУ! Ґутово нєшка жию у Руским Керестуре. Кельо я знам, вони нє були у Австралиї, алє були у Канади при синови. Уж давно ше врацели. Я нє у контакту з нїма, алє моя шестра Маря ше прейґ телефона з нїма чує, та вец и мнє пренєше. О нини Амали Кук (Латяк–Микита) новши информациї ище нє мам. Явим ци накадзи их достанєм. О нєй ше стара єй младши син Дюра Микита. Поздрав! Дю. Латяк
Амала и Яким Микита (1949)
А вец ми, нажаль, сцигнул и таки мейл од мойого колеґи: Добре рано, Гавриїле! Сполнюєм обецунку и явям Ци же моя нина Амала Кук (власна шестра мойого оца) умарла вчера, 22. априла 2013. року, коло 17 годзин по стредньоевропским чаше. Явел ми єй син Дюра Микита. Остатнїх дньох була у шпиталю, у коми. Длуго роки мала цукрову хороту и нє могла ходзиц.
Бок 7
Предлуженє з 1. боку
скорей було рутина, такповесц, а пре нєдостаток пенєжу?", або, чи то було єдноставно прето же шицка преносна технїка була анґажована на ‘Тамбурица фесту’ хтори ше источасно отримовал у Новим Садзе? Або, чи то була, єдноставно, одлука Рускей редакциї прето же им так лєгчейше - и вольно? Можебуц єст и штварте дацо, хто то зна? Шицки важнєйши змисти зоз Фестивала пласовани у перших наступаюцих ТВ емисийох по руски (ТВ Маґазин, ДВВ и у Широких планох за юлий и авґуст). И, цо ше мнє дотика, я видзел шицко цо важне, цо интересантне, та гоч и зоз запожнєньом. Значи, з того угла патрене - то нє проблем. Будзе проблем кед же шицким другим їх узвичаєни манифестациї буду и далєй преношени директно, як цо були, лєм нам нє. Увидзиме. А, з другого боку, указало ше же двор у школи у Керестуре бул п о л н є й ш и . Д о м к ул т ур и , я к орґанизатор, вироятно заробел од уходнїцох вецей як цо то бул случай прешлих рокох. Та, з того угла, можебуц же у ситуациї кед нєт директного преносу, финансийно будзе аж и вецей хасну - ем ше вецей зароби од уходнїцох, ем ше дакус пребудзи
наших, руских патрачох. Даєдни з нїх нє буду жадац лєм шедзиц дома пред ТВ екраном и з фотелї провадзиц часц фестивала алє, боме, надумаю пойсц и до Руского Керестура у случаю же нє будзе директного преноса на ТВ. За нас , виселєнцох, ище єдна значна, такповесц историйна подїя: першираз зме мали, як виселєнци у Канади, представнїкох на Фестивалу!!! И то нє гоч яких, верце ми на слово. Тот хто провадзел на ТВ емитованє прилогох о манифестацийох могол видзиц же на "Червеним пупчу" наступели Мария и Петро Семаново зоз Саскатуну як представнїки Академиї українского танцу "Веснянка" з истого варошу. Танцовали скоро перфектно, видно було же то порихтане под фахову руку, зоз строгу дисциплину, алє и тоти двойо нашо дзеци маю у себе ‘материялу’, як ше гвари, маю притоку ґу танцу, вони, єдноставно, ДОБРИ, ма ОДЛИЧНИ за свой возрост! Кед ше пред тим и потим патрело як ше други дзеци на “Пупчу” просто "шпотаю" по бини, нєускладзено танцуюци, нє провадзаци такт итд. вец їх танєц "Волинь" випатрал скоро божествено. Кажда чесц и родичом и шицкей родзини цо у Саскатуну таке помогла и орґанизовала же би вони
Свадзебни обичаї Руснацох у виводзеню ансамбла Дома култури з Руского Керестура Бок 8
Ана РИМАР и Константин ЧОРДАШ
були под час фестивала у Руским Керестуре. Дай Боже же би и нарок голєм зоз Саскатуну або Норт Бателфорду дацо подобне було ознова на тей дзецинскей манифестациї у старим краю. А надїї єст, кед знаме и за податок же штернац женски и шейсц хлапцо вски ком плети р уско го народного облєчива уж сцигли до Норт Бателфорду (опатриц вистку у рамику!). Злога и дзека мури валяю, як ше гвари. У Саскатуну и Норт Бателфорду маю и поради и злоги, а у Онтарию нїчого з того. Аж и руска соботова школа загашена як єдине порядне место призберованя дзецох шицких возростох коло учительки. Кед же жадаце видзиц як то крашнє, схопно танцую на бини у Керестуре Марча и Петро Семаново, опатрице тот линк http://youtu.be/l-RClcnU1bE Г. Колєсар
Фолклорни ансамбл „Розмария" зоз Прешова, зоз Словацкей РУСНАЦИ У ШВEЦE
ГОРВАTСКА
МАҐ МЮЗИКЛА У ГОРВАТСКЕЙ – ВЛАДО ШТЕФАНЧИЧ
Пише
Штефан Гудак Петроварадин Войводина
Най цали тот швет Вола ше сказка! "Ялта, Ялта"
Г
еоргий Кониски автор кнїжки "История Русів" свойому нєзаконитому синови у котрей гвари же народ словянський походзи Антунови и дзивки Юлки. И тераз же бим дошол од Aфета, трецого Нойового сина. У Библиї (Перша Мойсейова кнїжка – Постанє – до Владимира Штефанчича, кед бим сцел писац як цо 9,18– ) пише: „И були синове Нойово котри вишли зоз писал Мойсей Библию, випатрало би то так: и родзел Дюра корабля (Нойового, заув. Ш.Г.): Сим, Хам и Яфет. И од нїх Антуна, котри пременєл мено зоз Штефанчик до Штефанше населєла шицка жем (8,19). Зоз Библиї дознаваме же чич, и родзел Антун Ивана, и Дюру, родзел Иван ВладиЯфeтово синове були: Гамер, Магог, Мадай, Яван, Товел, мира. И так постал Владо Штефанчич, визначни горватски Месех и Тирас. (10, 2). Прецо тоти факти зоз тих двох режисер и директор познатого театра у Загребе под назву кнїжкох виношим?!... Насампредз прето же ше прадїдо "Комедия". А цо бул по народносци Владо Штефанчич?! Е Влади Штефанчича приселел зоз Закрапат`я и волал ше ту тераз настава проблем. Владо Штефанчич и його члени Дюра Штефанчик. Приселєл ше до Петровцох, як Русин, фамилиї дали до прилогу енциклопедийному сотруднїкови медзи Русинох, и бул єден зоз перших петровских шлїдуюци податки: "Церковни кнїжки и надгробни памятучительох у комуналней школи под час паноцованя пароха нїки у валалє Петровци при Вуковаре потвердзую же нашо Дионизия Шовша (Управял зоз петровску парохию од 1. порезвиско Штефанчич погорвацена виводнїца зоз русинюлия 1861. – 1. августа 1881. року). У петровскей церковней ско–українского презвиска Штефанчик. Ми анї у блїзших, памятнїци пише же у чаше пребуваня того паноца, котри у анї дальших вязох зоз другима особами котри у Горватскей валалє остал познати под меном "Паноцец Денчи": „до ноша презвиско Штефанчич, а жию на подручу Нашицох, лєбо су зоз Горского котару, дзе ше навалалу пришол зоз Подкарпатскей Русиї шо презвиско часто зявює. (Тото якишик Штефанчик Дюра и тот як "часто" значи прейг 200 презвиска. писмени чловек меновани за учителя Заув. Ш.Г.). На основи фамелийней рускей петровскей школи". Учитель документациї котру мам и котру сом Штефанчик ше упознал зоз Горватку виглєдал, церковних кнїжкох, надгробКатицу Мадяревич и жил з ню у конкуних памятнїкох и приповеданя мойого бинату. Нє могол ше з ню винчац прето покойного бачика Дюри Штефанчича же на Горнїци мал живу жену и дзецко. (1903–2004) мой прадїдо Дюра ШтеИншак, паноцец Шовш и учитель Штефанчик, родзени 1824. року походзи зоз фанчик крашнє медзи собу жили и вельо України, место Обручно, а умар 3. часу препровадзовали при картох. Учиаприла 1882. року у 58. року живота. теля Штефанчика сцела карта и вон, (Податки зоз грекокатолїцкей церкви у хаснуюци пенєж котри принєс зоз Петровцох и надгробного памятнїка на Горнїци, звекшовал свой капитал и теметове зоз истого места.)”. По тих постал єден зоз богатших людзох у податкох, яки сом наведол Штефанчик валалє. После шмерци учитель би могол буц Русин–Українєц, лєбо Штефанчик свой маєток, котри виношел Церква у Петровцох припаднїк РРЛ, алє з оглядом же на тим коло 80 гольти (ютра) жеми, охабел РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 9
просторе свойочасово жили Били Горвати, могол буц, по походзеню и Били Горват. З оглядом же ствар коло презвиска ище концом 19. сторочя пресудзел його дїдо Антон, популарни у Петровцох и околини "Тони", Штефанчичово, ґу котрим нєшка припада Владо — Горвати. Думам же нє треба нєшка нїкому доказовац же у нас и нєшка єст фамилиї у вецей наших местох котра ноша презвиско Штефанчик, яке зоз Обручна до Петровцох у ХІХ столїтию принєс Владов прадїдо. Друга проблематична ствар же зоз котрей держави и до котрей держави Дюра Штефанчик пришол. Штефанчиково зоз Загребу нє потрафели анї єдно анї друге. Кед ше Дюра Штефанчик ришел селїц зоз свойого родного Обручна, теди України нє було анї на єдней ґеоґрафийней карти Европи, анї у стварносци. На Бечким конгресу (1815) Австрия врацела под свою власц шицок територий, котри страцела под час Наполеонових войнох зоз Русию и Пруску и постава водзаца сила у Европи. У першей половки ХІХ стороча у Австрийским царстве ище вше паную феудални одношеня, алє ше поступнє розвиваю и капиталистични одношеня и формує стреднє маєтне пасмо жительства (буржоазия). У царстве на власци габзбуршска монархия. Австрийске царство забера попри нєшкайшей Австриї и Мадярскей, цали нєшкайши жеми як цо то Ческа, Словацка и Горватска и векши лєбо менши часци Сербиї, Румуниї, України, Польскей, Ческей и Италиї. Кед слово о водзацих нацийох паную зоз державу Австриянци и Мадяре, алє вони нє векшина у держави. Векшину представя славянске жительство и жительство котре жиє на часци териториї, котра ше нєшка находзи под Румунию.
було вельке число славянского жительства, знїчтожело росийске войско, котре пришло до помоци Бечу (1849). Значни рок 1867, кед ше преучую одношеня у тим вельким царстве, прето же теди царство преушорене до двойней монархиї и пременєло и мено — Аустро–Угорске царство. И у тим новим преушореним царстве крем Горватох, котри достали якушик цесну автономию зоз угорско–горватску єднанку (1868) шицки други славянски териториї остали без автономиї. З єдним словом сцел сом указац же, кед ше лїста историйни атлас Европи, придзе ше швидко до заключеня, же ше держави з часом меняли, а народ оставал на своїм грунту. Так ше и Штефанчич служи зоз фактами, котри остали у народним паметаню же територий у котрим ше находзело Обручно спада под жеми, котри историчаре наволую як "историйна руска (русинска) жем". Спрам податкох яки дал академик др Микола Мушинка у кнїжки "Национална меншина пред знїком" гоч ше и нєшка ище векшина валалох у Окресу Стара Любовня, а єст их 22 зоз Обручним, по националносци коло 65 % вияшню як Словаци, лєбо Чехи, по вири су прейг 90% православни лєбо грекокатолїки. Кед кедиш, нєшка вельки Енди Ворхол, чийо ше родичи родзели за там другим лєбо пиятим брегом од Обручна, на питанє же одкаль є, одвитовал же вон нїодкаль, Владо Штефанчик ше потрудзел дознац менєй-вецей шицко
Владо ШТЕФАНЧИЧ
НЇҐДА НЄ ЗАБУДЗ ЖЕ ХТО ШИ, И ОДКАЛЬ ШИ 1848. року приходзи до буржоаскей револуциї у Бечу и вона ше преширює на цалу державу. Окреме активини Мадяре (Кошут Лайош), котри вимагаю утаргованє крипацства и зоз тим прицагую вельке число крипакох на бок револуциї, алє мадярске войско, у котрим Бок 10
РУСНАЦИ У ШВEЦE
о себе и о своєй блїзшей и дальшей фамилиї. На крадки новинарски питаня би Владо так одвитовал: – Родзени?... – Гей, родзел сом ше. – Кеди? . – 12. януара 1931. року. – Дзе? Ялта, Ялта – У Вуковаре на Швабским брегу у обисцу месара Дараша! – Одкаль тераз месар?! – Там бул лєпши комфор, а и бабица була у обисцу! Типични одвити чловека полного духа. А вец:"Мама Вира була красна жена. Шармантна и особа полна духа. Оцец Иван моцна харизматична особа. Дїдо Антонь. Пан од Тония. А його 0цец, мой прадїдо, учитель Штефанчик, вибеженєц зоз Русиї., А баба племенита Лили". Шлїдзи приповедка о Петровцох; одход зоз дїдом на кочу до петровского хотару.. „Було насправди крашнє вожиц ше вчас рано на кочу, у котрим були запрагнури два прекрасни конї, а з часу на час дїдо ми дал и дєплови до рукох.... Покошену бетелїну (требиконїну) ми дзеци зоз видлами уруцовали до коча. Здогадам ше, раз ме дїдо поволал на бок, хвацел гарсц пахняцей жеми, струшел ю у руки, та гварел. „Удихнї глїбоко, попахай и нє забудз, тота жем — то ми, и нїґда нє забудз хто ши и одкаль ши!”
