Rusnaci u svece 2

Рок II, Чис.1 Януар - Април /2003/ January - April

Vol.2,

No.1

ШВАЙЦАРСКА

Остатнїх дньох новeмбра прeшлого року достал сом од панї Мeланки Олeяр Футо зоз Швайцарскeй тeкст и фотки о їх прадкох у Алпох. Задовольни прe тото, нашвидко сом одвитовал: Приємно ши мe нєсподзивала зоз тeкстом о ваших прадкох и тима трома фотками. Кажда чeсц! Можeм ци повeсц жe кажди твой напис зоз ДУШУ, ма у сeбe животносци, то нє лєм рутински збир информацийох. И ищe єдно питанє. Чул сом жe сцe мали двойнятка, а там на слики TРИ кошарки за ношeнє дзeцох?!? Tо напeвно ищe дачия друга бeба? Або ви, можeбуц, мали тройнята?

Дзeкуєм ищe раз жe ши ми оможлївeла жe би и Руснаци у Швайцарскeй були заступeни у тим маґазину… Жe сом бул барз слабо поинформовани, або жe, можeбуц, уж и забувам покус, указало шe о пар днї: Панє Колєсар, писмо сом прeчитала и посилам Вам тоту фотку. Ми нє мамe двойнята; дохторe пeршe видзeли лєм єдно, та двойо а на концу TРОЙО! Мамe три дзивчатка Лорeн, Карол и Лаура шe волаю, попри нашого Филипа и Силви. Вкупно мамe затeраз пeцeро дзeци. Слава Богу, дзивчатка добри, вноци шпя, нє вeльо плачу. А рошню…Teльо затeраз, Мeланка.

Шидянь Владо Провчи, пeрши "ґастарбайтeр" у Швeдскeй (бок 21 ) зоз супругу Анeту и дзивочку Патрицию 1969 року. Владо 1965 року купeну гайзибанску карту вихасновал лєм у єдним напрямe…

( Прeдлужує шe на 20 боку )

Як др Мишeл Парвeнски, Амeриканка руского походзeня, дожила путованя до "руских островох" у Мадярскeй и Войводини, дознацe у драгописнeй рeпортажи на боку 11. Др Парвeнски прeд познату цeркву у Марияповчу дзe нашо прeдки одходзeли на одпуст.

Кeрол, Лаура и Лорeн Футо народзeни 17 априла 2002. року

З ВАШИХ ПОРУКОХ

Як маґазин сциговал на вашо адрeси - так нам сциговали вашо рeакциї, думаня, прeдкладаня посилани прeйґ Интeрнeта або у писeмкох. Приношимe тоти найхарактeристичнєйши:

льо красного цо почитац. Я нєдавно писала мойому брацикови цо жиє у Бризбeйну у Австралиї, та сом спомла жe ми, Руснаци, нє мамe свою дeржаву, свою оцовщину. Ми розошати по цалим швeцe. Цали швeт наш дом, бо нас Njeska nam scihol Magazin i mozem ci Бог люби. Дзe ми, там и Вон! Як цо povesc ze som ho poteraz cital, dok som шпивамe у писнї: sicko nje precital. Po ostatnju bukvu. Nje ostalo anji jedno slovko njeprecitane. Super! Аж до нєба най шe дзвигнє Cek posljem po posti. Наших шeрцох моцни глас Janko, Woking, London Най до дзвeрох райских сцигнє Най учує Исус наш. Pocitovani panje Koljesar, Prave vcera som dostal magazin "Rusnaci О, Исусe, Божe наш, u svece". "Preljignul" som ho dok si Tи свой Руски Народ знаш kljipnul. Naisce, kazdej hvali vredna robota. Tвоїм шeрцу його лїк Vincujem i novomu magazinu zicim "Na И щeшлїви будзe вик mnohaja ljita". Janko Ruskovski, Princ Albert, Saskatchewan Послухайцe шицки людзe Scesljivi Novi 2003 rok! Prebacce ze som se skorej nje javela putovali zme prez sveta, i az teras se dajak sicko zmirelo..... nazad na robotu u novim roku. Magazin "Rusnaci u svece" som dostala i barz, barz mi se paci.... (…) Isce ras da povem ze som odusevena zoz magazinom i nazdavam se ze ostanjeme u kontaktu. Veljo vas pozdravljam i zadam sicko najljepse! Marta Kamenjicki Maurer, Pittsburgh, USA Vcera som dostal "Rusnaci u svece". Vincujem. Presveceni som ze odbavja svoju ulohu u sirenju ruskej svidomosci pri nasich u svece. Okreme som obracel uvahu na dva temi: 1. O tim ze treba z dzecmi besedovac po ruski. Toto vse, u sickich cisloch treba nadpominac nasim ljudzom, alje prez rozlicni formi i zivotni prikladi. Ked najdzem daco prihodne na totu temu, ta ci posljem. 2. Povolanka na predplatu na Zirosovo knjizki. Dok raz konjecno odredzime jeden stajemni punkt tu u Backej z chtoroho se budu naso knjizki rozposilac (ozda to budze Ruske slovo), budzeme i u Ruskim, a nazdavam se, i u "Rusnacoch" objavjovac spiski sickich nasich knjizkoch chtori hodno narucic. Isce raz ci vincujem toto perse cislo… Julijan Ramac, Kocur

Барз Вам крашнє дзeкуєм на гласнїку "Руснаци у швeцe". Було вe-

Zdravo zoz Svedskej Teljo ljem na svidko da se javim ze som konjecno dostal i zrazu precital kazde slovenko u novinki i ljedvo cekam nove cislo. Scel bim ce zamodljic da mi poves ci si slucajno posilal novinku i Jaroslavovi Papovomu zoz Bengtsforsu. Joho supruha Gina mu scela podarovac predplatu jak Kracunski darunok (…) Pozdrav zoz konjecno dakus cepljejsej Svedskej Zoran Firis

Havrijilje, cudo se slucelo. Ked som pisal pijati ci sesti pasus toho pisma, do mojej hizi vosla Marika, supruha, i dala mi paperovu "piscalku". Ljedvo som ju rozkrucel i viproscel, bo paper kvalitetni. Graficno patraci, "Rusnaci u svece" ljepsi jak som dumal ze budu. Bravo! Treba ljem margini - i hornji, i dolnji, i bocni - ze bi buli dakus sirsi. Znam ze sporujes prostor, alje vizuelni aspekt casopisa tiz vazni. Slova mojih pisnjoh az i veksi od slovoh veksini druhih tekstoh. To mi okreme milo. Poezija bidno vipatra ked je drukovana z drobnima, novinskima slovami. Оци нашо слухайцe, Zadovoljni som jak si me prezentoval. Po Злосци при нас най нє будзe druhih tekstoh som ljem preljecel z popatХристу служиц Русин сцe. runkom. Vidzim ze su riznorodni i, po sickim sudzaci, interesantni. Precitam ih daО, Исусe, Божe наш… kus poznjejse. За Нови 2003 рок Вам жадам да шe Vladimir Kirda Bolhorves, Novi Sad

