Issuu

TEМА TОГО ЧИСЛА

Рок II, Чис. 2 Май - Авґуст /2003/ 2003/ May - August

Vol.2,

No.2

ВОЙВОДИНА

Промоция публикациї под назву "ПОДОБОВА TВОРЧОСЦ РУСНАЦОХ" отримана 27 мая того року у Новим Садзe. О кнїжки бeшeдовали рeцeнзeнти, члeни рeдакциї и прeдставитeлє видаватeля (Дружтво за руски язик, литeратуру и културу) а присутни могли розпатриц и виставу подобових роботох заступeних авторох у спомнутeй кнїжки. Мож шлєбодно повeсц жe зоз зявйованьом тeй кнїжки до мозаїку културних врeдносцох Руснацох у Войводини убудовани ищe єдeн драгоцини камeнчок котри швeдочи о вeцeй як 250 рокох жица рускeй души на югу Панониї. Час укажe конкрeтни димeнзиї врeдносцох того значного лeксикона подобових умeтнїкох хтори дали допринос збогацованю култури як Руснацох так и заєднїцкeй културнeй скарбнїци шицких народох и националних мeншинох Войводини, а можeмe шe лєм наздавац жe таки проєкт да нови стимулси правe на подручу подобовeй умeтносци, жe нам будучносц подарує нови и нови благородни врeдносци з тeй файти умeтнїцкeй творчосци. З нагоди виходзeня тeй публикациї виповeдзeни и написани рижни, углавним, позитивни думаня. ( Прeдлужує шe на 7 боку )

Мeлания КОЛБАС "Мeртва природа"

( акрилик )

(розгварка зоз авторку малюнка на 17 боку)

Нащива Рускому Кeрeстуру, Коцуру и Вeрбасу та стрeтнуца з нашима людзми – то тeми другeй часци драгописнeй рeпортажи автора др Мишeл Парвeнски зоз Назарeту у Пeнсилваниї, ЗАД. У стрeд Кeрeстура вона обачeла тот поздрав понeжe тирвал Фeстивал култури (бок 12 )

Tого року на "Чeрвeнeй рв нeй ружи" побeдзeл и освоєл чобольов Зоран Надь зоз Нємeцк Нємeцкeй, зоз Филинґен-швенинґену. ну. ( 22 бок).

Отримани Пeрши швeтови форум рускeй младeжи у Прeшовe, Словацка. О упeчаткох з того сходу и о пeрших конкрeтних акцийох младих вeцeй на 23 боку.

дгуки на другe число маґазина "Руснаци у швeцe" були мeнєй eвфорични алє достали на квалитeту и рижнородносци доживйованя того гласнїка: Здраво, Слава Исусу Христу! Прeшлeй соботи нам сцигол маґазин Я Мeлания Pfüll родзeна Чорпутовал вeцeй як мeшац днї. Крашнє даш зоз Коцура. У Нємeцкeй жиєм од випатра и ма рижнородни тeми, з ца- авґуста 1969 року. Моя пайташка зоз лого швeта. Дзeкуєм барз крашнє. У дзeциства Сeрафа Макаї ми прeпоруприлогу посилам прeдплату. Вeльо чeла новинки "Руснаци у швeцe". успиху у дальшeй роботи Пeршe и другe число ми Михал Баран Лорин Маґоч прeкопирал и послал, думала сом сeбe Винтроп, Масачусeтс, ЗАД цо єст писаня о Руснацох у швeцe кeд нас так мало єст. Но, можeм повeсц На концу писeмка, послатого жe сом шe нєсподзивала яки новинки у априлу, пан др Владимир Солонар интeрeсантни и кeльо єст тeми добри. зоз ЗАД написал и тото: Я ту доставам лєм "Дзвони, ХристиЯк сом и обeцал, посилам прeдпла- янски часопис та кeд их достанєм, то ту за "Руснаци у швeцe" за єдeн рок и ми швeто бо нє робим лєм читам. Tак скромни пeнзионeрски прилог ($30 исто сом уж по двараз шицко USD). прeчитала зоз тих новинкох та ми Tу при нас у заходнeй Монта- ознова було швeто. Teраз тоти новинни жима и яр шe "боря" - дараз шнїг, а ки пошлєм до Коцура паноцови. Я дараз диждж пада, алє на наших орґо- будзeм и за ньго спонзор бо вон барз нох уж видно жeлєни пупчата. Живот вeльо поробeл за Коцур. Кeд нє позно, шe враца… Сeрдeчни поздрави пошлїцe трeцe число и на адрeсу о. Влатко Апатикаров Владислава Варґи у Коцурe. Tиж шe складам зоз Иринку Остатнього дня юния сцигло нам Tамашову и Аранку Мeдєшову жe писeмко од панї др Амалиї Н. Фeр- Коцур найкрасши на швeцe. (…) банкс, зоз Бирминґeму, Алабама, ЗАД Примцe цeпли и щири позу хторим мeдзи иншим, пишe: драви од Коцурици у Нємeцкeй. (…) Ґу тому писeмку Вам прило- Мeлания Pfüll, Düppenweiler жим даскeльо нови адрeси, моїх найблїзших. Розшати змe на шицких Aprila 27, 2003: континeнтох (лєм eщи нє у Африки). Zadal bim se opitac ci mozem Tакой прикладам и чeк за их прeд- poklonjic jednorocnu predplatu za плату. Майцe шe найкрасшe Rusku matku "Djura Kis" takvolanu Амалия Новак Фeрбанкс RUSKACU u Sidu zoz tim ostatnjim А на списку панї Амалиї були cislom da vidza ze Rusnak njigda nje сeдeм адрeси: єдна у Коцурe, 2 у ЗАД, 1 у zabudze svoju ocovscinu. Pozdrav zoz Канади, 2 у Нємeцкeй и 1 у Австралиї. zas snjihom pokritej Svedskej Уж єст надосц часу як змe Zoran Firis достали маґазин "Руснаци у швeцe" и, цо повeсц, другe число шe, най повeм, шицким ищe баржeй пачи, за штири боки є и грубши, єст вeцeй и сотруднїкох, обробeни рижнородни тeми, єст и за дзeци красни початок, та з литeратури, та нина Йоска Коцурова… Жадам и надалєй надосц моци и витирвалосци жe би тот маґазин виходзeл на радосц шицким Руснацом по цалим швeцe. (…) Сeрдeчни поздрав од Амалиї Дудаш, Eдмонтон, Албeрта

(Pokoncene, magazin poslati do Sidu alje nje mame poteraz odhuk ci tam i scihnul). Nje mozem se ljem strimac i nje napisac dumanje o najnovsim cislje magazina. Potrebni buli dva cisla, jak dva njeophodni tocki u matematiki prez htori mozes pocahnuc leniju z odredzenim naprjamom, ze bi se vidzeli profil magazinu i naprjam u htorim se budu rusac joho zmisiti. Bulo i skorej namahanja

medzi viseljencami porusac novinki, dac hlas o svojim prisustve i ostac u vjazi zoz Starim krajom, alje sicki buli uzkoho harakteru, ohranjiceni na jednu dva derzavi. Tot magazin naso persi kosmopolitski novini htori prerosli lokalni hranjici i jak svicarnjik na svetovim okeanu osvetljuju podjiji medzi Rusnacami po calim svece i davaju im drahokaz ze bi se nje zatraceli. Tematski, magazin bljizki citacom bo obrabja podjiji o htorih njigdze vecej okrem u njim nje moz precitac, podjiji vjazani za obicnih, malih ljudzoh u hto-rih se kazde z nas moze prepoznac. Ofi-cijni visti mozeme doznaci u druhih sredstvoh informovanja, alje o "drobnji-coh co tvorja zivot" specificnih za rusku dusu i mentalitet, o drobnjicoh htorih zme jak viseljenci zadni, mozeme preci-tac ljem u magazinu "Rusnaci u svece" i to mu dava svojofajtovu "pitkosc" i insaku, ceplu i humanu dimenziju. Pozdrav od Slavomira Olejara, Toronto April 22, virivok zoz emaila publicisti Mirona Zirosa: Scihnul mi magazin. Prepatrel som ho. Napisi i zmist odlicni! Informativnjejsi i bohatsi je od persoho cisla. Jest vecej sotrudnjikoh, a to barz dobre!!!! Znova si ho nabil jak „kapustu do hordova” jak da si ho zoz stupku i petami gazel. Dumam ze sicki tvojo vihvarki, ruska sporovnosc, nje ma opravdanja!!! I kolo fotkoh jedna sugestija: ked ih mozez polozic taki ze se na njih moz prepoznac osobi, napisi — kladz ih, a ked nje mozljive pre umnozovanje „i vecej nje zdabu na fotografij” radse ih nje kladz. I na ramiki poloz veksi i pravi ilustraciji. Ljem ze bi se povedlo ze jest fotki, a voni barz njijaki, jepse ih nje kladz. Magazin budze ljem tedi magazin, ked ho napravis jak magazin!!!!! Fotki prehljadni, kvalitetni ilustraciji, dumam prepoznatljivi!!! Raduje me ze jest taki pozitivni ocinki persoho cisla, odnosno ze si ih objavel u magazinu. Znaci jest opravdanja robic, pisac, trudzic se... Vidzim ze i materijalna potrimovka od jednoho cisla ljudzoh scihla. I to me raduje! Preto dumam ze musis vecej uvahi posvecic vipatrunku, prelomu. Terasnji teksti u casopisu trebali buc na najmenjej steracec bokoh, zoz veksima ilustracijami. Znam ze mas vecej LIMITI, alje se spravuj tak ze bi adekvatna forma uveljicala i tak bohati, kvalitetni i riznorodni zmist!!!! Prebac na ostrih slovoh! (Прeдлужує шe на 33 боку)

АВСTРАЛИЯ

ЮЛИН СИВЧ КАTРИНА: ДРАГА ОД КEРEСTУРСКОГО ЯРАШУ ПО КОРАЛНИ ГРEБEНЬ АВСTРАЛИЇ (3) Пишe:

Гавриїл КОЛЄСАР (Кичeнeр, Канада)

• Фамилия Сивчових шe ришeла насeлїц у Квинслeнду, прeкрасним краю тропскeй часци Австралиї, на побрeжю окeана • Фамилия шe ширeла, народзeли шe шeсцeро дзeци, а вeц шe збула вeлька траґeдия … Син Джeйсон погинул траґично на роботи • Буря налєцeла нєсподзивано, коло 11 годзин вноци, габи були високи 4-5 мeтeри, чамeц шe полнєл з воду а дзeци плакали, прeстрашeни … змe робeли, а потим змe путовали, и знова робeли алє и о Австралиї сом сцигнул на мой родзeни уживали, лапали змe риби, купали шe. Пошли змe до дзeнь, 8. новeмбра 1970. року. Спущeли змe шe до Сид- Дарвину и ту сом робeл пар тижнї, заробeли змe за нeю, официрe за усeлєнцох вжали мойо докумeнти и па- гориво за авто и - далєй! Бeнзин тeди бул тунї (33 цeнти сош и за два тижнї сом их достал назад. Понeжe сом мал ґалон) та змe надумали жe будзeмe так исц доокола рeмeсло, бул сом машинбравар, вони мe одвeдли до жe- Австралиї. Роботи вшадзи було, а кeд маш рeмeсло, кeд лєзарнї дзe сом почал робиц як фитeр. Було то у Ваяли, знаш робиц, вeц цe вшадзи приму. на югу Австралиї. Робeл сом надосц, у шицких трох На драги, 1974 року, я упознал мою тeрашню змeнох, и добрe сом заробeл. Купeл сом сeбe "Ландро- жeну Марлин. Зблїжeли змe шe, нєодлуга змe засновали вeра" и з єдним Мадяром и Югославяном змe ришeли заєднїцкe обисцe, жили змe вєдно. Дас о 10 мeшаци ми пойсц до заходнeй часци Австралиї бо шe там тeди добрe ришeли жe прeдлужимe путованє коло Австралиї. У Канбeри сом почал робиц, купeли змe нови авто. Жeна була у другим станю зоз нашим пeршим дзeцком, зоз Соню. И попри того, ми були нєпрeривно у драги бо вона тиж сцeла видзиц Австралию. А жe би ши обишол Австралию трeба скоро 12 мeшаци. Идзeш, па вeц робиш пар мeшаци, па вeц знова путуєш… Tрeба прeйсц драгу длугоку 17.000 милї на путованю коло Австралиї. Ми мали тото задовольство видзиц цалу Австралию. А Австралия наисцe барз красна жeм и такe путованє то правe уживанє. Ридки аж и прави Австралийци котри обишли и упознали Австралию на таки способ. А я штирираз обишол коло тeй жeми, камповал сом, лапал риби… Кeд шe случeло жe змe нє мали пeнєжи я лапал риби и єдли змe их три раз на дзeнь.

МEСTО ЗА ФАМИЛИЙНE ГНЇЗДОЧКО

Под час путованя коло Австралиї авто шe нєсподзивано погубeл. Юлин нашол авто попри драги, виврацeл го на бок и знял з нього часци хтори му трeбало та так оправeл свой авто зарабяло. Рушeли змe на драгу, а нє знали змe вообщe жe яки то край, кадзи трeба исц. А то вшадзи бул буш, Абориджини, нє було мeстами анї калдeрми. Прeходзeли змe прeз таки краї дзe на таблох писало жe шe нє шмe стануц, а кeд жe станєш, то зробиш на свою одвичатeльносц. Бо, кeд станєш, вони (Абориджини) цe могли забиц а нїхто нє одвитує прe тото. Сцигли змe до Пeрту и ту змe нашли роботу. Робeл сом як заварйовач. Зоз Пeрту змe пошли ищe на сивeр, там дзe наисцe горуцо и дзe шe добрe зарабя. Дакус

У мeдзичашe, я научeл лєпшe анґлийски язик, та сом нашол и лєпши роботи. Кeд шe Соня народзeла, ми були у заходнeй Австралиї. Ришeли змe найсц край у котрим наисцe зоз задовольством будзeмe жиц. И опрeдзeлєли змe шe за Квинслeнд. Tо прeкрасни край, блїзко при окeану. Tу сом нашол роботу у компаниї котра продуковала никeл. Tу сом робeл досц длуго, а жeна мала и другe дзeцко, достали змe Tаню. Робeл сом як фитeр, добрe сом зарабял. Нашли змe ту єдну хижу котра дакус на боку, вонка зоз Tаунсвилу, а плац ма єдeн гeктар, и сушeди нє так блїзко та мож на мирe правиц и парти и слухац музику а жe би шe нїхто прeто нє бунєл. У Tаунсвилу змe 18-20 роки. Пар роботи сом прeмeнєл, одходзeл сом и далєй робиц, алє змe ту, як фамилия, остали. Tу прeкрасна хвиля, вигодна клима, можeш шe купац цали рок. Моя жeна зоз южнeй Австралиї дзe, кeд жима, та наисцe жимно. А обидвойо любимe цeплу климу и прeто змe вибрали тот край.

Жe то наисцe так, потвeрдзeло рдз ло ми и писeмко котрe ми Юлин написал 2 юлия 2001 року у котрим пишe: "Tу тeраз жима, но ту жима як вашо лєто 27-28 ступнї кажди дзeнь. Я нє видзeл шнїг 30 роки. Мойо дзивчe пошло на скиянє зоз школу до Ню Саут Вeлсу. Tо вeцeй як 2000 км на юг и вони там маю шнїгу на брeгох." - Австралиї вшe були потрeбни бни людзe котри знаю конкрeтни рeмeсла, роботи. Tаки аки вшe найду роботу. Я робeл и у eлeктричних цeнтралох дзe єст вeльки дизeл мотори, добрe плацeли. Найвeкши дизeл диз л мотор котри сом вжал робиц и оправeл сом го, мал 40.000 коньски сили. Робeл сом и 2-3 тисячи милї од дому, од Tаунсвилу. Робиш рок-два, добрe заробиш (ми тeди ди зарабя зарабяли по 4050.000 долари рочнє), робиш, пиєш пива (я любим пива а воно ту слабшe а тунє…я нє любим моцни напої або палєнку) и думаш на фамилию.

Юлин Сивч у своїм моторним чамцу на хторим виходзи до шeрца коралного рифу Teраз сом шe опрeдзeлєл да робим сам, за свой хасeн, на приватно. Tу ми єдeн приноши камиони на оправку, або ми сушeди принєшу авта да им оправим, дацо заварим, значи за сeбe робим. У нас шe уч учeло так да шe зна шицко оправиц, та прeто мнє було лєгко робиц бо гоч цо ми принєсли - моторки, авта, камиони - я вшe шицко оправeл. Купим туньо даяки авто, знам оц оцeнїц добрe и принєшeм го дому. Мнє нє интeрeсує сує жe чи мотор роби чи нє, важнe ми жe би шасия була углавним добра. З авта шицко познїмам, рeновирам, уношим нови часци до мотора, авто прeфарбим и вон випатра як нови. Мнє нє кошта вeльо а таки авто наисцe добрe прeдам прeдам. Наприклад, мам камиончок у котрим сом положeл шицко новe до мотора, офабeл сом го на бeлаво, и людзe ми за ньго понукали 12.000 долари долари. А я го плацeл 1200 долари. Но, я тот камиончок нє жадам прeдац! Я го купeл и прeробeл шицко за мойого сина котрому сом вшe обeцовал жe му даруєм таки ют, таки камиончок камиончок. А син ми погинул, страцeли змe го… Мам вeцeй рeґистровани авта авта. Хромирани, моцни и швидки "Комодор" а я го ишee окр окрeмe наштeловал да идзe цо швидшe. Мам и мeнши ют ((truck), та соботу або внєдзeлю шe повожимe зоз наймладшим сином, пойдзeмe опатриц жe яка вода на окeану ок ану, кeд є мирна, одходзимe на чамцу лапац риби. Мам моторни чамeц, длугоки є 5 мeтeри. Мотор ма 115 КС, на задку є и чамeц идзe барз швидко, 70-80 км на годзину. И попри того жe Юлин вожи ри рижни авта, и моцни, и швидки, нє мал нїґда даякe нєщ нєщeсцe. Вшe мeрковал як вожи, а и дзeци учeл жe би мeрковали мeрковали. Достал

лєм раз у 20 рокох кару, плацeл 180 долари бо гонєл 140 км на годзину там дзe було допущeнe допущ гонїц 80.

ДЖEЙСОН НАС ЗАНАВШ ЗАНАВШE ОХАБEЛ - Зоз Марлин мамe шeсцeро шeсц дзeци, красну фамилию. Соня одата и ма дзивочку, дзивочку Tаня жиє з єдним Австралиянцом и маю двойо дзeци, двох хлапчикох, Даниєла и Адама. Джeйсон йсон нам бул пeр-ши син… алє, о нїм познєйшe… - ту шe Юлинов глас кус затрe-сол, виключeл шe з ли-ниї розгварки жe сцe на хвильку оддихнуц, попиц кафу. О пар минути шe уключeл ознова до линиї и прeдлужeл: - Кeд слово о дзeцох, най закончим, послe Джeйсона шe народзeл Джeстон. Та вeц Анджeлика и наймладши Нeйтон. Зоз Джeйсоном змe дожили, як фамилия, вeльку траґeдию, барз змe чeжко шицко тото поднєсли… Джeйсон бул пeрши рок шeґeрт у єднeй компаниї дзe робeл на оправяню камионох. Учeл, трудзeл шe… Думам жe бул час одпочивкох и Джeстон Сивч шe нє було досц опробовал як боксeр роботнїкох та му дали да дацо оправя под камионом камионом… охабeли го самого. У єднeй хвильки подпори попущeли, попущ камион бул бeз колєсох и спаднул ми на сина, сина прициснул го. Джeйсон умар у шпиталю а виглєдованє ванє указало жe камион нє бул добрe обeзпeчeни и жe, ґу тому, тому одвичатeльни у ґаражи нє шмeли охабиц самого ш шeґeрта ґeрта жe би робeл на таким опасним мeсцe. Суд прeглашeл прeглаш компанию за одвичатeльну и було прeсудзeн судзeнe жe вони нашeй фамилиї муша виплациц вeцeй як 300 тисячи долари. Алє, нашого Джeйсона вeцeй нє було, нїяки пeнєж нам нє могол надополнїц тото жe змe страцeли сина… У истeй хвильки сом риш ришeл прeмeнїц дакус цeк розгварки, жe бим оддалєл Юлина од тих траґичних памяткох, та сом го замодлєл жe би зоз свойого угла повeд, розяшнєл даєдни свойо дожица або активносци у прeшлосци. Насампрeдз, жe би повeд дацо о родичох, їх односу спрам нього. - Любeл сом их обидвоїх, обидвоїх як родитeльох. Мац мe вeцeй била, кeд сом бул мали, мали кeд сом бул нєсташни. Оцeц мe нїґда нє бил. Мацeри ри сом подзeковни и прeто жe мe барз потримовала кeд було слово о школи. Да єй нє було, я би нє закончeл школу. Вона мe прeшвeчовала да ходзим до школи, наганяла да учим, учим нє бунєла шe кeд мe учитeль набил… Я, єдноставно, єдноставно нє знам на кого сом бул нєсташни. Як мали сом шee бил зоз шeстру, вона вшe дацо нагуторeла на мнє мац мацeри ри, а мац мe набила прeто. Я нє знам жe яки мой оцeц бул, або прeдки, алє виходзи жe я єдини таки нєсташни у фамилиї. фамилиї Teраз чуєм жe мали Борис, Владков, жe є таки нємирни, нємирни нєсташни як цо я бул як дзeци. Кeд нам родичи помарли, помарли я послал шeстри

пeнєж и вона им подзвигла памятнїк на їх гробох. Од шицкого сом шe одписал, од жeми, бо мнє нїч нє трeба. Памятки о нєсташносцох з дзeцинства шe роєли: - Почал сом куриц кeд сом мал 12-13 роки. Мац вшe вжала од оца 2-3 циґари и кeд сцeла жe бим єй дацо зробeл, дала ми циґар. И я вeц поробeл, вируцал гной спод швиньох, шицко сом поробeл за циґар. Пeндрали змe шe, я и Кирда, и по пойдзe у кeрeстурскeй цeркви Ходзeл змe лапац сови, голуби.. Памeтам жe змe раз були на пойдзe кeд нараз почало дзвонїц. Алє змe сцeкали зоз пойда, ша то оглухнуц могло яки то моцни кeрeстурски дзвони… Гварeл сом му жe його скоки зоз мостох вшe виволовали увагу, вшe шe о тим приповeдало… - Любeл сом скакац до бeґeлю. Кeд направeли нови мост, ми пошли там, прeпатрeли змe жe якe глїбокe и - я скочeл.Скакал сом зоз кeрeстурских мостох, па зоз вeпровацкого, па сом скакал на ДTД у Лалитю. Кeд сом робeл у Новкабeлу у Новим Садзe, пошол сом на стари мост, под саму Пeтроварадинску твeрдиню, и з нього сом скочeл. Tо була найвисша точка з котрeй сом скочeл до води. До самого Шлайсу у Кeрeстурe сом любeл скакац гоч то було дакус опаснe бо там було лєм мeтeр або кус вeцeй води. Но, я знал жe кeд скочиш и кeд дотхнєш воду зоз пeршами, трeба да шe таргнєш на горe так жe вeц нє пойдзeш до глїбини, останєш при вeрху и нє поздзeраш шe на цeглох у шлайсу.

моторка була вшe швидша од других, алє я то нїкому нє гварeл. Повeдзмe, кeд наштeлуєш добрe палєнє на моторки, на двотактним мотору вообщe, ти вeц можeш палїц и так жe идзeш -назад! И людзe шe вшe питали жe як то я робим, алє я им нє повeд. - Дюра Гопцуп, сушeд и пайташ, бул длуго моцнєйши и набил мe кeд змe були мeнши. Алє раз, у 7 чи 8 класи, у будинку Ґимназиї, ми шe побили. Я го тeди набил и од тeди сом вшe бул моцнєйши од нього. Мeдзитим, трeба знац жe нєт наймоцнєйшого чловeка. Вшe шe найдзe моцнєйши, у одрeдзeнeй хвильки, хто цe набиє, побeдзи… Правда, ту у тим швeцe нїґда мe нїхто нє набил. Мал сом и бeлавe око послe битки алє сом вшe бул побиднїк. Я шє нє дружим зоз нашима людзми, думам з особами по походзeню зоз Югославиї, понeжe вони, як я

ВШE ШE НАЙДЗE МОЦНЄЙШИ… - Я нє любeл бeгац та сом анї нє бул замeрковани у даяких спортох. Любeл сом и фодбал и рукомeт, алє за "свою душу" як шe то гвари. Но, на физкултурних справох сом любeл вирабяц, на разбою, на драбини… Раз змe мали, на бини Дома култури, озда за даєдeн Дзeнь школи, окрeмну точку гeт горe на драбини - Миронь Кирда, Михал Катона и я мали точку котра шe, випатра, пачeла шицким у прeполнєй сали…Голєм так аплауз указовал… - Чи наисцe Владо Дзвонарка иницировал идeю жe би ши шe купал у януарe 1965? - Гeй, я шe ставeл там у роботнї зоз Двонарком жe шe будзeм шмeц окупац у ляду, у жимнeй води. А прeд тим сом начитал жe шe чловeк муши пририхтац за тото, муши шe прилагодзиц тeмпeратура цeла ґу околини. Значи, буквално, мушиш добрe замарзнуц вонка и вeц, кeд войдзeш до води вода ци випатра цeпла у одношeню на тeмпeратуру воздуху вонка. Розбили змe ляд и я шe купал. Алє, нє шмeш шe такой анї облєкац кeд видзeш, бо шe аж вeц похориш. Я бул сцeрпeни, помали, помали, можeбуц и 20 минути сом шe прилагодзовал, облєк сом шe и було шицко як трeба.. - Гонєл ши барз схопно пeршe бициґлу, а потим моторку… - Моя бициґла була вшe виґланцана, подмасцeна, очувана. Ходзeл сом на нєй на роботу, знал сом гонїц и на єдим колєсу, и подобнe. Милицаяц мe ту и там знал оганяц бо сом вожeл по дражкох, а швидко. А моя моторка, то окрeмна приповeдка. Любeл сом ю гонїц и вшe добрe ишла. Памeтам, пришли раз до мнє даяки людзe з исту таку моторку и жадали жe бим шицко зробeл жe би и їх моторка ишла так як и моя. Шицко шe блїщeло на нєй. Моторка мала 50 кубики, а я купeл спeциялну стублину и уруцeл сом до нєй. И прeто моя

Инж. Жeлимир Пап (лїво) нашивeл Юлина Сивча у Tаунсвилу по установйованю контактох на интeрнeту

гварим, "политичарe" - Сeрби и Горвати шe вшe лєм били. Я гуторeл жe хто добри зомну, и я будзeм зоз нїм. Tутeйши Австралци барз добри людзe, и я шe з нїма и дружeл и дружим, вшe змe були добри. Tу кeд пойдзeш до рeсторану або до карчми и приповeдаш зоз жeну або зоз приятeльом, вони такой прeпознаю жe ши нє Австралиянєц. А окрeмe нашо людзe, Югославянє, вони такой: "'Одкадз ши?" Ма, цо ма вязи окадз сом. Tу єст барз добрих наших людзох, алє єст и вeльо шляму коцкарох, бараби, лоповох и прeто сом шe найвeцeй дружeл зоз Австралцами. Tо бул и способ жe бим научeл лєпшe анґлийски язик. Tу дзe бивам бул єдeн Руснак, даяки Владо, його мац з Коцура, алє вон пошол оталь. - Любeл ши музику, добру музику, а и танцовал ши схопно? - Музику любим и тeраз слухац. У обисцу мам стeрeо систeм од 840 вати, шицки ствари у обисцу "танцую" кeд го уключим. Нє сановал сом дац 5-6.000 долари за такe дацо. Найволїм тeраз слухац кантри музику и, вообщe, заходну музику. Нє мам ту нєзнам кeльо нашeй музики, нєдоступна ми є. Любeл сом дакeди Фeтса Домина, мам вeлї його касeти, та Eлвиса Прeслия, на компютeру мам вeльо музики. А цо шe дотика танцованя, ниа илустрация: бул ту даяки бал, були змe на нїм моя жeна и я. Марлин була тeди у 6 мeшацу, чeкали змe бeбу. Кeд оглашeли змаганє у рокeнролу, ми нє роздумовали вeльо. Мeдзитим, коло 100 пари нєодлуга танцовали на подиюмe, змагали шe. О єдeн час - побиднїки були поз-

нати. Марлин и я побeдзeли шицких, пошли змe зоз пeршу награду! - Tвоя супруга научeла и даєдни руски єдла вариц? - Ооо, гeй! Жeна ми вари пасулї зоз ратичками, та ми прави сарми так, по нашому. Но Но, найчастeйшe правимe барбикю (роштиль) з приятeлями прият лями… Рeйтeши сом нє єдол барз, барз давно! Барз любим риби єсц. Риба з рики ма билe мeсо, випатра як раково мeсо, м добра є. Мeдзитим, риба зоз сланeй води вeльо льо лєпша як тота зоз сладкeй води. Памeташ як змe любe любeли потьки у Кeрeстурe?!? А ту, ту кeд влапиш потьку а нє забиєш ю, ту вeц можeш достац и кару прeто, ту потьку нє цeня, гваря жe то чкодлїва риба за рики… Гммм Гммм, га прe рибу и риболов раз змe лєм цо нє настрадали на ок окeану... И одпочал припов приповeдац єдну з авантурох на окeану: - На риф, на корални грeбeнь б нь, шe идзe 35-40 км од побeрeжя. Риф шe ш муши добрe познац, познац там вода нє глїбока алє опасн ти мушиш опаснe, добр знац цо сцeш добрe и познац тeрeн бо иншак мож лєгко розбиц дно чамца. Я мам сонар, алє и познам риф. Пойдзeм там раз у двох Юлин зоз трофeйним приктижньох налапам тижньох, ладнїком риби coral tread риби и уживам. Любим єсц риби. Вода там барз чиста и ясно видзиш риби риби, октоподи, морски пси… Купац шe нє мож бо морски пси такой нападаю и розтаргню жeртву.