ВОН НЄ ТАЛАНТ, ВОН ҐЕНИЙ! О Владови можеме пречитац на интернету: "Владо Штефанчич, ґлумец и режисер, автор коло 200 тетралних представох, 10.000 радио емисийох родзени у Вуковаре. Штефанчичова фамилия ше селї до Загребу кед Владо мал шейсц мешаци алє ше познєйше зоз фамелию часто враца до родного городу на Дунаю. Кариєру започал як член Драмского студия Радио Загреба 1949. року, потим є оперетни глумец у Тетру "Комедия у Загребу. од 1965.по 1969. рок роби у Горватским народним театре у котрим по седемдзешати роки прешлого вику одбавел вецей як седемдзешат улоги. Од 1969. по 1978. рок директор є Театра „Комедия", а тиж так є и єден од сновательох "Загребскей школи мюзикла" Снователь є и водитель „Загребскей лєтней школи на Шалати. Инициятор перших дочекох Нового року на Площи Бана Єлачича, котри режира и на нїх наступа як водитель. Аутор, режисер и водитель є вечарших ревийох под назву "Елегантни и шармантни Загреб”, а тиж є аутор и и режисер подїйох „Адвент (приход Спасителя, заув. Ш. Г.) РУСНАЦИ У ШВEЦE
у шерцу Заґреба”. Тото, по чим би Владо требал буц навше заступени у шицких истор ийо х уметно сци Горватскей, то же вон у свойству директора "Комедиї" иницировал и реализовал перши горватски мюзикли. ("Ялта, Ялта". „Дундо Мароє 72”, "О Кай", перши домашнї рок опери: ”Ґубец–бег”, „Ґричка босорка”, як и страни: „Чловек зоз Манчи”, ”Бидняки" и „Гушляр на закрицу”). Идейни є автор Театра на води „Ярунфест”. Режисер є перших представох на озеру: „Ноц у Венециї”, „Исус Христос” Суперстар” и „Коса”. Кед слово о литератури: написал Кнїжку "Забавяч” – позберани зарна и скици за животописни сликопис глумца, шпивача. танєчнїка, режисера, директора, аудио гласа ТВ лїца за тисяч шпици. (Прометей, Загреб, 2007). Владо бул рухома творча особа шветового формата, особа котра знала фриштиковац у Загребе, полудньовац у Венециї, вечерац у Паризу, а у медзичше му куфри одпутовали до Лондону. Лєбо як пишпе Владо: „ На нєдостаточно випитаним просторе хто сце буц Дон Кихот обовязково муши прилапиц и улогу Санчо Панси, бо Дон Кихот идзе напредок, бори ше, а я идзем за нїм ...и вец кед го кридло витерняка охмалї, я ту же бим го дзвигнул.” Лєбо, кед єден мистер Рос зоз Америки понука єдному режисерови анґажман на рок же би режирал два представи у ЗАД, цо то значи зна од дакедишнїх Югославянох лєм Емир Кустурица, нєшка богач. Вельки Владо гладко одбил Росово понукнуце и врацел ше до Заґребу на свою церньовиту драгу до нових успихох. Тетрална загребска явносц ше подзелї на два часци, єдна скандирує „Браво Владо!”, а друга часц цихо и шепта „Будало!”, а Вельки, оставаю Вельки. Лєбо гевто з Бранком Гавелом. У тетралней кафани група глумцох шедзи при погарику и огваря. Єден зоз учаснїкох у розгварки гвари же Владо Штефанчич нє талаентовани, други потвердзує: "Шицки ми знаме же Штефанчич нє талант!". Обок шедзи Бранко Ґавела при своїм обовязковим чаю, бард театралного живота нє лєм Горватскей, алє и тедишнєй велькей Югославиї, чийо мено нєшка ноши Горватски драмски театер. Ґавела вислухал бешеди глумцох та ше умишал: - У прави сце, мили мойо, тот хлапец нє талант, алє ґений! Бок 11
КАНАДА
ОТРИМАНИ 29. ЛЄТНЇ РУСКИ ПИКНИК У ОНТАРИЮ, КАНАДА
Нїґда потераз, у 29 рокох постояня Руского пикника у Онтарию, нє була розпослата ТАКА поволанка за тот сход наших виселєнцох
П
на оволанку за Р уски з и х о д з е л и пикник починам на дакус традицийне место пикнику уж од нєобични способ а ево 10 годзин пред поладньом. Сциго вали нашо людзе зоз прецо. Руске Дружтво Сиверней Киченеру, Ватерлуа, Торонта, Америки ше того року, точнєйше 23 Х а м и л т о н у , Б р а н т ф о р д у , марца, нашло у незавидней ситуациї як Мисисаґи, Ричмонд Хилу и других нїґда по тераз од свойого снованя варошох у тай часци Онтария. На сходзе було и учашнїкох зоз концом 1995 року. Того дня зволана Рочна Войводини хтори у нащиви своїм схадзка Дружтва. Схадзки присуство- найблїзшим, а пришли и нашо вали 4 члени Управного Одбору Друж- Руснаци зоз Охая з Америки. У пейцох котлїкох за тва як и троме обични члени Дружтва. После кратшей розправи и дискусиї о учаснїкох сходу бул уварени роботи РДСА у прешлим периоду, одлични, смачни паприґаш за цо шицки члени Управного Одбору були заслужни Йовґен Будински Дружтва ДЗЕКОВАЛИ на членство у Гатраш и Дюра Новта. Донатор за Управним Одборе так же од 23 марца обезпечованє того полудзенку бул того року Управни Одбор РДСА НЄ п а н Ю л и я н С а б а д о ш з о з Киченеру. ПОСТОЇ. После полудзенку шицки Постояла опасносц же нїхто нє звола и нє орґанизує Лєтни Руски учашнїки пикнику ше зишли на Пикник того року. Же би ше то нє месце дзе ше узвичаєно прави случело на мою инициятиву єдна особа окремна фотоґрафия учаснїкох пристала орґанизовац и зготовиц сходу за памятку. И попри того же дзень полудзенок на пикнику. Йовґен Будински (Гатраш) будзе вариц пред тим сходом падал моцни диждж паприґаш зоз младей говедзини у 5 на сам дзень пикнику хвиля була котлїкох. Йовґенови вшелїяк будзе стабилна и красна так же ше коло 90 потребна помоц у тей одвичательней учашнїки наисце крашнє дружели до роботи та ше очекує же ше явя позних вечарших годзинох. заинтересовани на мой лєбо Йовґенов З того виходзи же голєм 90 Емаил або телефон. руским душом у Онтарию стало до того рочного сходу. Медзи учаснїками Тоту поволанку розпослал пикника одгукло же ше истого дня у Михайло Будински зоз Киченеру. Киченеру правел ище єден сход Поволанку прилапели шицки тоти цо Руснацох, приватни. Тот глас зме нє им, заж лєм, стало до Руского пикника преверйовали алє од скорей познати та ше соботу, 6. юлия, Руснаци становиска же у дню кед ше отримує виселєнци хтори жию и робя у Руски пикник нє треба орґанизовац восточней часци Канади зишли на даяки иншаки сходи за Руснацох, або своїм найвекшим рочним сходу, на 29. одходзиц на лоґорованя, або на лапанє по шоре Лєтнїм руским пикнику. Сход рибох и подобне. Пикник ше отримує отримани на озеру Кристи, нєдалєко лєм тей, єдней соботи у юлию, а шицки други соботи, потим, на од варошу Хамилтон. У ч а шн ї к и п и к н и к у ше розполаганю поєдинцом и ґрупом же Бок 12
би их трошели як им дзека. Идуци сход наших виселєнцох будзе у рамикох традицийного Єшеньского руского пикника хтори ше отримує на озеру у варошу Вудсток на початку септембра. Хто зна чи будзе отримани? Бул то 29. по шоре Руски лєтнї пикник. Чи єст даґдзе у швеце така красна и длугока традиция сходзеня Руснацох на пикнику. Кельо знам нєт. А нарок би требал буц 30 пикник по шоре. Чи го будзе чи нє, чи будзе аж и лєпши як тоти прешли, стандардни пикники, то завиши насампредз од нас, виселєнцох у Онтарию. Кед будзе менєй упрекосценя а вецей злоги вец ше, мож вериц, дачому можеме наздавац. Г. Колєсар РУСНАЦИ У ШВEЦE
У оводи
IN MEMORIAM
ЗВОНИМИР ЕДЕЛИНСКИ (1966-2013) нємирююца, шокантна вистка обишла всоботу рано, 15. юния 2013. року, цали Онтарио, Канаду и одлєтла аж по Войводину... У Киченеру нєсподзивано умар Звонимир Еделински, у 47 року живота. Шицки фамилийни радосци, наздаваня, красни плани, глїбоки мотиви за борбу ту, у новим швеце, дзе фамелия сцигла пред 5-6 роками, такповесц спадли до води... У тих, найкрасших, найплоднєйших рокох за Звонка, його супругу Весну и двох синох, Мирка и Иґора, живот на хвильку станул. Їх судьба мушела меняц свой цек, свою драгу.. *** Звонимир Еделински народзени 9. септембра 1966. року у Руским Керестуре. Бул перше дзецко, перши син родичом Ирини и Мироньови Еделинсковим. Ту Звонко роснул ходзел до оводи, на фодбал, путовал з родичами на морйо, на одпочивки. О два роки достал и брата Мирослава. До основней школи ходзел у валалє, та и до стреднєй школи дзе закончел напрям за стредню польопривредну школу. По законченю стреднєй школи одлучел пойсц до войска. Служел у Високим, у БиГ. Обидвоме, и Звонко и Мирослав, росли на ярашу, зоз фодбалом, нє було дня же би нє бавели фодбал. Дом им бул якош медзи двома долїнами та вжиме, як спорт, бул актуални гокей. Звонимир бул вельки ‘Русиновец’, бул вирни и моцни навияч ФК “Русин” з Руского Керестура. Робел у ПК “1. Май”. З роками напредовал у служби, як то уж и припада. Оженєл шє зоз Весну Остоїн. Винчали ше 8. септембра 1990. року. У малженстве достали двох синох, Мирко ше народзел 1996 а Иґор 1999 року. Живот бул вше чежши кед пришли шиви роки 90-тих и час после нїх. Року 1993. Звонкови и Мирославови умар оцец Мирко Еделински. Було му лєм 55 роки. Глєдало ше нови драги. Канада ше указала як нова шанса, швет дзе мож у
З
РУСНАЦИ У ШВEЦE
стабилнєйших условийох розпочац нову етапу живота. А ґу тому, ту уж бул Звонков младши брат Мирослав, як подпора за першу нагоду. И так фамелия Звонимира и Весни Еделинскових пришла до нового швета. Звонимир почал робиц у єдней компаниї у Ґвелфу, потим здобул квалификацию за вожача та почал вожиц вельки камиони. Вожел за два превознїцки фирми алє о єден час пременєл роботу. Шоферски хлєб досц вельки, алє – зоз седем скорами, як ше гвари. Еделинсково купели таун гаус у Киченеру, достали канадске державянство, драга пред фамелию була вше ширша и ширша. А вец, рано, соботу 15. юния, одгукла траґична вистка... Звонково шерцо нє витримало... *** Пияток вечар, 21. юния, у грекокатолїцкей церкви у Киченеру була Служба Божа и Панахида за Звонимира Еделинския. Церква була полна, як нїґда по теди. Приятелє, блїзки, сушеди, познати ше зишли же би ше оддало почесц Звонимирови при урни зоз його пирню. После Служби Божей бул з боку фамелиї орґанизована закуска або, по нашому, обед за покойного кед ше, у пригодних бешедох, приволало красни памятки на Звонимира Еделинския.