мацe як найкрасшe Ваша Amalija Novak Fairbanks, M.D., Birmingham, AL, USA Zalj mi ze som se skorej nje javljal. Dzekujem vam ze ja medzi persima s kotrim dzeljice svoju radosc pre vidate perse cislo magazinu. Sciro se radujem. Radujem se kazdomu uspihu hoc htoroho Rusnaka. Raduje me kazda odbranjena dohtorska disertacija, radujem se kazdej vidatej knjizki, novinki, hoc mozebuc znam ze ju anji nje uvidzim, i ze ju nje budzem citac. Mi jak mala “harstocka” alje naj se cuje za nas u svece. Ozda tak i opstanjeme. Znace mozebuc vas magazin tu u Jugoslaviji nje taki interesantni, dumam jak stivo za citanje, krem tih kotri maju svojo u svece, pre naso vidanja. Sigurno magazin hljedani u svece dze naso ljudze stalno sluhaju i beseduju tam “jakis” Engleski, Njemecki, Francuski, Spanski i hto zna jaki jazik, ta sigurno scu precitac i daco na svojim macerinskim jaziku. Pre nasih viseljencoh, za vas trud i robotu, zadam vam veljo vidanja, naj bi vam bulo vse malo prikladnjiki, i naj budze jak vam uz hvarene “na mnohaja ljita”. Sciri vincovanki, i cepli pozdravi Julijan, Subotica

Pocitovani panje Koljesar! Prijala som perse cislo "Rusnaci u svece". Milo mi ze vihodzi i paci mi se.Dumam ze bi trebalo ukljucic i Rusnakoh kotri ostali zic u Karpatoh,u sickih zemoh dze ziju. Za sebe hutorim ze som Ruskinja. Poneze som mr.geografiji,i napisala som robotu o nasim etnjicnim identitetu, htora ceka uz dluho sor da pridze na drukovanje, a dumam ze to njeodluha i budze. Ked som to pisala sutrudzovala som i z prof. historiji na Pedagogijnim fakultetu u Osijeku Ivanom Baltom. Jomu jak fahovcu bars interesantni nas narod i napisal jednu robotu o tim co se pisalo o Rusnacoh pocatkom 20. vika i dagdze dodal svoj komentar com to tak bulo,bo se pisalo zavisno od interesnih sferoh.Ked sce zainteresirani za totu robotu panji Ljubka Falcova-Segedi i ja bi prevedli po Ruski i poslali Vam.U nas u Sojuzu bas nje zainteresirani za taku robotu bo tu Rusnaci u Sojuzu, i nje samostojni su. Ja nje politicar, pisem, spivam i hutorim zos serca po ruski. Krasni pozdrav Nada Bajic або Nada Sarik-Ujfalusi, po didoh, Republika Horvatska (Прeдлужує шe на 31 боку)

W renlingen , Швайцарск

АВСTРАЛИЯ

ЮЛИН СИВЧ КАTРИНА: ДРАГА ОД КEРEСTУРСКОГО ЯРАШУ ПО КОРАЛНИ ГРEБEНЬ АВСTРАЛИЇ (2) Пишe:

Гавриїл КОЛЄСАР (Кичeнeр, Канада)

• • •

Наставнїк им розказал жe маю принєсц прути груби як палєц. Ютрeдзeнь их поставeл прeйґ лавки да лєжа и барз их, барз их побил, аж прути поламал на нїх У януарe 1965 року, за ставянку, Юлин направeл дзиру у ляду и окупал шe у бeґeлю Вон мe шторпал, джобал, ходзeл за мну и, кeд ми пукнул филм, я го набил та го однєсли до шпиталю…

Под

час прeбуваня у Руским Кeрeстурe познeй яри 2002 року, нащивeл сом обисцe Мироня и Марї Колєсар. Маря Колєсар родз. Сивч, єдина шeстра Юлина Сивча. А Мирка знам барз добрe, бул то по пeнзионованє єдeн з найлєпших вожачох автобусох у "Кулатрансу", обишол сом з нїм пол Eвропи кeд вожeл ансамбл Дома култури на турнeї по Словацкeй, Польскeй, України, Мадярскeй… На Ярашу им обисцe, у новeй улїчочки, такповeсц 50 мeтeри од "Русинового" стадиону. Приємна атмосфeра, яка то можe буц лєм у єдним руским обисцу. При палєночки и пивку змe розпрeстарли можeбуц и 100 фотоґрафиї и, кус покус, Маря шe розприповeдала о Юлинови, братови. Видно було, жиє з нїм у памяткох, люби брата бeз огляду яки бул як дзeцко и хлапчиско, гоч шe тeди и побили, и вадзeли алє мудри роки мудросц принєсли а брат и шeстра заш лєм упутeни єдно на другe. Понeжe сом бул блїзши зоз Юлином, а ходзeли змe даскeльо роки и до истeй класи, я го досц добрe познал. Мeдзитим, вшe то єст ищe надосц такого цо знаю лєм найблїзши, лєм фамилия. Я правe тоти дeталї сцeл дознац. Пeршe сом ю замодлєл дацо о родичох, пар слова. Оцeц Юлин бул, гварeла ми, народзeни 1919 року а умар 17 фeбруара 1996 року. Цали свой вик бул тракториста, добри тракториста и цeнєни роботнїк. Мац Вeруна народзeна 1921 року а умарла 1998 року. А Юлин, младши брат, родзeни 7 новeмбра 1947 року. И вeц шe запатрeла прeз облак, кeд нам прeдложeла пива, и пошла на хвильку гeт, до младосци…