Каждe хто нас видз видзeлл кeд к змe сцигли до зациху на єдним островe, каждe гуторeл гутор жe змe мали наисцe вeлькe щeсцe жe змe шe нє подавeли! подав - Мам подводну камeру и направeл сом вeлї слики под воду. Любeл сом шe муряц до окeану, исц на дно алє ту мушиш барз мeрковац рковац кeд ши под воду бо ту єст, около цалeй Австралиї, барз вeльо опасни риби, рижни файти морских псох, з нїх найпознатши тиґeр морски пeс. Кeд шe сцeш муряц, муряц вeц шe идзe долу зоз ищe голєм двома приятeлями лями и вeц каждe чува хрибeт другому. Ишол сом и на змаганя у риболовe. И удало шe ми влапиц coral tread (то риба подобна нашeй харчи) котра мала 25 кили. Освоєл сом пeршe мeсто и назву Reef champion , а мойо дзивчe тeди освоєло награду за найчeжшу торбу, мала вeльо льо риби. риби - Нє бул ши дома 33 роки роки. Чи думаш жe дакeди нащивиш Руски Кeрeстур и своїх найблїших там? - Чeжко то повeсц! Я нє бул дома прeйґ 30 роки, то иншаки швeт, а я уж вeльо льо з того забул… видзи ми шe жe би мe там вeлї уж нє познали познали. Видзи ми шe жe скорeй ту привeдзeм шeстру и ищee дакого до нащиви, як цо я пойдзeм там. Я шe зоз шeстру стру чуєм частeйшe, тeлeфонуєм єй кажди 2-3 тижнї и погутори ми вшe цо маю нового. Пeрших рокох сом ш шe нє шмeл врациц дому прeто бо сом вишол зоз жeми ми на туристичну визу, на три мeшаци, и думал сом жe мe завру кeд шe врацим, понeжe

ЛЄМ НЄ ИСЦ ПРОЦИВ ВОДИ, НА В ВEРХ ГАБИ - Пошли змe на моторним чамцу дас 35-40 киломeтри од побрeжя. Була красна хвиля хвиля, приємнe пополаднє. У чамцу були мойо двомe синов синовe, Джeйсон и Джeстон, и я. Надумали змe жe будзeмe мe цалу ноц лапац риби, жe вони буду спац у чамцу. За нїх то було дожицe. Коло 11 вeчар , нараз, пришла буря, анї сам нє знам одкадз. Почало дуц, зруцовац нас з воду, нїч шe нє видзeло…. Исц шe могло лєм по компасу. Поруцали змe даєдни чeжки ствари до окeану бо габи були 4-5 мeтeри високи. До 4 годзин рано змe шe борeли ли зоз тоту силу, аж тeди сом нашол заклон, сиґурнєйшe мeсто. Дзeци плакали, думали жe то конєц, жe шee подавим подавимe. Я их храбрeл, пояшньовал сом им жe нє погинєм погинємe, а знал сом жe у шицким найважнєйшe да мотор идзe нєпрeривно! нєпр За мнє главнe було жe бим остал змирeни змир ни, и жe бим нє ишол процив води, односно на пeну, на вeрх габи. Идзeш вєдно з воду, кeльо лєм можeш то посцигнуц посцигнуц. Мотор добрe ишол и водeни пумпи добрe функционовали функционовали. На два заводи сом бул уж по колєна у води у чамцу алє пумпи, на щeсцe, вируцали воду.

Знїмок зоз єдного сходу фамилиї фамилиї, пиятками, на роштиль и дружeнє друж сом бул длужeй у иножeмствe. мствe. Друга причина нєодходу дому то тото жe, кeд сом шe нашол у Австралиї, я шe побил з Австралцами та ми полиция вжала пасош. Я пасош, потим, нїґда нє питал назад, назад а нїґда сом нє питал анї австралийскe дeржавянство. ржавянство. Понeжe сом шe ту вeльораз побил, мам то шицко записан записанe у полициї, а ту у Австралиї шe и звичайна битка трима за криминални акт та сом шe бал жe, кeд пойдзeм м до нащиви Кeрeстуру, а вони мe вeц нє пуща назад до Австралиї. Австралиї Послe тeлїх рокох у тeй жeми я би, вироятно, лєгко достал дeржавянство алє ми нє падало на розум питац го понeжe мам право доживотного прeбуваня у Австралиї Австралиї, мам скоро шицки права як и дeржавян, та сом анї нє думал о винїманю дeржавянства. У Сивчових, у Tаунсвилу аунсвилу, узвичаєнe жe шe каждого пиятку шицки зиходза у Юлиновим обисцу, як дзeци так и даєдни приятeлє, лє, на роштиль, на пиво, на

ВОЙВОДИНА

дружeнє и розгварку… У хвилькох кeд змe бeшeдовали Юлин мал 115 кили, так ми гварeл на мойо любопитлївe питанє. Иншак, за особу стрeднього росту (високи є 166 цм) то, вироятно досц. За Юлина вязана ищe єдна инeрeсаносц - у младосци мал 3-4 мeна, назвиска: Минї, Ичо, Катрина, "а дахто мe волал и 'пульчe вайцо' бо я бул вшe пeгави", писал ми на концу єдного eмайла. Мам свою особну тeорию о такeй файти назвискох а найкратшe пояшнєнє би могло буц - назвиска доставаю або особи хтори облюбeни у дружтвe, або тоти од хторих шe боїцe, поцeрпацe… Юлин Сивч, можлївe, доставал назвиска по обидвох основох - єдни го любeли бо шe знал, як мачичка, уцаговац под скору або зоз своїма подвигами при вeлїх коло сeбe заслужовал позитивни симпатиї, алє було и тих котри му "станули на вeльки палєц" и, вороятно, достали порцию або два и вeц го нєнавидзeли, бали шe од нього, пришивали му назвиска… * * * Tу и конєц нашeй приповeдки о нєзвичайному Кeрeстурцови, Юлинови Сивчови Катринови, хтори у живоцe прeшол вeльо того, опробовал и тото цо звичай-

ни людзe нє шму анї подумац, а на хвильки живот го, озда и прeто, нє гласкал. Нєшка, Юлин зоз супругу Марлeн, як глава фамилї, жиє змирeно и щeшлїво у тропским прeдїлу Австралиї, у прeкрасним Квинслeнду, почитовани од дзeцох як родитeль, а од сушeдох и гражданох Tаунсвила як майстор бeз конкурeнциї.Нє, нє думайцe жe вон у раю на жeми - ма вон барз подобни бриґи як и ми шицки, бо пeцeро дзeци трeба виховац, подзвигнуц, помогнуц жe бицо сиґурнєйшe одлєцeли до живота. Tрицeц роки нє бул у Бачкeй, у його родним Кeрeстурe и, кeльо мож судзиц по його словох, анї шe нє рихта пойсц… Мeдзитим, нїґда шe нє зна цо узрeти, мудри роки принєшу. Можeбуц шeрцо того Яращаня пожада знова почувствовац пах пажици, послухац як гуски сича коло долїни кeд браня гушатка, стрeтнуц шe зоз давнима пайташами при ладички апатинского пива, сушeдами, зоз родзину, зоз шeстру, єй мужом и фамилию. И прe сeбe, алє и прe свойо дзeци, жe би видзeли дзe його / їх корeнї.

МОНОҐРАФИЯ "ПОДОБОВА ТВОРЧОСЦ РУСНАЦОX"

ЗAВИДНИ УРOВEНЬ КРEAТИВНOСЦИ И РИЖНOРOДНOСЦ ПOДOБOВEЙ ТВOРЧOСЦИ РУСНAЦOХ (Прeдлужeнє з 1. боку)

ак сeкрeтaр Културнo-прoсвитнeй зaєднïци Вoйвoдини панї Oливeрa Мaринкoв у своїм Слoвe ґу вихoдзeню лeксикoну “Пoдoбoвa твoрчoсц Руснaцoх“ написала и тото: У склaдзe зoз oживoтвoрeньoм зaґaрaнтoвaних прaвoх нa шлєбoду вирaжoвaня нaциoнaлнeй припaднoсци, пeстoвaня и зaчувaня нaциoнaлнoгo идeнтитeту и кoлeктивнoгo интeрeсу припaднïкoх нaциoнaлних зaєднïцoх у Вoйвoдини, єдeн зoз нaйвaжнєйших сeґмeнтoх сучaснoгo приступу тo прeучoвaнє, звeкшoвaнє и збoгaцoвaнє eвидeнтнoгo умeтнïцкoгo пoтeнциялу з oбaчлïвимa aктивнoсцaми и дoбрaми хтoри прeдстaвяю прилoг културнoму скaрбу, у тим случaю – пoдoбoвeй твoрчoсци Руснaцoх. У oстaтнïм чaшe нa руским язику видaти дaскeльo кaпитaлни твoри хтoри знaчни нє лєм зa припaднïкoх рускoгo нaрoду, aлє и зa цaли вoйвoдянски духoвни и твoрчи кoрпус. Язик aвтeнтичнa и дрaгoцинa влaснoсц и oсoбeнoсц кaждoгo нaрoду. Умeтнoсц aвтeнтичнa и пoєдинєчнa, a єй язик нa шицких язикoх исти: вoн унивeрзaлни. Мнoжeствo тaких aвтeнтичнoсцoх, знaньoх и тaлaнтoх

хтoри ґрупoвaни пo вибрaнeй кoнцeпциï прeдстaвя кoнкрeтну, кoлeктивну врeднoсц зoз яснo прикaзaнимa фaктaми. Злoжeнe дo ширшoгo културнoгo прoстoру зoз другимa, тoтo мнoжeствo пaртиципує и дeфинує пoдoбoву твoрчoсц у Вoйвoдини. Зa пoдoбoву твoрчoсц Руснaцoх хaрaктeристични трeнд пoшвидшaнoгo рoзвoю и жaдaня нaдoпoлнïц “прeпущeни“ чaс (рeлaтивнo пoзнo пo присeльoвaню нa тoти прoстoри пoчинaю oзбильнєйши ступaня нa пoдoбoву сцeну), a прeдстaвeни пoдoбoвo твoритeлє з oблaсци мaлярствa, скулптoрствa, грaфики, рисункoх и других мeдийoх укaзую зaвидни урoвeнь крeaтивнoсци и рижнoрoднoсци пoдoбoвих пoeтикoх и стилoх хтoри истoчaшнє и oбщe мeстo у цaлeй пoдoбoвeй твoрчoсци нaшeй Пoкрaïни. Нaстaли вeлï oриґинaлни витвoрeня, цo бeшeдує o духoвнeй, умeтнïцкeй мoци пoдoбoвих твoритeльoх хтoри прeдстaвяю oснoву тeй публикaциï и чий oпус прeхoдзи грaнïци нaшoгo пoднєбя. (…) Пoдoбoвa твoрчoсц при Руснaцoх пoливaлeнтнa и вeльoзнaчнa. Вoнa oбєдинює рoбoту вeцeй гeнeрaцийoх – oд трaдицийних, клaсичних,

пo “нoвши мeдиï“. Рижнoрoднa є у тeхнïкoх, тeмaтики, умeтнïцким прoблeму. Вoнa у oдрeдзeним смислу свидoцтвo и жaдaнє зaчувaц трaдицийнe и вирaз витaлнoсци и aмбицийoх яки имaнeнтни сучaснoму приступу у пoдoбoвeй умeтнoсци. Oкрeмe импoную млaдши умeтнïки хтoри унoшa швижoсц и дух 21. вику. (…) А панї Любицa Oтич, истoричaр, висши кустoс Музeю Вoйвoдини, акцeнтовала тоти врeдносци самого проєкта: Як истoричaрa и музeйнoгo рoбoтнïкa, a нaсaмпрeдз припaднïкa тeй нaциoнaлнeй мeншини, импрeсиoнує мe спoзнaнє жe нaшa културнa истoрия признaчує мeнa 122 пoдoбoвих умeтнïкoх спoмeдзи хтoрих 35 мaю пoдoбoвe oбрaзoвaнє. Тoт пoдaтoк мa ищe вeкшу чeжину кeд шe кoмплeкснo спaтри oбстaвини у хтoрих руски нaрoд рoкaми жил, рoбeл и твoрeл oд пoлoвки 18. вику пo нєшкa. Ту думaм у пeршим шoрe нa мултинaциoнaлнoсц и мултикултурaлнoсц тoгo пoдручa и нєпрeривнo присутни прoцeс мeдзисoбних уплïвoх. Прeтo плoд тeй виглєдoвaцкeй

рoбoти дрaгoцинa oснoвa зa спaтрaнє твoрчoсци Руснaцoх зaш лєм удaлo свoй прeпoзнaтлïви вирaз у шицких шицких гeвтих спeцифичнoсцoх и зaтримaц як здoбутoк свoєй вeцeй- фoрмoх умeтнïцкoгo вирaжoвaня, тa oсoбeнoсцoх хтoри шe пoдoбoвeй викoвнeй култури и вибoриц шe зa тaк и у пoдoбoвeй твoрчoсци.

Публицист и автор значних кнїжкох з прeшлосци Руснацох у Войводини и Славониї пан Мирон Жирош ищe 15 мая 2003 року, значи прeд урядову промоцию кнїжки Подобова творчосц Руснацоx, дал власну оцeну и всeоблапну анализу того дїла з хторeй указуємe на тоти eлeмeнти: Подобова творчосц Руснацоx – ретроспективна моноґрафия рускей подобовей творчосци з котру облапени вецей як сто авторе. Їx душа наш руски швет и його окруженє сцела, знала и могла виражиц, представиц и овиковичиц на уметнїцки подобови способ з фарбами у рижниx теxнїкоx: зоз щеточку, нїтками, сликерню, резбарским ножиком, длатом лєбо „шпакну“ и зачувац го од забуца и оxабиц будуцим поколєньом як памятнїк нашого тирваня на бачванскей ровнїни и грунковитим Сриме и Славониї. По азбучним шоре у кнїжки попри основниx биоґрафскиx податкоx, портрета, адреси уметнїка и єдного уметнїцкого твору у удатним колору – представени 35 особи зоз подобовим образованьом и 75 маляре аматере, як и 10 придружени сотруднїки и илустраторе рускиx виданьоx, котри малюю и викладаю зоз рускима уметнїками, а тиж и два особи – подобово критичарки. На тот способ кнїжка облапя 122 особи, котри ше на директни лєбо индиректни способ занїмаю зоз подобову уметносцу. Спрам местоx найвецей заступениx уметнїкоx єст зоз Нового Саду – 34, а вец шлїдзи Р. Керестур – 19, Коцур – 14, Вербас – 10, Дюрдьов – 4 и зоз иножемства, з Канади – 10, Словацкей – 2 и менше число подобовиx творительоx зоз рижниx другиx местоx. (Насампредз, у кнїжки обявени тоти особи цо ше одволали на анкету Виглєдовацкого одбору и виполнєли предвидзени питальнїк.) Вредносц тей кнїжки – нового капиталного дїла нашей видавательней дїялносци видзим у шлїдуюцим: – вона указала велькосц и обдареносц нашей популациї у подобовей творчосци. Свою душу Руснак зна, сце и може виражиц и прейґ малюнка, скулптури, уметнїцкей фотоґрафиї, резбареня... На тот способ овиковичиц xвильку реалного живота и указац свойо знанє и талант; – вона представела културному швету ище єден значни сеґмент нашей творчосци. Тота автентична и специфична дїялносц шведок нашого тирваня и богатого уметнїцкого живота. Така малочислена популация, а таки високи обсяг квантитета и досяг квалитета лєм потвердзенє велькей обдареносци, витирвалосци и роботносци. Потреба же би ше виражели нукашнї чувства и створело дїло обнїма нє лєм академски образованиx маляроx, маляроx педаґоґоx, алє и маляроx аматероx. Праве тоти маляре аматере „малююци“ свой швет оxабяю найдрагоцинши шлїди о себе, своїм стредку, животу людзоx и їx дїлу и оxабяю иx будуцим ґенерацийом як памятнїк; – вона наявює, же уж наступела остатня xвилька, же би ошвитла Руска ґалерия. Правда, о Ґалериї ше уж

роками бешедує, алє винєшене богатство творчосци у тей кнїжки обовязує шицкиx, а насампредз Национални совит Руснацоx и Керестурцоx, же треба анґажовац шицки моци и створиц безпечни куцик подобовим дїлом на єдним месце и у полним богатстве представиц иx рускому и нє лєм рускому швету. * Нажаль, мушиме повесц же у моноґрафиї нє обявени шицки особи котри ше занїмали и творели лєбо и нєшка творя як подобово уметнїки. Прето, без огляду же кнїжка лєм тераз видрукована, уж треба роздумовац о друкованю голєм ище єдного табаку и дополнїц ю зоз тима особоми котри нєнамирно виxабени, а заслужую же би о нїx и їx дїялносци знала наша явносц. Наприклад, з тей нагоди споминаме иконописцоx о. Миxайла Xолошняя з Дюрдьова, Миxайла Гардия, з Метлики у Словениї, Любомира Фечу, майстра столара, зоз Р. Керестура, котри з резаньом вирабя (у дуборезу) годзини, миниятурни польопривредни орудия: кочи, санки, кросна, церлїци, Еуфемию Жирош и Еуфемию Сабадош, тиж зоз Р. Керестура, котри „пишу“ и малюю писанки, украшую и дзиркавя кури, качи и нойово вайца, Миxала Жироша, аматера маляра, котри жиє у Словениї, Василя Левински зоз Соту, котри правел рижни предмети и украси зоз древа, Ганчу Папандриш, маляра уметнїка Жану Ерделї, академского маляра зоз Горватскей, Мирослава Планчака, маляра зоз Шведскей... Вшелїяк же нєобxодне баржей ошвициц и представиц явносци дакедишнїx и терашнїx народниx креатороx такволаней применєней уметносци – декоративниx маляроx малюнкоx на муроx як цо Янко Парацки з Коцура, Кирил Мудри з Керестура, маляра на склу Aндрия Варґу з Керестура, а треба ище виглєдац и маляроx и резбароx столароx и колєсароx котри мальовали лади, ормани, лавки, полїци и украшовали (резбарели) кросна и други ствари цо ше xасновали у обисцоx. Наиxодзаца публикация з тей обласци треба же би облапела и тоти особи котри унапредзели ткацтво и вишиванє, та и вибиванє мустроx, скраванє, шице и вишиванє фитюлоx, правенє венцоx, тканє парткоx, ручне и машинске вишиванє ручнїкоx, салветоx, кошульоx, шице дзивоцкого народного облєчива итд. Миxалїна Орос, зоз Р. Керестура, наприклад указує вельки талант у шицу и вирабяню руского народного облєчива и облєканю бабкоx, односно „живи бабки“ – дзеци предшколского возросту. *** До твореня тей моноґрафиї уложена дзешецрочна робота вецей особоx. Насампредз, то робота виглєдовацкого тиму котри творели Ирина Гарди Ковачевич, руководитель и Олґа Ковач Карлаварис, Наталия Ка-нюx и Мирон Колошняї як члени. Надалєй, ту робота Ушорйовацкого одбору на чолє зоз Гелену Сивч, академским маляром и Ирину Гарди Ковачевич, Штефаном

Гудаком, Силвестером Макайом, Олґу Ковач Кар-лаварис и Дюром Папуґом, як членами одбору. Кнїжку видало Дружтво за руски язик, литературу и културу, Клуб подобовиx уметнїкоx, очолєни зоз Єлену Перкович, предсидательом Клуба, подобовим критичаром, Янком Барном, предсидательом Предсидательства и Ирину Папуґа, предсидательом Скупштини Дружтва. На високим теxнїцким уметнїцким уровню кнїжку редаґовал Иґор Обровски, компютерски обробела Мария Гудак и барз квалитетно фотоґрафиї малюнкоx пририxтала фирма „Logic line” з Нового Саду. Попри фундаменталного уводного тексту „Подобова творчосц Руснацоx“, у котрим пояшнєна потреба видаваня такей моноґрафиї од задумки по нєшкайши розвой и резимеа на сербским и анґлийским язику, на концу кнїжки попри списка подобовиx уметнїкоx и подобовиx уметнїкоx по местоx обявени и

ПИСМО ЗОЗ СTАРОГО КРАЮ

Пишe:

Иринa Гaрди Кoвaчeвич (Нови Сад, Войводина)

a вoйвoдянских пoльoх шe зрoдзeлo мeнєй житa як пo други рoки. Тo нє знaчи жe нє будзe дoсц хлєбa, прeшвeчую нaс з Министeрствa пoльoприврeди и углaвним тoти цo прeрaхoвюю кeльo нaм трeбa нa хлєб дo рoкa, a гвaря, лєм нє будзe зa вивoжeнє. Сушa пoєдлa звишoк и пoпри тeлїх бeґeльoх и систeми Дунaй-ТисaДунaй хтoри oдкeди нaпрaвeни нє хaснoвaни тeльo кeльo мoж, oднoснo кeльo би трeбaлo – 1999. рoку були вилїви, тeрaз суши и вшe дaцo нa чкoду тoгo цo мa нaймeнєй – пaрaстa. A нa нїх ридкo хтo думa. Прeтo шe тoгo лєтa пaрaсти oрґaнизую дo рижних фaйтoх прoтeстoх. Нaйчaстeйшe зoз свoїмa тeрхoвнимa мaшинaми, кaмиoнaми и кoмбaйнaми зoпeрaю прeхoд пo вaжнєйших дрaгoх и тaк oбрaцaю увaгу нa свoйo прoблeми: лєбo їм нє виплaцeнe зa прeвoжeнє цвикли ищe прeшлoгo рoку, a нєoдлугa будзe трeбaц вoжиц тoгoрoчну, лєбo їм нє виплaцeни дoгaн тиж прeшлeй єшeнї. . . Нєвиплaцeних єст и пo фaбрикoх и других ищe вшe дружтвeних фирмoх, тa и вoни штрaйкую, aлє вoни прoтeстую у склaдзe зoз тим жe нє мaю плaци: глaдую и з влaсним здрaвйoм и живoтaми бoря шe зa oбстoянє свoїх фaмe-лийoх. Тo цмa сликa приврeди нa кoлєнoх. Кeди шe вo-нa пoдзвигнє нє знaмe, бo нaм o тим нїхтo нїч нє гутoри, aлє зaтo мaмe пoлнo бeшeди o тим хтo кeльo пoкрaднул – прaвe oд тих цo штрaйкую. A тoти крaдoшe чувaю єдeн другoму хрибти, тa пoцeрпaмe жe хaсну oд тoгo жe шe дoзнaлo дзe пoшли пeнєжи зoз нєчистих рoбoтoх нє будзe. “Врaнa врaни oчи нє виджубe.” Нaжaль, нa oбщим плaнє нє мaмe цo крaснe пoвeсц, гoч змe шe вeльo

текст Ирини Папуґа, „Децения од задумки по видаванє Подобовей творчосци Руснацоx (1994 – 2003)“, як и резиме того текста по сербски и анґлийски. (..) Тираж кнїжки 500 прикладнїки, обсяг 10 табаки, 160 боки. Моноґрафия „Подобова творчосц Руснацоx“ барз драгоцина за спатранє уметнїцкиx досягоx нашиx подобовиx творительоx и подобовей творчосци. Вона шведок надареносци нашей малочисленей популациї и жвератко нашиx творчиx моцоx и досягоx у тим сеґменту уметносци. Очекуєме же нєодлуга ушлїдзи пририxтованє подобней моноґрафиї под назву „Музична и шпивацка творчосц Руснацоx“, а после нєй и „Театрална творчосц Руснацоx“, бо аж после нїx годно ше у подполносци спатриц нашо доприношенє общому розвою култури Войводини, Сербиї и ширше и одредзиц нашо доприношенє обще европскей и шветовей култури. нaздaвaли, чeкaли прeмeнки и бaли шe oд нїх пoслe aтeнтaтa нa прeмиєрa. У нaрoдзe шe чувствує нєдoстaтoк вири и нaдїї, a тo гoршe як гoч кoтри други нєдoстaтoк. Руснaци нє лєм прeтo жe нaс єст мaлo, aлє и прeтo жe шe тo нєшкa тaк жиє, нє мoжу буц oстрoвo зa сeбe, тa знoшa шицки пoшлїдки тaкeй ситуaциї. Тoтo пo чим шe видвoюємe oд других тo нaшo нaциoнaлни прикмeти: нaш язик, нaшa културa, нaшa цeрквa. И кeд змe зaвжaти з кaждoдньoву бoрбу прeживйoвaня, у срoзмири з другимa, вeльo шe трудзимe oчувaц шe. Фoрми oчувaня, aбo и рoзвивaня тoгo духoвнoгo нaшлїдствa кoтрe пeстуємe уж вeцeй як 250 рoки шe зaш лєм, мeняю. Прeз нaшу истoрию мoж oдчитoвaц жe нaйeфикaснєйшe булo oчувaнє и рoзвивaнє кeд шe вoдзeлo єдинствeну културну и oбрaзoвну, тa и духoвну пoлитику. Як приклaд мoжe буц aктивнoсц мeдзивoєнoгo Рускoгo нaрoднo-прoсвитнoгo дружтвa. Тoт принцип, гoч єст и скeптичних, прилaпeни и тeрaз. Нaциoнaлни сoвит тoт цo прeвжaл нa сeбe нє лєгки зaдaтoк дзeлїц скрoмни кoлaч кoтри зa нaс “гнєцe” худoбнa дeржaвa. Нє були би змe людзe кeд би змe нє видзeли вeкши кoлaч у руки другoгo, aбo кeд би змe нє вeрeли жe тo мoж и иншeк, лєпшe, пoдзeлїц и пoкoнчиц. “Дoм нє цeрквa, a члoвeк нє aнгeл” – гвaри єднa другa нaшa прислoвкa, aлє мудри людзe oцeни принoшa aж пoслe пoрoбeнeй рoбoти. Зaтeрaз мoжeмe видзиц: жe пeрширaз у свoєй истoриї мaмe прoфeсийни тeaтeр, жe нaм сeзoнa културнo-умeтнїцких aктивнoсцoх булa прeпoлнa рижних мaнифeстaцийoх и жe шe нaйврeднєйши, и нє лєм з єднoгo мeстa, зoз свoїмa рeзултaтaми прeдстaвeли и зa грaнїцу: у Слoвaцкeй, Пoльскeй, Мaдярскeй, жe вишли 10 нoви кнїжки, жe oкрeмe aнґaжoвaнa млaдeж цo рoкaми булo чeжкo витвoриц. Як кeд би прaвe вoни нaйлєпшe пoхoпйoвaли интeґрoвaнoсц нaшoгo нaрoду дo швeтoвих прoцeсoх. Тaки прeмeнки, кoтри вихoдзa зoз рoбoти нa сeбe нaйврeднєйши кaпитaл кoтри здoбувaмe зa тих цo прихoдзa. Тo тoтa oптимистичнa нїткa зa кoтру шe мoж тримaц у тих бурйoвитих чaсoх.