На Крачун
На морю
На остатнїм балу, Звонко у стредку зоз супругу Весну Бок 13
ЗАД
АМЕРИЦКИ СОН ДР ШТЕФАНА СЕМЧЕШЕНА ЗОЗ ДЖОНСБОРОА, ТЕНЕСИ
♦ У условийох живота яки пановали 50-тих рокох ХХ вику Штефан вибрал єдну животну драгу, закончел за металостругара, алє у своєй души чувствовал же може и лєпше, и вецей, же то нє його будучносц...
Н
♦ У Канади закончел студиї медицини, у Америки шицки специялизациї и постал ценєни специялиста у обласци акушерства и ґинеколоґиї. Витворел свой сон помагац мацером же би на швет приношели здрави и напредни беби!
а єдним ЦД диску з Руского Керестурa хтори зняти кед ґенерация школярох народзених 1940 року означовала 60-рочнїцу од упису до першей класи и першей причасци замерковал сом и єдну нєтипичну особу – бул то др Штефан Семчешен, хтори ше на класней годзини у школи представел як дакедишнї Керестурец а тераз у Америки. Швидко я дошол до його емаил адреси та до телефона и презентовал сом му мойо жаданє же бим з нїм жадал мац розгварку за новинки “Руснаци у швеце”. Спадла и порада же кед придзе до Торонта, до нащиви своїм братом, та же ше можеме чуц або видзиц и побешедовац. Так и було, з тим же зме ше “видзели” прейґ Скайпа на релациї Хамилтон-Киченер. Зли язик би повед же зме ше так могли видзиц и кед вон бул у Америки. Га могли, алє випадло иншак та заш лєм так же можеме повесц: То вам тота Америка, тот америцки способ!
Бок 14
УЗ ИВ НE
Кичeнeр, Канада
СК Л
Гавриїл КОЛЄСАР
престрашени алє свидоми же МУШИ сцекнуц од нїх и їх кулькох и домогнуц ше швета хтори давал, теди, векши шанси.
EК
Пишe:
!
♦ ...та до своєй будучносци сцигнул сцекаюци од штрельби воякох-гранїчарох,
Перше цо ме вше просто фрапира у контакту зоз нїм то його чисти, чистучки руски я з и к . Людзе, верце ми, 60% Руснацох у Войводини нє бешедую так чисто як бешедує пан Семчешен! На його прикладзе мож видзиц цо знача найважнєйши роки дзецинства препровадзени у єдним стредку яки Руски Керестур. А вон з акцентом праве на тото почал и нашу розгварку єдного юлийского вечара: - На самим початку нашей розгварки жадам повесц же ше я чувствуєм як Керестурец. Гоч я Українєц, то знаце, бо ше нашо предки приселєли зоз України концом ХIХ, алє понеже сом з мою фамелию бивал у Руским Керестуре од моїх 5 по мойо 15 роки, там сом ходзел до основней школи, я там рушел до 1. класи и закончел сом малу матуру, я барз вязани за Керестур. Тот час од 5 до 15 рокох то, у сущносци, барз важни период у розвою людскей єдинки. Значи, Керестур на мнє барз уплївовал и я ше барз зродзел з тим валалом. Познєйше зме ше преселєли до Кули дзе сом закончел металостругарске ремесло. Теди я жадал пойсц на факултет, школовац ше далєй, алє ше ми то нє удало та сом, як резервну опцию, вибрал металостругарство. Же би ше тото розумело думам же треба же бим повед дацо вецей о моєй фамелиї и о условийох у яких сом жил: - Я ше народзел 1940. року у Босни, у Старeй Дуброви. Патьце, мойо родичи оцец Иван и мац Катарина нє ходзели до школи алє вони нам, дзецом, усадзели любов ґу мацеринскому українскому язику, ґу роботи и любов ґу ученю. Кажди з нас, братох, виучел даяке ремесло и достал тото як якишик капитал за початок свойого живота. И барз пестовали тото же бизме ше, як дзеци, як браца и шестри, РУСНАЦИ У ШВEЦE
любели и почитовали. Алє, родичи нам усадзели и любов спрам Бога, од малючка. Мойо родичи були барз худобни. Понеже мали 11-еро дзеци мушели барз чежко робиц же би ми мали нормални условия за живот. Добре паметам, и оцец и мац нас каждого окреме поучовали же бизме ше вредно учели, же бизме ше модлєли Богу та, озда, вец нє будземе мушиц так чежко робиц як цо вони мушели же би нас подзвигли на Семчешеново у Босни. Штефан найменши, на мацериних рукох ноги. После войни зме ше преселєли до Руского Керестура дзе нам кельо-тельо було лєпше. У Босни теди було страшно, барз нєсиґурне... Война була закончена алє тамтейши комунисти (преважно Серби), як побиднїки, правели злодїйства бо забивали, окрадали хижи и палєли их, та так палєли хижи и нашим людзом, Ґалицияном, бо нас нє любели. А Ґалициянє до Босни пренєсли висшу културу та и лєпши способи як мож кус лєпше жем обробиц и з тим и лєпше жиц. Перше нам конї украдли а вец, другираз, пробовали вноци окрадац нашо обисце алє их оцец нєсподзивал зоз косу у рукох и виплашел. Кед два хижи наших сушедох Українцох згорели и кед нашу родзину поштреляли оцец теди уж мал досц, вше баржей поцерпал за шицких нас и похопел же ше цо скорей муши сцекац док зме ище шицки були живи. Вон ше теди бал од найгоршого та охабел шицко цо змогол у Босни – на коч положел нас седмеро дзеци и нїч вецей. За заднї шороґлї привязал краву та гайд на гайзибан. У Войводини з гайзибана долу та гайд ознова на кочу... Паметам, кед зме преходзели якушик рику мост ше барз колїмбал та моя шестра Михалїна закрила очи зоз хусточку же би нє видзела тото та ше, озда, так менєй бала.
БУЛИ ЗМЕ КРАВАРЕ И КОНДАШЕ Бивали зме на Лейох, на Куртим шоре такой при Циґанох, бо лєм там оцец теди могол купиц фалаток жеми и стару колїбу хтору зме преробели на нашу хижу. РУСНАЦИ У ШВEЦE
Хижа була на углє и, паметам, такой за хижу кочи лєзли глїбоко до блата бо нє було там добрей драги, доброго дильова. Шицки зме робели. Дзеци хтори уж ходзели такой доставали задлуженя бо могли ту и там помогнуц у обисцу. Понеже наша хижа була на конєц валала ми ту, на Лейох, чували нашу кравичку. Внєдзелю пополадню ше нє робело та зме, паметам, бавели фодбал зоз рендану лабду. Добре ше здогадуєм наших сушедох, були то Циґанє, алє барз добри людзе. Микола або як му було мено Арсен Йованович ходзел зомну до школи. Томислав Йованович бул його старши брат, з нїм зме влєце чували крави кед нє було школи, кед почал лєтнї розпуст. Їх оцец добре грал на гушлї. Данил Йованович бул дакус старши и вон нас учел бавиц фодбал. Його оцец бул валалски шинтер. Ми шицко робели: мочели зме конопу у долїни, правели зме вальки, були зме краваре и кондаше. Наш брат Янко бул, теди, напевно, найменши и наймладши кондаш. Мал лєм штири роки и труба до хторей мал дуц була векша од нього. Алє вон могол дуц до труби, трубел гласно и виганял швинї на пажицу дзе зме их вец и ми старши чували. Кармели зме гадвабни буби и пендрали зме ше по по ягодох як маймунчки. Тота робота була чежка, алє добре плацена. Правели зме и метли и предавали их. Предавали зме теди и новини “Руске слово“. Мушели зме ставац додня бо ше гадвабни буби мушело накармиц як спада а на 8 рано зме мушели буц у школи. Влєце, кед нє було школи, та зме виганяли крави и швинї на пажицу чувац. Я мал обовязку за Нови шор. Паметам же сом дакеди мал и даскельо кози же пасли вєдно зоз швинями. Вше ми було интересантне тото же швинї знали сами пойсц дому. Я гварел же нам у Керестуре було лєпше як у Босни алє ту нас комунисти нє любели. Паметам, кед сом мал 8 роки та зме векшина дзецох були у школи, дома остали лєм 2-рочни Янко и 6-рочни Михал. Наш оцец теди вивезол єдну швиню на “обавезу“, вецей зме наисце нє могли дац. А комунисти оца заварли а на нашим кочу пришли же би побрали и гевто цо остало за нашо найнужнєйши потреби. Мац им нє допущовала же би шицко побрали а вони набили мацер, мойо менши браца тото видзели и врещали од страху. И вец вони шицко позберали, шицки швинї, вичисцели чардак од кукурици, шицко жито зоз пойда позаметали, нїч нам нє охабели. Сцели же би и мой оцец постал комуниста, алє вон Млади металостругар Штефан роби на стругу бул тварди и нє присБок 15
прето я ришел пойсц “до швета” з думку же ше ми, можебуц, даґдзе индзей уда же бим бул щешлївши и же предлужим свойо школованє так як сом жадал. А теди мойо найвекше жаданє було же бим ше вишколовал за инженєра.
Др Сем ше пасує у джудоу. Йому 50 роки а процивнїкови 85 роки, Токийо, Япон, 1985
СЦЕКАЛ СОМ ЯК ЗАЯЦ
тал на таке. И прежили ми то, якошик. У Руским Керестуре сом закончел комплетну основну школу. Преселєли зме ше до Кули. И у Керестуре и у Кули зме, як дзеци, ходзели до церкви, так нас родичи воспитали. Уж у Кули зме були, и Ярослав ходзел до першей класи, а хтошка на ньго виволал же ходзи до церкви. Теди му учитель, пред цалу класу, зтаргнул зоз шиї пионирску хусточку. У Кули сом закончел трирочну школу за металостругара та сом єден час робел як металостругар. Вец сом прешол з роботу до Нового Саду. Медзитим, я мал у своїм шерцу досц вельки амбициї у тим смислу же, понеже сом походзел зоз досц велькей фамелиї, я якошик вше жадал робиц цошка з чим поможем другим. Пре таке жаданє я ришел пойсц вонка зоз комунистичней держави. И я сцекол зоз Югославиї, прешол сом до Австриї дзе сом бул єден рок и потим сом ше виселєл до Канади. - Стоп! Стоп! – скричал сом до микрофона на компютеру и нашмеял ше - Я би любел о тим вашим сцеканю чуц дакус вецей. Знаце, нєшка млади людзе шедню на авион и о даскельо годзини су у Канади або Америки и на мире одпочинаю нови живот. А велї з нїх вообще нє знаю же ше скорей и живот рескирало сцекаюци прейґ гранїци. Дохтор Семчешен, мой собешеднїк, прецагнул з руку по чолє, як кед уцера зной, и гварел: - Знаце, я и нєшка, кед ше здогадуєм тих хвилькох як зме преходзели гранїцу, до Австриї, кед на то подумам та ми и нєшка, од страху, виходза пупенци по рукох. И нєшка сом пре тоти памятки нервозни, барз, барз емоционални... Ниа, як до того сцеканя зоз жеми пришло: по законченю школованя у моїм ремеслу я ше почал рихтац за упис на универзитет. Нє удало ми ше. Я и нєшка нє знам чи тот мой нєуспих бул прето же сом ше нєдостаточно добре учел, гоч мойо оцени, комплетни школски успих у ученю вше були одлични, високи, а чи то було дацо инше як причина нєуспиху бо, наприклад, ми теди ходзели до церкви и тото могло буц процив нас... И
Бок 16
Нашо путованє до Австриї випатрало так: я рушел на драгу до Словениї зоз двома пайташами. Кед зме сцигли там на гайзибану, такой зме ишли далєй, пешо, з надїю же ше нам уда даґдзе прейсц гранїцу. Були зме дзешка у предїлу Мурскей Соботи и ишли зме так, нашлєпо, як ше гвари, наздаваюци ше же, озда, даґдзе прейдземе гранїцу. Ишли зме, ишли и у єдней хвильки зме прешли поток у хторим було бистрей води и предлужели зме алє мойо пайташе були смядни та ше надумали врациц на поток напиц води. Ми, як сом гварел, були на другим боку потока, алє зме вообще нє знали чи зме то уж у Австриї чи зме ище вше у Югославиї. Були зме теди уж у Австриї, лєм зме тото нє знали!. Обидвоме ше пайташе врацели на поток (поток бул, уствари, гранїца) напиц ше води а я остал на початку лєса, медзи древами, чекац их. Бул сом вше нервознєйши же их нєт, ходзел сом помедзи древа, видзело ми ше же тераз наисце нє час за розцагованє. Сцигнул сом на виход зоз лєса, реку, чи нє иду... Кед, патрим я так кус з висше и видзим як ше ґу нїм по другим боку потока приблїжую нашо, югославянски гранїчаре. У истей хвильки сом у трави обачел и тоти слупчки хтори означую же то гранїчна линия. Скричал сом:
- Сцекаймееее! Єден з пайташох скочел и швидко ше нашол при мнє. А други пайташ нє сцигнул... вон пил воду, нагнути над потоком, кед вояци сцигли наспрам нього, зоз пушками “на ґотовс“, мушел клєчац а вони прешли поток и зґрабели го. Обрацели ше спрам нас и скричали:
Стой!