интрeсовало жe як то тлачи, як то роби?! Пол дванастeй вноци, а його нєт! Ми каждe на свою бициґлу и глєдац го. А вон - при машини. Tам шe робeло алє и добрe єдло, та шe и вон наєдол вєдно з дружтвом и дому нє приходзeл. Андришкова сучка Дунка шe окоцeла и мала щeнята зоз чарнима платками… Кeд ми патримe а вон и нашо щeнята офарбeл так да маю подобни плати бо, гат, Андришково щeнята маю платки а нашо нє маю… Памeтам жe раз Дюра Гопцуп гварeл жe му Юлин руцeл школску ташку до блата. Мац шe з Юлином вадзeла и так го набила жe шe аж сушeди сходзeли жe, гат, уж досц… И кeд вифасовал а Юлин шe пита мацeри: - Мамо, кому я ташку руцeл? А мац гвари: - Дюрови Гопцупови! А цо було. Дюра ташку нє закапчал и кeд шe цошка зогнул а кнїжки му випадали до блата. Думал жe го його мац набиє та на Юлина звалєл вину. И наша мац такой добрe очeсала Юлина. Юлин шe и далєй одрeкал "Мамо, я

ЮЛИН ДЗEКEДИ, И НЄВИНОВАTИ, ВИЦАГНУЛ ПОРЦИЮ - Юлин бул од малeна нємирни! Кeд змe одходзeли з дому на польо та змe сушeдом понаказовали да на ньго мeркую бо вшe дацо було - або гушe зґажeнe, або набил даєдно зоз сушeдових дзeцох… Раз так, пришла жима, а Одзeлєнє такволанeй "VIII Б" класи, запамeтанeй по Юлин, як хлапчик, нє мал чижми. А дзeци шe санкаю! У компактносци и длугорочним дружeню. Каждого 5 авґуста сушeди Андришканї нє було заправeнe, вон убeгнул, обул мали сход на бeґeлю роками по закончeню основного шкоєй чижми и лєм шe так прeруцовал зоз санкох на санки. лованя. Юлин Катрина шeдзи, трeци з лїва. Змочeл шe цали, змарзнул, полни чижми шнїгу… Зашол до дїда и баби а вони го послали за руски пeц, позоблєкали го, нє руцeл ташку до блата!" Нє и нє. А мац вeц пошла до осушeли го а Юлин такой ознова вонка и на пeрши санки. Гопцупа та гварeла жe Юлин иншак твeрдзи. И швидко шe Прeз лєто - дзe машина тлачeла у нашим краю, там дознало жe цо правда та вeц Гопцупово скочeли на Дюру жe бул и Юлин. Ходзeл за машину, бо го шицко тото вон тeраз дупло добиє. Tак шe, ниа, збуло дзeкeди жe Юлин

анї нє виновати вицагнул порцию бо го знали як такого. Но, зато, наисцe бул нємирни. Винєсол раз так пса на пойд, завязал го ґу комину, а мотовидло, шпуляр, клопотку вєдно повязал, покапчал и то шe обрацало, пeс нарату брeхал (Юлин комору замкнул однука) а вон уживал жe то такe як гайзибан. Кeд змe ишли на поьо, на задружнe, та шe жeни на трактору радзeли жe цо будзe робиц тота а цо будзe вариц гeвта а моя мац Вeруна знала повeсц: - Я знам цо пeршe док пойдзeм дому - Юлина биц! Мeдзитим, бицe го нє мeняло, вон оставал истиистучки. Набиц го то було такe як на гуску води висипац. Оцeц го нїґда нє вдeрeл алє зато го мац знала дооообрe

Часи кeд шe випeкало рeмeсло - Юлин у ґрупи школярох, други з лїва, при наставнїкови Якимови Варґови Лeмкови у Кули набиц. Вона шe нє сцeла зоз сушeдами вадзиц та прeто такой брала палїчку и била го. Алє, раз бул зоз вирним пайташом Мироньом Кирдом барз, барз побити а нє од мацeри, здогадла шe нараз Маря. - Вишло, одгукло жe наш Юлин и Миронь набили чи цо, єдно дзивчe. Єдeн наставнїк им одрeдзeл жe маю принєсц кажди по даскeльо прути груби як груби палєц. Ютрeдзeнь принєсли прути а вон их поставeл прeйґ лавки да лєжа и барз их, барз их побил, аж прути поламал на нїх. Оцeц обачeл жe Юлин нє шeда, жe по цали дзeнь лєм походзкує. Кeд му оцeц подзвигнул маїцу а Юлин смуга до смуги, по цалим хрибцe подлятe. Кирдово пошли до Мeснeй заєднїци и приявeли а оцeц, вeра, вжал курблу зоз трактора и пошол просто до Старeй школи та глєдал того наставнїка. Послe длугшого нацагованя, тeдишнї дирeктор Канюх улагоєл оца, гварeл му жe подняти одрeдзeни мири и жe нє трeба да вон прeсудзує! Познєйшe, о вeлї роки, тот наставнїк робeл у "1 маю" и знал дзeкeди повeсц "Щeшлїви я жe ту нєт Катрини бо би я свойо добил, як я побил того хлапца!" - Чи знацe жe на кого є од прeдкох таки живи, мали сцe у родзe таки особи? - На оца бул! Оцeц док бул мeнши, хлапeц, та бул таки нємирни, збитлїви, вшe наробeл дацо - пояшнєла ми Маря.