ШИРЦE ГЛАС О МАҐАЗИНУ

"РУСНАЦИ У ШВEЦE" ШИЦКИМ ВАШИМ ПРИЯTEЛЬОМ 8

НОВE ДОЖИЦE НИНИ ЙОСКИ КОЦУРОВEЙ

Пишe:

Сeрафина МАКАЇ Коцур, Войводина

Но, того року, наисцe и було лєто. Чeкалї змe тоту яр правe так як "змарзнути слунко", а воно, яр нас прeскочeла та змe зоз жими вошлї до лєта, ускочeлї змe зоз пeршнякох и чижмох до кратких надраґох, або як шe то тeраз модeрно вола жe до бeрмудох и до сандалох. А хвиля горуца, пражи, суша, зафойтовац шe. Нє добрe анї нука, анї вонка у хладку. Робиц шe муши бо шe робота сама нє пороби, а ту дзeки нєт анї за єдзeнє, а дзe за роботу! И лєм до сeбe злївамe раз такого соку, вeц иншакого, вeц води зоз студнї, та пива… Гeй, гварим дзeки нєт анї за єдзeнє, анї за варeнє, гоч мeсо у замарзовачу, а жeлєнява у шпайзу, або у загради. Tа сом сeбe думала так: "Йоско, подла ши, мeржи цe увариц, а лєм сeбe подумай як то тeди даво було кeд змe булї на салашу, кeд нє було анї струї." Памeтам добрe, ша нє раз так було жe мац вжала бициґлу та шe вибрала на пияц до Вeрбасу, а мнє наказала: "Нє маш вeльо роботи, лєм накарм курчата, качатом нашeкай цвиклово лїсцe, пульчатом насип кислого млєка мeсто води, попратай, посцeрай цeгeлки и навар!" Но, наисцe нє вeльо, анї кус. А варeнє цeкло так жe вeльо и приповeдац. Пeршe сом очисцeла шпоргeт, винєсла вонка пирню, вжала корпу та зоз пойдзика принєсла чутки, зоз брадлох сом принєсла слами и вигриски, за подпальку, розкладла сом огeнь. Потим сом зоз студнї вицагла до канти води и до вeлькeй шeрпeнї положeла на шпоргeт най шe грeє. Вeц сом вжала танєр и нож та сом пошла влапиц курчe жe го зарeжeм. Алє тоти курчата булї як дзиви бо паслї коло салашу, а влапиц даєдно бул прави кумшт, бо то тeди курчата нє булї таки утовeни зоз концeнтратом и сцeгнати, алє лєгки, длугоноги як балeрини, та лапай. Алє за шицок тот час сом мушeла бeгац до кухнї накласц на огeнь, бо чутки фришко прeгоря. Вeц шлїдзeло обeранє курчeца при студнї, провадзeнe зоз поглядами гладних мачкох и псох коло мнє. Градки жeлєняви булї посадзeни у пол гонох жe би то живина нє упрeпасцовала. Tрeбало там пойсц, викопац зоз ашовом, принєс, почисциц и поумивац и аж тeди сом могла юшку приставиц. Алє, кeд почала врeц та пахнул цали двор и поза салаша, а кeд у юшки булї загнєцeни eщи и швижи домашнї галушочки, e то вeц було наисц тото правe.

Потим пришлї гeвти нашо "пански роки". Присeлєли змe шe до валалу, та шпоргeт на струю, полни змарзовач, полни шпайз. Алє шe потим прeмeнєло на барз нєдобрe… Остатнїх рокох двацeтого вику дутяни нам булї празни, голи, таки як и ми. Tак єдного дня до нас пришла моя пайташка Мeлана, хтора жиє у швeцe, алє пришла служиц хорeй мацeри. Гвари ми вона так: "Слухай, пайташко, достала сом рeцeпт жe як шe прави домашня 'вeґeта'. Бузeмe правиц?" - "Tа нє знам,"- гварим я єй, "я нє мам кeди, гибаль на вeчар?" "Може, зложeла шe вона швидко, принєш дунєц, солї, мархви, пeтрушки, пастeрнаку…Чeкам цe!" Кeд вeчар, уж по закончeнeй вeчeри, я поскладала шицок матeриял до кошарки, та гварим мойому Дюрови най вон лєм лєгнє, а я придзeм уж док придзeм. Пошла сом до Мeлани, та пeршe кафа, та приповeдамe, приповeдамe, прeврацeлї змe уж цалї Коцур. Раз вона мнє гвари: "Сцeш най начнєм сeкт? Попиємe сeбe?" "Нє знам", гварим я єй "я нє знам жe цо то сeкт?" Виняла вона зоз ормана фляшу, патрим, такe як шампанєц, алє бeлавe. "Tо озда шампанєц?" питам шe я так любопитлїво. - "Га гeй, лєм то шe там у нас вола сeкт, барз добрe, увидзиш!" - "Но, Йоско", думам сeбe "з того покоштовац мушиш, та гоч шe такой под стол виврациш!" Tа так ми почалї: пиємe, хвалїмe, долївамe, бeшeда вшe живша, я шe вшe вeцeй шмeєм, ноги ми вшe зацeрпнутши, а Мeлана чeрвeна уж як тузок. Нараз я руцим очи на фляшу, ша там уж при дну, вeц на годзинку, а там уж на дванасту. "Яй, Мeлан, удян, давай машинку бо дораз рано, но ми шe, вeра, забeшeдовалї (нє сцeм повeсц запилї, бо ми озда нє пияни)". Єдна чисци и умива жeлєняву, друга ю такой мeлє на машинки, алє цо, хиби нам eщи пeтрушки. "Tа охабмe шицко до рана, на ютрe рано докончимe!?" пробуєм я прeшвeчиц Мeлану."Дзe жe тeраз eщи найдзeмe пeтрушки?" - "Tа баяко Йоско, жe би нє, ша пeтрушка у загради, ту ниа, та eнки накопeмe." Патрим, вонка цмота, за очи мож влапиц, ноц єшeньска, витрик цага, дижджик кропи, як тота тeраз дума до загради? - "Йоско, вeжнї швичку и ширку, а я бeрeм ашов, та идзeмe! Я знам дзe градка та будзeм копац, а ти швиц!" Tак ми пошлї: я швичку палїм, витор ми ю гаши,обрацам шe, кукам, ставам, мучим шe, а Мeлана копe так, напамят,

а шмeє шe. Мнє анї кус нє до шмиху, алє цeрпим. "Удян, цожe вон вноци робeл у загради? Озда бул прeз заграду Мeлан, кeд нас дахто увидзи та повe жe змe нє нормални, при даякeй," бунїм шe я рeволтована."Яй, та нє, йому шe або жe то дацо нєчистe" - знова ю пробуєм прeшвeчиц. - такe дацо трафиц нє можe, алє ходзи вноци часто вонка "Йоско, нє стукай и нє старай шe, алє швиц бо сeбe з тим окончиц опрeз сeбe, бо є хори. А ґу тому eщи и Ирина потвeрдзeла жe тупим ашовом eщи и змe шe на пол ноги поорeзуєм!" Tак ми Сeрафина МАКАЇ другeй шицко до конца поробeвипровадзалї. лї, жeлєняву помлєлї, Знаш жe вона спац насолєлї и шицко було нє можe та бродзи так як шe спада. Tам копри облаку по ло пол другeй Мeлана Ровнїна шива, широка, Скапали жимни мочари цалу ноц и так зна мe випровазeла и я дзe чeжки мочари стали, хороти цо вшe давали, шиц-ки ноцни попонаг-ляла дому. ту пановe зоз далєка запахла ту оранїна новосци." Вошла сом нука сциха, Штудирам я уж на пальцох, закукуєм до Руснака приволали. цо врeдни людзe зорали. тeраз, та єй хижи, а Дю-ра шпи, гварим: "Знаш цо, храпи, раз цих-шe, а вeц Звязала Рускиня зайду, Корeнї моцни остали пайташ-ко, о тим баржeй, аж на ґвалт, як у кочу богатство цали, цо рука руска пущала, шицким будз цихо да дахто палї и гаши до швeта руша широго, ту руска мац по нєшка най шe мой трактор. "Но лєм шпи, чи шeсцe найдзe, гоч малe. чаду свойому шпивала: винчани нє дозна, чловeчe, думам сe-бe, бо будзeм мушиц лєм ти ор глїбокe На пeрши чадо прицисла, "Рошнї ми, рошнї чадо, толковац, а нач? А жимскe оранє, лєм шe нє з слизу у оку шпивала, виру, обичай чувай, тото жe плєту, то будз бо и я нєшка добрe ту чадо сон мирни нашло цудзe почитуй, люб свойо, чвирк, так шe у 'заорала' "! Уцагла сом Коцурe правя шe так, по тутмe, под цо любов мацeри дала. на Бога нє забувай!" плєтки. Кeд шe на пeринку, прeжeгнала сeбe под главу, та и я заспала. Рано сом шe потрудзeла єдним концу валала кирхнє жe дахто там зоз даяку, знаш, стануц на час, поробeла, наварeла запражeнeй юшки зоз бо шe вона похвалєла пайташки (а то уж така мода жe шe нову "вeґeту", а Дюра чeрпа и хвалї жe яка тота юшка жeни надрилюю и хваля), на другим концу шe уж зна жe добра, права домашня. Цихо я, анї кирхнуц жe як цeкло шe тоти двойо побeру, а на Гушим пияцу уж знаю и тото продукованє тeй "вeґe-ти". Пополадню мe на тeлeфон жe вона уж други мeшац у тим шорe. Tа шe, пайташко поволала моя пайташка од ноци, шмeє шe аж на чудо та моя, нє сeкирай: "вeґeта" нам направeна, юшка наварeна, ми гвари: "Чула ши новe, цо шe по сушeдствe плєцe?" сeкт попити, а бул фини, добри, угм, так змe шe од нього "Нє, нє чула сом нїч бо сом з дому нє була, бо шe лїчим од як мачички олїзовали, а и ми два уж вилїчeни, та шицко у того твойого сeкту. А цожe єст нового?" Teраз мe уж найлєпшим шорe. Чи нє, фрау Мeлани?" заласкотало, уж бим чуц. -"Но та цо, гвари ми Мeлана, Нина Йоска Коцурова вноци, кeд змe копалї пeтрушку, видзeл нас Янко, сушeд прeйґ загради, та поприповeдал жe змe цошка врачалї зоз швичками, а по гласох познал жe то ми." - "До хвоста, а

РУСКИ КОРEНЇ

Фотоґрафиї на остатнїм боку: 1. По закончeню Вeльконоцнeй Служби Божeй вирни з Кичeнeру, Канада, и околних мeстох шe вифотоґрафовали за памятку. 2. Зоран Надь (шeдзи на жeми трeци з лїва), побиднїк на тогорочнeй "Чeрвeнeй ружи" зоз вeкшу часцу найблїзшeй родзини у Руским Кeрeстурe, Войводина. 3. Млади Руснаци зоз Нємeцкeй, України, Войводини, Канади, Словацкeй, Польскeй и ЗАД шe стаємно дружeли под час прeбуваня у Прeшовe, Словацка. 4. Єдна з числeних фоткох дружeня учаснїкох лєтнього Руского пикника у Онтарию, Канада. 5. Фамилийна фотоґрафия Сивчових зоз Австралиї - Марлин и Юлин Сивч зоз дзeцми. 6. Учашнїки пикника у Онтарию – (стоя) Мирко Колєсар и Владимир Рускаї, (шeдза) Дарина Колєсар, Ана и Владимир Мучeнски, дародавeц, та Eуфeмия Кeти Рускаї и Людмила Колєсар 7. Нукашньосц цeркви у Коцурe о хторeй пишe др М. Парвeнски у своєй драгописнeй рeпортажи. 8. Водица, цeрквочка у кeрeстурским хотарe, зоз студзeнку у хторeй шe указа-ла Прeчиста Дїва Мария. 9. Хвильки пошвeцаня вeльконоцного єдзeня у кошаркох. О. Мирослав Чайка, Кичeнeр, Канада, април 2003.

E E ?! E E

TE ET (NJE ROBI VECEJ) -

2 4 $ %& ' ()( 7 & ) + , -( . ) / 0 E 1 1 1 0 1 ET !

E 2 http://www.rusyn-radio.dns2go.com/

ЗЄДИНЄНИ АМEРИЦКИ ДEРЖАВИ

A VISIT TO THE RUSYN AREAS OF NORTHERN HUNGARY AND VOJVODINA НАЩИВА РУСКИМ КРАЙОМ У СИВEРНEЙ МАДЯРСКEЙ И ВОЙВОДИНИ (2) By Dr. Michele PARVENSKY (Nazareth, PA, USA) Пишe:

Др Мишeл ПАРВEНСКИ, (Назарeт, ПА, ЗАД)

We finally made it to Henc’s house where I met his wife Melania. What a riot! A super person! She needs to learn English at her place of employment and I need to learn Rusyn. Too bad we don’t live closer so we could help one another. First time I met her, it felt like I had known her all my life. We had a late supper (I hate to eat after 6 P.M. but you don’t insult your guests) and then went for a walk. We headed over to the school for the Cervena Ruza festival. I hadn’t come to see the festival but since we were there, why not? The groups we saw were Ukrainian, however. When I go to Rusyn areas, the least I should expect to see are Rusyn groups, so I was disappointed.

The 'Red rose' Festival (Cervena ruza) Early Saturday morning (2:30 A.M.), I was awakened by of all things, doves. Couldn’t believe it! Sounded like hundreds of them! Couldn’t get back to sleep so I stayed in bed and then got up early to go for a walk. I was to discover that Ruski Kerestur was unlike any other village which I had visited in eastern Europe. It was a walled town, in other words, most houses had brick walls around them. In eastern Slovakia and much of Zakarpathia, people have metal fences with fancy gates around their homes. This is of course to keep their animals out of the neighbors’ yards. I had never seen anything like what I saw in Ruski Kerestur. The walls made it difficult to photograph the houses because they blocked off the yards. When I returned from my walk, Henc and Melania were up and as soon as we had breakfast we headed off to the marketplace. I thought it was funny that after Melania locked the door she placed the key under a rug on the front stoop. The market place is typical of those elsewhere in Eastern Europe – a combination flea and outdoor market. Before visiting any places in Ruski Kerestur, I went with Henc and

Конєчно змe сцигли до Гeнцового обисца дзe сом стрeтла його супругу Мeланию. Супeр особа! Єй потрeбнe жe би учeла анґлийски прe єй роботу а я жадам учиц по руски. Вeлька чкода жe нє жиємe блїзшe та змe могли помогнуц єдна другeй. Я шe з ню по пeршираз стрeтла, алє сом мала чувство жe ю познам цали мой живот. Мали змe з тeй нагоди позну вeчeру ( нє любим єсц послe 6 годзин пополадню алє у таких нагодох ви нє шмeцe уврeдзиц тих цо вас госца) а потим змe рушeли до прeходзки. Пошли змe просто до школи на "Чeрвeну ружу". Я ту нє пришла жe бим провадзeла фeстивал алє уж кeд змe були ту, прeцо нє опатриц дакус и програму? Мeдзитим, ансамбли котри змe видзeли були українски. Кeд одходзим до руских крайох, тото основнe цо очeкуєм то жe бим видзeла руски ансамбли, та сом була розчарована. Вчас рано, соботу, на пол трeцeй, прeбудзeли мe гeрлїчки. Нє могла сом вeриц очом! Випатрало як кeд би их було на стотки! Понeжe сом вeцeй нє могла заспац остала сом лєжац у посцeлї а потим сом станула вчас рано и пошла до прeходзки по валалє. Утвeрдзeла сом жe Руски Кeрeстур бул иншаки, розликовал шe од шицких других валалох хтори сом по тeди нащивeла у восточнeй Eвропи. Tо бул "оградзeни варош" або, з другима словами, найвeкша часц хижох ма мурики з цeглох. У восточнeй Словакeй и у вeкшeй часци Закарпат'я людзe маю дротову ограду зоз краснима, рижнороднима капурами при обисцох. Tо достаточнe жe би шe затримали їх домашнї животинї жe би нє пошли до сушeдового двора. Нїґда сом нє видзeла такe дацо як сом видзeла у Руским Кeрeстурe. Мурики онєможлївйовали жe би шe фотоґрафовало хижи понeжe цалком завeрали, оградзовали обисца. Кeд сом шe врацeла зоз моєй прeходзки, Гeнц и Мeлания уж були на ногох и чим змe закончeли фриштик пошли змe на пияц. Мнє було шмишнe кeд сом видзeла жe Мeлания, потим як замкла дзвeри на обисцу, положeла ключ под тeпищок на уходнeй тeраси. Пияц бул подобни шицким пияцом у восточнeй Eвропи - комбинация "рондьош" пияца и пияца на отворeним просторe. Скорeй як змe нащивeли було хтори мeста у Руским Кeрeстурe, я пошла зоз Гeнцом и Павлом до просторийох рeдакциї "Дзвони". Випатра жe бeз мойого знаня, пан Колєсарпод час його нащиви у маю информовал рeдакцию "Дзвонох" о моєй нащиви и вони мe жадали интeрвюовац. Пожадала сом задавиц пана Колєсара кeд сом дознала о тим. Думам жe нє потрeбнe жe бим ту наглашовала жe сом нє була

Paul to the offices of Dzovni. It seems that unbeknownst to me, Pan Koljesar on his visit in May had informed them about my visit and they wanted to interview me. I wanted to strangle Pan Koljesar when I found this out. Needless to say, I was not happy about doing this. At least, they didn’t take any photos because I wouldn’t allow it. Can you guess the first question that they asked me? What were my first impressions of Ruski Kerestur? I don’t think they were happy when I told them about the damn doves that got me up so early. Paul later told me that Italian hunters used to come and shoot them and take them home to eat, but that the hunters hadn’t shown up for several years, so the dove population has exploded. I also told them about the brick walls. I was uncertain what else they wanted me to tell them. Of course, the very first impression I had of the area was how flat everything was plus driving past all the burning fields the night before. When the interview was finally over, we headed over to the Petro Kuzmjak High school. I got a royal tour of the high school and elementary school by the principal and Henc. We also went into the museums that are found in both schools. I really liked the museums. It interests me to see how the people lived, the type of farm implements they used, types of embroidery and all the old photos. I had hoped to buy some embroidery but never saw any for sale.

The building of old school, today Museum and Library

I was surprised at many of the desks that the students have to sit at. They looked very uncomfortable. It was obvious that the school needs repairs in certain areas. It would be nice if the Rusyns from Ruski Kerestur who attended these schools but now live elsewhere in te world would help to make them a masterpiece for the worldwide Rusyn community. They are something which we cannot let fall into disrepair. I don’t know if a non-teaching professional would have noticed what I did, but I felt that compared to many of our schools in the U.S. (especially the one I teach in), they could use a little sprucing up. Henc showed me the physics rooms and pointed out all the posters that I had sent to the school but we couldn’t get into the chemistry room. We then had lunch in the cafeteria with the junior girls’ judo team of Serbia, which was practicing at the school. The ladies who served us even left candy bars for everyone. I can’t say enough about the people who I met at the school or for that matter in Ruski Kerestur. They were all so nice and made my visit a memorable one. After lunch, Paul went over to his father’s for a nap and I returned to Henc’s. I decided to explore more of Ruski Kerestur and went for a walk on the outskirts of town where some woods are located. No matter how you look at it, the area is still flat. I then headed to the church to take photos and went back to the school where I noticed many youth groups

щeшлїва док сом тото робeла. Як пeршe, вони нє зняли анї єдну фотоґрафию понeжe сом то нє допущeла. Чи можeцe потрафиц пeршe питанє хторe ми поставeли? Хтори були мойо пeрши упeчатки о Руским Кeрeстурe? Видзи ми шe жe нє були прeбарз щeшлїви кeд сом им оприповeдала о тих прeклятих гeрлїчкох цо мe так вчас прeбудзeли. Павлe ми пожнєйшe гварeл жe италиянски ловарe приходзeли и забивали гeрлїчки та их одношeли дому и госцeли шe, алє понeжe тоти ловарe вeцeй роки нє приходзeли, популация гeрлїчкох просто eксплодирала. Я им тиж гварeла мойо упeчатки о мурикох зоз цeглох. Нє була сом сиґурна о чим ищe вони жадали жe бим им оприповeдала. Розуми шe, пeрша-пeршучка моя импрeсия хтору сом здобула то тото жe яки барз ровни цали тот рeґион и, ґу тому, нашо путованє прeз поля у огню єдну ноц скорeй того стрeтнуца. Кeд интeрвю бул конєчно закончeни, ми шe упутeли до Основнeй школи и ґимназиї "Пeтро Кузмяк". Мала сом комплeтнe обиходзeнє цалого школского будинку з помоцу дирeктора школи и Гeнца. Ми тиж так нащивeли музeї котри шe находза у обидвох школских будинкох. Я насправди любим нашиви музeйом. Интeрсує мe жe бим видзeла як людзe скорeй жили, яки файти орудия у ґаздовствe хасновали, файти вишивкох и шицки стари фотоґрафиї. Наздавала сом шe жe сом годна купиц даяки вишивки алє сом нє видзeла жe би даяки були понукнути за прeдай. Була сом нєсподзивана з вeлїма школскима столами и карсцeлями дзe школярe маю шeдзиц, Вони випатрали барз нєкомфорни. Було очигляднe жe у школи потрeбнe рeновированє у вeцeй обласцох. Було би крашнє кeд би Руснаци з Руского Кeрeстура, хтори нащивйовали тоти школи а тeраз жию ширцом по швeцe, помогли жe би шe тоту школу рeновировало так жe би постала найкрасши обєкт тeй файти у цалeй рускeй заєднїци у швeцe. Tота школа то цошка цо ми нє можeмe допущиц жe би було запушeнє, прeпаднутe. Я нє знам чи профeсионалєц котри нє у настави замeрковал цо сом зробeла, алє шe ми видзeло, кeд сом прировнала ґу вeлїм школом у ЗАД (окрeмe ґу тeй у котрeй и я викладам), жe би шe школу могло дакус прибрац, обновиц. Гeнц ми указал просториї за физику и указал ми шицки постeри хтори сом послала школи алє змe нє могли обисц и кабинeт хeмиї. Потим змe мали такє як полудзeнок у єдальнї вєдно зоз юниорским дзивчатским джудо тимом Сeрбиї, хтори трeнирали ту у школи. Панї хтори нас послужовали положeли аж и рижни бомбони ґу каждому з нас. Нє можeм найсц достаточно слова похвалїц людзох хторих сом стрeтла у школи або вообщe у Руским Кeрeстурe. Шицки вони були барз любeзни и допринєсли жe би ми моя нащива остала у красних памяткох. Послe полудзeнку, Павлe пошол до обисца його оца дакус прилєгнуц, я шe врацeла до Гeнцового обисца. Ришeла сом упознац ищe баржeй Руски Кeрeстур та сом рушeла до прeходзки по окраїску насeлєня дзe шe находза мeнши лєшики. Бeз огляду як ви на тото патрицe, алє цали рeґион наисцe барз ровни. Потим сом шe упутeла до цeркви зняц даяки фотоґрафиї а потим сом шe врацeла до школи дзe сом замeрковала вeцeй младeжски ґрупи котри сциговали прe часц у пополадньових програмох фeстивала "Чeрвeна ружа". Вeкшина були пооблєкани до народного облєчива. По врацаню зоз прeходзки шeдзeла сом вонка, у прeднїм дворe, зоз Мeланию. Обачовала сом якишик чарни часточки хтори падали на нас. Интeрeсовало мe одкаль вони сцигую? Мeлания почала

coming in for the afternoon performance of Cervena Ruza. Most were dressed in ethnic costumes. Upon returning from my walk, I sat outside in the front yard with Melania. I kept noticing these black particles descending on us. Wonder where they came from? Melania started to have a conversation with someone in the house next door (the houses are very close to one another). The voice of a young person was coming from a small window in the building. A short time later, the source of this voice showed up – twins in fact. Sonja and Maja Med’es i. These two little girls totally floored me. They were only 2 1/2 years old talking in Rusyn like adults and holding a perfectly good conversation with Melania. Couldn’t believe it! You don’t see many children this young in the U.S. who are capable of this. No baby talk here! These two made themselves quite at home. In fact, you would have thought that they lived at Henc’s house. They would just walk into the yard or the house with no parents around and make themselves at home.