Стой! И почали штреляц! Теди сом так бежал, так сом сцекал, як без глави, кед би ме теди и потрафели я думам же би сом то анї нє чувствовал у тим страху яки ме обнял, у бежаню през гущави. Сцекал сом як заяц! Чул сом же и мой пайташ такой за мну, дихцел и трепал з ногами по каменьох... У тим сцеканю сом обачел же ше пред нами зявели якишик хижи цалком иншаки по випатрунку од тих на яки зме звикли. И я у тей хвильки подумал, полни надїї, же зме, озда, у другей жеми, у Австриї. Я теди уж знал дакус по нємецки бешедовац,
РУСНАЦИ У ШВEЦE
научел сом ше у веч аршей шко ли чувствуюци же ми то будзе требац, та зме обидвоме вошли до обисца єдного австрийского параста. Пременєли зме у ньго пенєжи и опитал сом ше му дзе гайзибанска станїца. Вон нам пояшнєл та зме там пошли и к упе л и з м е гайзибански карти до
требало чекац визу до Америки. И я ше теди одлучел за визу до Канади бо сом там уж мал брата Володемира хтори сцекол два роки пред тим. Вон ме як маґнет поцагнул. После єдного рока у Австриї я достал визу и одпутовал сом до Канади. Було то путованє на ладї, длуго то тирвало,полни 10 днї, на хвильки було аж и страшно кед були бурї, нємирни океан... Потим Володемир прицагнул до Канади и шицких моїх братох и, на концу, и наших родичох. Мойо родичи сцигли до Канади праве кед сом мал шветочносци ґрадуациї (дипломованя), кед сом поставал дохтор. Вони до школи нїґда нє ходзели а я, їх син, у цудзей жеми постал дохтор и то о 10 роки як сом их зохабел у Югославиї.
НА ТИСЯЧИ БЕБИ СОМ ПОРОДЗЕЛ
першого велького варошу. И так ше я нашол у Канади. Почал сом робиц у Ту зме, значи, були двоме, єдного зме приятеля єдней велькей фабрики, була то компания “Дженерал страцели. електрик”. Робел сом ту дас рок и пол и почал сом учиц Шедли зме на гайзибан и путовали зме дас годзину анґлийски язик. Кус познєйше, дас о рок-рок и пол удало ше або два и сцигли зме. Ту требало прешедац на други ми уписац до штреднєй школи (High school). Було ми гайзибан и исц далєй. Медзитим, други гайзибан ишол аж поведзене же кед сцем ступиц на универзитет та же мушим после пол ноци. Ми купели карти далєй, жаданє нам було мац комплетну стредню школу закончену. Мнє було важне сцигнуц до Нємецкей. Но, мали зме чекац до после пол ноци же ми припознали фахову школу як школу на уровню їх кеди идуци гайзибан рушал. И док ми чекали, наишли штреднєй школи та сом так мал 12 класи. Медзитим, за полицає и єден од нас питал пасоши. Я бул цихо, винял сом универзитет требало мац 13 класи. Я ше уписал до 13. класи свою особну леґитимацию та сом им дал. А полицає и ишло ми шицко барз добре, лєм анґлийски язик дакус вищирели очи, патра на нас зачудовано, и такой “хто ми, цо “шкинтал”цо було и розумлїве – за два роки ученя я нє могол ту сцеме” и подобне. Я им якошик пояшнєл же ми сцеме научиц анґлийски так добре же бим нє мал почежкосци у 13. пойсц до Нємецкей алє вони або нє верели, або мали иншаки класи. Теди сом положел шицки предмети зоз 13. класи лєм инструкциї за таку ситуацию та нас удриляли до нє и анґлийски. Но, прияли ме на Ватерлуу Лутерански полицийского авта и однєсли нас до велького гарешту дзе ше Универзитет (нєшка то Вилфрид Лори Универзитет) под приводзи криминалцох. Там нас приведли коло 2 годзин условийом же положим и тести з анґлийского язика за 13 рано и ми там препровадзели ноц. класу. Бул сом наисце щешлїви же так поробели бо ми то Ютредзень було дало можлївосц здобувац нови випитованє, питанє за питаньом знаня а, попри того, я дал шицки “прецо зме сцекли, хто ми, одкаль моци и положел сом, конєчно, и зме, дзе идземе...”? И я теди анґлийски. отворено гварел же ми сцекли прейґ На универзитету сом бул гранїци бо нє любиме комунизем, и уписани на саєнс (наука) и закончел же я сцем пойсц далєй, до швета,же сом бечелор ступень, дипломовал бим себе створел лєпшу будучносц. сом. Мал сом, так, шицки условия Вони нас якошик лєм порозумели же бим ше уписал на Медицинску та нас однєсли до вибеженского школу и я то и зробел. Закончел сом лаґру. У тим лаґре сом мал уж вецей студиї на Медицинскей школи барз шлєбоди. Могол сом одходзиц добре, а под час студийох сом робиц. И я ше знашол та сом одлучел же бим ше виучел за нєодлуга почал робиц як акушерску ґинеколоґию. Кед сом металостругар, одходзел сом до почал студиї у тей обласци похопел єдней фабрики. сом же ше ми тото пачи, я тераз бул Мнє теди у лаґру поину ситуациї помагац людзом на формовали же найскорей можем початку їх живота. Спознал сом достац визу до Австралиї алє мнє то теди же у тей обласци здравства єст Др Сем у своєй ординациї випатрало барз далєко. Найдлужей РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 17
Бок 18
Предсидатель Форд Др Сем и предсидатель Джордж Буш
вецей питаня як цо були дати одвити.Тото ме наведло же бим ше одлучел за специялизацию под назву “компликовани ґравидносци” цо ми вжало ище два роки. Вельо роки ше требало учиц и рихтац ше а як сом закончел студиї и специялизацию я ришел помагац тим цо мали почежкосци мац свойо дзеци пре рижни причини. Бо, то треба знац, велї жени маю озбильни проблеми у ношеню плода до реґуларного конца ґравидносци. Моя робота ме прешвечела же новонародзени беби то наша найважнєйша резерва и я бул наисце пощесцени же бим бул сотруднїк тих цо ми верели и дали ми можлївосц же бим здобути дар хасновал за добробит людзох и даровал го и Господу Богу. Як резултат моєй роботи то була наисце добра вистка же барз вчасни породи або траценє плода можу буц превентовани. Була то новосц яка нє шмела буц нє подарована другим дохтором хтори робя на подобней проблематики. Я жадам повесц же таке думанє же нє мож барз вчасни породи або траценє плода превентовац, кед ше маю у оглядзе велї скорейши пренаходки, або длуговични вереня и мити, треба же би було одруцене. Твердзело ше дакеди же Жем ровна плоча, або же ше на Мешац нїґда нє годно одлєциц, алє ми тераз знаме же то нє так. Подобнє тому еґзистовал и мит о тим же барз вчасни породи або траценє плода нє можу буц превентовани. Я знам же то нє правда, понеже сом на велї заводи знєважел тоти мити под час моєй кариєри як дохтора полни 30 роки. На тисячи беби хтори сом породзел потвердзели мою теорию же барз вчасни породи або траценє плода можу буц превентовани. Я твардо верим же нєт лєпшей драги за осиґуранє красней будучносци нашим дзецом як цо то кед ше народза у оптималних условийох, анї вчас, анї барз мали, слабки, алє цалком нормални и здрави. Кед сом почал робиц за себе, приватно, я максимално преучел шицки технїки же бим помагал женом хтори маю таки проблеми. Теди сом пришол до заключеня же будзе найлєпше кед научим моїх пациєнтох одредзеней “писменосци” под час ґравидносци. Похопел сом же цо их вецей едукуєм, пояшнїм им кажди деталь, з тим вецей себе вони сами годни помогнуц. Я, як дохтор, нє можем буц нєпреривно з каждим пациєнтом, а вони кед су дома, сами, можу себе помагац кед знаю як то треба робиц. А я бул блїзки зоз пациєнтами, мойо пациєнти ме волали єдноставно доктор Сем. И так пациєнти постали єдна файта партнерох у тим процесу контроли и надпатраня їх ґравидносци. Бо теди, кед робя вєдно и дохтор и пациєнт, теди наисце мож вельо посцигнуц. Тераз велї дохторе нє маю або часу, або нє знаю як, або думаю же пациєнти знаю як сами себе треба же би помогли. Я ту пошол крочай напредок и научел сом моїх пациєнтох же би себе надосц помогли зоз моїма основнима упутствами. Бул сом у предносци и ту же сом знал вецей язики бешедовац: русийски, русински, сербски/горватски, нємецки, анґлийски, українски. Тиж сом вельо читал науково студиї зоз рижних державох та сом мал прегляд же як ше дацо роби на рижних локацийох у швеце. Я указовал на факт же кед жена ма вчасне породзенє же теди часто дзецко будзе цемне, або умре, и плод нє будзе способни отримац ше у живоце – а то кошта вельо пенєжу. А кед
Предсидатель Реґан
Стретнуце зоз Марґарет Тачер
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Зоз Мацеру Теразу у Калкути
Папа Войтила и др Сем у Ватикану
ґравидносци.
ВИРАТУЙ БЕБИ!