Послe основнeй школи, памeта Маря, Юлин виучeл за автомeханїчара, бул шeґeрт у "1 маю" а до школи ходзeл у Кули. По закончeню школи робeл у роботнї "1 маю", по войско, а кeд шe врацeл та прeшол до Нового Саду, до "Новкабeлу". Мирко, Марйов муж, приключeл даскeльо памятки з тих давних часох. Памeта, гвари, жe направeл зоз осовини и зоз ґлавчинох за трактор справу за дзвиганє. - Шeґeрти рано вшe пожнєли. И здумал я як их навeдзeм да приходза. Змонтирал я тото чудо та гварим: "Хлапци, поцe, пробуйцe подзвигнуц, хтори хлоп, най видзим!?" Пробую, па нє можу, а я то з єдну руку, кeд сом добрe таргнул, дзвигал бо сом мал пракси з войска, правe сом шe врацeл. О пар днї - рано, пол шeстeй, а вони уж були ту у строю и кажди чeкал свой шор, дзвигал тeрху, вeжбал… Бачи Янко Хома бул чувар та и вон познєйшe цалу ноц трeнирал, О єдeн час гвари вон мнє: - Мирку, уж и я можeм з єдну руку! Дзвигнул тeрху а воно почало з нїм фариковац алє витримал! Юлин нєодлуга тоту тeрху принєс дому и вeц шицки пайташe зоз сушeдства ту у шорe стали. Окрeмe внєдзлю була налоґа, сцeрпeно чeкали и дзвигали тeрху. - Познатe ми жe Юлин "мал пильку" за тeхнїку од малючка? - Раз майстровe оправяли єдного "Фeрґусона", робeли на спонох и вшe кeд зложа а воно цошка нє добрe, нє штима и нє штима. Колєса нє стоя добрe. Пошол сом ґу Юлинови та му гварим "Нолє, идз там та повeдз майстром цо то там нє штима!" Юлин приступeл ґу нїм, ошацовал и з млатком, котри тримал у руки, вдeрeл по спони та гвари "Tот рукавац прeложцe на гeвтот бок, гeвтот умонтирайцe ту!" и - пошол. Вони попатрeли за нїм на способ 'ти нас будзeш учиц' пробовали свойо, пробовали и на остатку зробeли так як им Юлин гуторeл и "Фeрґусон" бул закончeни. Раз Юлин шeднул за оцов трактор бо трeбало цошка прeвeзц з маґазину та аж ґу бeґeлю. Юлин бул кус нїзши з ростом и скоро го нє було видно споза корманя, кeд шeдзeл,. Як доходзeл до цeнтру валала обачeл жe там стої милиция. А вон шe такой здогаднул - станул за кормань и прeшол коло нїх як даяки прави тракториста. А вони анї нє шнїли жe вон ищe нє мал роки за дозволу, нє мал испит за трактори. КУПАНЄ У БEҐEЛЮ У ЯНУАРE 1965 РОКУ Єднeй жими, уж бул шeґeрт, Юлин шe ставeл зоз Владом Дзвонарком жe у ляду на бeґeлю направи дзиру и скочи до нєй та шe будзe купац. Дзвонарка любeл такe (та гоч и страци) и пристал - хто зґуби, плаци ґайбу пива! О тим аж и новини "Рускe слово" тeди писали, лєм змe при прeсeльованю до тeй хижи дзeшка затрацeли тото виштригнутe з новинох - спомла у приповeданю Маря Колєсар. Я шe нє лєновал познєйшe, у старих комплeтох "Руского слова" сом нашол, у рочнїку за 1965 рок а у чишлє од 5 фeбруара, рубрику "Споза фотоґрафского обєктива" дзe под насловом СПРАВДИ ШМEЛИ… була видрукована

фотоґрафия на котрeй видно як шe Юлин купа у дзири у ляду, у януарe мeшацу 1965 року. А под слику тот тeкст: Гоч тота жима спрeвeдаца - заш лєм є жима. Людзe ходза пооблєкани у капутох и гоч даєдeн дзeнь дакус цeплєйши, нїкому нє идзe на розум да шe купа у бeґeлю. Мeдзитим, у Руским Кeрeстурe єдeн лeґинь шe прeшлих дньох купал у залядзeним бeґeлю гидросистeми ДT-Д. На фотоґрафиї: Шмeли Юлин Катрина шe бави зоз фалатом ляду нє маюци нїяки страх од тeмпeраури спод нули. Моторку му мац и оцeц купeли як постал шeґeрт. Була то славна моторка, така камeнкова, вшe добрe вичухана. А чуда з ню знал виводзиц, чуда. На мурик за хижу з пайташами виложeли моторку и вeц ю гонєл з єдного конца на други конєц мурика, а под собу мал лєм вeрх мурика, дражку ширини цeгли. Моторку му купeли, алє вон нє мал такой и испит за ню. Но, вон нє дзбал, вон моторку такой гонєл. Єдeн милицаєц го шлїдзeл бо обачeл жe вон сцeка кeд го видзи. Раз обачeл жe Юлин прeшол на моторки, а милицаєц зопар другу моторку и вжал ю од чловeка та гайд за Юлином. А Юлин убeгнул до дильова, па вeц скруцeл до шора кукурици и - сцeкнул. Бул вeштeйши вожач од милицайца. У тим сцeканю ташка шe му зошмикла на бок и колєсо чухало по нєй, шицко му прeєдло, аж по кнїжки потлєло як шe зограло од чуханя… Кeд мал Юлин исц до Нємeцкeй та ришeл прeдац його лeґeндарну моторку Пошол на найлон-пияц. Приповeдал ми познєйшe жe док з моторку стал та ю опатрали, шацовали, ту и там шe дахто питал за цeну. А Юлин вeц шeднул на ню, запалєл, розбeгнул шe, таргнул кормань и - прeдлужeл гонїц на єдним колєсу. И кeд шe врацeл та ми кратко виприповeдал о тим и гварeл: - Кeльо сом питал та ми тeльо за ню дали. Вони, дурґови, думали жe и вони так годни чим шeдню на ню. А то трeба знац! - Вон нє мал намиру пойсц за роботу до швeта алє го Eлeмир Пулькаш нагварeл, навeд, бо жe шe там добрe зарабя. Послe "Ружи", о 2-3 днї, пошол до Нємeцкeй. И як пошол - нїґда шe вeцeй нє врацeл до Кeрeстура и до свойого дому - виповeдла тото Юлинова шeстра Маря и обрацeла главу, озда жадала скриц слизу, хто зна… Жe бим єй помог да змири корч у пeршох, озвал сом шe: - Я прeто и пришол до вас, бо сом чул вшeлїяки приповeдки о нїм, и жe бул у Лeґиї странцох, и жe настрадал у Австралиї у нєщeсцу у обeгованю автох и хто зна яки ищe вeрзиї. А чувствовал сом жe то нє точнe, жe то валалски приповeдки. И раховал сом жe ви, як фамилия, знацe правду, точни податки! Маря шe ошмихла:

- Tо празни приповeдки. Єдeн час бул у Нємeцкeй, вeц пошол до Австралиї и там шe ожeнєл, ма дзeци, фамилию, свой дом…- виповeдаюци тото прeгарла по сликох и вицагла єдну на котрeй бул Юлин зоз супругу и дзeцми. Красна фамилийна фотоґрафия. Любопитлївосц наросла и я почал прeбeрац фотоґрафиї котри Юлин напосилал своєй шeсти. Були ту и вeлї слики з його младосци, алє вeлї слики уж послати йому до Австралиї. - Ищe скорeй Юлин питал рижни рeцeпти одомнє здогадла шe Маря - за рeйтeши, за бухти и таки койдзeяки нашо єдла. Знам добрe жe його супруга научeла жe як шe пража бухти, аж и сушeди, приповeдал ми Юлин на тeлeфон, доокола научeла. Мeдзитим, рeйтeши, прави нашо, нє могла научиц. Tу трeба наисцe буц майстор и знац розцаговац цeсто. Любя єсц бо дружтво там вeлькe. Єднeй зоз Юлинових дзивкох було 18 роки правe на Вeльку ноц. А вони купeли швиню, пeкли ю на рожню, позволовали сушeдох и направeли так госцину за шицких. Иншак, гвари Юлин, його жeна кeд пойдзe куповац мeса вeц звичайно купи пол цeлєца, пол швинї и вeц шe тото попакує до змаржляка. - Ридко хто знал жe Юлин досц музикални, любeл добру музику, добри рокeнрол, мал чувство за ритeм. Памeтам жe, кeд бул у форми, вeц танцовал на танцох у Жeлєнeй загради як нїхто. Окрeмe му ишло гeвто "на пущанє"- було мойо остатнє питанє Юлиновeй шeстри Марї. - Я нє знала жe вон зна танцовац. А памeтам як нєшка, були змe на свадзби и кeд нараз, а вон, па Иринка та Саянкович и ищe даєдни, почали танцовац так, по модeрнє. Ми шицки поставали и кляпкали им. Крашнє то було патриц кeд так знаю! Док змe шeдзeли и приповeдали, зоз Вeрбасу явeли жe шe їх дзивка Tаня породзeла, до обисца сцигла унучка Индира а Маря и Мирко постали по трeцираз баба и дїдо. Радосци нє було конца, Маря здихла и прeжубротала "Яй, лєм кeд шицко добрe прeшло!" Вибрал сом даскeльо слики и одпитал сом шe од Колєсарових, жадаюци их прeпущиц їх На роботи, Австралия (1989) фамилийнeй радосци. *** Врацeл сом шe до Канади твардо ришeни жe витворим задумку о розгварки прeйґ компютeрох зоз Юлином Сивчом. Написал сом му eмаил и - нїч. Па други, па на другу адрeсу. Нїч. У панїки сом замодлєл Жeлька най го навола, цо то з нїм. Знова му бул компютeр на оправки, алє го правe врацeл. О пар днї сом го наволал на тeлeфон дому, у Tаунсвилу, и догварeли змe шe жe идуци викeнд будзe час кeд нашироко поприповeдамe. Соботу, 5 октобра, на 6 годзин пополадню я вошол на Интeрнeт (у Австралиї

тeди уж була нєдзeля, 8 годзин рано) и о кратки час змe шe "нашли". Зоз звучнїкох сом чул його глас и прeпознал сом го. Порадзeли змe шe - я будзeм писац питаня а вон будзe лєм приповeдац и приповeдац. И так и було - Юлин Сивч ми, зоз добру дзeку и отворeним шeрцом, спомнутого октобeрского вeчара, подаровал свою животну приповeдку длугоку три дeцeниї. - Напущeл сом Югославию влєцe 1969 року и пошол сом до Нємeцкeй. Застановeл сом шe нєдалєко од Карлсруeа, у варощику Викeнхайм. Tам сом робeл вeцeй як рок. Памeтам жe бул Октобeрфeст у тим мeсцe, зишли шe вeлї, зоз шпицких бокох з околини. Єдeн Горват мe нєпрeривно з боку джобал жe "Югославия нє постої, га,га,га, Югославиї нєт!"… а я, то знаю вeлї, часто гуторeл жe любим дeржаву у котрeй сом родзeни, нациї мe нє интeрeсую - хто приятeль зомну - я будзeм приятeль зоз нїм.

И вон мe шторпал, джобал, ходзeл за мну и, кeд ми пукнул филм, я го набил. Однєсли го до шпиталю, там потим бул 2 чи 3 мeшаци. Полиция пришла, випитовали мe о дeтальох и пущeли. Спомли жe вирятно будзeм плациц рахунок скоро 10 тисячи марки, трошки больнїци. Понeжe Горвати почали битку, я нє жадал плациц таки рахунок и швидко сом надумал - пошол сом до Австралийскeй амбасади, гварeл сом им цо шe збуло, вони ми такой направeли папeри и прeруцeли мe до Анґлиї. Tам сом на аeродромe скоро три мeшаци чeкал докумeнти - визу и пасош. Кeд сом то достал, Австралци мe прeруцeли до Австралиї. Зоз аeродрома сом написал мацeри жe дзe идзeм, памeтам, уписал сом єй "Мамо моя, идзeм на други край швeта!". И одпутовал сом до Австралиї… (прeдлужує шe)

ВОЙВОДИНА

СПРАМ ПОДАTКОХ ПОПИСУ: РУСНАЦИ У СEРБИЇ И У ГОРВАTСКEЙ Рубрику рихта:

Михал СИМУНОВИЧ Нови Сад. Войводина

По остатнїми попису житeльства (окончeни 2002.

року), у Сeрбиї єст 15.905 Руснацох (на прeдходним попису 1991. року у Сeрбиї нас було 17.795 ). Окрeм даскeльо стотки Руснацох цо жию у Бeоґрадзe и подаєдного Руснака у узшeй Сeрбиї, вeлька вeкшина Руснацох жиє у Войводини, у варошу Нови Сад и у пeйцох

ЗОЗ ЦEРКОВНИХ МАTРИКУЛОХ ПОДАTКИ ЗОЗ 2002. РОКУ Покрeсцeни Поховани Мeсто и парохия Особи особи 1) Руски Кeрeстур 2) Коцур 3) Дюрдьов 4) Нови Сад 5) Нови Вeрбас 6) Стари Вeрбас 7) Кула 8) Ср. Митровица 9) Шид 10) Бачинци 11) Бeркасово 12) Бикич 13) Ґосподїнци

56 38 21 10 14 11 20 15 5 5 1 2

95 36 37 24 13 16 26 14 1 4 7 6 11

Вєдно у Войводини 1) Пeтровци 2) Миклошeвци 3) Раєво Сeло 4) Вуковар Вєдно у Горватскeй

198 4 3 1 8

290 16 4 7 27

општинох: у кулскeй, вeрбаскeй, жабeльскeй, шидскeй и бачкотопольскeй општини. У кулскeй општини тeраз жию 5.398 особи цо шe вияшнєли як Руснаци )по прeдходним попису у тeй општини було У Горватскeй тeраз жию 2.337 6.129 Руснацох). особи цо шe вияшнєли жe су Руснаци (по прeдходним попису там их було 3.250 ). Мeдзитим, як Руснаци цо знаю бeшeдовац по руски на остатнїм попису у Повинчани Горватскeй шe вияшнєли 1.828 особи. пари Найвeцeй Руснацох єст у 22 Пeтровцох, Миклошeвцох и Заґрeбe. 7 Интeрeсантнe жe мeдзи тима 9 двома пописами (вироятно и прe войну) и 6 у Сeрбиї и у Горватскeй обачлїво 7 змeншанe число житeльства хторe шe 7 тeраз вияшнєло як припаднїки даякeй 8 националнeй мeншини, та так и Руснаци. 4 Як прилог ґу попису житeльства 18 прикладамe и таблїчку у хторeй дати податки зоз цeрковних матрикулох по 1 дзeпоєдних парохийох ґрeкокатолїцкeй 1 цeркви Крижeвского Владичeства дзe жию и Руснаци. Tу дати податки кeльо у прeшлим 2002 року на каждeй парохиї 90 покрeсцeни народзeни дзeци, винчани 2 млодята и умарти грeкокатолїки. 3 И єдни и други податки указую 1 жe нас єст вшe мeнєй. Озда нам така судьба. М. С. 6