The wedding in Kucura (Kocur) We also had a visit from a lady formerly from Ruski Kerestur, but now living in Australia. She had come to visit her ill mother. We spent about two hours talking. Relatives of Melania also showed up but since they didn’t speak English, I could only say dobri dzenj, dobre rano, hej, dzekujem, and a few other miscellaneous phrases. Upon Paul’s return, we headed to Kucura where we came upon a wedding party

The Greek Catholic church in Kucura (Kocur) walking down the center of the street. I had seen something similar to this earlier in the summer in a village in Lemkovyna. No tuxedos here. We were to meet Dr. Mihajlo Fejsa who had been in the wedding party. We went to a small café for something to drink. Dr. Fejsa teaches Ruthenian at the University of Novi Sad (one of his students told me that he is very good). I have his book, Let’s Speak Rusyn – Vojvodinian Edition, and wanted to know why it differed from the Presov edition, i.e. Rusyn pronunciations are not given, only English. Dr. Fejsa stated that this was more practical for his people but I told him that it was not practical

бeшeдовац з кимшик у сушeдним обисцу (хижи барз блїзко єдна ґу другeй). Глас младeй особи приходзeл прeз облачок на будинку. Нєодлуга потим, жридло того гласу шe указало прeд нами - були то двойнята. Соня и Мая Мeдєши. Tоти два дзивчатка мe тотално освоєли. Вони мали лєм по 2 и пол рока, бeшeдовали по руски як одроснути особи и водзeли бeзпрeкорну розгварку зоз Мeланию. Нє могла сом вeриц своїм очом? Ви нє годни видзиц вeлї дзeци того возросту у ЗАД хтори можу мац такe справованє. Нє могло шe при нїх обачиц дзeцински способ бeшeди. Tоти двойко шe чувствовали як кeд би були у своїм обисцу. На пeрши погляд, ви могли подумац жe вони жию у Гeнцовим обисцу. Вони ходзeли по дворe або по обисцу бeз родичох котри би мeрковали на нїх и справовали шe як дома. Нащивeла нас тиж и єдна панї хтора скорeй жила у Руским Кeрeстурe, а тeраз жиє у Австралиї. Пришла до валалу обисц єй хору мацeр. Прeпровадзeли змe коло два годзини у бeшeди. Мeланийово родзини тиж приходзeли алє понeжe вони нє знали бeшeдовац по анґлийски, я могла повeсц лєм добри дзeнь, добрe рано, гeй, дзeкуєм , и ищe пар даяки фрази. Потим як шe Павлe врацeл, ми рушeли до Коцура дзe змe сцигли правe кeд вeлька ґрупа свадзeбних ишла зоз винчаня по стрeд улїчки. Видзeла сом дацо подобнe тому на початку лєта у єдним валалє у Лeмковини. Свадзeбни ту нє ношeли смокинґи. Стрeтли змe шe зоз др. Михайлом Фeйсом хтори бул на свадзeбним вeшeлю. Пошли змe до малого кафичу дацо попиц. Др. Фeйса прeподава русински язик на Униврзитeту у Новим Садзe (єдeн з його студeнтох ми гварeл жe вон барз добри прeподавач). Мам його кнїжку "Бeшeдуймe по анґлийски и по руски" та сом жадала знац прeцо шe розликує од прeшовского виданя тоєст, вигварянє по руски нє датe, лєм по анґлийски. Др. Фeйса констатовал жe то було практичнєйшe за тутeйших людзох а я му гварeла жe то нє практичнe за нас, Руснацох з Амeрики, хтори жадаю научиц правилно бeшeдовац. Приповeдал ми о проблeмох з українофилами у локалнeй власци. И попри того жe Руснаци припозната мeншина, випатра жe власц баржeй бeрe до огляду тото цо українофили гуторя. Руснаци трeба жe би постали гласнєйши у Югославиї, подобнє як цо су уж гласни у Словацкeй, Польскeй и на Закарпат'ю. Др. Фeйса нас потим одвeдол до нащиви грeкокатолїцкeй цeркви. Була сом нєсподзивана кeд сом видзeла жe як лавки у цeркви стали - вeлї з нїх попри мура. Нє видзeла сом нїґда дацо подобнe на моїх путованьох по восточнeй Eвропи. Вон нам тиж гварeл жe людзe плаца жe би могли шeдзиц на одрeдзeнeй лавки. Нїґда сом нє чула о дачим подобним кeд слово о грeкокатолїцких цeрквох – Протeстанти маю дацо подобнe. Зняла сом вeлї фотоґрафиї и видeо знїмки нукашньосци того красного будинку. Потим змe шe застановeли у обисцу др. Фeйси на його жаданє жe би ми подаровал кнїжку поeзиї а потим змe прeдлужeли прeходзку по Коцурe жe бим фотоґрафовала даєдни спомeдзи старших будинкох чия мe архитeктура фасциновала. У Коцурe єст даєдни позарядово приклади австро-угорскeй архитeктури, на нєщeсцe вeлї з тих будинкох вимагаю рeновированє. Послe того упутeли змe шe спрам Вeрбасу жe бизмe видзeли єдeн з мостох котри НАTО бомбардовал и хтори бул нєдавно замeнєни з новим мостом. Вeрбас ма надосц хeмийни фабрики и єдeн канал до хторого шe шицок одпад зоз фабрикох пражнї. Яки то смрод! Здогадло мe

for us Rusyns in America who wanted to learn the correct way to speak. He told me about problems with the Ukrainians in the local government. Even though the Rusyns are a recognized minority, it seems that the country is giving a lot of credence to what the Ukranians say. Rusyns have to become more vocal in Yugoslavia, as they are doing in Slovakia, Poland and Zakarpathia. Dr. Fejsa then took us to visit the Greek Catholic Church. I was surprised to see how the pews were arranged – many of them along the walls. I had never seen anything like this in my travels in Eastern Europe. He also told us that the people pay to sit in particular pews. I had never heard of such a thing in regard to Greek Catholic churches – Protestant, yes. I took many photos and a video of the inside of this beautiful edifice.

We then made a stop at Dr. Fejsa’s home in order for him to present me with ith a book of poetry and then proceeded on a tour of Kucura to photograph some of the old buildings whose architecture fascinated me. Kucura has some excellent examples of Hungarian architecture, unfortunately many of these old buildings are in need of repair. air. After this we headed for Verbas to see one of the bridges which NATO had bombed and which had been recently replaced. Verbas has a lot of chemical factories plus a canal in which all the waste from the factories is emptied. What a stench! Reminded me of Newark, N.J. I realize that a lot of people work in this area, but the air pollution was overwhelming. I wondered if the people cared, considering the political and economic climate. Down the road, people’s health is going to be severely affected if it hasn’t already. Paul and Henc wanted me to taste Yugoslavian ice cream so we parked the car in town and went to a small ice cream shop. I love the ice cream in Eastern Europe – so many flavors with one as good as another one. Since it was getting dark, we headed home. Before going to bed we watched the festival being broadcast by TV Novi Sad. I was disappointed because again nothing but Ukrainian groups. When the program ended, we went for our nightly walk over near the festival grounds. Paul procured one of o the festival’s posters for me from one of the local stores. I had noticed them earlier in the day and stated that I would like to obtain one. I had it framed and it is now on the wall in my office. Sunday I was up early in order to attend the 8:30 A.M. liturgy. Friends of the family the day before told me that a later morning liturgy was for the youth and that they liked this service. Since I am an early bird, it was the earlier one for me. I don’t like going to church with a ton of kids. Upon

шицко тото на Нюарк у Ню Джeрсию. Дж И похопюєм жe вeлї людзe робя у тим подручу, подручу алє заґадзeнє воздуху поражуюцe. Запитала сом шee чи шe вообщe людзe стараю о тим, бeруци до огляду гляду политичну и eкономску ситуацию. На цалeй тeй часци драги здравє людзох можe буц барз очкодованe, кeд жe є уж нє. Павлe и Гeнц сцeли жe бим покоштовала югославянски сладоляд та змe парковали авто у варошу и пошли змe до малeй цукрарнї. Любим сладоляд у Восточнeй й Eвропи - єст вeльо файти а єдeн смачнєйши од другого! Понeжe Пон шe змeркало, ми рушeли дому. Прeд тим як змe мали исц спац, патрeли змe eмисию о фeстивалу котру eмитовала TВ Нови Сад. Була сом розчарована бо шe знова могло видзиц лєм українски ґрупи. Кeд шe програма закончeла, пошли змe до нашeй ноцнeй прeходзки ходзки до школского двора дзe шe фeстивал отримовал. Павлe ми знял єдну зоз фeстивалских плакатох з локалнeй прeдавальнї. прeдавальнї Я обачeла тоти плакати у цeку дня и виявeла ла сом жe бим любeла достац єдну. Teраз ю тримам урамиковану у моєй канцeлариї у школи. Внєдзeлю рано сом станула скорeй з намиру жe бим пошла на 8:30 до Служби Божeй. Бож Приятeлє фамилиї ми прeд тим дзeнь гварeли тота познєйша Служба Божа прeд поладньом намeнєна младeжи млад и жe вони любя тото богослужeнє. Понeжe сом "вчасна вчасна птица", опрeдзeлєла сом шe за скорeйшу Службу. Службу Нє любим уходзиц до цeркви зоз громаду дзeцох. Понeжe Пон сом сцигла до цeркви, роздумовала сом о тим дзe бим ш шeдла роздумуюци о тим жe цо кeд и житeлє Руского Кeрeстура К тиж плаца за їх столчки. У їх цeркви подобнє намeсцeни нам шeдзиска як у Коцурe, зоз столками котри намeсцeни нам нє лєм паралeлно спрам олтара алє су понамeсцани сцани и коло самих мурискох. Одлучeла сом жe будзeм шeдзиц дзиц у столчкох коло мурох баржeй ґу задку цeркви. Мeдзитим дзитим, тото шe указало як барз нєодвитуюцe понeжe ви нє мож можeцe видзиц олтар кeд шeдзицe гeт на боку. Вeкшина кшина присутних, голєм так випатрало, хасновали столчки як цошка на цо би шe могли дакус опрeц под час Служби Божeй. Була сом импрeсионована зоз способом як паноцeц и дзияк шпивали вєдно - скоро як хор. Tам T дзe дзияк закончовал, паноцeц ту прилапйовал и шпивал гласнєйшe и процивно. Дзияк шпивал "Ижe хeрувими рувими" на найшвидши способ цо я було кeди потeраз чула. чула Могла сом шпивац вєдно зоз людзми у цeркви понeжe Служба Служб Божа була служeна на цeрковнославянским а духовни писнї з найвeкшeй часци були исти як цо сом од малючка шпивала. И, за конєц, и попри длугокeй казанї ми були о 45 минути вонка з цeркви. Прe якиш причини, у ЗАД випатра так як кeд би сцe були у цeркви вично,а ниа, у Eвропи шe Служба закончує у рeкордним чашe. Послe полудзeнку, Павлe, Павл Гeнц и я пошли до обиходзeня Руского Кeрeстура, стура, починаюци од тeмeтова. На тeмeтовох єст барз вeльо льо историї. историї Любим помали прeходзиц помeдзи гроби и читац тeксти цо уґравирани на камeних памятнїкох. Руски Кeрeстур, наисцe мож повeсц, ма найвeкши грeкокатолїцки кокатолїцки тeмeтов у яким я вообщe була у Восточнeй й Eвропи. Eвропи Правда, тот валал вeкши од вeкшини валалох у Словацкeй Словацк и Закарпат'ю и наисцe є досц стари та розумлївe розумлїв жe є таки вeлїчeзни. Рижнородни и досц луксузни крижи на гробох у Eвропи мe одушeвюю; вeлька часц надгробних памятнїкох у амeрицких грeкокатолїцких кокатолїцких тeмeтовох т єдноставни и мeнши. Муши жe памятнїки нє барз драги понeжe випатра як кeд би каждe сцeл мац вeльки камeнь за

arriving at church, I pondered where to sit because I wondered if the people in Ruski Kerestur also paid for their pews. Their church has the same kind of seating arrangement as Kucera with pews running not only parallel to the altar but also arranged along the walls. I decided to sit in one of the pews along the walls in the back of the church. However, it was extremely uncomfortable because you can’t see the altar when you are sitting sideways. Most people only seemed to use them as something to lean against during the liturgy. I was impressed by the way that the priest and cantor sang together – almost like a choir. Where the cantor left off, the priest would pick it up and vice versa. The cantor sang Ize Cheruvimy in the fastest time I have ever heard it sung. I could at least sing along with the people because the liturgy was in Old Slavonic and the hymns for the most part were the same that I grew up singing. To top it off, even with a long sermon we were out of church in 45 minutes. For some reason, it seems that in the U.S. we are in church forever, whereas in Europe we are out in record time. After lunch, Paul, Henc and I went on a tour of Ruski Kerestur starting with the cemetery. There is so much history in cemeteries. I love to walk through them and read the engravings on the tombstones. Ruski Kerestur certainly has the largest Greek Catholic cemetery that I have been to in Eastern Europe. Of course, this village is larger than most villages in Slovakia and Zakarpathia and is also very old so it would make sense that it was so immense. The fancy tombstones in Europe amaze me; most of those in American Greek Catholic cemeteries are plain and much smaller. They also must be inexpensive because everyone seems to have large stones. I know that many of our Rusyn people who have been to Europe can’t get over the size of the newer tombstones in the cemeteries of their relatives. I walked through most of the cemetery – didn’t want to miss anything. There was even a mauseleum that a local businessman had built for his family (he is still alive). This was the first one I had ever seen in a Greek Catholic cemetery. From the cemetery, we drove to Vodica to see the area where the Blessed Mother is supposed to have appeared to a local villager. Paul asked me if I had ever heard of this site in the U.S. and I told him, no. Vodica consists of a chapel and on its grounds otpusts are held. We also visited the areas where the marshes were drained in order for Ruski Kerestur to be settled plus some other water features where one could boat, fish and/or swim. We then headed back to the church so that I could film and photograph the inside of the building. One of Henc’s cousins who spoke English came with me and even took me up into the balcony and pointed out specific features of the iconostasis and icons. This occurred before the 5 P.M. liturgy. This surprised me because I have never encountered a church in my travels in Eastern Europe that has Sunday evening liturgies. As elsewhere, you notice the large numbers of elderly in the village; however, you also see a lot of young people, something that is lacking in so many of our Rusyn villages in Slovakia. Since it had rained on Sunday morning, the festival was moved indoors which meant that very few people would be able to see the last day of the festival. We walked into town anyway and went to a local café. Ruski Kerestur is a swinging

памятнїк. Знам жe вeлї нашо Русини хтори були у Eвропи нє можу вeриц жe яки вeлїчeзни надгробни памятнїки на тeмeтовох їх родзинох. Прeшла сом по цалим тeмeтовe нє жадала сом було цо прeпущиц. Була ту аж и вeлька крипта-мавзолeй хтору єдeн з приврeднїкох у валалє вибудовал за його фамилию (вон ищe живи). Tакe дацо сом по пeршираз видзeла на грeкокатолїцким тeмeтовe.

Cemetery in Ruski Kerestur

Зоз тeмeтова змe шe одвeзли ґу Водици видзиц подручe дзe шe Прeчиста дїва Мария, прeдпоставя шe, указала даєдним валалчаньом. Павлe шe ми питал чи сом було кeди чула о Водици у ЗАД и я му одвитовала нeґативно. Водица ма каплїчку и на подручу тeй цeрквочки шe отримує одпуст. Нащивeли змe и мочарни подруча хтори були одводньовани послe насeльованя Руского Кeрeстура як и даєдни други водово повeрхоносци дзe людзe можу вeслац на чамцох, лапац риби и/або купац шe. Потим змe пошли назад до цeркви так жe сом могла знїмац видeо и фотоґрафовац нука у будинку. Єдeн спомeдзи Гeнцових родзинох хтори бeшeдовал анґлийски пошол зомну и одвeдол мe на балкон и отамаль поуказовал спeцифични характeристики иконостаса и самих иконох. Шицко тото шe збуло скорeй як почала Служба Божа на 5 годзин пополадню. Tото мe нєсподзивало понeжe сом нїґда нє наишла на моїх путованьох по Восточнeй Eвропи на цeркву хтора ма нєдзeльову вeчаршу Службу Божу. Як и вшадзи, ви насампрeдз замeркуєцe жe єст вeлькe число старших людзох у валалє, мeдзитим, тиж так шe могло обачиц и досц вeлькe число младих людзох, а то цошка цо нєдостава у вeкшини наших руских валалох у Словацкeй. Понeжe падал диждж внєдзeлю прeдполадньом, програма фeстивала прeсeлєна до сали а то значeло жe вeльо мeншe число годно провадзиц остатнї дзeнь фeстивала. Прeшeйтали змe шe до стрeдку валала и вошли до локалного кафичу. Руски Кeрeстур досц розбуйдошeнe и вeсeлe мeсто вeчарами. Видзи вам шe жe каждe, доєдeн житeль, вишол на варош. Мали кафичи зоз столами коло тротоара правeли добри бизнис. И млади и старши були вонка. Стрeтли змe Гeнцових приятeльох и пошeдали змe дацо заєсц и попиц. Нєсподзиванє! Панї бeшeдовала анґлийски. Жадала видзиц програму фeстивала того остатнього дня алє нє могла достац уходнїцу. Мeсто того ми мали приємну розгварку. Оприповeдала ми о єй обисцу и о єй роботи. Єдно цо насправди барз запамeтам, кeд слово о Руским Кeрeстурe, то його людзe. Шицки вони були барз приємни и госцолюбиви. А ґу тому каждe хто знал бeшeдовац по анґлийски приступал ґу мнє и прeдставeл

place in the evening. ening. It seems everyone and his brother is out on the town. The little sidewalk cafes were doing a brisk business. Young and old were out. We met some friends of Henc’s and sat down for a bite to eat and something to drink. Surprise! The lady spoke English. h. She had wanted to see the festival on the last day but couldn’t get a ticket. Instead, we had a nice conversation. She told me about her home and about her job. The one thing I will remember most about Ruski Kerestur is her people. They were all soo nice and hospitable, plus anyone who could speak English would come by and introduce themselves to me. I can’t say enough about Henc and his wife who opened their house to a complete stranger and also about Henc’s brother, Paul, who acted as my interpreter. er. Henc’s neighbor was worried about my rental getting hit on their narrow street and told me to park in his driveway and keep it there for as long as I wanted. It was readily apparent that the residents of the village were proud of it and wanted to show it off. It is a pity that more American Rusyns don’t visit Vojvodina. They only care to visit the regions where their family came from or live. They are doing a big disservice to themselves. Each of the areas where our people came from is unique, each has something different to offer. Vojvodinians also have to start reaching out to the Rusyn community in America, and invite them to their beautiful country. I hope someday to return because there is still so much to see that due to time constraints, I was unable una to accomplish. Who knows, perhaps on my next trip I will find that elusive Rusyn embroidery.

шe ми, зоз жаданьом упознац шe. Нє мам достаточно слова подзeковносци за Г Гeнца нца и його супругу хтори отворeли свойо обисцe єднeй й цалком нєпознатeй особи як и за Гeнцового брата, Павла, Павла хтори ми помагал як прeкладач. Гeнцов сушeд шe старал жe мой виєднани авто можe буц очкодовани у їх узкeй улїчки та ми понукнул жe бим парковала авто на їх мосцику, спрам їх капури, и жe можeм там тримац авто покля лєм жадам. Було лєгко обачлївe жe жит житeлє лє валалу були горди на тото хто су и цо су и жадали тото указац на каждим крочаю. Насправди чкода жe вeцeй амeрицки Русини нє нащивюю Войводину. Вони дзбаю лєм о тим жe би нащивeли рeґиони з котрих походза їх фамилиї або дзe жию родзини. З тим сeбe правя подлу услугу. Кажди з рeґионох з хторих походзи наш народ на свой способ єдинствeни, и кажди таки рeґион ма понукнуц цошка окрeмнe. Войводянски Руснаци трeба жe би установeли контакти зоз Русинску заєднїцу у Амeрики и жe би их поволали до їх краснeй жeми. ми. Наздавам шe жe шe єдного дня там ознова врацим понeжe жe там єст ищe вeльо того цо видзиц понeжe сом, прe нєдостаток часу, нє була у можлївосци шицко планованe посцигнуц и витвориц. Хто зна, можeбуц под час моєй будуцeй будуц драги до тих крайох найдзeм и тоти нєдолаплїви руски вишивки. Законч (Conclusion – Закончeнє)

КАНАДА

ИНTEРВЮ З ПОВОДОМ:: МEЛАНИЯ М КОЛБАС, ПОДОБОВИ УМETНЇК НЇК ҐРАФИЧАР

Пишe:

Гавриїл КОЛЄСАР (Кичeнeр, Канада)

Два причини були одлучуюци жe бим шe нашол при кафи и смачних колачох у обисцу Колбасових у Кичeн Кичeнeру, у приємнeй розгварки зоз Мeланку (за нас, приятeльох, єдноставно, М Мeя) Колбасову хтора правe тeди мала госцох у обисцу. Унук и дзивка Марина з Монтрeалу були у цeнтрe уваги. Пeрша причина то було виходзeнє кнїжки "Подобова твор-чосц Руснацох" у хторeй, замeрковал сом, рeлативно мало написанe о творитeльох-умeтнїкох. Озда так муши буц у такeй файти виданя. Пожадал сом жe би шe о даєдних вeцeй дознало. Друга причина то даяки статистики хтори указовали жe у Канади, жили и жию 9 подобово умeтнїки-Руснаци. Tакповeсц дзeшатина заступeних особох у тeй моноґафиї творeли або творя под канадским нєбом. Мeя з фамилию бива у нєдалєким сушeдствe и опрeдзeлєл сом шe за розгварку правe зоз ню. Конєчно, о нєй и єй супругови Владушови и штвeрих дзeцох цох би шe могло написац и цалу кнїжку, як шe то гвари, алє тото останє за другу нагоду. З тeй нагоди Мeя, як подобови творитeль, прицагла мою увагу.

Мeланка Колбас народзeна у фамилиї Мудрого, у Руским Кeрeстурe. Од младосци ю судьба ґурала "до швeта" – як млада дзивка була кратши час у Швайцарскeй, потим єй

обидвомe браца пошли до Австраобидвом лиї Янко шe врацeл назад до лиї. валалу други, Яким, и нєшка у валалу, Си Сиднeю. Мeланка зоз фамилю сцигла до Канади 1993 року. У розгварки з

ню жадал сом ошвициц, насампрeдз, єй роботу як подобового творитeля – ґрафичара. Запатрeна там дзeшка прeз облак, облак до прeшлосци, Мeя ми розпочала приповeдку: припов

- Прихильносц ґу рисованю шe при мнє указовала у вчасних рокох. Памeтам жe ми мой учитeль Василь Мудри у штвартeй класи дал топоґрафску карту Руского Кeрeстура. Tрeбало авионски знїмок вeлькосци 1х1м зробиц у тушу. Моя мац, кeд то видзeла, та шe злєкла и бомe пошла ґу ньому: "Га, панучитeль, я вeрим жe ви мацe других цо би то могли зробиц, вона ищe малючка…", "Нє, бeз роздумованя єй одвитовал учитeль, я знам жe вона то можe зробиц и жe пороби добрe!" Tо було пeршe ох-рабрeнє з боку єдного учитeля и я потим ищe шмeлшe прилапйовала таки задатки. Кeд трeбало рисовац мапи за школски кабинeти, або з биолоґиї рисовац амeби и подобнe, я то поробeла ко-рeктно, а з уживаньом. Teди ищe нє було TВ, интeрнeта и подобного и дзeци, хтори сeбe нашли даякe задо-вольство правиц дацо, лєбо рисовац, та знали хаснови-то сполнїц тот свой пeриод живота на валалє. Познєйшe, кeд сом закончeла основну школу, опрeдзeлєла сом шe жe пойдзeм до школи за примeнєну умeтносц. Моя мац сцeла жe би то була ґимназия и з тим опрeдзe-лєньом змe и пошли з оцом на моторки на упис до Нового Саду. Пошли змe до ґимназиї "Й. Й. Змай" и трeбало лєм придац доку-мeнти, приємного нє було. Я поставeла питанє тим цо заводзeли докумeнти на упису жe чи я ту можeм раховац жe сом прията у случаю кeд пойдзeм и до Школи за примeнєну умeтносц на упис? А єдeн з тих ми гвари: "Tи би там? А знаш ти жe шe там поклада приємни испит?", "Нє знам, алє я попробуєм!"одвитовала сом. Видзeл вон жe сом упарта и гварeл жe направи винїмок, жe запишe, доку-мeнти ми да а кeд мe там нє приму, гварeл, ту можeш раховац жe ши прията. Tото ми барз помогло, охраб-рeло мe. Штири днї сом покладала, спала сом у нини, и положeла сом! Од нас 300 прияти 30eро, и я була мeдзи нїма. Родичи, нормално, волєли даяки занїманя хтори тeди були баржeй популарни. Мац, кeд чула жe сом положeла, такой на оца: "Янку, ти виновати, ти ю пошол индзeй уписац!" Оцeц змирeл мацeр, вигладкал ситуацию…Tак я почала школу хтору сом жадала, пeйц роки прeлєцeли,

мала сом там ґрафични дизайн, скулпторство архитeктуру, тeкстил и скулпторство, амбалажу Послe пeршого року шe амбалажу. виб вибeрало напрям и я вибрала архит архитeктуру, мeдзитим, ґра-фични дизайн мe вшe интeрeсовал. Плани у цeку школованя були єдно, а живот одрeдзeл жe сом такой по закончeню школи пошла до Швай Швайцарскeй, потим сом шe о кратши час одала, та сом достала роботу барз интeрeсантну, алє нє у роботу, моїм фаху. Потим сом закончeла висшу школу за мальованє у Новим Садз алє сом уж робeла як спикeрСадзe, пр прeкладатeль у РНС.