ШИЦКИ
-Були сце у Керестуре на означованю 60 рокох од упису до п е р ш е й к л а с и и п ер ш е й причасци. Кого там маце ище од познатих, од приятельох? - Варґа Мижо бул, но вон уж покойни. Славо Бучко, з нїм сом вєдно до школи ходзел. Потим Дюра Ерделї, та др Юлиян Рамач, вон професор, Яким Гарвильчак, Мирон Гудак, Яким Еделински и Новта. Сабадош Юлин бул у тей ґенерациї и бул на тим сходу, ше дзеци родза на час, нормално, то таке як дар од Бога. Я видзели зме ше, алє вон тераз жиє у Канади, у Киченеру дзе мал у пракси случаї же супружнїки по 12 раз страцели и ви. дзецко. И я вец ґравидносц приказовал, сликовито, так як - Дохторе Сем, кед бим нєшка, наприклад, анкетовал кед би ви мали хижу, та ше подрозумює же кед сцеце мац наших людзох и поставел им таке питанє: Чи знаце добру, комфорну хижу и буц у нєй сиґурни, же би нє була даєдного терашнього або скорейшого Керестурца хтори ше покрадзена, наприклад, ви вец мушице облаки позаверац руковал зоз штирома америцкима предсидателями? кед тому час, натопиц до нєй, та мушице мац и пса чувара, предпоставям же би 99% одвитох було же нє знаю, же нє та и добру ограду коло хижи, а и добрих сушедох хтори познаю такого. А я го, ниа, познам - нашмеял сом ше. вам даю знац кед дахто нєжадани наидзе до вас. Можеце Нашмеял ше и др Семчешен з другого боку аж и инсталовац електронски систем процив крадошох. Скайпового облака. Подобне ше збува и зоз ґравидносцу жени. Ту маме, значи, - Га там, у Войводини, Руснаци чежко можу о таким примену вецей технїкох на єдним субєкту. Тиж так, кед знац. Но, кед би дахто з нїх пошол на мой вебсайт та би, жена сце мац дзецко, я ю посовитуєм и о тим, и о гевтим, и медзи иншим, видзел фотки як ше рукуєм зоз америцкима о тамтим так же на дїлу можу буц 5-6 способи же як би цо предсидателями, наприклад. Така моя, на одредзени способ, лєпше зачувала плод. Нашо то же бизме робели шицко цо пионирска робота оможлївела ми же бим путовал по швеце ґод лєм найлєпше можеме, а Бог вец пороби цо треба и же бим ше стретнул зоз познатима людзми о чим сом анї доконца. Я можем повесц же лєм у єдним року примена шнїц нє могол. Стретнул сом ще зоз штирома америцкима мойого поступку и совисна робота виратую нє лєм животи предсидатлями (Никсон, Форд, Реґан и Буш), зоз алє и приблїжно 25 милиони долари. предсидательом України Кравчуком, зоз Його височеством Я о шицким тим написал кнїжку и вец ше случовало императором Япону Акихитом же пациєнти читали мою кнїжку и з императорку Мичико, зоз та приходзели до моєй Марґарет Тачер, премиєром ординациї, наприклад, у Ню Велькей Британиї, зоз Мацеру Джерсию зоз Аляски, або з Терезу у Калкути и зоз єдним Калифорниї и других далєких добрим чловеком, нашим державох. Мал сом єдну Славяном и, можебуц, з пациєнткиню хтора пришла зоз найпопуларнєйшим Папом у Япону. Я и тераз гуторим – ту остатнїх 1000 рокох, а то ше дохтор Семчешен нашмеял Святи оцец Папа Йован же “made in Japan, perfected in Павле II хтори ме замодлєл USA” (випродуковане у Япону, “виратуй шицки беби хтори до перфекциї приведзене у ЗАД). лєм можеш виратовац, Я помогол тей жени же би дохторе”. Я барз горди на тото зач ув а л а п ло д по к о нє ц и я мам тераз вязу и на нєбе, як Др Сем, супруга Гелена, дзивка Наталка, Амбер и Амос РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 19
да повем, бо сом ше упознал кед помогнєм, кед допринєшем зоз Мацеру Терезу и зоз Папом же би беби були народзовани на Войтилом. час, так як припада – анї скорей, анї барз малючки. Бо, дзеци то Я мал можлївосц ґенерация будучносци каждей путовац и розменьовац мойо нациї, вони за нас, старших, нє искуство и знанє у велїх местох тельо даяка файта у Сиверней Америки (ЗАД и одвичательносци, алє су наша Канада), у Южней Америки, пиха, наша радосц. Европи, Русиї, України, Индиї, Багреину, Китаю и Япону. - Ви єдини жиєце у ЗАД, а келїх братох маце ту у Канади? Як драгоцини здобуток моєй пионирскей роботи то - Гей, я єдини од фамелиї тисячи здрави дзеци народзени жиєм у Америки. У Канади мам у рамикох моєй програми “Добра Стоя др Сем и його син Тарас, Гелена з унуком пейцох братох. Ярослав або як го Божа милосц” и попри велїх воламе Славко, наймладши брат, Николасом и нєвеста Ешли почежкосцох под час ґравидносци жиє у Торонту, Микола у мацерох. Виндзору, Янко у Хамилтону, Михал и Владо у Торонту. Кед - Спомли сце же сце були велька фамелия. Вашо придзем ту до Канади та можем видзиц и нащивиц векшину родичи мали 11. дзеци. Можеце нам повесц кус вецей о членох моєй фамелиї. ваших найблїзших? - Чи и драга до швета ваших братох була така - Я , од дзецох у фамелиї Семчешенових, народзени возбудлїва як ваша? - Кельо мнє познате, лєм єден брат предомну, у штредку. Перша була народзна шестра Мария (1931 рок), вона уж покойна. Потим ше 1933 року народзел брат Володемир або Владо сцекал прейґ гранїци, а гевти, младши браца, вони уж Ґриґорий, вон тиж покойни. После пришол на швет мой приходзели реґуларно Др Штефан Семчешен: до нащиви и вец брат Андрей, вон нєшка жиє у Кули. Родзени є 1935. року. * Закончел Ватерло Лутерански Универзитет у оставали у Канади, Вец ше 1937. року народзела правели ту документи и Ватерлуу, Канада, потим ишол далєй на драги студийох и право на уселєнє. Думам шестра Михалїна хтора тераз специялизациї медицини та закончел студиї на жиє у Шведскей. Мам вецей же даґдзе 1970. року до Медицинскей школи Квинс универзитета у Кинґстону, братох хтори тераз жию у Канади пришли и нашо Канада и МБА студиї на Пейс Универзитету у Ню Йорку. родичи. Вони ту жили Канади. Брат Владо родзени * Постдокторски студиї мал на Универзитету у Торонту 1939. року, а я 1940. Брат вєдно зоз Янком бо вон и на державним Универзитету Охайо у Колумбусу. мал теди мали дзеци та Михал ше народзел 1942. * Як дохтор, под час 25 рочней пракси, путовал по року. 1943 року ше народзел му добре пришла помоц цалим швеце и учел алє и черал зоз другима фаховцами родичох хтори чували хлапчик Славко, алє о рок и сознаня о нових досягох медицини. дацо, под час войни, вон унуки. Нашо родичи уж умар. По войни зме ше * Од часох дипломованя мал вецей академски, помарли и поховани су п р е с е л є л и д о Р ус к о г о у Канади. клинїчни и административни позициї як позарядови Керестура и там ше А ваша найузша професор, директор мацеринско-феталней медицини и народзели браца Янко (1946), фамелия? Знам же маце шеф катедри за акушерство и ґинеколоґию. Микола (1948) и Ярослав двойо дзеци зоз супругу * Ма прейґ 100 фахово роботи обявени у часописох и Гелену. 1950. року. фахових публикацийох, як и фахову кнїжку. Дзекуюци Богу - Ми маме дзивку и * Др Сем достал петнац рижни припознаня и награди шицки зме були здрави, сина. Дзивка Наталия за свою роботу. моцни, та я обецал и Богу и одата за Амоса и маю себе же будзем помагац тим * Бул член вецей як 20 рижних фахових дружтвох, дзивчатко Амбер, три цо одомнє буду глєдац роки єй, нашей унуки. здруженьох и институтох. помоц. При тим шицким сом Наталка жиє у Сент * Номиновани є за Националну награду Америцкого Луису у Мисурию. Роби пришол на думку же я себе нє коледжу дохторох специялистох за иновациї у здравстве. можем одредзиц лєпшу драгу як дохтор. Вебсайт др Семчешена www.stefansemchyshynmd.com до сиґурного живота од тей Мой син Тарас Бок 20
РУСНАЦИ У ШВEЦE
дохтор за очи, офталмолоґ, и пред роком достал сина Николаса. Тарас и його супруга Ешли жию у варошу Винстон-Салем у Сиверней Каролини. Ми зоз супругу одходзиме до нащиви нашим дзецом и унуком так, одприлики кажди 2-3 мешаци. Иншак, ми зоз супругу Гелену жиєме у варошу Джонсбороу, у союзней держави Тенеси. Нєдалєко зме од Кноксвилу. Моя супруга Українка. Вона пришла з родичами, после войни, зоз Нємецкей. Вони мушели при концу войни сцекац зоз України до Нємецкей, дзе були по 1948. рок кед пришли до Канади. Гелена одросла у Торонту и там постала уметнїк, маляр. Но, вона велї роки робела зомну, у моєй ординациї та є тераз тиж у заслуженей пензиї. Тераз, кед зме обидвойо у пензиї, каждираз кед достанєме даяку поруку од наших дакедишнїх бебох або од їх родичох, видзиме же вони шицки добре, а познате нам же медзи нїма єст музичарох, учительох, адвокатох, инженєрох, Стретнуце др Сема зоз дзецми хторим вон политичарох и дохторох, та ше вец зоз одушевеньом помогол же би пришли на тот швет здогадуєме часох кед зме им, з їх родзеньом, помогли же би нормално ступали до живота и же би могли витворйовац уложени труд бул хасновити, з тим нам ше потвердзує же шицки свойо терашнї сни. Шицко тото нам потвердзує же зме робели и зробели наисце праву ствар.
BETTER LIFE INDEX
♦ Австралия
ранґована, по трецираз за шором, найщешлївша нация на швеце медзи розвитима економиями
прам виглєдованя хторе каждого року окончує Орґанизация за економске сотруднїцтво и розвой (OECD), Австралия ше и того року нашла ба першим месце на основи економских и других критерийох. Виглєдованє окончене по такволаним Better Life индексу и дало листу од 30 жемох хтори на нєй ранґовани по рижних критерийох як цо то уровень приманьох, здравє, безпечносц и квартельна обезпеченосц. Спрам того индекса Шведска, Канада, Норвежска и Швайцарска ше тиж находзе медзи першима пейц найщешлївшима нациями. Шлїдуюци пейц жеми медзи 10 няйщешлївшима на тей листи то ЗАД, Данска, Голандия, Исланд и Велька Британия. Австралия ма, констатоване, позарядово резултати у мераню благостану, цо указуе и факт же ше находзи на перших або високих позицийох
С
РУСНАЦ
як
у вельким чишлє темох хтори ше беру до огляду знагоди вираховйованя по Better Life индексу. Вецей як 73 проценти Австралиянцох спомедзи 23 милионох жительох тей жеми од 15 по 64 роки старосци маю плацену роботу понад просеку OECD-а. Животни вик гражданох Австралиї тиж длугши и виноши скоро 82 роки. Авс тр а л и йс ка еко но м ия зазначує рост длужей од двох деценийох. Нациї ше тиж удало заобисц вельки финансийни кризи и єдина є велька розвита нация хтора заобишла ґлобалну рецесию 2009. року. Економска моц жеми ше рефлектовала и на австралийски долар хтори у тих хвилькох ма найвисшу вредносц у остатнїх 30 рокох. Як наводзи OECD, популация у 20 одсто найрозвитших жемох зарабя шейсц раз вецей од гражданох хтори жию у жемох хтори у ґрупи остатнїх
20 процентох по економскей розвитосци. Листа найщешлївших жемох по бетер лайф индексу випатра так:
1 Австралия 2. Шведска 3. Канада 4. Норвежска 5. Швайцарска 6. ЗАД 7. Данска 8. Голандия 9. Исланд 10.Велька Британия 11. Нови Зеланд 12. Финска 13. Австрия 14. Луксембурґ 15. Ирска
16. Белґия 17. Нємецка 18. Французка 19. Словения 20. Шпания 21. Япон 22. Ческа 23. Италия 24. Израїл 25. Польска 26. Словацка 27. Южна Корея 28. Портуґалия 29. Мадярска 30. Греческа
Бок 21
IN MEMORIAM
АМАЛИЯ ЛАТЯК – КУК (1926–2013) априла 2013. року теди у держави тирвала акция Д нясцигла22. нам вистка же ше индустриялизациї, та по городох нє було упокоєла Амалия (Амала) Латяк–Кук у Австралиї, а поховала є 27. априла у месце Шел Кол (SHELL COLE) при Сиднею (Нови Южни Велс), дзе нєшка жиє єй младши син Дюра Микита. Амала (дзивоцке презвиско Латяк) народзена 17. децембра 1926. року у Руским Керестуре. Фамилия Латяк
Амала и братов син Любо (1949) векшини войводянских Руснацох позната по покойному Дюрови Латякови с т а р ш о м у, А м а ло во м у б р а т о ви, познатому гудакови и радио шпивачови, и його синови Дюрови, новинарови, публицистови, писательови и културному дїячови у рускей националней заєднїци у Автономней Покраїни Войводини. Амала Латякова свою младосц и дзивоцтво препровадзела у Руским Керестуре. Знала крашнє шпивац и шпивала у хору при Иринейови Тимкови. У своїм валалє ше и одала 1947. року за Якима Микиту, виученого байбера, алє без власней роботнї и без талу. Перспектива живота у валалє за обидвойо нє була оптимистична, та було потребне глєдац шветлєйшу будучносц у даякей индустриї, якей у валалє нє було. Праве Бок 22
Кулминовала после 1959. року, кед ше и Амалова мац преселєла до вичносци. Амала з двоїма дзецми нє мала други виход зоз малженскей кризи, та церпела аж по 1972. рок. По теди ше до їх малженства замишала и друга жена и то була остатня капка котра преляла малженски погар. Малженство з Якимом швидко розведзене. Амала остала з двома одроснутима синами котри нє мали стаємну роботу. Ришенє нашла у преселєню до Австралиї у 1972. року. До имиґрацийней визи, на щесце, лєгко дошла, бо ше теди до тей жеми нашо людзе досц масовно висельовали. Одход до далєких и нєпознатих крайох Амали нє бул лєгки. Требало ше розисц з родним крайом и родзину раз за навше. Алє, єй анї слиза нє була чежка кед себе подумала же ше раз за навше ошлєбодзела тортури у малженстве. Верела же шицко, на цо наидзе у новим швеце, лєгчейше поднєше од того цо у малженстве дожила. У Австралиї и вона и синове достали роботу такой после того як у достаточней мири научели австралийску вариянту английского язика. Амала достала роботу у єдним шпиталю як пораячка. Робота нє була чежка, а плаца нєпоровнуюцо векша од гевтей яку зарабяла у штранґари... Та, заш лєм, живот у самоти нє лєгко подношела. Прето ше єй нє було чежко ришиц ступиц до нового малженства зоз чловеком истей вири, после того як го добре упознала. Бул то українски емиґрант зоз Надвирней при Тернополю, котри себе у емиґрациї вибрал презвиско Кук. Бул власнїк нєвелького подприємства за виробок древенариї до будовательних обєктох и маєтно добре стал. На жаль, Амалово щесце у новим малженстве нє потирвало
чежко найсц роботу. Так Яким надумал поглєдац роботу у Новим Садзе. Амала нє мала нїч процив, алє мала при себе и свою мацер ґдовицу. Було потребне и ю прешвечиц же би предала фалаток жеми и хижу, же би ше подзелєла зоз своїма троїма дзецми и придала ше зоз свою часцу наймладшей дзивки Амали. Мацери нє було лєгко одлучиц ше на таке дацо, алє реалносц була на страни наймладшей дзивки, та ше нє процивела. Так ше уж 1948. року Яким и Амала Микитово зоз мацеру преселєли до Нового Саду, до купеней нєвелькей хижи на Телепу. Ту нєдалєко себе нашли и стаємну роботу у фабрики за преробок конопи и продукцию штранґох. Пошвидко пришол на швет и син Яким, а оцец Яким поволани одслужиц войско. О синови и старей мацери полни три роки мушела ше старац сама Амала, зарабяюци скромну рoбoтнїцку плацу. Було то єдине жридло їх елементарней еґзистенциї. Полєгченє настало аж 1951. року, кед ше муж и оцец Яким врацел з войска и такой предлужел робиц у спомнутей фабрики. Вец, о нєполни рок, народзел ше и други син – Дюра. Тераз ше о двоїх дзецох, док родичи були на роботи, мушела старац чежко рухома Амалова мац баба Юла. З прецеком часу Яким и Амала були розпоредзени до рижних зменох. Яким пошвидко напредовал и бул менoвани за дїловодителя женскей змени штранґаркох. Фамилия Микитових од того часу ридко мала нагоду буц на громади. Оцец Яким любел лапац риби, та и у шлєбодних викендох нє бул дома. Кус-покус, оцудзеносц у фамилиї була вше Амала зоз Йовґеном и Веруну Гайдуковима (2002) присутнєйша.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Лїво: Амала зоз унуками на свой 75 родзени дзень Право: Амала зоз праунуками длуго. Чловек ше пошвидко похорел и умар од инфаркта. На Амалово плєца ше знова звалєли бриґи. Покойни муж єй охабел цали маєток, алє без нього вон постал нєупотреблїви. Була потребна хлопска особа цо би го анґажовала. Хлапци Яким и Дюра уж були одроснути людзе, поженєти и мали свойо занїманя. И так ше Амала одлучела и на трецу одаванку. На жаль, нє и щешлїву! Тот треци муж бул Югославян по походзеню и оженєл ше з рахунку! Робиц нє любел, гоч ше поднял же обнови роботу у подприємстве котре Амала нашлїдзела. Алкогол му нє бул цудзи. Спочатку то крил пред Амалу, а познєйше отворено трошел прейґмирни количества алкоголу. Кус-покус, без Амалового знаня, розпредал машини, а пенєж потрошел на алкогол. Живот з т а ким ч ло ве ко м по с т а л зно ва нєподношлїви.