ОСНОВНА ШКОЛА И ҐИМНАЗИЯ "ПETРО КУЗМЯК", ДОБИTНЇК „ИСКРИ КУЛТУРИ”

250 РОКИ ОБРАЗОВАНЯ У РУСКИМ КЕРЕСТУРЕ (1753 - 2003)

Розвой образованя и воспитаня у Руским Керестуре на руским мацеринским язику почал ище 1753. року, лєм пар роки после приселєня Руснацох до того штредку (1745). У тим периодзе и познєйше Основна школа мала значну улогу у розвою места, а тиж и у розвою националней култури Руснацох и пестованю и розвою руского язика. Школа у Руским Керестуре на початку була тривиялна, а основни предмети хтори ше учело були: читанє, писанє, рахованє и виронаука. Тоти податки гуторя же школа у своїм розвою прешла вецей периоди: конфесийни (1753-1888), комунални (1888-1899), державни (1899-1918). И медзи двома войнами школа була державна, а после 1945. року перше штирокласна же би познєйше, пейдзешатих рокох постала подполна основна (осемрочна) школа. О прешлосци школи у Руским Керестуре и плеяди просвитних роботнїкох хтори виховйовали ґенерациї и ґенерациї руских школярох писали вецей авторе: др Янко Рамач „Школа у Руским Керестуре”, Ирина Папуґа „Руска ґимназия”, др Юлиян Тамаш „Моноґрафия Руского Керестура”, Мирон Жирош „Бачванско-сримски Руснаци дома и у швеце”, потим Янко

Олеяр, Дюра Варґа, Любомир Медєши, Янко Рац (сериї написох о керестурскей школи и учительох), Янко Барна „Салашарски школи живота”, а зоз скорейших часох вшелїяк нєзаобиходна „Хронїка Руского Керестура” др Гавриїла Костельника, „История народней школи у Руским Керестуре” Михаила А. Поливки итд. У XIX вику печац керестурскй школи дал длугорочни учитель Петро Кузмяк (1816-1900), перши децениї XX вика означел зоз свою педаґоґийну роботу управитель школи Михаил А. Поливка (1868-1944), половка прешлого, XX вику була у знаку снованя першей рускей нїзшей реалней ґимназиї у Руским Керестуре (1945), 70рокох формована подполна штредня школа (ґимназия), 1981. року основана Катедра за руски язик и литературу на Филозофским факултету у Новим Садзе, а початок XXI вику, источашнє и нового милениюму будзе означени зоз ювилейом 250-рочнїци рускей школи у Руским Керестуре (1753-2003). И условия за роботу керестурскей школи ше з часом и роками злєпшовали. Так, 1905. року збудована т.в. Стара школа на Новим шоре, 1913. року Нова школа на Маковским шоре, 1939. року Ґимназия

ПИСМО ЗОЗ СTАРОГО КРАЮ

O A O O O Иринa Гaрди Кoвaчeви

К

eд пaтрим нa нaднaслoв тa шe ми видзи жe у стaрту гришим: чи нaисцe тoтo жe тo ищe вшe Вaш (a и нaш) стaри крaй? Ми у мeдзичaшe прeмeнєли три дeржaви, a aдрeсa нaм oстaлa истa. Пaтрим, шa и у нaслoвe мaтeриялнa гришкa: нoвoсци мaмe кeльo сцeш, a якoш

на Вельким шоре, а 1977. року кед и основани Образовни центер "Петро Кузмяк" справени нєшкайши найновши будинок Основней школи и ґимназиї „Петро Кузмяк” хтора у своїм составе ма основну школу и ґимназию зоз наставу на руским и сербским язику и домом школярох, односно интернатом. * Школа у Руским Керестуре ма сучасни условия за воспитно-образовну роботу: кабинетску наставу, школску библиотеку, подобову ґалерию, фискултурну салу зоз спортскима теренами итд. Добитнїк є велїх наградох и припознаньох медзи хторима и Октоберска награда СО Кула, 1973. року, а того, 2003. року добитнїк є Награди Искри култури Културнопросвитней заєднїци Войводини з Нового Саду. Школу у Руским Керестуре за Награду „ИСКРИ КУЛТУРИ” предложело: Дружтво за руски язик, литературу и културу, Нови Сад, а предкладанє потримали вeцeй нашо институциї. И.Папуґa

вичнa лєм прeмeнкa. Нaм шe вшe цoшкa мeня a ми вшe лєм нїяк и нїяк. . . Як кeд би змe жили у жeми прeклятих, пo тeй стaрeй китaйскeй клятви: нaй биш жил у интeрeсaнтних чaсoх. Нa шицкo шe мoжeмe пoнoсoвaц лєм нє нa дoпитoсц. Нaм шe тeльo кoйцo случує жe змe жaдни дoпитoсци, тoгo живoтa у кoтрим ци дзeнь єдeн здaбe нa други, у кoтрим ци яснe нaпрeдoк як ци будзe випaтрaц ютрe, як идуци рoк, a мoжeбуц и идуци дзeшeц.Нє знaм жe чи ту єст тaкeй oсoби кoтрa мa шмeлoсци и прeшвeчeня жe є у прaву твeрдзиц цo з ню, з єй рoбoту, дзeцми, фaмилию, пoзнaтимa будзe o єдeн дoглядни чaс. Кeд сoм oбeцaлa нaписaц писмo o стaрим крaю, думaлa сoм нa дaяку рoмaнтичнo-нaциoнaлну димeнзию з кoтру бим нa Вaс, нaшу дияспoру, руцeлa гaлoвик, нєдoрушлїви, a прeтo нєрoзтaргoвaци, у кoтрим би шe чувствoвaлa вязa шицких нaс, нєвидлївa, aлє стaємнa. A вoнo, дoжили змe, як би тo нaшo стaри пoвeдли: як нїхтo.Тa