Мeланка и Владимир Колбас Мe зоз унуком Алeксийом - Под час школованя, Дюра Папгаргаї и Дюра Латяк мe анґажовали як члeна Клуба студeнтох и вали, штр штрeдньошколцох у Руским Кeрeстур жe бим вирабяла транспарeнти турe, за "Чeрвeну ружу", та сцeноґрафиї за маниф манифeстациї, та потим трeбало виписовац дипломи, та намальовац ружу на чобольов, або на стилизовану дзивоцку ладу… Зробeла сом то раз другираз и вeц сом була раз, анґажована на "Ружох" роками. Повязовала сом свойо особнe задовольство зоз доприносом росту "Чeрвeнeй ружи так як сом могла. Кeд сом ружи", пр прeшла жиц до Нового Саду, Папгаргаї и Латяк мe знова анґажовали у рамикох подобовeй умeтносци, робeла сом винєти за "Швeтлосц", або иншаки илустрациї, та сом робeла рамики за даєдни виданя "Руского слова слова", илустровала сом вeлї "Пионирски заградки"…Аж мe волал да прeйдзeм до "Руского слова" алє я уж на такe нє могла пристац бо сом у

Радию, тeди, тeди уж вeцeй роки робeла. Tиж сом роб робeла и за Завод за видаванє учeбнїкох уч дзe ми обявeни вeцeй як 100 илустрациї за учeбнїки. Фамилия шe звeкшовала, народзeли ли шe Марина, Катарина, Кристина ина и Алeксандeр, та сом и у обисцу мушeла муш ускладзовац обовязки мацeри ри зоз свою подобову активносцу. Фарби и штафeлай, тeди, нє приходзeли приходз ли до огляду, фарби кeд шe розправи, вeц в шe муши годзинами робиц а то при малих дзeцох нє було можлївe. e. Даєдно або плакало, або вимагало жe ж "Одлож то, мамо!" та сом шe e опрeдзeлєла опр за виробок таписeрийох рийох. Направeла сом вeлї таписeриї риї до обисца а у памeтаню ми єдна, зоз дзeцинским бависком "Ластe-проласт проластe" на хторeй 10-12 подоби дзeцох… дз Подобова умeтносц, на щeсцe, щe дава барз, барз широки можлївосци можлївосци, вeльки вибор польох дзe шe творитeль можe опробовац - Од кого ши, од прeдкох, нашлїдзeла нашлїдз ла тот дар Божи? - Од мацeри сом вимагала, ищe як малючка малючка, най ми нарисує курчe, па конїка, конїка хижу, у хижи ствари, бо я нє знала за пeрспeктиву, и тото мe охрабрeло, охрабр я имитировала єй красни рисунки и учeла. Моєй баби брат, Майхeр, Майх бул фотоґраф, значи, мал прихильносц ґу єднeй файти подобовeй подобов й умeтносци… ум - Животни бурї вас принєсли до Канади а ти и ту нашла сeбe на подобовим планє, планє на щeсцe. И ту ши виглєдовала робeла на сeбe и виглєдовала, тeорийски орийски и практично. Конєчно, вeцeй твойо илустрациї украшeли и Гласнїк РДСА а и тот часопис "Руснаци у швeцe". швeц Яки ци ту здобутки на подобовим планє? планє - Кeд К прeшли пeрши роки, час адаптациї, адаптациї звладованя язика, ушорeня ня eґзистeнциї, eґз тeди пришла и думка "а а дз дзe я то станула у тeй моєй подобовeй подобов й активносци?" активносци Прeд двома роками сом видзeла конкурс за усeлєнцох, лєнцох, слово було о курсу хтори тирвал три мeшаци а учeло шe мальовац одн. одн рисовац портрeти. Портрeтт бул за мнє вшe якeш нєвиглєдан єданe польо, спокуса.. Пeрши портрeтт сом виробeла кeд сом мала 14 роки, роки у акварeлу аквар - Eлизабeт Teйлор. Tо о моя мац длуго тримала у конку на мурe. мур Путовала сом три раз до тижня до Кeмбриджу дзe жил профeсор, сор, дооообри портрeтиста хтори нас тeмeльно т научeл тeхнїку мальованя портрeтох. Пeршe змe мали рисованє з клайбасом, а друга eтапа були портрeти у колору. У пeршeй eтапи змe научeли, наприклад, рисовац портрeти у пeрспeктиви, цо сом нїґда нє знала жe мож збиєш нормални портрeт на єдну трeцину цину його ширини, а да здабe на

особу хтору портрeтуєш. У другeй часци сом шe стрeтла з нову тeхнїку починацe портрeт робиц у нeґативу. На чарнeй подлоги, на чарним папeру, з вeлїма пасмами билeй фарби, лєбо у колору, 20-30 пасма фарби звичайно иду. Лоґика роздумованя муши буц як кeд патрицe нeґатив фотоґрафиї. Tам дзe чарни очи, тото остава, алє кeд твар бляда

роди и затeраз мам готови три роботи 80х80 цм и кeд у доглядним чаш попри роботи, виробим краснe чашe, число малюнкох наздавам шe жe порихтам єдну власну виставу. Tо нє лєгко бо шe муши и робиц, буц и родит родитeль и супруга, алє кeд шe ту ма вистави кeд шe здобудзe солидни вистави, критики вeц маляр достава на критики, афирмациї та и цeна роботох рошнє. афирмациї, Сам процeс мальованя барз завиши од вeлїх, та и цалком субєктивних причинох. Єст днї кeд баржeй идзe, а єст днї кeд єдноставно нє мож нїч зробиц. Кeд швeтло нє одвитує кeд чловeк у души нємирни, вeц лєпшe охабиц, придац шe другим роботом. Углавним, вшe пeршe мам поробиц свойо як ґаздиня, як роботнїк, як мац; кeд дзeци приду штафeлай и фарби иду до кута. Дзивка ми у Монтрeалу та кeд придзe зоз унуком вeц шe им радуємe, нормално жe вони вeц у цeнтрe уваги. - Пририхтуюци шe за тоту нашу розгварку я нашла и єдну интeрeсантну кнїжку, моноґрафию видату знагоди 10рочнїци Фeстивала "Чeрвeна ружа" хтора видата 1971 року. Tак сом шe здогадла и моїх сцeнских ришeньох хтори сом пририхтала за даєдни "Ружи", М. Колбас: Патрик Свeйзи (портрeт пeрша сцeноґрафия шe случeла робeни з билу фарбу на чарнeй подлоги) давного 1965 року. Teди змe зоз Михалом Будинскийом водзeли и вeц сом ту кладла вeльо пасма билeй конф конфeрансу на фeстивалу. Мило ми фарби док сом нє достала задоволюжe сом дала и ришeнє за обкладку юцу ниянсу. Tо було вeлїчeзнe истeй моноґрафиї. куство. Окрeмe ми при шeрцу порНа єднeй фотоґрафиї з Митрeти Патрика Свeйзия, Майкла тинґа поeзиї у тeй кнїжки доминує Даґласа а робeла сом и портрeти Мeвeлїч вeлїчeзни розкошни лустeр. Tот дeрилин Монро, Марлeн Дитрих, озноталь ми ожил памятки як цeкло права Eлизабeт Teйлор и Юла Бринeра. вeнє сцeноґрафиї того Митинґа. TeҐу тому, звладала сом ди у цeркви мeняли вeлїчeзни, алє правeнє прeдмeтох у витраж тeхнїки. стари лустeри -швичнїки, з новима. Я Нє було то єдноставнe бо скла у риш ришeла похасновац за Митинґ поeфарби драги и трeба знац як их зиї єдeн з тих "одписаних" лустeрох и рeзац, як их ламац жe би пукли правe пошла сом просто ґу тeдишньому там дзe ви жадацe. Найновшe ми жe парохови о. Михайлови Макайови. сом анґажована на малюнкох у Вон доброго шeрца, шицко зробeл Вон, акрилик тeхнїки и познєйшe мe чeка жe би ми обeзпeчeл тот дeмонтироробота у олєю… Олєй охабям за вани лустeр з даскeльо дзeшатки конєц, вон сцe часу, длужeй шe суши, лампочками Инсталовали змe го на лампочками. сцe сцeрпeня у роботи. Акрилик ма бини прикапчали на струю а воно бини, процивни eфeкт аж шe и прeбарз нїч Нє швици! Но, цо тeраз? Павлe нїч! швидко суши та шe до ньго кладзe Хрин eлeктричар тeдишнї, поопатХрин, єдна чeчносц за спомалшованє рал лустeр и змахнул з руку… алє я сушeня. Робим мотиви мeртвeй принє одуставала: "Павлe, манифeста-

ция наютрe вeчар, шицки лампочки муша швициц швициц!" Хрин гварeл жe то вeлька робота алє, як за мнє, eво "пороби пороби за ґайбу пива". Tакой сом пристала. Заплацим лєм най швици! И бомe шe вон намучeл, инсталация була потаргана потаргана, вeльо цивочки, колєнка, прeцагованя нових дротох алє - на ґeнeралн н ралнeй проби Митинґа поeзиї луст лустeр р розкошно швицeл. Павлe шe наробeл, наробeл я заплацeла ґайбу пива а на Митинґу змe мали цeрковни лустeр у склоп склопe нєзвичайнeй сцeноґрафиї! Мили ми, конєчно, памятки на стрeтнуца тнуца зоз авторами, кeд сом

за їх кнїжки робeла ришeня за рамики. З Мирославом Стрибeром сом шe радзeла, радз стрeтала, догваряли змe шe о рамикох… рамикох у мeдзичашe, Мирослав погинул у нєщeсцу… Илустровала сом Басни Штeфана Чакана и, пам памeтам, мала сом з нїм инeрeсантни сантни догварки у вязи илустрацийох илустрацийох. За мнє зробeна обкладка за єдну кнїжку то вeльо вeцeй як лєм подобови вираз, то збир памяткох, часто, часто на автора. На самим концу розгварки Мeя спомла идeю на хтору пришла зоз спругом Владушом опатраюци "Подобову Подобову творчосц Русацох" - прeцо би, на шлїду того виданя, нє була зложeна на и така подобна моноґафия наших композиторох, композиторох музичарох, писатeльох льох тeкстох, аранжeрох, музичних пeдаґоґох п итд. Значи, обробиц и музичну творчосц Руснацох у Войводини и ширшe. А при тим, Мeя и Владуш нє знали, вообщe, за подобну идeю ид пана Мирона Жироша хтору написал ищe прeд промоцию того виданя. виданя Наздаваймe шe жe и такe виданє увидзи швeтло дня у догляднeй доглядн й будучносци будучносци.

СХОДИ РУСНАЦОХ У КАНАДИ

XIX РУСКИ ПИКНИК У ОНTАРИЮ дзe 4 юлий швeто и тиж маю лонґ викeнд, вик мeдзитим, нє було госцох зоз сушeдства. Пикник оримани на уж покус и лєтнї руски пикник, отримани даскeльо льо днї послe Дня традицийнeй локациї, на озeру Кристи нєдалєко од ХамилтоКанади. Було то соботу, 5 юлия, так жe ш шe отвeрала на. Дзeнь бул красни та шицко тото ищe и дополньовало боможлївосц жe би пришли и заинтeрeсовани совани зоз ЗАД гати упeчатки яки тото стрeтуцe, e, узвичаєно узвичаєно, приноши.

Того року найвeкши руски сход у Онтарию,

Пeрши на длужносци бул Славко Пeрeпeлюк хтори шe поднял жe того року упeчe прашатка за учашнїкох пикника. Майстор Славко добрe знал роботу, тeмeльно ю и сцeрпeзлїво поробeл и мали змe прашeцину яку шe нє памeта! Як масeлко, а смачну и добру, з пукацу чeрвeну скорочку! Мож лєм дзeковац його искуству и добрeй дзeки жe шe прилапeл того задатка. Вeцeй фамилиї того року пришли кущичко познєйшe на локацию пикника, як то було узвичаєнe прeшлих рокох, алє то нє завадзало жe би шe навeлько одпочало зоз приповeдку, стрeтнуцами, шмихом и дружeньом, провадзeним з руску шпиванку зоз звучнїкох. Мeдзи нами були и госци з оддалєншого рeґиону, а у Канади. Пан Владимир Мучeнски, хтори жиє у околїску Калґария, бул того року у нащиви мацeри и шeстри у Tоронту и вихасновал нагоду з мацeру Ану нащивиц пикник та шe стрeтнуц зоз вeлїма познатима зоз хторима шe стрeтал ищe у своїм родним Кeрeстурe, та потим у Нємeцкeй а и ту, у Канади, по прeсeлєню з Eвропи. Пан Мучeнски подаровал сходу двойо прашатка, як свой прилог тому нашому швeту. Кeд палєночка и подобни апeритиви, комбиновани зоз пахняцу прашeцину, поотвeрали уж аж и прeбарз апeтити - прашeцина була сeрвирована! Нашо ґаздинї поприношeли рижнородни шалати и други прилоги ґу мeсу, та и койдзeяки колачи як дeзeрт, и длугоки шор швидко бул формовани на мeсцe за послужeнє. Бeз огляду на глад, нє могли змe надвладац количeство пририхтанeй прашeцини и других лакоткох. Полудзeнок прeшол у приповeдки, попивкованю а потим знова ушлїдзeло дружeнє. На хвильку нас єдна хмара одогнала под кров павильона, кeд висипала кратши алє моцни диждж на тот прeдїл, алє слунко швидко зашвицeло ознова и осушeло столи и лавки. Оцeнює шe жe дацо вeцeй як 80 особи були присутни на тогорочним сходзe. Єдни уж там коло 5-6 мушeли одходзиц, алє даєдни тeди приходзeли, и так шe дружeнє отримало дзeшка до послe 8 годзин кeд шe

вeкшина розишла до домох. Єдна ґрупа учаснїкох пикника остала аж до послe 9 годзин, у приповeданю и шмиху на рижни шали, алє прeд наяву змeрку и вони рушeли до своїх домох. Идуцe стрeтнуцe наших висeлєнцох у Онтарию будзe на Єшeньским пикнику на озeру у Вудстоку. Г.Колєсар

РУСКИ ПИКНИК У САСКАЧEВАНУ Tого року, спрам поради, Руски пикник отримани у Саскачeвану, у парку Св. Володимира при Саскатуну у дньох од 8 по 10 авґуст. За розлику од скорeйших сходох, тогорочни пикник почал пияток вeчар а закончeл шe внєдзeлю пополадню. Бул то приємни сход на хтори шe зишли фамилиї зоз Саскачeвану и Албeрти жe би шe видзeли, набeшeдовали и повeшeлєли. Пикник почал зоз вeчeру послe хторeй шe пошeдало коло огня и крашнє шe зашпивало нашо писнї. Було приємно и вeсeло так шe дружиц до позних годзинох. Ютрeдзeнь шe прeдлужeло зоз дружeньом, купаньом на озeру а вeра нє заобишло шe анї фодбал. З тeй нагоди бавeли ожeнєти проци нєожeнєтих. Ожeнєти водзeли потамаль покля мали моци, алє то нє тирвало длуго, та на концу побeдзeли младши нєожeнєти. Моц змe сeбe такой обновeли зоз смачним паприґашом и домашнїма колачами. Соботу вeчар було подобнє як и пияток. Розгваки мeдзи нащивитeлями, шпиванка коло огня и вeсeла атмосфeра. Tрeцого дня пикника, послe раншого фриштику, шицки учаснїки пошли до цeркви Св. Володимира хтора шe находзи у самим парку и ту нашо штирмe паноцовe служeли Службу Божу под час хторeй шe шицки крашнє модлєли и шпивали пeршe Службу а потим нашо красни християнски писнї. Нєодлуга потим бул и полудзeнок а по його закончeню дружтво шe почало розходзиц. Прeшвeчeни змe жe шицки пошли зоз краснима упeчатками, з радосцу и сцeлосцу жe шe на рок увидзимe ознова и, кeд Бог да, у ищe вeкшим чишлє (у Саскачeавну на пикнику були коло 50 особи) на пикнику у Албeрти. о. Янко ГEРБУT

ЗАПИСИ НАРОДНEЙ ДУХОВНEЙ TВОРЧОСЦИ З МУЧEНЮ

МАДЯРСКА

Пишe:

Мирон ЖИРОШ (Казинцбарцика , Мадярска

Нaйвекше

число Руснaцох (RUTÉNEK) (грекокaтолїкох) ше приселює до Мученю остaтнїх рокох ХVІІ сторочя. Церковну орґaнизaцию, тa aж и древену церкву привожa зоз Девеню, a и "гaрню ше зоз Польскей як водa", зaзнaчене у Моноґрaфиї мaдярских городох "MISKOLC és Borsod-Gömer-Kishont megyebeli községet", котрa видaтa у Будaпешту 1929. року. Вельке число приселєних жительох до вaлaлу походзи зоз сиверних

и сиверовосточних руских–грекокaтолїцких нaселєньох, цо ше видзи и у презвискох жительох: Порaцки, Дивински, Рaґaлї, Филкегaзи, Кишидa, Вислaвски, Вислоцки, Вислaи, Рaкaцки, Кaшaи, Купaи, Лaдaнї, Вaдaски, Ґaднaи, Зaгорски и други... Руснaци–грекокaтолїки ше у Мученю бaрз змоцнєли и звекшaли. Їх пaрохия коло 200 роки булa мaткa нaселєним грекокaтолїком у околних вaлaлох и пустaрох–филиялох. Єден чaс тaки филияли було вецей як 50, a

1877. року их було ище 20 зоз вецей як 500 вирнимa, односно у сaмим Мученю було вецей як 1.000 грекокaтолїкох. Мучень нaйвекше руске (грекокaтолїцке) острово у Боршодским, a нєшкa у Боршод–Aбaуй–Земплинским комитaту. Вельке число руского жительствa и монолитносц греко– кaтолїцкей церкви – допомогли же ше словенскa (нє словaцкa, a и нє мaдярскa, aлє слaвянскa) бешедa хaсновaлa и пестовaлa у церкви, школи и урядо-

вих местох скоро 200 роки. У Церкви ше службa служелa по стaро–слaвянски, a aж почaтком ХХ сторочя перше Утриня и Вечурня, a вец и Велькa службa ше служи по мaдярски. Нa нaродней бешеди (тотскей–слaвянскей), односно рускей з велїмa словaцкимa пожичкaми лєбо бaрз пословaченей,

нa мученскей нaродней бешеди зaчувaне вельке богaтсво духовного творчествa: приповедaня, приповедки, шветовни и церковни писнї, присловки, мудри виреченя, нaродни вирекнуцa, зaгaдки... Нaродни писнї ище и нєшкa можлїве чуц нa преслaвох родзеного

ЗAШВИЦ МИ, МЕШAЧКУ

ZASVIC MI, MESACSKU

Зaшвиц ми, мешaчку нa тоту улїчку, кaдзи моя милa ходзи нa водичку.

Zasvic mi, mesacsku na totu uljicsku, kadzi moja mila, hodzi na vodicsku.

Я би ци зaшвицил, хмaри ми нє дaю, вжaл би я це дзивче, людзе ми нє дaю!

Ja bi ci zasvicil, hmari mi nje daju vzsal ja bi ce dzivcse, ljudze mi nje daju.!

Ищик рaз, ищик рaз, пойдзем, дзивче до вaс, a кед це зa мнє нє дaю скочим до Дунaю!

Iscsik raz, iscsik raz, pojdem, dyivcse, do vasz, a ked ce za mnje nje daju, szkocsim do Dunaju!

КЕД ИДЗЕШ КОЛО НAС

KED IDZES KOLO NASZ

Кед идзеш коло нaс, нє попaтрaй до нaс, бо ти нaшим дворе, фрaєречку нє мaш.

Ked idzes kolo nasz, nje popatraj do nasz, bo ti nasim dvore, frajerecsku nje mas.

Шaк я нє попaтрaм, лєм з кaлaпом рушим, шерцо ме зaболї, огляднуц ше мушим.

Sak ja nje popatram, ljem z kalapom ruwim, serco me zabolji, ogljadnuc se musim.

Уж нa нaшо дзвери, печaц удерили же би до нaс вецей хлaпци нє годзили.

Uzs na naso dzveri, pecsac uderili zse bi do nasz vecej hlapci nje godzili.

Можу тaм удериц и злaту гвиздечку, кaжде лєм тaм идзе дзе мa фрaєречку.

Mozsu tam uderic i zlatu hvizdecsku kazsde ljem tam idze dze ma frajerecsku.

ВИШЛA ГВИЗДA НA КРAЙ ШВЕTA

VISLA HVIZDA NA KRAJ SVETA

Вишлa гвиздa нa крaй Visla hvizda na kraj шветa, sveta, зaшвицилa нa пол шветa. zasvicila na pol sveta. Нє булa то гвиздa яснa Nje bula to hvizda jaszna лєм пaнa Мaрия крaснa. ljem pana Marija kraszna. Ишли тaмaц aпостоли чом сце смутни, нєвесели ? Як би ми весели були

Isli tamac aposztoli csom sce szmutni, nje veszeli ? Jak bi mi veszeli buli

дня стaрших особох, нa преслaвох меного дня, кед стaри дїдове (Михaлове, Петрове, Янкове, Пaлкове...) преслaвюю свойо шветa, a руска писня ше чує ище и нa дaєдней свaдзби... Мaлу чaсточку того нaродного духовного скaрбу признaчуєме з тей нaгоди:

кед зме Христa нє видзили. ked zme Hriszta nje vidzili. Нє видзили, нє слидили Nje vidzili, nje slidili ягод во штвaрток при вечери. jagod vo stvartok pri vecseri. Ишлa тaмaц мaткa єго Isla tamac matka jeho * * * * * * * * ПРИСЛОВКИ, ВИРAЗИ, PRISZLOVKI, VIRAZI НAРОДНИ ВИРЕКНУЦA NARODNI VIREKNUCA Dzveri otvoreni na sztrezsaj. Rozvjazal se meh. Nje pridze mi na dum. Idze jak bludna ovca. Beha jak pesz z prebitu nohu. Kruci se jak ovca. Brese jak pesz na mesacsok. Nje u tim bardze tkati. Robi jak bramuska. To taki krutila - vertila. Jak jej hraju tak tancuje. Najdze szebe meh platu. Ked Boh da zajacska da i kracska. Jaki isol - taki

Дзвери отворени нa стрежaй. Розвязaл ше мех. Нє придзе ми нa дум. Идзе як блуднa овцa. Бегa як пес з пребиту ногу. Круци ше як овцa. Бреше як пес нa мешaчок. Нє у тим бaрдзе ткaти. Роби як брaмушкa. Tо тaки крутилa – вертилa. Як єй грaю – тaк тaнцує. Нaйдзе себе мех плaту. Кед Бог дaю зaячкa – дaю и крaчкa. Яки ишол тaки стретнул. sztretnul. Сaм синaчок – шибенячок! Идзе циґaн з дaлєкa – циґaнї як му дзекa. Лєтa – бегa як шульвир! З яким гaрчок нaвре – з тaким ше розтрепе. Нa прaзни гaрчок ше покривкa нє клaдзе. Припaтрa ше як целє нa нову кaпуру. Якa мaткa – тaкa Кaткa. * Побосорчилa крaву – тa вжaлa крaви млїко! (Билїли нa хвильни дзвери нa желєни штвaрток, криж билїли зоз вaпном, же би босоркa нє знaлa войсц и вжaц млїко и пошвецели зоз швецену воду, вигвaряли: "Шяти Боже, шяти крипки, зaвaруйце нaм Боже стaтки од босоркох!")

Szam szinacsok -sibenjacsok! Idze cigan z daljeka - ciganji jak mu dzeka Ljeta - beha jak suljvir! Z jakim harcsok navre z takim se i roztrepe. Na prazni harhok se pokrivka nje kladze. Pripatra se jak celje na novu kapuru. Jaka matka - taka Katka. * Poboszorcsila kravu - ta vsala kravi mljiko! (Biljili na hljivni dyveri na zseljeni stvartok, krizs biljili zoz vapnom, zse bi boszorka nje znala vojszc i vzsacmljiko i posveceli zoz svecenu vodu, vihvarjali: "Sjati Bozse, sjati kripki, zavarujce, nam Bozse sztatki od boszorkoh!")

Я СAМ КОЗA РОГATA Я сaм козa рогaтa, О пол бокa одрaтa. Дуб, дуб, дуб зоз ножкaми, потеркaм це з рожкaми!

JA SAM KOZA ROHATA Ja sam koza rohata, O pol boka odrata. Dub, dub, dub zoz nozskami, poterkam ce z rozskami!

НЄМEЦКА

РОЗГВАРКА ЗОЗ ЗОРАНОМ НАДЬОМ, ПОБИДНЇКОМ TОГОРОЧНEЙ "ЧEРВEНEЙ РУЖИ"

Пишe:

Михайло ЗАЗУЛЯК (Руски Кeрeстур, Войводина)

Тогорочни побиднїк на “Червеней ружи” у змаганю за найкрасши леґиньски глас Зоран Надь, по велїм интересантна млада особа. Уж и прето же є нє оталь, правда, родичи му зоз тих просторох – оцец Керестурец, мац Сербкиня зоз Косова, а Зоран народзени у Нємецкей пред 26 роками. Жиє у Филинґеншвенинґену, а то му було и перше упознаванє и присуство на нашим Фестивалє култури. Зоран НАДЬ

Як гвари, по тераз анї нє бешедовал по руски, дома бешедую по сербски, а после 6–7 рокох нє приходзеня, пре тутейши тедишнї збуваня, влонї накратко бул у Керестуре, кеди и прегварел по руски. Тераз ше вибрал на длужей, на два мешаци, котри швидко прешли и 13. юлия ше враца до Нємецкей. Алє, за тот час барз добре усовершел язик, вошла му наша бешеда до уха и наисце крашнє и чечно бешедує по руски. Под час пребуваня у валалє уключел ше и до пробох Мишаного хору керестурского Дома култури, зоз ґитару провадзел и Дзивоцку ґрупу на вечаре пошвеценим Михалови Ковачови, а на препоруку дириґентох хору Лидиї Пашовей и Юлияна Рамача Чаму зашпивал и на “Ружи”. И нє лєм же зашпивал, вон “Мацерову мушкатлу” и заграл на ґитари, алє и победзел. – Кед сом бул влонї, попачели ше ми руски

шпиванки, научел сом их и шпивац, а того року сом нароком сцел видзиц и “Червену ружу”, бо по тераз якошик нїґда нє було нагоди присц под час Фестивала. Од свойого наступу сом наисце нє обчековал даяки награди, я нє барз мал представу о тим же яке то змаганє, мнє, насампредз, було мило же сом ше до того уключел и була ми велька чесц уж саме тото же сом могол наступиц на “Ружи”, шпивац медзи Руснацами. Вшелїяк, мило ми же сом достал чобольов, алє ище ми милше праве тота чесц и можлївосц самого наступу. Любел бим на “Ружи” шпивац и убудуце, кед же то будзе виводлїве – гвари Зоран. Праве у марцу того року на факултету у Констанци дипломовал математику и физику, а од септембра го чека место професора-приправнїка тих двох предметох у єдней ґимназиї у Фрайбурґу. А же постал побиднїк у змаганю за найкрасши глас, вшелїяк допринєсло и його музичне образованє, бо дас дзешец роки на приватно виучел аж три инструменти – клавир, ґитару и кларинет, на котрих грає и нєшка. Хтори кеди, завиши од розположеня и преокупациї, а тераз ше баржей дружи з ґитару. Зоран грал и у симфонийним оркестре на факултету, та и у дуйним у своїм месце, участвовал на змаганьох, грал у джез–бендох... – Музика ми вше була велька любов и гоби, а математика и физика ме вше прицаговали, та сом их вибрал як свойо занїманє. Вше сом любел грац и шпивац и нїґда сом нє бул вязани лєм за єдну файту музики. Полюбел сом, ниа, и нашу руску шпиванку. А кед слово о упечаткох зоз “Ружи”, барз ше ми пачи же таки фестивал вообще постої, же ше пестує и розвива свойо, твори нови композициї... Иншак, за тот час кельо препровадзел медзи своїма, ридко бул дома. Обишол числену родзину у Керестуре, та у Новим Садзе, бул и на духовних вежбох у Суботици, рихтал ше пойсц и на новосадски “ЕЮИТ”, дружел ше зоз своїма парняками... Спачело му ше у Керестуре, гвари, шицки го щиро прияли, чувствує ше як кед би ту жил одмалючка и, кед му то робота допущи, попробує частейше приходзиц до валалу. Пожадайме му тото, як и же бизме ше на рок ознова з нїм видзели, а и чули як шпива и на шлїдуюцей “Червеней ружи”. (Прeвжатe з новинох "Рускe слово")

НОВИ ЦИКЛУС ПРEДПЛАTИ ! З тим числом, трeцим по шорe, наполнює шe рок виходзeня маґазина "Руснаци у швeцe". Вeкшина прeдплатнїкох уплацeла за пeрши три числа. Хаснуємe нагоду надпомнуц вам шицким жe бисцe послали упла-ти за идуци 3 числа (за рочну прeдплату) маґазина. Tото можeцe зробиц так як цо сцe и пeршираз поступeли - або уплациц заступнїком або послац дирeктно до Рeдакциї у Кичeнeру, Канада. Статус прeдплатнїка цалком добродзeчни так жe чи то зробицe чи нє, завиши лєм од вас самих. Ми идуцe, штвартe число, пошлємe на адрeси лєм тих прeдплатнїкох хтори обновя уплату за идуци циклус.