квартелю туристох и на тот способ здобувала дополнююци заробок. Робела то по тамаль покля могла ходзиц. Кед ю уж и роки прицисли, вона ше зоз младшим сином порадзела и уступела му хижу на морю, а вон єй купел хижу у Джилонґу, же би була бїжей при дохторох. И так себе Амала у седмей децениї живота конєчно здобула давно жадани душевни мир. Вишивала ґ о б л е н и , о б лє к а л а б а б к и д о рижнородного народного облєчива. Хорота була под контролу и живот постал подношлїви. Нащивйовали ю велї Руснаци и краянє других народносцох цо жили нє лєм у окруженю, алє и на тисячи километри оддалєни од єй обисца. По ґобленох и бабкох ше преславела при цалей бувшей югославянскей дияспори у У медзичаше и Амала ше Австралиї. похорела и пошла до пензиї. Робота у Остатнїх рокох хорота ше дакедишнєй Штранґари охабела свойо погоршала и Амала нє лєм же нє могла пошлїдки на єй задравю. Нєпреривно ходзиц на своїх ногох, алє ше и на ногох, полни 24 роки сплєтаюци обходзиц сама нє могла. Правда, губки до штранґа у шопи дзе ше през патронажна здравствена служба ю жиму нє топело, а през лєто нє нащивйовала, алє лєм два раз до тижня, хладзело, Амала очкодовала а єй помоц була похребцину и клуби. Ґу потребна каждого дня тому, и цукрова хорота... и у каждей хвильки. Перспектива при мужови Окреме после того як пиянїци – нїяка! Знова єй нєсподзивано умар ше одлучела розвесц. старши син Яким и Закон бул на єй страни и його супруга. Унуки м алженс тво шв ид ко ше розишли по цалей розведзене, алє ше Австралиї. Єдни аж и розведзеному мужови на Нови Зеланд, други удало одняц и половку з на заходну часц Амалового нашлїдзеного держави, оддалєну на маєтку. тисячи километри. Щешлїва же ше Остал лєм младши син позбула биди, Амала себе Дюра, котри концом за преостату половку 2012. року престал пенєжу купела хижу на робиц и ришел ше з морю и примала у нєй на мацеру преселїц Остатнї Амалов портрет РУСНАЦИ У ШВEЦE
блїжей ґу Сиднею и ту дочекац пензию. Зашпоровани пенєж бул достаточни же би з ороченей камати солидно жил цали тот час покля нє здобудзе условия за старосну пензию. Амала на то пристала и у другей половки 2012. року попредали шицки нєрухомосци у Джилонґу и преселєли ше до купеного будинку у туристичним населєню Шел Коле. Барз була поцешена зоз новим обисцом и хвалєла ше своїм родзином у Краю. На вельки жаль, у новим доме нє уживала длуго. Пре високи цукер спадла до коми и мушели ю одвезц до шпиталю. Там ю залїчели и пренєсли до дому за регабилитацию. На власне жаданє пошвидко ю врацели до єй дому. Як авторови тих шорикох прейґ телефона виявела, нє була задовольна зоз послугу. Алє, анї дома нє могла длуго остац, оддалєна од медицинского центра. Прето ю син придал до приватного регабилитацийного дому. Там Амала була задовольна, бо отамаль могла на кратки час одходзиц до свойого дому и знова ше врациц на регабилитацию. Син Дюра ше нєпреривно старал о нєй аж по остатню хвильку єй живота. Упокоєла ше у 87. року свойого животного вику. Служба за упокоєну Амалию Кук, народзену Латяк, одслужена 29. априла 2013. року и у Новим Садзе, одкаль ше виселєла до Австралиї, алє на родзини и новосадске сушедство нє забула. У Новим Садзе, 15. мая 2013. року Дюра Латяк, син Амалового власного брата Дюри
Бок 23
ЧИ БУДУ ВИХОДЗИЦ НОВИНКИ РУСНАЦИ У ШВЕЦЕ, ЧИ НЄ?
Же бим голєм кус звекшал число предплатнїкох на новинки “Руснаци у швеце” стредком юния сом послал на вецей як 80 адреси у Норт Бателфорду, Саскатуну и Йорктону таке писемко:
Киченер 19 юний Интернет радия “Русин ФМ” зоз 2013. року Словацкей. З часу на час обявюєме и розпорядки емисийох на ТВ и на Нє берце ми за зле же ше вам радию. Информуєме у слове и слики о явям зоз тим писемком так, нє наявено. “Ружовей заградки”, о “Червеней руНє мам нїяку злу намиру, як жи”, о даєдних квалитетнєйших “Шише гвари, лєм вам сцем представиц роких планох” и подобним. Думам себе и так: можебуц же єден гласнїк, єдни новинки за виселєнцох, насампредз, хтори можу послужиц сом гришел и у тим же сом нє и вам як информатор односно жридло орґанизовал скорей ТАКУ файту пропаґованя новинкох як цо з тим податкох о нас, виселєнцох. Новинки “Руснаци у швеце” писмом пробуєм. Бо, кед я знам за таки виходза од конца 2002 року та би им новинки то нє значи же и велї други, цо тераз цекол 11 рок живота. Вони ше жию хто зна дзе, буду знац за нїх. видаваю за шицких виселєнцох-Русна- Треба людзох упознац зоз основнима цох цо жию у Европи (окрем Войводи- фактами вязанима за таки гласнїк. Медзитим, з часом, число ни, вони нє виселєнци), у ЗАД и Канади и у Австралиї а єст нас, нажаль, уж предплатнїкох на новинки ше, кустакповесц вшадзи - и у Азиї, и у араб- покус, осипало. Даєдним, випатра, веских жемох, и у Африки... Почал сом льо дац 18 долари у Канади, наприклад, их видавац у Киченеру, ОН, кед ше на- же би достали три раз до рока по 30-32 зберало достаточне число заинтересо- боки тих новинкох (100 боки рочнє). За ваних у смислу же було тельо прияве- паклочко циґарох им нє жаль дац $8 них же вредзело видавац таки гласнїк. або $10 кажди два-три днї а за новинки Основна идея о тим прецо би саную, як ше гвари, $18 раз рочнє. Давони виходзели була же би ше на їх єдни предплатнїки пошли до бокох призначело досц того цо вичносци... ниа, и кум новинкох, члоактуалне у живоце и роботи вас, век хтори дал мено новинком, др вислєнцох, народзеня руских бебох, Мижо Баран, умар нєдавно у дипломованя, свадзби, одходи до Нємецкей (60 му було роки). Велї з пензиї, окремни даяки нагоди... потим, виселєнцох предплацели дакого зоз план бул же би ше на бокох новинкох своїх у Войводини, родичох, брата, нашли животни приповедки даєдних шестру... Но, з часом, престали уплацодавних, скорейших виселєнцох вац за нїх, престало спонзорованє, и Руснацох хтори маю цо повесц о себе и вони випадли зоз числа предплатнїкох. поручиц новшим виселєнцом, пренєсц А вони там, у Войводини, нє маю тоти им даяки искуства хтори назберали у $18 або $24 долари, кельо там тим нємилосердним швеце дзе нас предплата. Там єдни новинки иду през судьба ґурла. Найду ше дзекеди и даяки 30-40 руки, як дознавам... И, най интересантни литературни прилоги у скрацим, число предплатнїкох спадло новинкох, а поряднє провадзиме и спод числа хторе ше трима же таки розвой емитованя ТВ програмох и гласнїк нє вредзи видавац, же векши радио станїцох прейґ интернета. труд як сатисфакция. Бо, предплата так Окремну увагу ту даваме шицкому задумана же кажди предплатнїк, уствановому цо ше зяви у програми Рускей ри, виплаци свойо трошки продукциї редакциї ТВ Нови Сад, Радио Нового тих новинкох. По чишлє то так Саду, Интернет радия Р. Керестур и випатра: коло 4 долари кошта копиранє Почитовани,
Бок 24
прикладнїка - штири боки у фарбох и 28 чарнобили-боки. Пошта бере долар и дацо за посиланє ту у Канади и кущичко остава у редакциї, тельо же бим покрил трошки колор и чарно билих тонерох и принтера хтори ше раубує. И то, шицко вєдно, виноши $6 або три раз до рока тельо то $18. Єдноставна математика. Понеже число предплатнїкох спадло спод критичней гранїци, я одредзел же мам резону робиц ище на двох числох, до конца того року, а потим престанєм робиц на тих новинкох. З тим же сом охабел єдну можлївосц а то така же кед ше приявя нови 40 предплатнїки – предлужим видавац новинки. Кед ше тельо нє приявя – гласнїк будзе загашени. Тото сом число од 40 можлївих нових вицагнул з того роздумованя: У моєй евиденциї мам же у Киченеру и Ватерлуу жию 69 руски фамелиї, а у Норт Бателфорду и Саскатуну 87 фамелиї. Можебуц у Н. Бателфорду єст даскельо вецей як моя евиденция указує, нє мам найновших приселєнцох пописаних. Кед сом поровнал з тим же кельо мам предплатнїкох на тих двох локацийох вишла така слика: Од 69 фамелийох у Киченер-Ватерлу предплацени 15 фамелиї або так коло 25%, мож повесц. Там у Н. Бателфорду и Саскатуну од 87 фамелийох на новинки предплацени 7 або то дас 8%. Єст там вецей фамелиї як у Киченеру и Ватерлуу, а мєней предплацених на новинки. Кед ше зна же у Н. Бателфорду єст 69 фамелиї а лєм 4 предплати,у Саскатуну єст 23 руски фамелиї а лєм 3 предплацени, и у Йорктону єст 12 фамелиї а анї єдна нє предплацена на новинки, вец виходзи же то 104 фамелиї а од нїх лєм 7 предплацени. Та сом ришел же пошлєм тото писмо векшини виселєнцох, чийо адреси мам, на тих двох локацийох (Онтарио и Саскачеван) як єдну препоруку за тоти новинки, як поволанку же би ше ище даєдни фамелиї предплацели кед же им $18 долари нє вельо и так помогли же би ше живот новинкох “Руснаци у швеце” предлужел на хасен шицким нам. Значи, кед маце $10 за паклочко циґарох або кед маце $13-15 за картон од 6 малих пивох, вец роздумайце чи можеце найсц у РУСНАЦИ У ШВEЦE
домашнїм буджету раз рочнє и $18 долари за предплату на спомнути новики. Руске слово, руски язик, информация о нас, хтори зме гет дзешка у тим велїчезним швеце, вельо важнєйши як 20 циґари або 6 пивка. Цо вецей, прекладам вам же, кед вам вельо $18, та же би ше два або три фамелиї порадзели и предплацели на єдно число. Вец буду менєй плациц а буду мац нагоду новинки читац. Тиж так , кед же тримаце же таки новинки хасновити, даєдним з вас препоручуєм же бисце предплацели ваших наймилших у Старим краю – родичох, братох, шестри, добрих пайташох, дїда, бабу, кумових... Нам ту тот пенєж нє вельки, а їм то значни трошок и ви их, з таким спонзорством, помогнєце. Пречитали сце, роздумайце, одмерайце... Знам и сам же ту долар БАРЗ вельки, бо го кирваво зарабяме. Ту ше 8 годзини НАИСЦЕ РОБИ, нє як там одкаль зме пришли.. Знам же кажди долар ту трираз обрациме док о нїм нє одлучиме. Но, и попри того, можебуц у ваших роздумованьох найдзеце потребни пенєж за предплату на новинки. Най дам податки и за предплату: Рочна предплата за три числа у Канади виноши $18 (канадски) Рочна предплата за три числа у ЗАД виноши $19 америцки долари Рочна предплата за три числа у Войводини и Европи та Австралиї виноши $25 америцки долари. То кед идзе на поєдинєчну адресу. Кед же то у Р. Керестуре и Коцуре, вец предплата виноши 18 америцки долари. Прикладам вам у тим писме и папер зоз розпорядком емисийох на руским язику ТВ Войводина и Радио Нового Саду.