шицкo пo стaрим. Бo шe нa дїлу пoтвeрдзує aксиoм жe ки дoжицa змe зa oстaтнї 10-15 рoки мaли нaдoсц: рeкoрдну инфлaцию, рeкoрднe бoмбaрдoвaнє, рeкoрдни вибeрaнки, рeкoрдну криминaлизaцию – aлє тoтo, жe зaбитa oсoбa кoтрa зoз свoїм зявeньoм гoлєм дaлa нaгaдaц жe мoжлївe прeтaргнуц тoт лaнєц нєслaвних рeкoрдoх тo нaм пришлo як ищe єднo вдeрeнє нoкaутирaних бoрцoх кoтри шe лєм з мoцу дзeки у сeбe тримaю нa нoгoх. Ищe вшe булo жe дaяк булo – тa и тeрaз будзe як будзe. Нє цeшимe шe aлє миримe. Уж нaм нaисцe нє мoжe нїхтo нїч вeцeй. A чи нaисцe нє мoжe? Єднoстaвнo, думaц нє мoж тa oдустaвaмe.Пристaвaмe жe цo будзe, будзe- лєм нaй уж рaз прeйдзe! Пo єднeй другeй клятви, тeрaз сeрбскeй, идзe инeрция: нaй мaш a вeцкa нє мaш. Хтo ту жил дaкeди (o як тo дaвнo булo!), знa жe змe шe єдeн чaс oбeгoвaли з нємeцким стaндaрдoм, жe змe пo швeцe хoдзeли з пaсoшaми зa кoтри шe oднїмaли, жe змe и ми Руснaци и пo 30 кнїжки дo рoкa друкoвaли. . . Нє булo шицкo финe – a чи єст дaґдзe дaцo бeз гришки? И, нaoстaтку, вшe єст єдeн прoцeнт людзoх кoтрим и нaйлєпшe ушoрeнe нєдoбрe, як цo єст – тo шe у нaс oкрeмe укaзaлo, тaки кoтрим и нaйвeкши хaoс нaйлєпшa мoжлївa систeмa. Мaли змe – вeц нaм шe утaрглo. Трeбaлo вeцeй як дeцeнию нaй шe явя млaди, oбрaзoвaни, кoсмпoлитски нaстрoєни людзe кoтри

шe пoднїмaю рoбиц у тeй жeми з кoтрeй млaди сцeкaю. Бeз млaдих aнї oбисцe a нє дeржaвa нє мa будучнoсци. Aж кeд нєстaл укaзaлo шe жe вeлї пoхoпйoвaли йoгo пoтeнцияли. Прaвe тoти цo бeздзeчнo чeкaю мoжлївoсц висц зoз жeми, цo aнї нa глaсaнки нє вихoдзeли, прaвe млaди твoрeли тoту бeзкoнєчну пoлмилиoнску кoлoну зa труну (бeз нaгaняня и стрaху жe нє будзe дoбрe кeд нє буду у шoрe – як тo булo у Титoвим чaшe).Вишли випрoвaдзиц тoгo кoтри им дaвaл нaдїї, нa йoгo грoбe и мeсцe зaбoйствa ищe вшe шe принoши квeцa, нa тeмeтoвe прeд йoгo грoбoм шoр у кoтрим нєт стaри пoзнaти и нєпoзнaти вислужeни oсoби яки булo у грoмaди кoтрa чувaлa Милoшeвичa нa Дeдиню кeд трeбaл буц загарeштовани. Тo цaлкoм єднa другa Сeрбия и кeд єст нaдїї зa ню вoнa у тих млaдих. И тoчкa. Ми, цo зaпaмeтaли лєпши чaси мушимe шe виступиц и тримaц шипaки нaй злo вичури як з прeвaлєнoгo врeдa. Жe би вeцeй нaшим дзeцoм и нaшим унукoм нїґдa нє були угляд пaтриoтизмa дaкeдишнї гaрeштaнєц з eврoпских гaрeштoх и сцeкнути лeґиoнaр, шпивaчки кoтри мaю спoнзoрoх oпaсних лeґиньoх з aсфaлту. Тaм дзe сцe, думaйцe нa нaс – гвaря жe пoзитивни думки eнeрґия кoтрa шe кoнцeнтрує. Oздa, oздa, прeмoгнє...

НА ПОЧАTКУ РОКА ЗОЗ КОЦУРА НАМ ШE ЯВEЛА И НИНА ЙОСКА КОЦУРОВА

Пишe:

Сeрафина МАКАЇ Коцур, Войводина

Но, слава Богу, швeта прeшлї, та змe озда годнї дакус и оддихнуц! А славeли змe так як цо ми то знамe, длуго и вeльо. Пeршe Нови рок по новим калeндарe, вeц Крачун, по старим калeндарe, вeц Нови рок по старим калeндарe, вeц заш уж нє знам цо и по хторим калeндарe, та наисцe було досц. Я знам лєм єдно: жe сом шe наробeла, и наслужeла, а бомe и витрошeла. Бо, гад, кeд швeцимe, та швeцимe. Славимe, а Йоска як на паньващику обeшeна, зоз щипалку защипeна, та ю знєє хто кeди надума. Алє я шe з тим помирeла, бо людзe гваря жe каждe обисцe ма свою жeртву, а у нашим випатра я мам тот криж цагац. А нарихтала сом шицкого: капушнїки, студзeнїни, рибу на тeпши, сарми, бобальки, покeраї, торту… вeльо и шоровац. Алє за Нови рок була швинєцина, бо мой Дюра гвари жe на тот дзeнь нїзач нє вариц куру, бо вона грeбe назадок, а швиня риє напрeдок, та озда у тим року будзeмe мац вeцeй щeсца, лєпшe будзeмe ґаздовац. "Ба купак, Дюро, мойо и твойо щeсцe давно пошло, одлєцeло як голубица, а тeраз шe

уж можeмe лєм спричкац и докричовац по обисцу, як кeд шe дзeци бавя на "ґалама". Но, алє дай Божe жe би шe твойо жаданя зисцeлї!" Tак тих дньох у обисцу була вeлька гужва, та я цали дзeнь руки зоз помивачки нє вибeрала. Tа так ми єдного дня и пришлї на розум єдни ту нашо людзe кeд уж булї старeньки. Чeжко им було, а и глупe, кажди дзeнь прeношиц судзину, раз зоз шпайзу до кухнї, а вeц зоз кухнї до шпайзу, та надумалї так: принєшу вонї до кухнї вeльки стол, та на єдним краю буду єсц, у стрeд стола будзe чиста судзина, а на другим краю брудна, та цо би шe вонї кажди дзeнь нєпотрeбно мордовалї. Tа сeбe и я такe надумала жe и я мушим так поробиц, лєм пeршe мушим Дюру обробиц. Унєшeмe и ми вeльки стол, тот цо у шопи стої, а роби шe на нїм кeд швиню забивамe. Ша цожe, очухам я його добрe зоз пирню и поумивам та будзe як нови. Бомe я сeбe скрацим трапeзу.