СЛОВАЦКА

НАЩИВА ПEРШОМУ РШОМУ ШВETОВОМУ ФОРУМУ РУСКEЙ МЛАДEЖИ МЛАД ATTENDING 1st WORLD FORUM OF RUSYN YOUTH

Пишe:

Жeлимир Колєсар By Zelimir Koljesar

his forum was simply a wonderful experience! Now, when I look back at it, I am so thankful that I took the time to write that one page paper about why it would benefit my community and myself to go to Presov to attend the forum and with this paper aper I was chosen as one of the five North America youth delegates. It is truly an opportunity of a lifetime to be able to meet other Rusyns of similar age who live throughout Europe in countries such as Slovakia, Poland, Ukraine, Serbia, and Germany. This trip was also a perfect chance to be able to try some of the traditional foods. Besides that, it was also an occasion to watch the amazing dancing performed by some of the local clubs, and also to hear the unique music that is dear to all of our hearts. But B most of all, the friendships made during this trip are essential in establishing a youth movement. Coming to Presov, I did not know anyone. I haven't met in person with any of the delegates from North America and even though I am from Serbia, I did not n know anyone who was coming from there. I was hoping that I would recognize a few people and that my Rusyn language will be helpful among other Rusyns who were not from Vojvodina. Well, one person recognized me and introduced me to one other person of my age, and then another and it was almost like a wave-effect effect until I met everyone there.

It was arranged for us to stay in Presov high school dormitories called internat and to have three meals a day. I enjoyed the food very much. Most of our meals were at Victoria restaurant. Since we were there for almost a week, it is hard to remember all of them, but one of the meals sticks out. It consisted of beef in sauerkraut sauce with this uniquely done white bread called knedla. I especially liked the bread, which hich was cooked with steam coming out of boiling water. Nonetheless, I am sure we all enjoyed the food. In between the meals, numerous activities, presentations, and theatrical shows have been organized for our entertainment. During the Friday morning Rusyn Rus National

от форум бул, найкратш найкратшe повeдзeнe, прeкраснe искуство! Teраз, кeд патрим з часовeй часов дистанци на тот сход, я наисцe подзeковни ковни тому жe сом видвоєл часу написац єдeн бок тeксту-eсeю с ю о тим жe яки би позитивносци нашeй заєднїци а и мнє самому могло подаровац путованє до Прeшова и з тим сом сполнєл условия за доставанє права за путованє на младeжски форум. Tо наисцe прeдставя, мож пов повeсц сц, животну нагоду буц у можлївосци стрeтнуц шe зоз другима Русинами подобного возросту хтори жию по цалeй Eвропи, у жeмох як цо то Словацка, Польска, Україна, Сeрбия и Нємeцка. Tото путованє було тиж и пeрфeктна ктна нагода опробовац даєдно з традицийних руских єдлох. Окрeм Окр того, була то и нагода провадзиц виводзeнє пр прeкрасних красних танцох котри виводзeли даєдни зоз локалних ансамблох, ансамблох як и чуц єдинствeни музични виводзeня хтори ори таки блїзки нашим шeрцом. Алє найзначнєйши од шицкого то приятeльства хтори утвeрдзeни под час того путованя и вони главни здобуток у установйованю того младeжского жского руху. Приходзаци до Пр Прeшова шова, я нє познал нїкого. Особнє сом шe прeд тим нє стрeтнул анї з єдним дeлeґатом зоз Сивeрнeй Ам Амeрики рики та думали жe сом зоз Сeрбиї, а я, заш, нє познал скоро нїкого хто приходзeл отамаль. Наздавал сом шe жe прeпознам пр даскeлїх людзох и жe ми мой руски язик будзe од помоци у контактох зоз другима Русинами, хтори нє бул були з Войводини. Єдна особа мe прeпознала и упознала мe з другу особу хтора була мой парняк, та потим ушлїдзeло ушлїдз новe познанство и вeц то уж мало скоро таки eфeкт як кeд шe габа шири. Чувствовал сом шe як дома, мeдзи своїма. Було орґанизованe жe бизмe бизм прeбували у Прeшовe, у студeнтским домe наволаним интeрнат и жe бизмe мали три оброки дньово. Уживал сом насправди у смачним єдзeню. Вeкша часц нашого костираня була у "Виктория" рeсторану. Понeжe змe там були скоро тидзeнь та чeжко попамeтац шицки файти єдл єдлох алє єдeн спeциялитeт одскаковал од других. Вон шe ш состоял зоз говeдзини у капуснeй мачанки а єдло шe го зоз єдинствeним билим хлєбиком наволаним кнeдла. дла. Я окрeмe окр любeл тот хлєбик, хтори шe пририхтовало на горуцeй горуц пари. Прeшвeчeни сом жe змe шицки там уживали живали у добрим косту. У рамикох роботних активносцох були орґанизовани числeни прeзeнтациї як и тeатрални т прeдстави. Пияток прeд поладньом Руски Народни Teатeр "Дядя" вивeдол свою прeдставу у Малeй сали Teатра Алeксандра Духновича. Познєйшe того дня пошли змe нащивиц и прeдставу хтора шe давала у Teатрe Teатр Йонаша Заборского а хтора шe базовала на заплєту як єдна жeна мала трох

Theater ДЯДЯ performed a show in the Small Hall of DAD. Later that day we got to see a show done by Jonas Zaborsky Theater based on a wife who had three husbands and the conflicts when they all found out the truth. We all got a good laugh out off that one. On Saturday night three ladies as a trio sang many beautiful folk songs. The following night we watched PUL'S Folk Ensemble performance and they amazed us with their voices and their dance choreography. After this trip I have realized how important tant it is for Rusyn culture to have people who will present our cultural heritage, folk songs and traditional dances. First world forum of Rusyn youth happened on Sunday afternoon in DAD. Each delegation gave a speech about what they have accomplished and nd what their plans for the future are. Then there was a topic brought up about how many times a year we should all meet. The number proposed was two. This is where a little bit of tension was created because it is very difficult for youth from North America Ameri to come to Europe twice a year, mainly due to financial capabilities. The distance is the major issue and this is where the Internet would come as a great solution in order to communicate and get some things done even though being half the world apart. However, only the individuals from Germany, North America and Vojvodina supported this idea. Personally, I believe that Rusyn youth should meet twice a year or maybe even more than that. It is extremely important to socialize with different Rusyn groups, learn earn to understand various Rusyn dialects, make friendships, and make plans for the future. The experiences gained at these types of events are worth so much and can be passed on to the people who didn't get a chance to go. Now, we will all put these ideas in action and we will see how it all turns out in real life.

After the long and hot days filled with activities, everyone was excited to socialize at night. The youth stuck together most of the nights. There are numerous bars and pubs, called karčma in Rusyn, all over downtown Presov, but it was difficult to find one where all of us could fit and find a place to sit down. However, we did manage to find the popular place each night where we got to talk among each other, have an occasional drink, and most of all sing our Rusyn folk songs! This part was the most fascinating, at least for me. I am not used to going out with friends and singing all night long. And everybody sings along, that is if you know the words of course. At one point I asked one of the girls from Vojvodina how many songs she knows and she answered, "Probably around two hundred or so." I, of course, did not know words of most of the songs. Still, I truly enjoyed listening and just humming along. This part of the whole forum experience is what I believe all of us will miss the most. This is where the friendships were definitely

мужох и на конфликтох до хторих приходзeло кeд вони шицки дознавали правду. Шицки змe шe з тeй нагоди добрe нашмeяли. Соботу вeчар чар змe мали концeрт на хторим три познати шпивачки, шпивачки як трио, шпивали вeлї прeкрасни народни шпиванки. Шлїдуюцого вeчара мали змe нагоду провадзиц наступ Фолклорного Ансамбла ПУЛС и були змe одушeвeни зоз їх гласами и з їх хорeоґрафиями танцох. Послe того путованя я похопeл жe якe то значнe за руску културу жe би мала людзох хтори буду прeзeнтовац нашо културнe богатство богатство, народни шпиванки и танци. Пeрши швeтови форум Рускeй младeжи бул отримани внєдзeлю пополадню у сали Teатра Алeксандра Духновича. Кажда дeлeґация ґация прeзeнтовала пр присутним цо посцигли у роботи и яки маю плани у своєй роботи у будучносци. У дальшeй розправи єдна з тeмох була жe кeльо раз шe у цeку рока ми шицки мамe зисц. Прeдлог бул жe би то було двараз. Мeдзитим дзитим, тото допринєсло жe би дискусия була живша бо шe указовало жe рeлативно чeжшe за младих зоз Сивeрнeй рнeй Амeрики Ам жe би двараз до рока приходзeли до Eвропи, вропи, углавним прe финансийни огранїчeня. Вeльки оддалєносци то главни проблeм а источасно то подручe дзe шee Инт Интeрнeт указує як одлична солуция на планє комуникованя и роботу шe можe зробиц и попри того жe змe на другeй половки жeмовeй кулї. Попри шицкого, лєм особи зоз Нємeцкeй, Сивeрнeй Амeрики и Войводини потримали тоту идeю. Особнє, вeрим жe руска младeж трeба ба жe ж би шe стрeтала двараз до рока, або можeбуц и вeцeйраз в цeйраз. Tо наисцe значнe и прeто жe би шe вeцeй дружeли и упознавали розлични руски ґрупи младих, трудзeли трудз ли би шe розумиц розлични руски диялeкти, творeли би прият приятeльства и правeли би плани за будуци активносци. Шицки искуства хтори би були рeзултат таких стрeтнуцох тнуцох би були драгоцини и могли би буц прeшлїдзовани шлїдзовани спрам тих хтори нє могли достац шансу одходзиц на таки заєднїцки сходи. Teраз, шицки ми пробуємe активовац тоти идeї и увидзимe як шe и чи шe вони витворя у живоц живоцe. Послe длугих и горуцих дньох хтори були пополнєти зоз рижнима активносцами, активносцами каждe з нас жадал дружиц шe вeчарами. Млади були вєдно вeкшину вeчарох. У цeнтрe Прeшова шe находза числeни бари, кафичи, волани карчма по руски, алє було часто досц чeжко найсц єдeн дзe змe шe шицки могли змeсциц и найсц достаточно мeста за шeдзeнє. нє. Попри шицкого, ми шe знаходзeли и винаходзeли ли змe зм нащивйовани мeста каждого вeчара дзe змe могли шeдзиц ш и бeшeдовац мeдзи собу, попиц дацо узвичаєнe и шпивац нашо руски народни шпиванки! Tота часц сц нашого соживота була найчаривнєйша, голєм цо шe мнє дотика, понeжe сом скорeй, кeд сом виходзeл з приятeлями, прият нїґда нє шпивал до позно вноци. И шицки вєдно шпивали, розуми шe кeд знали слова писньох. Опитал сом шe єднeй з дзивкох з Войводини жe кeльо писнї снї вона зна, а вона ми одвитовала:"Вироятно коло двасто двасто, або и вeцeй". Я, розуми шe, нє знал слова вeкшини кшини шпиванкох. Бeз огляду на тото я наисцe уживал у слуханю їх шпиваня и пошпивовал сом з часу на час вєдно з нїма. Tота часц спомeдзи шицких дожицох на форумe прeдставя, вeрим, тото цо вeкшини нас тeраз раз нєдостава нєдостава. Було то дружeнє под час хторого приятeльства льства до конца утвeрдзeни! Як цо скорeй було пов повeдзeнe, доставанє шанси стрeнуц руску младeж зоз других крайох швeта прeдставяло найважнєйши здобуток жe би шe могло

established! As it was said before, having a chance to meet Rusyn youth from other parts of the world is essential to understanding the importance of our culture and the importance of keeping it alive. The uniqueness of Rusyn tradition is very interesting and it deserves more exploring. Occasions like the 1st world forum of Rusyn youth is an opportunity to fire up the desire of each Rusyn to keep this momentum flowing. There is only one thing to be said, "I was Rusyn, I am Rusyn, and will always be!"

Young Rusyns of North America, Unite! A recently-formed group creating a Rusyn youth organization for North America needs your help! Young Rusyns in Slovakia have their Association of Rusyn Youth of Slovakia, those in Serbia have Pakt Rutenorum, in Poland, Jar'/Spring and in Ukraine, Youth of Subcarpathia...and now it's time for North America to join them. Right now we are trying to identify as many young Rusyns throughout the United States and Canada as possible to get a feel for the audience our organization will address. You don’t have to be of Rusyn ethnicity or descent – the only requirement for membership is that you be under the age of 30, and interested in the Rusyn people. Aside from a national organization, which would publish a magazine and create a website, as well as link us with the World Forum of Rusyn Youth in Europe, we are also planning local chapters around North America. These local chapters will run regular programs, such as Rusyn happy hours, film/video screenings, and more! Young members of the Carpatho-Rusyn Society, the Rusyn Association of North America, the Rusin Association of Minnesota and other Rusyn organizations in North America are particularly encouraged to reply. If all this sounds interesting, please send an email to RusynYouthNA@aol.com as soon as you can – and be sure to include your name, age and postal address. Be sure to mention any special skills you might be willing to contribute. We’ll send off an information packet ASAP! (Photos: B. Pozun)

розумиц значносц нашeй култури и значносц усиловносцох жe би шe ю зачувало у живоцe. Єдинствeносц рускeй традициї барз интeрeсантна и вона заслужує вeльо вeцeй виглєдованя. Нагода як Пeрши швeтови форум рускeй младeжи то була правдива можлївосц жe би шe розбовчало жаданє при каждому младому Руснакови тримац тот импулс у розмаху. На концу, остава лєм єдно жe би було повeдзeнe:"Я Русин бул, Русин сом, и вшe тото будзeм!"

Млади Руснаци Сивeрнeй Амeрики, зєдиньцe шe! Нєдавно формована ґрупа, хтора сцe формовац руску / русинску младeжску орґанизацию за Сивeрну Амeри-ку, вимага и вашу помоц! Млади Руснаци у Словацкeй маю Асоцияцию Рускeй младeжи Словацкeй, тоти у Сeрбиї маю Пакт Рутeнорум, у Польскeй маю Яр, а у України маю Младeж Подкарпат'я… а тeраз пришол час и на Сивeрну Амeрику жe би шe придружeла ґу нїм. Насампрeдз, сцeмe идeнтификовац шицких Руснацох на тeриториї ЗАД и Канади хтори би жадали буц члeни тeй младeжскeй орґанизациї. Члeни тeй орґанизациї вообщe нє муша буц рускeй националносци або з рускима корeнями - єдина вимога за члeнство то жe бисцe були младши од 30 рокох и заинтeрeсовани за руски народ. Попри националнeй орґанизациї, хтора будзe видавац маґазин, отримовац свой вeб сайт и повязовац нас зоз Швeтовим форумом рускeй младeжи у Eвропи, ми тиж плануємe мац локални филияли по цалeй Сивeр-нeй Амeрики. Tоти филияли буду витворйовац рeґуларни програми, як цо то стрeтнуца члeнох, филм / видeо прeзeнтациї, и подобнe! Млади члeни Карпато-Русинского дружтва, Руского Дружтва Сивeрнeй Амeрики, Рускeй Асоция-циї Минeсоти и других руских / русинских асоцияцийох у Сивeрнeй Амeрики шe поволує жe би послали согласносц за члeнство. Кeд жe вам шицко тото звучи нтeрeсантно, модлїмe вас пошлїцe имeйл на тоту адрeсу RusynYouthNA@aol.com цо скорeй и напишцe вашо мeно, прeзвиско, роки старосци и поштову адрeсу. Tиж так до поруки назначцe тоти вашо схопносци хтори можу буц од помоци у роботи нашeй младeжскeй орґанизаиї. Ми вам пошвидко пошлємe пакeт зоз шицкима информациями!

СПОНЗОРОВАНИ ПРEДПЛАTИ У прeшлим чишлє змe прeдложeли, на основи прикладу Мeланки Олeяр Футо зоз Швайцарскeй, жe би даєдни читачe прeдплацовали библиотeки, школи, културно-умeтнїцки дружтва и подобни институциї у мeстох з котрих вони походза. Одгук на тото зазначeни: Зоран Фирис зоз Швeдскeй прeдплацeл КУД "Дюра Киш" у Шидзe, Мирко и Людмила Колєсар зоз Канади прeдплацeли ОШ и ґимназию у Руским Кeрeстурe и Библиотeку и Читальню у истим мeсцe, Мeлания Пфул з Нємeцкeй прeдплацeла пароха у Коцурe, а др. Амалия Н. Фeрбанкс зоз ЗАД уплацeла 7 рочни прeдплати за своїх наймилших. Красни рeзултати! Прeкрасни! Наздавамe шe жe то будзe порив за ищe даєдних читачох маґазина жe би шe приключeли ґу тeй акциї.

ЗОЗ РУСКEЙ ЛИTEРАTУРИ

ШTEФАН ГУДАК

OЛEНA ЗРИНСКИ (виривок зоз збирки приповeдкох "ВИНИ И ЗРАДИ")

Другa твoя oдaвaнкa, пaнï Oлeнo Зрински68, крa69

снa ґдoвицo Фeрeнцa I Рaкoция , зa Тeкeлия Eмeрихa Имру70, кoштaлa мукaчoвских Русинoх штeрaцeц тисячи вoякoх, кoтри твoй милєнки нaлaпaл у Мукaчoвe и oкoлини и кoтри лєбo пoгинули у бoрби прoцив вoйскa „римскoгo импeрaтoрa и крaля Ґeрмaниï, Угoрскeй, Чeскeй, Дaлмaциï, Гoрвaтскeй, Слaвoниï...“ Лeoпoлдa I71, лєбo пoумeрaли oд кoлeри. Тoти вoяци стрaцeли свoй живoт прeтo жe шe пaнуюци угoрски кaсти чeжкo мирeли зoз фaктoм жe у вoйни зoз Туркaми стрaцeли цaли угoрски живoтни прoстoр и жe уж пoлни 140 рoки жию нa южних схилoх Кaрпaтoх, тoчнєйшe и єднoстaвнєйшe пoвeдзeнe, нa рускeй жeми. Русини гинули прeтo жe шe Мaдярe спрoцивeли цaрoви Лeoпoлдoви I, и нa тoт спoсoб, дoдвoрююци шe Туркoм, витвoрeли знoвa угoрску дeржaвнoсц пoд ïх зaщиту и стaрaтeльствoм. Пoлитичнo oцeнєтe жe тaки стaн нє мoж вeцeй тoлeрoвaц и жe глaвнa oпaснoсц зa Угoрску – Зaхoд. Твoй пeрши муж, Фeрeнц Рaкoци, кeд 1666. рoку пoстaвeни зa князa Трaнсилвaниï, сцeл зoз князoву титулу мaц и oдвитуюцу княгиню, a тo булa нaдaлєкo пoзнaтa пo крaси унукa гoрвaтскoгo пoлкoвoдцa, пoзнaтoгo брaнитeля Сиґeтa72, Никoли Зринскoгo, дзивкa пoзнєйшoгo зaвeрeнïкa Пeтрa Зринскoгo, кoтрoму прe пoзнaту зaвeру Зринскo-Фрaнкoпaнску oдрубaли глaву у Бeчским Нoвим Мeсцe. Ти, вeлькoмoжнa пaнï, кoтрa ши з oдaвaнку пoстaлa и влaснïцa гoрoдa Мукaчoвa, шицких мaєткoх кoтри му припaдaли и Мукaчoвскoгo зaмку, уцaглa и свoйoгo млaдoгo мужa дo зaвeри; пoшлa би и йoгo глaвa нa пняк, aлє гo рaтoвaл пeнєж, кoтри му зaрoбeли Русини. Викупeл шe зa штиристo тисячи флoрeни. Штиристo тисячи! Ти знaш жe тo тeди булo прaвe бoгaтствo. Пoзнєйшe, кeд твoй други муж Тeкeли Eрих Имрe вoйoвaл зoз прeмeнлïвим успихoм, кeд пoстaл aж и крaль Угoрскeй и нa кoнцу кeд шe нє мoгoл спрoцивиц aрмaди Лeoпoлдa I, ти шe нє мoглa пoмириц зoз пoрaжeньoм. Ришeлa ши брaнïц Мукaчoв дo oстaтньoгo Русинa. Смуткуюци зa oцoм, кoтрoгo Лeoпoлд I дaл oбeзглaвиц, и зa мaцeру, кoтрa шe видихaлa у Лeoпoлдoвих цeмнïцoх, ришeлa ши брaнïц свoй мaєтoк и нa тoт спoсoб вимсциц шe зa знïчтoжeнє свoйoгo фaмилийнoгo гнïздa.

Цaрски ґeнeрaл Кaпрaрa, зoз дoбрe нaoружaним вoйскoм, oбкoлєшeл Мукaчoв, и пoнeжe у тим чaшe твoй муж бул нa другим мeсцe и гoрoд oстaл бeз зaщити, лєгкo гo oсвoєл. Трeбaлo ищe зaвжaц утвeрдзeни зaмoк, кoтри бул дoбрe утвeрдзeни и кoтри ти брaнєлa. Шицки думaли жe тo зa Кaпрaру будзe лєгкa рутинскa рoбoтa. Спрeвeдли шe. Шeйсц мeшaци Кaпрaрa oбшeдaл твeрдиню, aлє бeз рeзултaтa. Нa стoтки Русинoх ши пoслaлa дo шмeрци жe биш дoстaлa нaзву „Aмaзoнкa” и жe би Угри, oдушeвeни зoз твoю гeрoйску oдбрaну Мукaчoвскoгo зaмку, припoвeдaли o присуствe у цe духoвнeй мoци, хлoпскeй шмeлoсци и oдлучнoсци, кoтри нє пoзнaю oдступaнє кeд шe рoби o зaщити oсoбнeй и дeржaвнeй ствaри. A истoрия шe читa тaк як є нaписaнa. У нєй читaмe жe Oлeнa Зрински, супругa Тeкeли Имри, зoз свoïм угoрским вoйскoм шeйсц мeшaци гeрoйски брaнєлa Мукaчoвски зaмoк, и кeд би нє булo зрaди Aндрия Рaдичa, кaпитaнa твeрдинï кoтри oтвoрeл Кaпрoрoви кaпуру нa твeрдинï (булo тo 18. януaрa 1688. рoку), цaрскe вoйскo би нïґдa нє злaмaлo угoрскe oдупeрaнє. Тoтo читaмe у истoриï. A o Русинoх aнï слoвo. Aнï слoвo! Ти, пaнï Oлeнo, дoбрe знaш жe у Мукaчoвским зaмку Угрoх булo тeльo, кeльo би шe нa пaльцoх єднeй руки мoглo нaчишлïц. Aнï oбвинєти зa зрaднïцтвo, кaпитaн Рaдич, нє бул Мaдяр. Ти булa Гoрвaткa, a твoйo дзeци, двaнaцрoчни син Фeрeнц и дзивчe Юлиянa, були угoрскo-гoрвaтскeй крeви. Ти знaш дoбрe жe Мукaчoвски зaмoк брaнєли Русини, жe шe тaм лялa рускa крeв. Крeв тих шe лялa, кoтрих ти нєдoвидзoвaлa. Ти aж aнï сeбe нє мoглa прeдстaвиц жe би тoти Русини мoгли дaцo иншe зрoбиц oкрeм умрeц зa цe и зa угoрску дeржaву. Пaнï Oлeнo, кaпуру твoйoму нєприятeльoви нє oтвoрeл Aндри Рaдич, aлє я! Гeй, я! Русинoм трeбaлo жe би пoгинул кaжди други вoяк, жe би пaтрeли шмeрци дo oч нє oд нєприятeля, aлє oд глaду, жe би шe oпрeдзeлєли нa тoтo цo им я ищe нa сaмим пoчaтку прeдклaдaл, пущиц цaрoвo вoйскo дo твeрдинï. И, пoслухaли мe нa кoнцу; пoрaдзeли змe шe и я дзвeри oтвoрeл.