Примце найкрасши поздрав од Гавриїла Колєсара Пошло писмо на коло 80 адреси у Саскачевану.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Способи контакту тоти:
Маґазин за Руснацох висeлєнцох цалого швeта Рeдактор маґазина Гавриїл КОЛЄСАР Сотруднїки-авторe на тим чишлє: Др Дюра БАРАН, Нємецка Штефан ГУДАК, Войводина Мирослав ЕДЕЛИНСКИ, Канада Гелена ЙОЦИЧ, Австралия Єлена КАЧМАРЧИК, Войводина Гавриїл КОЛЄСАР, Канада Дюра ЛАТЯК, Войводина Штефан СЕМЧЕШЕН, З А Д Весна ФА, Канада
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Резултат? Нїхто, алє наисце НЇХТО ше нє приявел як нови предплатнїк. Анї єдна руска фамелия од 80 хторим писемко послате. Потим, ту, у Онтарию, таке писмо сом анї нє розпосилал. Одустал сом. Нє жадам дожиц и ту подобне спознанє же нїхто нє сце постац предплатнїк на новинки. Бо, ту вельо векша нєзлога як у Саскачевaну и ту, у Онтарию, думам же нє мож обчековац добру дзеку у тим напряме. Так же тераз, у половки авґуста кед тото пишем, я можем зоз 95% сиґурносци повесц же новинки “Руснаци у швеце” престаню виходзиц концом децембра кед видзе 34 число по шоре, остатнє у живоце того гласнїка. З того виходзи же нє обнавяйце предплату за идуци рок. Кому вишла предплата, евентуално, а жада достац и децемберске число, на нїм стої же би уплацел 6 долари за тото, остатнє число. Кельо предплати будзем мац у децембру, тельо новинки буду умножени и послати на адреси. И з тим будзе шицко закончене.
40 нови предплатнїки ше, прешвечени сом, нє зявя по 31 децембер 2013 року.
Za magazin Gavra Koljesar 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Канада (519) 570-9614 Canada email: gkoljesar@gmail.com Виходзи три раз до рока. Шицки прeклади и ориґинални написи защицeни © 2002 - 2013 “Руснаци у швeцe”. Рeпродукция истих допущeна лєм по одобрeню Рeдакциї
Ж
е ше цошка случує зоз солидарносцу Руснацох судзим и по тим прикладу: 24 юлия сом розпослал поволанку (достал сом ю од Дружтва за руски язик, културу и литературу з Нового Саду) о тим же би ше, зоз предплату на єдну або два кнїжки хтори у планє того Дружтва же би були видати помогло видаванє истих. Єдноставни поступок: зоз предплату у вредносци од 5 або 10 еврох помогнєце же би ше СКОРЕЙ оформел фонд за видаванє двох насловох, двох кнїжкох. Значи, нє даруєце пенєж, нє! Предплацице ше на кнїжку, кед кнїжка видзе, иста будзе ВАМ послата на адресу. Лєм би ше ишло вочи подїйом зоз призберованьом готових пенєжох у форми предплати бо худобна держава Сербия уж 10 и вецей роки тому нашому єдиному Дружтву хторе дзба о руским язику и його судьби ускрацела скоро шицки дотациї и фонди за помоц дїялносци. Та сом розпослал поволанкове писемко на коло 60 емаил адреси наших Руснацох у цалим швеце. И? Тото цо я знам, затераз, то же ше на будуци кнїжки предплацели пан Я. Варґа зоз Австралиї, пан Дю. Баран зоз Нємецкей и я. Можебуц же ше ище дахто явел директно панї Папуґовей а я о тим нє мам сознанє. Гоч нє верим до того. А, патьце, ми ту, у швеце, нє маме моци видавац руски кнїжки. То можу лєм нашо Руснаци у Старим краю, док маю моци и пенєжу за таке. Кед вони видаю кнїжки - и ми маме з тих кнїжкох. Кед вони престаню видавац кнїжки, кед вони нєстаню там як Руснаци и ми нє будземе мац кїжки, и ми нєстанєме як Руснаци!
Матка тота цо пуща до кревоцеку здраву, моцну крев. Кед ше подрубе Матку, пада шицко, нєстава...
Бок 25
МАРИЯ МАЧОШКОВА, чудесна дама русинскей народней музики, будзе госцовац у Америки! Мария Мачошкова, вєдно зоз Беату Беґенїйову-Федорюк, будзе госцовац на концертох у 5 америцких варошох. З нїма зоз Прешова припутує и познати гармуникаш Йозеф Пирог Концерти Мачошковей и Беґенїйовей буду у Вашинґтону (розпредате), Питсбурґу, Минеаполису, Кливленду и Ню Йорку. Нам у Канади найинтересантнєйши концерти у Питсбурґу и Кливленду прето же тоти вароши нєдалєко од тей часци Канади дзе ми жиєме. Концерт у Питсбурґу будзе на нєдзелю 8 септембра на 3 пополадню на адреси New Hazlett Theatre, Pittsburgh, PA Allegheny Square E, Pittsburgh, PA 15212 Концерт у Кливленду будзе на нєдзелю, 15 септембра на 3 пополадню на адреси Mixon Hall at the Cleveland Institute of Music, Cleveland, OH 11021 East Boulevard, Cleveland, Ohio 44106 Карти за концерти мож купиц на веб сайту http://www.rusynprojects.org/ О Мариї Мачошковей зме нєдавно писали у новинкох “Руснаци у швеце”. Єй красне шпиванє и богата кариєра ґаранция за правдиве музичне уживанє.
ФОТКИ НА ОСТАТНЇМ БОКУ 1. Др Мижо Баран зоз синами Микийом и Владком (май 1996) 2. Гелена и Штефан Семчешеново у своїм доме у Джонсбороу, Тенеси 3. Гелена Йоцич при скулптури кенґура на єдним путованю по Австралиї 4. Заєднїцка фотка учаснїкох Лєтнього руского пикника 2013. року у Онтарию, Канада 5. Деталь зоз програми 52. Фестивала рускей култури “Червена ружа” у Руским Керестуре 6. Владо Штефанчич 7. Амала Латяк Кук зоз сином Дюром и його госцами (2002) 8. Нашо, руски красавици у новим руским облєчиве зоз своїма учительками Весну Фа и Любицу Павлович, Норт Бателфорд 2013.
IN MEMORIAM
Др МИХАЙЛО БАРАН (1953 - 2013)
У
вечарших годзинох 9. мая того року, преверююци имейл пошту, збачел сом и имейл од др Дюру Барана зоз Лудвиґсхафену у Нємецкей. Зрадовал сом ше, подумал сом же ми ше прейґ нього явя його брат др Мижо Баран, мой приятель. Уж добри мешац днї ми Мижо нє врацал имейли, а уж дас 10 днї явяло же му и мейл ладичка полна. Ма, сиґурно пошол до Сербистану, як вон то знал повесц, дас на 12-15 днї, а вец, кед ше врацел, мал такой ‘цепац’ ноцну та му нє було до явяня. Кликнул сом на мейл, отворело ше, два шорики лєм були... почал сом читац и - зоз першох ми вилєцел крик: НЄEEеее!НЄ можлївее! Скочел сом и рушел сом бегцом горе, до Бок 26
фамилийней хижи дзе була моя супруга Геленка. Вона уж патрела на мнє престрашено, чувствовала же ше збуло цошка нєдобре. - Умар Мижо! Умар Мижо Баран у Нємецкей! Мнє шок ґрабал за ґушу, вона лєм дзвигла руку ґу чолу, заварла очи. Остали зме у цихосци, прициснути зоз тоту вистку. Мижов брат др Дюра Баран ми писал: Ked se Mizo pohorel skorej rok i pol dal mi daskeljo adresi ta tu i tvoja ze da javim ked umre. Pred jednu hodzinu MIZO UMAR. Pozdrav od Djuru. И нїч вецей. Нїч сом нє знал, лєм же Мижо умар. И, РУСНАЦИ У ШВEЦE
як то звичайно у таких хвилькох, през главу ми прелєцели пойдем до пензиї, у юнию дзешатки питаня а потим и филм о Мижови. Рика шеднєме до авта и пойдземе памяткох. Патрел сом у своєй глави филм о єдному доброму на драгу по нашей Горнїци, чловекови, чловекови хторого крашело єдно возвишене по Словацкей и Закарпат’ю, людске достоїнство, хтори ше ґу каждому озвал и обрацел же обидземе там шицки зоз ошмихом, хтори як дохтор, напевно, мал полне довириє фестивали хтори ше теди каждого пациєнта бо бул максимално пошвецени своєй б уд у о тр им о вац – у роботи. Видзел сом нашу, руску Свиднїку, у Медзилаборцох душу, єдного жридлового и индзей. И я жил за тоту Дюрдьовчаня (Боже, як вон идею, психично сом ше од любел тот Дюрдьов, з яку вон давна рихтал, у глави правел любову приповедал о своїм плани... алє, шицко спадло валалє), особу хтора до дна до води 9. мая, кед ми души любела нашу шпиванку, сцигнул єден нєпредвидлїви руску музику, и тамбурку. З имейл. яким ґустом грал, ей, з яку Мижо Баран, най радосцу преберал по струнох будзе и тото поведзене, бул кед ше долапел басприма. Нє кум тих новинкох хтори було тей “Червеней ружи” на тераз тримаце у рукох. Вон предложел мено “Руснаци у хторей вон нє бул, та коцурскей швеце” за новинки зоз хторима, познєйше жил з полним “Жатви”, та “Ружовей заград- шерцом.У октобре 2002. року ми писал: “У вязи назви ки”... А кед набегнул зоз будуцих новинкох мой предлог то РУСНАЦИ У ШВЕЦЕ (гоч Нємецкей до тей його милей думам же треба сцекац од того же би ше пренаглашовало Воши на пар тижнї, голєм пар слово Руснак, Руснаци. Уж и прето же ше, якошик, днї прешедзел у новосадских наздавам же кед же новинки добре пуща коренї и моцно локалох у хторих граю найлєпши тамбурашски банди. И зажию, годни ше до нїх, можебуц, уключиц и Руснаци зоз уживал, и уживал... Горнїци. А вони себе там наволую лєбо Лемки, лєбо Русини... Знам насиґурно, остатнї роки му нє були лєгки. та, реку, чи им нє будзе завадзац саме тото слово Руснаци”. Помарли родичи, фамелия ше му подзелєла, остал з єдним У постскриптуму того писемка написал: “Поведзене же сином и вошол до купованя квартеля у цудзим швеце, а за Михал Баран кум и же так ма право на безплатну єднорочну хороту, за тот його криж, сом вообще нє знал, и то ми було предплату. А я, як кум маґазина, надумал плациц єдно з вельких питаньох: Як то же ми тельо того повед, и о предплату, нє примам нїч безплатно, так же ме, вец, гевтих, найчувствительнєйших релацийох и подїйох хтори з будзеш часциц зоз “ґло,ґло,ґло” док будземе вандровац по вельким стресом преживйовал – а нє спомнул ми анї з єдним рускей дїдовщини на Горнїци... З тих шорох видно же ше вон словом його хороту? Нє мал сом анї єден-єдини знак же вон уж концом 2002 року рихтал на нашу заєднїцку драгу. озбильно хори. Чи то, наисце, дохторе на студийох баш так Алє, судьба одредзела иншак. усвоюю гумане одношенє спрам своїх ближнїх же аж и таке Истого вечара як сом дознал тоту вистку, написал нє поведза? Нє, випатра же Мижо бул з тих, барз ридких, сом Дюрови Баранови мейл у хторим сом замодлєл же би ми хторим нїтка гуманого одношеня ґу своїм приятельом була написал кратки Мижов животопис, основни биоґрафски барз змоцнєта. Га, Боже, здогадал сом ше як ме цешел кед податки за потреби ин меморияма кумови новинкох сом му написал же мам єдну меншу операцию концом “Руснаци у швеце”. Конєчно, вон бул и заступнїк новинкох фебруара того року. Шмеял ше зоз моїх страхох, пояшньовал за Нємецку, Швайцарску, Австрию и Шведску. Од початку ми же и вон прешол през таку операцию пред 2-3 роками и живота новинкох та по його, по Мижов конєц... а, ниа, и же то, пайташ, таке як кед пойдзеш до зубара, одприлики. новинки умераю, такой за їх кумом Мижом Бараном. И Змирел ме. Шицко прешло и, наисце, було то як у зубара. сцигнул од Дюру текст и вецей красни, прекрасни Мал 100% право. А ужас ме тераз лапел кед сом постал фотоґрафиї його брата Мижа Барана: свидоми же ме вон цешел пред тоту операцию, правел Мижо ше народзел у Родичи, обидва баби, Мижо и Дюра Бараново фиґлї на мой рахунок - а Дюрдьове – писал його брат умерал, буквално уж умерал, Дюра – 26. новембра 1953 року остали му теди ище два и пол од оца Янка и мацери Феброни мешаца живота. Бул при Баранових. Основну школу концу а мал тельо моралней, закончел у Дюрдьове, а ґимнукашнєй моци же мнє давал назию у Новим Садзе. Перше максималну потримовку. Та ше уписал на Польопривредни цо то за чловек?! На яки го факултет у Новим Садзе алє то шаблон Бог правел? похопел же му шерцо друге Умар у 60-тим року жада и о рок ше уписал на живота. Нє бул му час, нє Медицински факултет дзе бул насиґурно! Уж зме 10 закончел пор-ядни студиї. роки правели плани же, док я Робел як дохтор у Доме здравя РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 27
На бостану, 1978
у Бачу, и у других местох у оп-штини Бач, а потим прешол на роботу дохтора у Доме здравя Титель и, на концу, прешол до Дому здравя Ж а б е л ь .
нїґда вецей нє будзе закончене! Ма двох синох. Мики закончує биолоґию на новосадским универзитету (мастер) а Владко студира психолоґию у Нємецкей. Фамелия Мижа Баранового ше велї роки барз блїзко дружела зоз фамелию Качмарчик з Нового Саду. Замодлєл сом Єлену Качмарчик же би ище з даєдних углох ошвицела подобу и живот Мижа Барана. Єлена, цали роботни вик новинарка у радию и на ТВ, досц емотивно алє дзечнє прилапела тото покончиц. Кед вам умре дахто блїзки – чувствуєце вельку жалосц и боль. У таких часох розпуки нєт, єдноставно, слова Найвецей робел у Доме здравя у Чуроґу. зоз хторима бисце виприповедали цо чувствуєце, а окреме До Нємецкей пришол 1992. року. Єден рок робел у прето же у таких хвилькох анї нє маце потребу другим старецким доме а вец прешол до Клинїки у Лудвиґсхафену приповедац о тим же як вам у таким болю. Алє, з другого на оддзелєнє неуролоґиї дзе робел по сам дзень кед му на боку, покойни заслужує же би ше о нїм виприповедало тото истим тим оддзелєню пренайдзене же ма тумор на мозґу. цо го крашело, же би и други знали кельо вон дакому значел Було то на початку септембра 2011. року. На знїмку було уживоце. Прето пишем тоти шорики як здогадованє на Мижа такой видно же тумор малиґни и же є з такей файти за яку на хтори нам бул наисце добри приятель, приятель якого мало нєшкайшим ступню розвою науки и технїки нєт лїка. Мижо хто ма у живоце. Бо, з Мижом зме ше познали од младосци. оперовани а з тим дияґноза лєм потвердзена – тумор бул з Моя и його мац були верни (так ше дакеди волали найлєпши найгоршей можлївей файти. Як дохторови, Мижови було пайташки). цалком ясне же лїка за тото нєт. Теди ми гварел же у тих Почнєм од того же бул дохтор, гоч думам же вельо хвилькох похопел же як ше чувствую тоти цо осудзени на важнєйше же бул добри чловек. По законченю студийох шмерц. Розуми ше, мал дальши третман яки у поглядзе тей медицини робел у вецей местох у Войводини, алє найвецей хороти припадал, зарйованє и гемотерапию. Шицко то добре препровадзел у роботи у Бачу и у Чуроґу. За Бач го вязали подношел, храбро, алє тумор нєзатримовно робел свойо. красни памятки з часох кед ище бул млади дохтор, а Чуроґ Мижо умар 9. мая у Нємецкей а поховани є у любел прето же то место у општини Жабель у хторей и Дюрдьове. Дюрдьов хтори Мижо нєзвичайно барз любел. Нє знам вельо Мижо мал вецей гобиї. Любел, насампредз, музику и о його роботи бо нє бул з гевтих цо ше любели хвалїц, алє грал на гармоники и на тамбури, на басприму. Грал так, себе знам насиґурно же го пациєнти любели. И же вон любел за душу, алє и у дружтвох. Грал у оркестру КУД “Тарас свою роботу, же єй бул максимално пошвецени. Шевченко” у Дюрдьове а боме грал аж и по свадзбох зоз Тоту гуману роботу предлужел у Нємецкей дзе тамбурашами. Грал у Дружтве лїкарох гирурґох зоз Нового препровадзел вецей як 20 роки. У больнїци дзе робел Саду понеже и медзи лїкарами єст лїкарох тамбурашох. Кед потамаль покля ше хорота нє розвила, нє лєм же бул вредни пришол ту до Нємецкей и ту пошвидко нашол дружтво. Було и совисни, алє бул и толмач бо бешедовал свой руски и ту залюбенїкох до тамбурох та грали койкадзи по мацерински язик, сербски и нємецки, служел ше и зоз Нємецкей. Так ту познати вельки залюбениїк до тамбури др анґлийским як и з вецей славянскима язиками. У школи учел Марко Шечеров, стоматолоґ, хтори як млади роснул при росийски а вше приповедал же наш язик, руски, бул тот язик познатих гудацох у циґанскей часци Дероньох, а у Нємецкей хтори му помогнул же би ше лєгко згварел и зоз Поляками, и ше нє одвойовал од тамбури у шлєбодним чаше и трудзел ше зоз Словаками, зоз Чехами, Українцами, Русами, аж и з же би вше мал свою тамбурашску банду. И Мижо бул з нїм Болгарами. Кеди ґод ше у больнїци зявел дахто хто нє знал аж потамаль док ше нє похорел. по нємецки – вше такой глєдали ‘Мишу’. Любел Мижо и майсторски роботи, бул езермайРоками робел лєм ноцну змену и цали животни стор, як ше то гвари. Кед купел квартель ту у Нємецкей вон ритем му бул ґу тому присподобени. Гуторел же му то го сам и реновирал. Поробел одвитує, прето же вноци ма Нялкош Мижо и штири нєвести (1977) струю, преробел зогриванє, свой мир и шицко трима под положел ламинати до хижох, контролу, гоч велї ноци були полїпел тапети и то майсторски, стресни бо хорота нє вибера нє гоч як. Бул прецизни у кеди ше зяви. Робота вноци му роботи, педантни. оможлївйовала же би мал Т о го дня кед м у вецей шлєбодни днї як кед би поставена дияґноза я пошол до робел у дньовей змени та вец ньго пред вечаром. Отворел ми частейше могол присц до дзвер и, бул о блєч ени у старого краю. И гоч мал хижу у малярским комбинез ону, Новим Садзе и ту бивал ище од понамасцовани. Гварел ми: часох стреднєй школи – Дюрдьов бул место хторе - Понаглям закончиц тото фарбенє на балкону бо найволєл на цалим швеце. кед то нє закончим такой, то Вельо часу препровадзел на Бок 28
РУСНАЦИ У ШВEЦE
валалє, окреме док му родичи були живи, и вше там дацо мал кончиц коло обисца. Бул дохтор алє знал робиц велї майсторски роботи, знал одлично малтеровац и ґлетовац, лїпиц тапети, поробиц керамичарски и електричарски роботи. Любел и добре розумел младих. У вецей нагодох нам гуторел же до Нємецкей пошол прето же жадал лєпшу будучносц своїм дзецом. И вше ше цешел з їх успихом. Од младосци грал на тамбури и то нє лєм же грал, вон то могол як даяки школовани музичар. Кед бул у нащиви старому краю, вше пошол слухац даяких тамбурашох и уживац у їх музики. Мал свойо скрити плани же, кед пойдзе до пензиї та будзе даґдзе грац, так, за свою душу. Ту на хвильку претаргнєм писанє панї Качмарчиковей же бим з єдним виривком з емайла Мижа Барана илустровал його вязаносц за писню и тамбурашох. Мижо писал: Кед сом бул у Воши та зме були у ресторану “Чарда“ под саму твердиню. Одушевел сом ше. Рибова юшка, вец димена потька та потька на жирячки. Амбиєнт прекрасни, а граю 7-8 тамбураше як цо дакеди грала Яникова банда. Остал сом без слова. Гоч як обрациш, як ше гвари же заяче у хторей бразди окоцене воно ше навики коло тей бразди будзе круциц, гоч на другим полю и смачнєйша трава. Так и ми. Нїч без гевтого там амбиєнту, та гоч як там добре и нєдобре. Док нас єст. Любел путовац – писала далєй Качмарчикова.- Алє нє на класични рочни одпочивки, як цо то векшина роби, алє любел нащивйовац вароши по Европи и уживац у їх красотох. Остатнїх рокох вельо путовал и бул полни приповедкох о местох хтори нащивел. А кед ше похорел вон нас нїґда нє сцел обтерховйовац зоз приповедками о тим. Бул дохтор и точно знал цо го чека алє ше справовал як и скорей, дзелєл нашо бриґи, свою предрильовал на бок и остал дохтор по сам конєц. Кед зме ше му у фебруаре поносовали же наш 27-рочни син достал овчи поки од нашого унука та зме прето застарани, нє виостало Мижово виглєдованє можлївих пошлїдкох и прешвечовал нас же шицко прейдзе як треба и най ше нє стараме! А вон РУСНАЦИ У ШВEЦE
Мижо на клиники у Лудвиґсгафену
Феброна и Янко Бараново зоз малим Мижом и Дюром Гудаци на балу 2001
мал стораз векшу бриґу та и попри того кед одходзел 30 янаура назад до Нємецкей анї з єдним знаком нам нє дал до знаня же то, вироятно, остатнє нашо стретнуце у його живоце! Знали зме же бул хори, знали зме и пред операцию же озбильне, мали зме информациї о гемотерапиї и лїченю, алє зме нє знали же му нєт лїка. Тото нам нє гварел бо нє жадал же бизме були застарани. Остатнїраз зме ше прейґ Скайпа чули и видзели 30. марца. После того бул у больнїци, нєдоступни. Пред тим як нас занавше охабел, початком мая, кед зме го поздравели прейґ брата др Дюру Барана, гоч уж нє могол анї патриц, анї бешедовац – зявела му ше слиза у оку. И мнє, док тераз о тим пишем...
Дзешка у Новим Садзе, Мижо з тамбурашами У центру Лудвиґсгафена
Париз, пред Триюмфалну капуру
Бок 29
1
2 3
4
6
5
8 7