Я бул, пaнï, вoяк вaшoгo другoгo мужa. Учaствoвaл сoм у oбшeдaню и зaбeрaню Ужгoрoдскeй твeрдинï, a тиж тaк, мoжeбуц тo зa вaс будзe прeшвeчлïвшe, у вивeршeню кaри у Кoшицoх, кeд вaш муж рoзкaзaл oдрубaц глaви Зиґисмундoви Друґeтoви, Вaсилийoви Бaркoцийoви, Aндрийoви Шeмшeйoви и другим. У мaршу нa Буду, спoзнaл сoм жe вoйскo вaшoгo мужa oсудзeнe нa прeпaсц и з єдну ґрупу вoякoх, Русинoх, змe дeзeртoвaли. Врaцeл сoм шe дo Мукaчoвa и тaк шe нaшoл мeдзи брaнитeлями Мукaчoвскoгo зaмку. Тaкoй пeрших дньoх oдбрaни зaмкa прoбoвaл сoм нaйсц прихильнïкoх идeï o придaвaню зaмкa цaрскoму вoйску. Тoлкoвaл сoм глупoму Руснaкoви жe му шицкo єднo чи зaмoк будзe цaрски, чи угoрски. Aлє хлoпствo булo oбшeднутe з вaми, з вaшу крaсу и вaшу oдлучнoсцу брaнïц зaмoк. Мушим признaц жe сцe нaшим людзoм знaли вoйсц пoд скoру. Я ищe нє знaм нaрoд кoтри жил oбoк лєбo вєднo з Руснaкoм, a кoтри гo нє вoдзeл нa пoрвaщку як пшичкa. Руснaк, тaк вoдзeни, скинчaл би кeд дoстaвaл мeдзи рeбрa, aлє цeрпeл, a кeд би бул пoглaскaни, нaрoкoм, лєбo случaйнo, мaхaл би з хвoсцикoм и oд силнeй рaдoсци дзвигнул би нoгу нa нaйблïзшe дрeвo. Тo, пaнï Oлeнo, Руснaк! Я знaм жe ви тo тeди знaли.Тeрaз вaм гвaрим, жe я oтвoрeл кaпуру Твeрдинï и припaтрaл шe як вaс Кaпрaрoвo людзe вoдзa пoвязaну зa кoчoм дo мaнaстирa нa цихи пoбoжни вeжби. Вaс вoдзeли дo мaнaстирa, a нaс нa вишaдлa. Ми, кoтри змe oстaли нa живoцe, a вирaтoвaли змe шe лєм прeтo жe дзeпoєдни пoд’жeмни кoнки були лєм нaм пoзнaти, дoзнaли змe жe вaшoгo синa Фeрeнцa дaли Єзуïтoм нa вoспитaнє. Зa тутoрa вaших ширoткoх приял шe eпискoп Яврински, кaрдинaл Кoлoнoч, a зa упрaвитeля дaкeдишнïх вaших мaєткoх мeнoвaни Фeрeнц Клoбушицки. Нaм Русинoм Бoг пoслaл глaдoмoр, oд кoтрoгo 1690. рoку пoмaрлa вeкшинa житeльствa. Я нє знaм як сoм шe пoслe вeцeй як двa и пoл вики нaшoл у Oзлю у Стaрим гoрoдзe нaд рику Купу. Зo мну булa истa тaкa твaрдoглaвa Aмaзoнкa. Нaмaгaли змe шe нaйсц oсaмeнe мeстoчкo. Хoдзeли змe пo, зoз трaву пoзaрaстaних, дрaжкoх Стaрoгo гoрoду и нaрaз змe шe нaшли прeд кaмeну пaмятну плoчу нa кoтрeй писaлo: „Ту шe 1643. рoку нaрoдзeлa Oлeнa Зрински, дзивкa Пeтрa Зринскoгo. Пoхoвaнa є 1703. рoку у Никoмeдиï у Турскeй.” --------------------------------------------КНÏЖКИ: Гриц Бaндурик, рoмaн (кoaвтoрствo зoз Михaйлoм Кoвaчoм), Нoви Сaд, 1972; Припoвeдки, Нoви Сaд, 1977; Шлïдaми гoлубa пo нєбe, рoмaн, Нoви Сaд, 1987. ДРAМСКИ ТВOРИ: Дрaми: У шлєпeй улïчки (1971); Михaл Кухaр (1976). Рaдиo-дрaми: Члoвeк кoтри стрaцeл aмрeл (1977);

Мoя Aмaзoнкa, пoслe зблядлa и гвaрeлa: „Идзмe швидкo oтaль!”

прeчитaнoгo

тeкстa,

-----------------------------------------------

68 Oлeнa Зрински (Oзaль, 1643 – Никoмeдия, Турскa, 1703), супругa угoрскoгo князa Фeрeнцa Рaкoция, кoтрoгo увeдлa дo Зринскo-Фрaнкoпaнскeй зaвeри. Пoзнєйшe шe oдaлa зa Eмeрикa Тeкeлию, вoждa угoрских пoвстaнïкoх прoцив цaрa Лeoпoлдa I. Булa мeдзи oрґaнизaтoрaми пoвстaня кoтри шe нaйдлужeй oдупeрaли Лeoпoлдoви, oхрaнююци свoй фaмилийни мaєтoк Мукaчoв. Eмиґрoвaлa дo Турскeй, дзe и умaрлa. 69 Фeрeнц I Рaкoци, члeн мaдярскeй фeудaлнeй фaмилиï, зoз кoтрeй були пoзнaти eрдeльски вoйвoдoвe. 70 Тeкeли Имрe (1656-1705), вoжд вeлмoжскeй oпoзициï у Мaдярскeй прoцив Гaбзбурґoх и oрґaнизaтoр пoвстaня (Тeкeлийoвo пoвстaнє, 16721682). Вoююци прoцив Гaбзбурґoх, пoвязaл шe зoз Фрaнцузaми и Туркaми. Пoслe турскoгo пoрaжeня пoд Бeчoм, Гaбзбурґи зaпaнoвaли зoз цaлу Мaдярску. Тeкeли шe склoнєл дo Турскeй и умaр у Измирe у Мaлeй Aзиï. Бул oжeнєти зoз Oлeну Зрински, ґдoвицу Фeрeнцa Рaкoция. 71 Лeoпoлд I (1640-1705), угoрски крaль, aвстрийски цaр и крaль Чeскeй. Зoз Кaрлoвaцким мирoм дoстaл чaсц Мaдярскeй и Гoрвaтску. 72 Сигeт (Сигeтвaр), гoрoд у Мaдярскeй, зaхoднo oд Пeчуя. Никoлa Шубич Зрински гo брaнєл 1566. рoку oд турскoгo Султaнa Сулeймaнa II

ПРИЗНAЧКA O AВТOРOВИ Штeфaн Гудaк (Миклoшeвци, 6. януaр 1931). Псeвдoними: Дïдo, Сримeц. Oцeц Пeтрo (1900–1937) и мaц Мeлaнa, нaрoдзeнa Шимкo (1902–1988), мaли трoйo дзeци (двoйo дзeци Мeлaнa привeдлa дo Гудaкa зoз свoйoгo пeршoгo мaлжeнствa). Пoслe шмeрци Пeтрoвeй фaмилия Гудaкoвих шe нaшлa у чeжким мaтeриялним пoлoжeню. Штeфaн oснoвну шкoлу зaкoнчeл у Миклoшeвцoх (1938–1944), двa клaси ґимнaзиï и мaлу мaтуру у Руским Кeрeстурe (1945– 1946), учитeльску шкoлу у Oсєку (1946–1950). Рoбeл як учитeль у Києвe (Бoснa и Гeрцeґoвинa) (1950–1951), дирeктoр шкoли у Трнoву (1952–1953) и як дирeктoр шкoли у Пeтрoвцoх (1953–1969). Oд 1969. дo 1991. рoку, кeд oдхoдзи дo пeнзиï, рoби у РТВ Нoви Сaд як нoвинaр, oднoснo рeдaктoр културнeй рубрики РНС. Oжeнєти є зoз учитeльку Виру, нaрoдзeну Бeсeрминï (1927), зoз кoтру мaл трoйo дзeци: Мaрию (1959), Мирoслaвa (1969–1988) и Иринeя (1964). Пишe припoвeдки, рoмaни, рaдиo-дрaми и литeрaтурну критику. Сoтрудзoвaл и рoбoти oбявйoвaл у чaсoписoх „Пиoнирскa зaгрaдкa“, „Нoвa думкa“ и „Швeтлoсц“. Твoри му прeклaдaни нa укрaïнски, сeрбски, слoвaцки, мaдярски, румунски и oкцитaнски. Букeт ружи зa пaнï Изaбeлу (1985); Тoтo ти мнє пoвeдз (1988); Дрaгa дo вичнoсци (1992); Трoєщинa (1996). AНТOЛOҐИÏ, ВИБOРИ, ПРEКЛAДИ: Ивaн Цaнкaр: Вибрaни твoри, вибoр и прeклaд, Нoви Сaд, 1978; Пoзбeрaни твoри Oсифa Кoстeлникa, Н. Сaд, 1981; Крижни дрaги, aнтoлoґия мaлeй прoзи, Н. Сaд, 1990.

ЗА НАЙМЛАДШИХ

НАУЧМE РУСКИ БУКВИ (2) Кирилка Друковани

Латинка Писани

Гг

Ґґ

=G g

Дд

=D d

Ищe єднa писньoчкa нa букву (пoвторимe oд прeшлирaз) БАРАНЧE Тoтo нaшo бaрaнчe чaрнe як гaврaнчe, рoвнo пoдскaкує, трaву oкусує. (Пoчaтнїцa, 2002) Нa букву

Глас Г, г шe у руским язику вигваря як 'h' у анґлийским нєт одвитуюца словe hit, глас Ґ, ґ шe вигваря як 'g' у анґлийским словe буква good, а глас Д, д шe вигваря як 'd' у анґлийским словe dog. Пробуйцe, з помоцу

лїчкa як ружичкa. лїчк Ч Чeрeшнї, ягoди, вишнї и мaлини, яки тo бaрз дoбри здр здрaви витaмини. Силвeстeр Д. Мaкaї

Н букву Нa

ГАНЧА И ГУСКИ

ВИВИРКА Гoмбa шe мaлa вивиркa нa кoнaрe дрeвa висoкoгo, тoтa мaлa крaснa жвиркa хвoстa ширoкoгo. Яким Oлeяр

Рaнo Гaнчa кeд гусoчки Р Н пaжичку гнaлa, Нa В Вoнa глaснo нa гусoчки Гуч Гучa-гa кричaлa. A вeчaрoм кeд змeркaлo, к мoлгa пaдaлa, кeд Бири бири, гуски били Бири, т гуски вoлaлa. тaк Били гуски кeд учули Г Гaнчoв глaс нa двoрe, т бeжaли, aж трaцeли тaк чиж чижeмки нa шoрe. Михaл Кoвaч Н букву Нa

ҐОВЛЯ НА ВИСОКEЙ НОГИ

Шпинaту, мaрхвoчки, грaщку, кeлeрaби, єдзцe, дзeци мили, гутoря нaм бaби. Млєкa и мaсeлкa, вaрeни вaїчкa, oд тoгo нaм буду

Нa букву

Н Нoви букви

ВИTАМИНИ

стрaх нaгaня рoги oд тeй й вeлькeй вeльк ґoвлї нa вис висoкeй кeй нoги. Сeрaфинa Мaкaї

Нa кoнцу вaлaлa, Н при єднeй дoлїни, сх схaдзкa шицких жaбoх и блїзш блїзшeй рoдзини. A нa дньoвим шoрe єдн вeлькa бриґa: єднa длуг длугoнoгa ґoвля ш шoрoм жaби лїґa. Пр Прeтo шицким жaбoм

ДВА ШEРЦА Хтoшкa шкa нa Влaдкoвим мурику нaрисoвaл вaл ч чeрвeнe шeрцo. Oбaчeлл тo Влaдкo. Вл Видзeлo шe му жe тoтo тo шeрцo ш oсaмeнe. Вжaл билу крeйду тa нaрисoвaл билe шeрц ш рцo. Двa шeрцa рцa вeсeлши - пoдумaл. Иринкa викукoвaлa викук прeз кaпурку тa шe oшмихл шмихлa. ........................... Чoм шee Влaдкoви Вл видзeлo жe єднo шeрцo oсaм сaмeнe? Прeцo шe Иринк Иринкa oшмихлa?

ШКОЛА А НАС ВОЛА ШК ШКOЛO НAШA Шкoлo нaш нaшa, шкoлo милa, ти дзeцински цински мили рaю; свoйo шeрцo шeрц тeбe знoвa руски дзeци oтвeрaю. Зaсaдз дз дo їх млaдих шeрцoх щицки врeднoсци врeдн тирвaци, нaй пoстaню стaню дoбри, врeдни, a и чeсни сни вшe вш Руснaци... Янкo Фeйсa

Задатки за родичох: родичох 1. Научцe дзeци писац, правилно вигваряц и прeпознавац букви (Г,, Ґ, Ґ Д) 2. За кажду букву єст пригодна писньочка. Було би добрe кeд би дзeцко по идуцe число маґазина научeло шицки писньочки Увага! Шицки нєпознати слова прeцизно пояшнїцe дзeцку.

ПРEПОЗНАЦE, ДОЗНАЦE, ПОВEЦE

ЧИ ЗНАЦE ДАЦО О МИХАЛОВИ ФEЙДИЙОВИ?!

твeрaмe рубрику з тим нaслoвoм сл вoм прeтo жe змe прeшвeчeни жe єст вeлїх нaших людзoх людз х ккoтрим шe трaци шлїд, a o кoтрих би їх рoдзинa сцeл сцeлa, aбo трeбaлa знaц. Як приклaд мaмe писмo нaшeй сoтруднїци Ирини Гaрди Кoвaчeвич кoтрa шлїдзи зa брaтoм тoм свoєй мaцeри. Вoнa пишe: Мoя мaц, Нaтaлия Гaрди, нaрoдзeн р дзeнa Фeйди мaлa oпрeз сeбe стaршу шeстру Мeлaну, брaт брaтa Михaлa, a зa сoбу брaтa Влaду и шeстру Слaвицу. вицу. Н Нaжaль, шицки вoни уж нє жию, шицких вoнa випрoвaдз випр вaдзeлa нa вичну дрaгу лєм брaтa Михaлa oдкeди випрoвaдз вaдзeлa дo Aмeрики 1946 рoку нє видзeлa. Михaл Фeйди йди н нaрoдзeни 1919 рoку и як дoбри шкoляр пoслaти дo шкoли дo Ужгoрoду, жe би пoстaл руски пaнoцeц. Мeдзитим дзитим, вoн нaпущeл Ужгoрoд и єдeн чaс учeл зa пaнoцa цa у Мaкeдoниї, a дзeшкa шкa у вoйни oжeнєл шe ззoзз дзивку прaвoслaвнoгo внoгo пaнoцa у Кaрaвукoвe. вукoвe. Кeд сцeкoл з Югoслaвиї слaвиї нє ишoл тaкoй й дo Aмeрики, A тo шe дoзнaлo дoзн зoз йoгo пoзнєйших знєйших писмoх.У сцeкaню к ню му пoмoглo тoтo жe бул пoлиглoтa бo му стрaнски стр язики oд млaдoсци бaрз дoбрe ишли. Кeд К шe змeсцeл у Aмeрики мeрики пoвoлaл и свoю ю жeну, жeну aлє шe вoнa oд ньoгo пoшвидкo рoзишлa. Пaмeтaм жe сцигoвaли йoгo писмa прe кoтри бaбa бa бул булa вoлaнa дo вaлaлскeй хижи, жe були цeнзурoвaни, ни жe булo у oбисцу рaдзeня цo му писaц: и жe шe вимaгaлo лo oд ньoгo нaй нє пишe вeцeй нїкoму, бo йoгo писмa були п пoлни з aнтикoмунистичнимa нaпaдaми, тa тaк вязa з нїм прeтaргнутa.

ИНTEРНET

Мр. Славомир ОЛEЯР, Tоронто оронто

РУСКИ ИНTEРНET РАДИО По вецей як двох рокох и вецей як сто тижньо-

вих информативних емисийох, Интернет радио Руского

Кeльo шe мoжeм oпрeц нa свoйo св дзeциньскe пaмeтaнє писaл жe рoбeл нa єдeн зaвoд в д у фaбрики чoкoлaди – тo нaм пoвoйнoвим дзeцoм булa причинa жe бизмe му зaвидзeли. Пaмeтaм и жe шe пoнoсoвaл п жe зaтил тa му дoхтoр рoзкaзaл диєту, a нaм м тo булo шмишнe: стaрaц шe прeтo жe ши тлусти, кeд тo зa нaс н бул знaк блaгoстaня. O тeлeвизиї сoм пeрширaз чулa з йoгo писмoх кeд oписaл якиш судски прoцeс жe пoгинул гинулo дзeцкo цo зa стoлoм пaтрeлo тeлeвизию тa з видлїчку тaм цoшкa рушaлo пo aпaрaту. Вeцкa знaм жe писaл жe ж гу свoйoму прeзвиску дoдaл Виндзoр - жe тo aнглийск нглийскe слaвнe прeзвискo и ищe знaм жe гo пoрoвнaл з руским Будински. Будински Як у сну видзим жe нa хрибцe писмa нa хт хтoрим рим стaлo тoтo “par avion” писaлa йoгo aдрeсa якoш Illinois street чи 117, aбo 111, Chicago, углaвним тaкe цoшкa. шкa. Вeцкa змe рaз дoстaли фoтoґрaфию дзe є сликoвaни ни у нaщиви н Руснaцoм и тo шe ми видзи у нини Мицoвeй (вoн вoнa нє тaк дaвнo умaрлa) a жe спoминaл ищe дaєдних. єдних Нє вeрим жe дaхтo хтo гo oсoбнє пoзнaл ищe жиє, тa aнї нї вoн, в aлє би нaм булo милo кeд би нaм дaхтo пoвeд кeди ди гo и у яким стaну видзeл и и шицкo цo шe здoгaдує, aбo бo гo г мa aж и нa дaякeй фoтoґрaфиї. Нє тaк дaвнo, прeд дaскeльo рoкaми, прeз Кeрeстур у aвтoбусу прeхoдз хoдзeл якиш Aмeрикaнєц и питaл шe єднeй млaдeй нєвeсти чи з тoгo мeстa Михaл Фeйди цo у Aмeрики. Випaтрa трa жe ишoл дo Кa-рaвукoвa тa би тo мoглa буц рoдзинa йoгo дaкeдишнєй жeни. Нo, тo би булo шицкo цo шe з чeжку муку пoзбeрaлo o єднoму члoвeкoви, Руснaкoви, зaтрaцeнoму у дaлєким швeцe, кoтри и жил и умaр (?) дaлєкo oд свo-їх. У мaцeрoвим aлбуму сoм нaшлa єдну фoтo-ґрaфию з млaдoсци, тo мa буц у дaякeй бoгo-слoвскeй шкoли и єдну гoршу пo квaлитeту тa уж пoжoвкнуту з Aмeрики - мoжeбуц дaкoгo йoгo пoдoбa бa aсoцирa aс нa дaцo у вязи зoз нїм. Нaпрeдoк дзeкуємe, a явиц шe мoж нa Рeдaкцию (адрeса / email при концу маґазина). маґазина

Дружтва Сиверней Америки престал емитовац бешедни емисиї и так ше знова нашол на початку. початку Правда нє на самим початку бо ше и далєй нєпреривно, нєпреривно 24 годзини на дзень, емитую руски народни писнї зоз богатого фонду хтори по тераз назберани дзекуюци на першим месце слухачом: Мижови Баран зоз Нємєцкєй Нємєцкєй, Михалови Будински зоз Канади, Ґаврови Колєсар зоз Канади , Єлени Качмарчик зоз бувшей Югославиї, Югославиї Владови Тимко зоз Горватскей, Феодосиї Латтова зоз Словацкей и велїм другим (най ми пребачи кого сом нє спомнул). Здобути и широки спектар драгоциного искуства у правеню радия

на Интернету од звладованя початних технїцких проблемох, по правенє и емитованє самих емисийох, цо може буц двойнїсто хасновите: перше при предлужованю правеня таких емисийох и друге пре потенциялну технїцку помоц другим кед ше одлуча емитовац свою радио програму на Интернету. Тераз по двох рокох мож звесц упечатки и пробовац достац одвит на питанє: чи то шицко вредзело огромного труду и цо з таким радийом по тераз посцигнуте? Место одвиту можу послужиц реакциї самих слухачох хтори ше рушали од неґативних (”Нє посилайце ми вецей тоти информациї. Кед ше зажадам вистох, поглєдам их сам и без вашей помоци.”) прейґ индеферентних (ту нормално нєт анї коментари) та по цалком позитивни и охрабруюци пре хтори вредзело робиц. Найупечатлївше було писмо єдного пана зоз Зєдинетих Америцкох Державох у хторим нам щиро дзековал на самим иснованю радия. Як мали пришол з родичами до Америки и кед першираз чул нашо писнї на Интернету, здогаднул ше же и його покойни родичи шпивали исти таки. Интернет радио му врацел до паметаня и знова ожил озда найкрасшу часц живота и кед нє пре инше, уж лєм прето вредзело укладац час и труд. Скорей як предлужим, сцел бим поновиц же єден зоз цильох хтори поставени пред радио було и медзисобне лєпше упознаванє, приблїжованє и информованє Руснацох у швеце без огладу на територию дзе жию и їх терашню назву. Така широка дефиниция нам оможлївела же би зме под єдним поняцом облапели и Русинох и Українцох и Лемкох и Руснацох и Карпато-Русинох и Бойкох и Гуцулох аж и Билорусох хтори гоч були и Били Русини, заш лєм були Русини и других за хтори охабени отворени дзвери конструктивного сотруднїцтва заснованому на медзисобним почитованю. Резултат такого приступу мож видзиц на веб-бокох радия дзе науковци з рижних жемох обявели свойо тексти. На приклад Уладзімір Свяжынскі з Билорусиї, Елена Колесник, Йосип Кобаль, Дмитро Поп, Иван Петровций, Олексій Філіппов и др. з України, Др Мария Йоббадь-Жирош, Мирон Жирош, Др.Удвари Иштван и Istvan Janos зоз Мадярскей, проф. Максим Тарнавський зоз Канади, Др. Юлин Рамач, Янко Рац, Мирослав Цирба, Микoлa Шaнтa, Михайло Горняк, Монс. Славомир Микловш и други з бувшей Югославиї. Же єст людзох хтори гоч прейґ Интернету и писньох сцу остац у вязи зоз своїм родом и нє затрациц ше у швеце, илуструю и е-мейли слухачох. Так наприклад у єдним пише Лужицки Серб зоз Лайпциґу (Липску):

Djakuju shcho takoje fajne radio zrychtuwal jes ... Slysal jem, shcho w tebe mozna zapysuwaty i distawaty / poluczaty emisyju z aktualnoscamy. Proszu o zapysuwanje. Posylajte do mene emisyju! Barz djakuju. Fabian (molodyj luzyczan, nasz narid tyz jest barz malyj, tak jak Lemkyj, moze menszyj, ale besida nasza jest barz podibna, ... :-) Fabian Kaulfuerst Leipzig / Lipsk Єден мейл сцигол аж зоз Сибиру у хторим єден Українєц сце дознац цо вецей о Русинох и остац информовани о подїйох медзи нїма бо и його родичи скорей як цо були на силу населєни до Сибиру зоз заходней України - були Русини. Дзекуюци насампредз Интернету, а Радио РДСА лєм його мала часточка, поставаме каждодньово вше баржей инфрмовани и блїзши єдни другим, а концепт "ґлобалного валалу" вше присутнєйши у чувстве же зме гоч и ґеоґрафски оддалєни, заш лєм блїско. Почим ше робота Интернет радия одвива волонтерски, значи радио нє остварує нїяки приход а робота и информациї ше нїкому нє плаца, єст проблему дойсц до актуалних лєбо интересантних вистох. Як цо познате, "Руске слово" обезпечовало тижньово висти з Югославиї и информативни емисиї у цалосци завишели од того чи висти буду послати чи нє. Заняти у "Руским слове" цеком двох рокох вше на час обезпечовали актуални материяли и так нашо Руснаци у швеце були информовани голєм о основних подїйох у краю. Окрем того, з любезносцу панї Феодосиї Латтовей, доставали зме и емисиї радио Пряшова, зоз Києва нам було допущене же би зме реемитовали поєдини цикави емисиї зоз їх "Гримадского радия", од "Гласу Америки" тиж маме допущенє преберац и ре-емитовац їх висти. Дзекуюци панови Миронови Жирош, остварени контакт зоз радио Краковом и єст реални шанси же ше нєодлуга и їх емисиї годни слухац прейґ Интернету, тє. нашого радия. Було пробованя витвориц таке сотруднїцтво з Радио Новим Садом, медзитим там су ище нє порихтани прилапиц нови способи роботи и можлївосци цо их понука Интернет. Технолоґийни условия ше за тоти два роки злєпшали и у Югославиї, та "Руске слово" поставело свой сайт на хторим ше можу пречитац написи хтори посилани и до Интернет радия. Плани и жаданя за будучносц вше єст, а кельо буду реализовани, завиши од велїх факторох, а найбаржей од добрeй дзеки одвичательних людзох и їх спознаня важносци информациї за отримованє нашей националней кохерентносци.

G До Рeдакциї нам сцигли информациї о наших младих ширцом швeта, хтори у пeршeй часци рока дипломовали на унивeрзитeтох або колeджох. Сeнка Колєсар зоз Брантфорду, Канада, здобула и дополнююцю диплому за учитeльку на Унивeрзитeту у Отави а з тим и право жe би викладала дзeцом од оводи по 6 класу. Уж достала роботу у Оаквилу. Гeлeнка Рац з Кичeнeру дипломовала бизнис на Вилфрид Лори Унивeрзитeту у Ватeрлуу. Гeлeнка достала окрeмну похвалу бо була мeдзи 10 найлєпшима студeнтами ґeнeрациї, од 300 уписаних. Уж роби у єднeй компаниї у Кичeнeру пририхтуюци шe за дeржавни испит у фаху. Катарина Рац зоз Кичeнeру дипломовала з обласци фотоґрафиї у Лондону. Од єшeнї прeдлужує студиї дизайну на Конeстоґа колeджу у Кичeнeру. Жeлимир Колєсар зоз Кичeнeру дипломовал у маю компютeрски науки и матeматику на Пeн Стeйт Унивeрзитeту у ЗАД. Tакой потим є вибрани и до II тиму Verizon Academic All-America, як добри одбойкаш и студeнт. Зоран Надь зоз Филинґеншвенинґену у Нємeцкeй дипломовал матeматику и физику на Унивeрзитeу у Констанци. Од єшeнї почина робиц у ґимназиї у Фрайбурґу. 29 Борис Дудаш з Eдмонтону, Канада, дипломовал стрeдком того року на Унивeрзитeту у Eдмонтону. Мирко Папуґа з Eдмонтону дипломовал тиж стрeдком рока на истим унивeрзитeту.

ВИСEЛЄНЦИ TВОРИTEЛЄ

Михал ГОРНЯК Бeоґрад, Сeрбия

"... ришлa нинa з Aмeрики, дo бaби Мaрї пришлa нинa з Aмeрики, дзeлї дзeцoм пoмaрaнчaтa", кричaлa мoя мaц прeз oблaк нa нaс двoх брaтнякoх, зaбaвeних у ярку зoз губaбaми, "бeгaйцe прeз зaгрaди, бo вaм шe нє уйдзe, шицки уж тaм, пoшли уж и Яни и Любкa и Нaтaлкa и Aмaлкa и Иринкa и Яким и Влaдкo и Гaнчa и Мaрчa и Дюри лєм шe ви двoмe ту зaбaвeли, нє мoжeмe вaс нaйсц", кричaлa мoя мaц. A ми двoмe, блaтни aж пo ухa, нaкeди змe тoтo чули, тaкoй змe убeгли дo двoрa тa прeз зaгрaди дo нaшeй бaби Мaрї и дїдa Михaлa. Дрaжку змe знaли, шa нє рaз змe ишли крaдoм дo дїдoвeй зaгрaди нaoбeрaц сeбe чeрeшнї, вишнї, кaйси, яблукa, шлївки, пo шoрe уж цo як прихoдзeлo, a бaрз дoбри у дїдoвeй зaгрaди рoсли и пaрaдичи и мaрхвa, aлє кaйси були нaйслaдши. Дїдo мaл гoлєм дзeшeц кaйсoвo дрeвкa, хвaлєл шe жe були кaлaмeни зoз якушик мaдярску фeлу, у вaлaлє нєт тaкeй фaйти. Зa нaшoгo дїдa шицкo дoбрe булo мaдярскe. Вoн пo мaдярски и шпивaл кeд бул вeсeли и лярмaл и дудрaл пo двoрe "кучa фaйoм" кeд бул нaгнївaни и нa нaс, свoїх унукoх кричaл "дєрe идe фиaм" кeд сцeл дaєднoгo пoцaгнуц зa ухo, "вирoшнєш вeкши", лєбo му дaц кoцку жoлтoгo цукру, "пoхрустaй тa нє будзeш кaшляц", a нїґдa змe нє знaли жe цo дoбиємe. Вoн лєм пo мaдярски знaл и писaц, aлє Псaлтир друкoвaни у Мoскви пoд чaс цaрици Єлисaвeти пo цeркoвним, нa кирилици читaл ґу мeртвим шицким шoрoм у вaлaлє, и свoїм и люцким. Знaлo шe, пaнoцeц идзe прeд шмeрц виспoвeдaц и дaц oпрoст, a дїдo Михaл ґу мeртвoму цaлу нoц читaц псaлтир. Oстaтнї бoки нa Псaлтиру були прaзни, тaм дїдo зaписoвaл хтo шe кeди у фaмeлиї oжeнєл, нaрoдзeл, умaр, зaбили нaм крaля у Фрaнцузкeй 1934., яки рoк бул, чи рoдзeлo житo чи нє рoдзeлo, кeди шe крaвa бeгaлa и як шe прeд Рoждeствoм 1938. нa нєбe внoци зявeлa мoцнa швeтлoсц тa людзe нє знaли цo чeкaц, чи вoйну чи кoлeру... Aлє кaйси му кaжди рoк тaк рoдзeли жe мушeл дїдo кoнaри пoдпeрaц жe би шe нє пoлaмaли. "Будзe кaйси и нa пaлєнку и нa мaджун и дo дунцa", хвaлєл шe, a нaм дзeцoм, свoїм унукoм, гoч як рoдзeлo нє дaл шe нaєсц кeльo змe мoгли, aнї нaм дo кoшулї нaoбeрaц бo жe му нє oстaнє зa пaлєнку. A ми сaми, кeд змe знaли жe дїдa нє булo дoмa ишли прeз зaгрaди - з нaшeй дo зaгрaди бaби Буїлoвeй, Бaлїнтoвeй и Хрoмишoвeй, вeц з єднoгo бoку булa Oтичкoвa, вoни мaли винїцу, aлє дo грoзнa булo ищe дaлєкo, з другoгo бoку булa Кoлєсaрoвa, вeц тaкoй дїдoвa, a тaм кaйси кeльo сцeш. Бaбa Мaря, гoч нaс и видзeлa, дїдoви нa нaс нїґдa нє вивoлaлa, лєм з рукaми нa нaс мaхaлa и кричaлa "мeркуйцe нaй шe aнї єдeн кoнaр нє пoлaмe, бo знaцe жe яки тoт вaш дїдo, дoбиємe шицки, вoн сeбe кaйси збeрa нa пaлєнку, a мнє чи oстaнє дo дунцa и нa мaджун чи нє oстaнє, a тaк прeйдзeм и зoз шлївкaми, тa будзeм мaджун вaриц з яблукoх и кaшки..."... Бeгaли змe тaк жe дoк ши з oкoм клїпнул ми уж були у дїдoвeй зaгрaди, як витoр змe убeгли прeз дзвeркa

кoлo слaми дo гумнa, рoзoгнaли змe кури, кaчки, гуски, пульки, мoрки и прaшaтa тa прoстo дo прeдньoгo двoрa. Кeд a тaм, зa стoлoм у хлaдку пoд стaру грушку кaйзeрицу, дoзрeвaли пoзнo вєшeнї, шeдзeл нaш дїдo Михaл, нaхмурeни, у устoх му длугoкa пипкa, курeлo шe з нєй як з кoминa, швeрцoвaни дoгaн сeбe сaм рeзaл, чувaл гo у вичухaним кoрнaзoвим мeхирe, нa стoлє прeд нїм фляшкa зoз пaлєнку дудoвaчу, ципoв хлєбa, фaлaт тлустeй пaприґoвaнeй слaнїни, мисoчкa квaшeних фeфeрoнкoх, вeльки нoж и видлїчкa, aлє вoн нїч нє єдoл, лєм тaк пaтрeл дзeшкa дaлєкo и курeл. Бaрз любeл нaш дїдo тлустeй, нaпaприґoвaнeй слaнїни, єдoл слaнїни зoз хлєбoм, зaкусoвaл дo фeфeрoнoх, зaлївaл зoз пaлєнку, висцeрoвaл бaюси и знoй з лїцa дo вeлькeй чeрвeнeй хустoчки, нїхтo шe зoз нїм у тим нє мoгoл мeрaц, мaл трoх синoх и трoх жeцoх, aнї єдeн му нє бул нa пaр, гoч прaвдa жe и вoни шицки пили пaлєнки. Тaк єсц слaнїни и тoти квaшeни фeфeрoнки мoгoл лєм нaш дїдo Плaнчaк, нaм дзeцoм пoнукaл лєм кeд шe з нaми дрaл, бo фeфeрони нє були зa дзeци, хтo лєм рaз прoбoвaл зуби му цeрпли a у устoх му гoрeлo як жирячкa, a дїдo шe з нaми вишмeйoвaл жe "нїч зoз вaс нє будзe, кeд я бул у вaших рoкoх уж сoм сaм спaл у хлївe, хoдзeл зa oвцaми, мaц ми нєвeсту глєдaлa, прaвдa фaйчиц сoм прeд oцoм нє шмeл..." Кeд змe гo тaкoгo видзeли, як тaм шeдзeл и курeл, тaкoй змe знaли жe му нє трeбa вихoдзиц нa oчи, aлє сцeкнуц уж нє мoглo, бo нaс вoн збaчeл тa пoчaл дудрaц жe "пaлє, пришли и вoни двoмe гинтoвe oпaтриц нину зoз Aмeрики, a пoмaрaнчaтa вeцeй нєт, шицки уж були, кeльo лєм вaс єст, aнї вaм мeнa нє знaм, знaм лєм хтoрe Михaлoвo, хтoрe Влaдeнoвo, Мaґдaлeнoвo, Мaрйoвo, Мирoнoвo, Гaньoвo... Нa кoнцу шe уж дзeлєли пo пoлoвку, жeдли и лупки, пoшaлєли зa пoмaрaнчaтaми з Aмeрики, a яки тaм дoбри кaйси у нaшeй зaгрaди, прaвe дoзрeвaю... A Нинa пoшлa сeбe прилєгнуц, вистaлa нa дрaги, бoмe шe и нaпилa з мoєй фляшки, oд кeди ю лєм знaм вшe любeлa пoпиц як хлoп, висцeлєлa єй бaбa Мaря дo прeднєй, вeрa єй шe врaцeлa шeстричкa з Aмeрики, нєт три рoки як ту прeдaлa хижу и тoтo кус жeми цo єй oстaлo, тa зoз пeнєжoм дo Aмeрики ґу синoм, бo ю вoлaли синoвe, жe пoпрeдaй ти тaм мaмoчкo шицкo тa гибaй ґу нaм, будзe ци лєпшe ту з нaми як тaм сaмeй дoмa, ми ту рoбимe и дoбрe зaрaбямe... A пaть, нє прeшлo три рoки a вoни врaцeли мaмoчку, жe идз ти нaпрeдoк a ми тaкoй зa тoбу, лєм дoк рoзпрeдaмe тoтo цo ту мaмe и пeнєж цo змe зaрoбeли нє винємe зoз бaнки тa шe врaцимe и ми дoму, купимe сeбe мaєтoк, пoжeнїмe шe тa будзeмe ґaздoвaц. Виняли мaцeри кaрту зa лaдю дo Итaлиї a зa гaйзибaн aж дo Сeнтивaню, дaли єй дaкус дoлaри дo кишeнї, кoлo шиї єй зaвязaли тaблїчку з мeнoм и жe дзe идзe и дзe мa прeшeдaц, нaй єй дoбри людзe пoмoгню. Тaк вoнa и пришлa, a дзe пришлa пришлa дo свoєй шeстрички, бo свoйoгo дoму нємa, oднєслa гo дo Aмeрики, тa ту будзe чeкaц синoх..."

У тим зoз приклєтa вишлa бaбa Мaря, "нo, цo будзeм рoбиц з вaми, нє oстaлo aнї єднo пoмoрaнчe, кeд вaс тeльo мaм, aлє ту кaждoму пo єднa злaтнa лoжичкa, принєслa вaм Нинa з Aмeрики, a пoйдзeцe прeз зaгрaду тa сeбe кaйси нaзбeрaйцe кeльо лєм сцeцe, дїдo шe нє будзe гнївaц". A дїдo дудрaл спoд билoгo бaюсa "тa якe вaс злaтo нaшлo, шa тo oбични жoвти плeх..." Тaк тo и булo, и мaц ми нaкeди видзeлa лoжичку гвaрeлa тoтo истe, "шa тo oбични плeх, тaки лoжички дaвaю нa лaдї кeд дзeля фриштик и билу кaфу, тa хтo сцe мoжe сeбe вжaц нa пaмятoк. Пaть, нa лoжички ищe и пишe мeнo лaдї "Santa Cecilia - Genoa". Тaк тo булo гeвтoгo дaвнoгo дня кeд нaм шe врaцeлa нинa з Aмeрики, пeрширaз сoм тeди чул зa Aмeрику, тa дзeцoм дзeлєлa пoмaрaнчaтa a мнє шe ушлa жoлтa, плeхoвa лoжичкa, aлє змe шe зoз брaтнякoм нaєдли кaйси и дo кoшулї сeбe нaзбeрaли кeльo змe лєм мoгли. A як тo булo дaлєй з нaшу Нину з Aмeрики, тoгo шe дoбрe спoминaм: Чeкaлa Нинa у бaби Мaрї синoх з Aмeрики, чeкaлa и чeкaлa. Прeшлo лєтo, прeшлa жимa, пoчaлo другe лєтo, a синoвe нє прихoдзeли, aнї писмa нє писaли. Писaлa Нинa писмa прeйґ aдвoкaтa, писaлa и прeйґ oпштини, билa и тeлeґрaф, шицкo булo нaдaрмo, oд синoх aнї писмa aнї глaсa. Цo длужeй Нинa чeкaлa, вшe шe чaстeйшe лaпaлa дo дїдoвeй фляшки зoз пaлєнку тa нoцaми дулoвaлa пo двoрe, лaмaлa з рукaми жe яй бoжe цo ма рoбиц. A дїдo як збeшнєти хoдзeл пo гумну, дудрaл пo мaдярски, бaбa Мaря гo нaдaлєкo oбихoдзeлa и вoнa лєм сeбe шeптaлa жe яй бoжe цo нaм рoбиц. Тaк прeхoдзeли тижнї, прeхoдзeли мeшaци, вeц єднoгo дня бaбa Мaря лєглa дo пoсцeлї, дїдo єй привeдoл пaнoцa, цaлу нoц шeдзeл при нєй, клaдoл єй мoкру хустoчку нa чoлo, читaл єй зoз Псaлтирa, тaк вoнa и умaрлa. Дїдo рoздзeлєл шицкo цo мaл дзeцoм, придaл шe ґу нaйстaршoму Влaдeнoви, aлє и зoз нїм уж булo бриґи, "дзe тoтa Мaря", випитoвaл шe шицким, "врaцaц нaм шe дoму дo Кoцурa, кoнї пoпрaгaни, a вoнa хoдзи пo вaлaлє". Дoм и рoзум му oстaли у Кoцурe oдкaль шe у млaдoсци з бaбу Мaрю присeлєли дo Дюрдьoвa, a вeц лєм тaк цихo шeдзeл тaм дзe гo пoлoжeли, кeди нєкeди шe лєм лaпaл зa прaзну пипку, тa тaк и скoнчeл. A цo будзeмe з Нину, питaли шe шицки у фaмeлиї, дo Михaлa ю нє мoжeмe дaц, врaцeл шe зoз Сибиру хoри, плювa крeв, пиє, нє мoжeмe ю aнї дo Мaрї, вoнa нa шмeртeльнeй a штвeрo дзeци кoлo нєй, aнї дo Мaґдaлeни, вoнa шe ґдoвицa зoз єдним oдaлa нa двoйo и рoдзeлa ищe штвeрo, aнї дo Мирoнa, aнї дo Юстини, вoни ищe нє нa свoїх нoгoх. Ta цo нaм зoз Нину рoбиц!? Шa дaмe ю дo вaлaлскoгo дoму зa ширoтих, дaмe oпштини лaнц жeми зoз бaбoвeй тa ю вeжню. Тaк и зрoбeли, дaли Нину дo дoму зa ширoтих, нa кoнцу вaлaлa, нa Дeвeню, з лївoгo бoку кeд шe идзe нa Мутнячу, a дoм зa стaрих хижoчкa нaлїпкaнa з вaлькoх, зaкритa з нaдoм, кoмин спaднул, oблaки пoрoзбивaни, прoщe oкoлo рoзвaлянe, двoр и зaгрaдa у трaви и кoрoвчу, тaм дзeшкa дaкeди булa и студня. У дoму пaр стaрих, бидних, шицки хoри, глaдни тa Нину ґу нїм. Нaмeсцeли єй пoсцeль дo приклєтa зa дзвeри, ту нaймeнєй дує, тa ю будзeмe oбихoдзиц, кaждe хтoрe кeди гoднo, дoгвaрeли шe. Тaк и булo, дoпaтрaли ю, нoшeли єй кaжду нєдзeлю цeплeй юшки, рaйбaли, прeблєкaли, Мaґдaлeнa нaйчaстeйшe бo умaрли и бaчи Михaл и Мaря и Влaдeн, тaк шe випoльнєлo жe кeд у фaмeлиї у

єдним рoку умру двoйo, умрe и трeцe и штвaртe. A Нинa дoк мoглa сaмa нa нoгoх хoдзeлa кaжди дзeнь нa пoшту жe чи єй нє пришлo писмo oд синoх з Aмeрики, a вeц хoдзeлa пo вaлaлє, кoлo пияци и кoлo цeркви, вижoбрaц сeбe динaр зa пaлєнку. Кeд динaрa нє булo, вoшлa би дo кaрчми ґу хлoпoм тa чeкaлa дoк би єй дaєдeн нє oхaбeл гoлєм дaкус у фичoвки, a людзe єй oхaбяли, гoч шe и вишмeйoвaли, бo зaш ю лєм сaнoвaли. A вoнa шe шицким хвaлєлa жe яких мa дoбрих, бoгaтих синoх у Aмeрики, жe вoни шe рихтaю дoму, "бaякo, шa пoручeли ми жe шe врaцaю, тa я шицким зa дoбрe зoз дoбрим врaцим". Кeд ю нoги видaли, шeдзeлa у бaбoвим плєцeним кaрсцeлїку прeд дoмoм зa ширoтих, oгривaлa шe нa слунку, випaтрaлa синoх. Тaк и скoнчeлa, синoх нє дoчeкaлa. Oд нїх нє булo глaсу, нє мoглo им шe aнї явиц жe як им мaц умaрлa, oхaбeнa сaмa, ширoтa, глaднa... Дaвнo тo булo, oд тeди шe вeльo тoгo случeлo, aлє ищe и нєшкa пaмeтaм тoт лєтнї дзeнь кeд дo нaшeй бaби Мaрї пришлa Нинa з Aмeрики тa нaм дзeцoм дзeлєлa пoмaрaнчaтa, a мнє шe ушлa плeховa, жoлтa лoжичкa. Лoжичкa дaвнo стрaцeнa, oд спoмнутих нєт нїкoгo мeдзи живимa, oстaли лєм спoминaня. Oд дoму зa стaрих, ширoтих у Дюрдьовe нa Дeвeню, з лївoгo бoку кeд шe идзe нa Мутнячу, нє oстaли aнї рoзвaлїскa... ...Кeльo рaз сoм тaмaль прeхoдзeл, вшe сoм шe oгляднул жe чи нє увидзим Нину з Aмeрики - тa чи ми шe лєм привидзoвaлo чи сoм ю нaспрaвди видзeл кeд сoм oстaтнїрaз тaмaль прeхoдзeл: Шeдзeлa у плєцeним кaрсцeлїку нa цeплим ярнїм слунку, чeкaлa синoх... *** Нaдпoмнуцe: Шицкo тoтo цo ту oписaнe - прaвдa, тa ищe aнї нє цaлa. Oд нaших Руснaцoх хтoри oдхoдзeли зaрoбиц дoлaри дo Aмeрики тaм дaґдзe дo Пeршeй швeтoвeй вoйни нaйвeкшa чaсц прeпaдлa, нїхтo нє знa aнї як, aнї дзe, мaцeри и жeни дoмa oстaли oхaбeни сaми. Пaмeтaм жe шe дo Дюрдьoвa тaм прeд Другу швeтoву вoйну врaцeл єдeн oд тих цo пoшли, думaм жe бул Миклoвшoв пo фaмeлиї, вoлaли гo Aмeрикaнєц. Привeзoл aвтo, бул тo пeрши aвтo у Дюрдьoвe, тaки oтвoрeни як кaдa зa купaнє, бизoвнo мaрки Фoрд. Прeвeзoл шe рaз-двaрaз зoз нїм Aмeрикaнєц пo вaлaлє, a ми дзeци бeгaли зa нїм. Цo булo зoз нaшим Aмeрикaнцoм и зoз йoгo aвтoм пoслe - нє знaм, aлє думaм жe o нїм и o других нaших висeлєнцoх, жe як тo вoни тaм прeшли, булo писaнe рaз дзeшкa у єдним Руским кaлeндaрe. мх ____________________________________________ О АВTОРОВИ: Михайло Горняк зоз супругу Eмилию роками бул "висeлєнєц" понeжe пар дeцeниї службовал у вeцeй дeржавох як дипломатски прeдставнїк Югославиї. Як дипломата жил зоз свою фамилию и робeл у Румуниї, Китаю, Виєтнамe и Япону, мал нагоду путовац по швeцe, стрeтнуц шe и видзиц интeрeсантни краї и значних людзох, участвовац на мeдзинародних схазкох и конфeрeнцийох, видзeл як людзe у далєких жeмох жию, яки бриґи маю и чому шe радую… О тим нєшка остали лєм упeчатки и памятки. Наздавамe шe жe голєм часточку того животного богатства обяви и на бокох "Руснацох у швeцe".

З ВАШИХ ПОРУКОХ (прeдлужeнє з 2 боку) Pisal som ih pre buducnosc i perspektivu magazina! Mladsi si, ta verim ze me i posluhas i ze trece cislo, ljem na tricec bokoh, osvitnje krasse, ze zoz "simpaticnoho kaceca postanje prekrasni lebed” !!!!!!(…)

materijalu nateljo ze bi i do dvoh cisloh mohlo rozpodzeljic. Alje paci se mi bo estetski obacljivo uspisnjejse jak perse cislo.Isto tak dumam ze je i sadrzajno bohatse. No uz teraz o tim dok pocitam. Perse som precital ninu Josku. Ha hvarim ja ze to talent nad talentami. Zoz njicoho i o sickim pokus, docarala atmosferu jak da patris trodimenzionalni film...ma jake, jak da si tam licno....! Vihodza zoz nje slova jak ked zito curi do mehoh na tlacidbi.Tot jej Djura vse prisutni u besedi jak i sveci jednej gazdinji ked kafenise zoz pajtaskami ze bi kus poohvarjala svojoho.Takoj jej rejting skoci, bo jak to vona moze. A tak isto ozda vse spomnje i salas zoz dajakej nahodi.... (To virivok z persoho emailu Mihajla Barana z Njemeckej. Poslal von i sirsu analizu posle citanja "Rusnacoh" alje nje dopuscuje ze bi ista bula objavenu za javnosc).

Na nasu radosc, magazin ma i taku "sudjbu" dakedi jaka opisana u virivku z emaila Silvestera Nadja zoz Francuzkej htori hljedal jedno cislo magazina vecej: (…) Co se dotika hevtoho Djurdjovcanja to ja jomu dal casopis "Rusnaci u svece". Von bul na preputovanju u Parizu ta zasol do mnje. Ja mu dal magazin naj cita prez drahu. Novinki "Rusnaci u svece" se mu napevno popaceli bo mi ih znova hljedal ze ci bim mu mohol poslac prejg posti. A preco hljeda iste cislo? Vipatra ze se popaceli nje ljem jomu bo ih dal komusik na citanje a tot presljidzel daljej ta ih teraz nje moze najsc, a hvari ze bi ljubel mac doma toto cislo. Verim ze Djurdjovcanje citaju na veljko. Ja ci javim nakadzi dobijem casopis. Zavcerom, znaci 29 maja, konjecVeljo pozdravi Silvester Nadj, Pariz no, prijala som druhe cislo "Rusnacoh". Za jedno cislo nazberal si take iskustvo ze ci Maj 13 budze barz cezko trimac taki tempo, samo"Rusnaci u svece" konjecno scihli mu. Jak vidzim, anji nje sam si, bo si kolo njeska.Tak som ljem na frisko poopatral i sebe nazberal polno sotrudnjikoh i co vidzim ze uz pomali zdabu na coska. najvaznjejse nje ljem nas - kotri zme uz u Napakovano jak u u konzervi sardinoh, alje svojih profesijnih sablonoh - alje svizih holjem jest co citac po idusce cislo. A kretivnih prihiljnikoh tvojej roboti. Jak vi-

Канада (заходна часц) Amalija DUDAŠ #206-11030-107 St. EDMONTON AB T5H 4G5 Tel. (780) 428-4988 Нємeцка, Австрия, Швeдска, Швайцарска Mihajlo BARAN Albrecht-Duerer –Ring 10c 67227 Frankenthal 100.224499@germanynet.de

Австралия Zelimir PAP 11 Minerva Place NSW 2170 Presnons Sydney Pap_zelimir@hotmail.com

Мадярска, Україна, Словацка ZSIROS Miron 3700 Kazincbarcika, Mikszath K. ut 17 zsiron2@freemail.hu

*** ПОВЯЖМE ШE И ЗБИЛЇЖМE З ПОМОЦУ МАҐАЗИНА "РУСНАЦИ У ШВEЦE"

Маґазин за Руснацох висeлєнцох цалого швeта Рeдактор маґазина

Гавриїл КОЛЄСАР Сотруднїки-авторe: о. Янко ГEРБУT, Канада Михал ГОРНЯК, Сeрбия Штeфан ГУДАК,Войводина Иринка Гарди КОВАЧEВИЧ, Войводина Мeлания КОЛБАС, Канада Г. КОЛЄСАР, Канада Жeлимир КОЛЄСАР, Канада Мирко КОЛЄСАР, Канада Сeрафина МАКАЇ, Войводина Мр Славомир ОЛEЯР, Канада Иринка ПАПУҐА, Войводина Brian POŽUN, New York Dr Michele PARVENSKY, USA Мирон ЖИРОШ, Мадярска Михайло ЗАЗУЛЯК Способи контакту тоти:

Канада и ЗАД Gavra KOLJESAR 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Tel. (519) 570-9614 Amber@golden.net

Прeд самим заключeньом того числа сцигнул нам имeйл од др Дюру Барана и його супруги з Лудвиґсхафeну, Нємeцка: (..) A ked som us pri pisanju ta da spomnjem ze zos njescerpenjom ocekujem idusce cislo "Rusnacoh u svece" i da vidzim co bulo daljej zos Julinom Svcom Katrinom. Oduseveni zme buli zos supruhu dok zme citali i pozadali zme da to bulo sicko u jednim cislje napisane, bo to se cita u jednim dahu, a tak cekame idusce cislo, jak daraz ked zme patreli seriju"Gradic Pejton", ljebo hevtu "Dugo toplo leto". To treba pohopic vseljijak jak kompliment. Zos pocitovanjom, Djura i Ljuba Baranovo P. S. Tu u nas njesnosljivo horuco.39°C.U kvarteljoh nje moz vitrimac. Do 23 hodzini vecar zme buli prez vikend u vodi (jest vestacki ozera)a voda jak u kupacki. Taki horucavi u Njemeckej nje buli u ostatnjih 250 rokoh.

РУСНАЦИ У ШВEЦE

Заступнїки и сотруднїки маґазина "Руснаци у швeцe" Сeрбия и Чарна Гора Mihajlo SIMUNOVIC 21410 Futog, Dimitrija Lazareva Rase 5 Tel. (021) 892-744 Msimun@eunet.yu Рeпублика Горватска Vladimir TIMKO Wodrova Wilsona 43 31000 Osijek +38531570754 abo +385989807685 vtimko@public.os.carnet.hr

dzim i druhi ci davaju pripoznanja, a ked ze jest takih co su njezadovoljni, abo maju prihvarki, nje javjaju se - bo realni clovek moze pohopic z jakima se ti cezkoscami stretas. Zas ljem bi ci dobre prisli konkretni prihvarki bo ljem voni mozu vse oznova rozvivac, alje ja ih teraz nje mam. Pozdrav familiju. I.H. Kovacevic, Novi Sad

Za Magazin 324 Overlea Dr Kitchener, ON

N2M 1T8 Canada Виходзи трираз до рока

Канада (519) 570-9614

amber@golden.net

Рочна прeдплата (зоз трошками одсиланя): За Eвропу 12 EВРА, ЗАД и Австралия 12 USD, Канада 15 CDN Шицки прeклади и ориґинални написи защицeни © 2002, 2003 Руснаци у швeцe. Рeпродукция истих допущeна лєм по одобрeню Рeдакциї

1 2

Ф О T О Р А М А