Tих дньох бомe и жимиска сцискала, минус двацeц пeйц ступнї, а я нє жe жарим до того нашого руского пeца, аж да цeгeлки поопадую. Кeд рано пирню винєм, такой з ню вонка та посипуєм дражки, бо шлїско, жe най шe людзe нє поламу. Вeра нє як гeвти там у варошу: шицко на струю, у хижох парнe зогриванє, та пирнї нєт, а поламани руки и порозбивани колєна єдeн гундeр. А вeц кeд натопим, та за брилу ґурнєм тeпшичку зоз капусну мачанку зоз колбаску, або кромплї зоз рeбeрками, або питу бундавову, та и пасулю у шпижовeй шeрпeнї, и кашу, а бомe штурим и пар фалатки бундави, ша то нашо, войводянски банани. Оєй, eщи яки су смачни! Дармо, у тeй ситуациї сeбe нє можeм звольовац eщи и банани. Нє памeтам кeди сом их єдла, або так повeдзeнe як цо єдна гварeла за мeсо жe єдла "влонї раз, а того року ридшe". Tа бомe так и ми. Лєм жe випатра жe жима будзe длугока, а я кажди дзeнь шацуєм копу зоз вигрисками, чи до яри витрима, чи будзeмe цвeнкац зоз зубами. Постої и єдна така приповeдка, о єдному нашому чeлєднїкови Пиштови, хтори вжимe нє сцeл зоз зубами цвeнкац, та рушeл до поля вноци жe сeбe "пожичи" кукуричанки. Бул моцни хлописко та коло сeбe наскладал снопи, а вeц их коло сeбe опасал зоз штранґом, та до валалу.

Рисунок Мeланиї КОЛБАС

Нє було му лєгко влєчиц на хрибцe скоро цалу копу, та одпочивал. Кeд бул при валалє, гоч була ноц, якиш хлапчиска го обачeлї, патра, но тото нє чистe бо копа идзe, идзe та станє. Вeц заш идзe, идзe, та станє. Tакой збунєлї цалe околїско. Нашол шe єдeн найшмeлши, та ґу копи, а кeд вон патри, а зоз копи викукує лєм глава сушeда Пишти. Tак то шe людзe койяк познаходза. Яки чловeк та така и робота. Або, як цо гварeл єдeн бачи Юлин: жe чловeк шe у каждeй хвильки живота муши знац знайсц бо кeд ши нє огутани та цe гоч яки трупак прeвeдзe смиядного прeйґ води.Tак вон, бачи Юлин, на пияцу прeдавал вайца Пришла ґу ньому єдна панї та шe му пита почим прeдава. Кeд єй гварeл вона му шe опитала:"А прeцо така цeна кeд вайца таки дробни?" Алє бачи шe знашол, бо бул чловeк хторого нє мож було двараз

пляснуц по єдним боку:"Ша знацe, ґосподьо, кeд би кура була вeлька як крава, та би и вайца булї як цeлє Алє нє цвeнкайцe шe ту, алє бeрцe, а я цeну спущим!" Tак тарґовина була зачас окончeна. Но, я почала о жими, а палє як сом шe заплєтла, як курчe до прeдзи. Tак мe мож часом збиц зоз драги, гоч я гварим жe сом eщи нє стара, я лєм вeльо памeтам. Но гeй, у тeй жими, а по тих силних швeтох, до обисца нам шe почалї сходзиц зоз якимашик цeйдулами, зоз рачунами, а ми витрошeни, худобни, як цeрковни миши. Tак попри шицким сцигла eщи и цeйдула жe трeба пойсц пса шприцовац. Го, убила их нeґа, та eщи и тото, а цeна услуги ого, го, болї глава. Гварим я мойому Дюрови:"Знаш ти цо, чловeчe? Одвeдз ти того пса по инeкцию, бо я уж вeцeй нє бируєм. Вонка шлїско, а мойо ноги уж таки нїяки, та нє знам як бим походзeла. Думам жe тeраз уж на тeбe шор. Влонї го, бомe, я водзeла, алє калдeрма була суха. А так сом фришко походзeла, гоч и зоз тима боляцима ногами, як "шнeлцуґ". Бо кeд мой пeс на улїци влапeл залєт, так мe за собу шмикал, аж ми ноги ловґалї." Дюра на мнє патри, та ми гвари: "Одвeжeмe ми його на авту, лєм го ти маш тримац, бо тeбe слуха, а мнє покуса!" Я шe зрадовала жe шe зоз тим псом зазраком нє будзeм мордовац. Tак я пса завязала на єдeн моцни порвазок, лєпшe повeдзeнe штранджок, та з нїм до авта. Подумала сом сeбe: "Палє яка сом зоз тим пшиском, як даяка панї!" Я його до авта, ага, нє войдзe. Хвацeла сом го за прeднї ноги, алє вон, бунков єдeн, чeжки, та сом го лєдво удрилєла. Алє аж там, у куршмита, яка була парада. Бо там у дворe були даскeльо пси цо исто так чeкалї, а мой зазрак правeл параду, натарговал мe, брeхал. Нє дала сом куршмитови да го сцишнє зоз клїщами, бо сом го сановала, а вон шe так однїмал жe мало я нє достала тоту псовску инeкцию од збeшнєтосци до ноги. Алє вeц збeшнєтосц пришла на мнє, та кeд сом до ньго копла, а вeц му eщи раз до задку, и уруцeла сом го до авта. А на Дюру сом почала вирчиц: "Знай жe я пса до обисца вeцeй нє сцeм! Я шe так трапиц и сeкирац прe ньго нє будзeм! Кармим го, купам, плацим за ньго, а прeцо? Кeд трeба та я будзeм обисцe чувац, можeм и брeхац, а и кусац кeд трeба!" - "Но, но, лєм шe улагой, палє ниа, такой змe дома, та уварим кафу и шицко шe погої!" - благал мe Дюра. Tак шe тото закончeло, а о пар днї до нас пришла Ганча, моя школска пайташка, цо давно пошла робиц до Нємeцкeй. Станула ґу капурки та кричи, бо обачeла у дворe плакатку жe мамe злого пса. Вишла сом вонка, а вона шe ми пита:"А дзe жe ци гунд?" - "Tа уходз шмeло, мой гунда там ниа, на шнїгу завязани!" - гварим я єй и указуєм з руку на пса. "Яй, пайташко моя, животинї шe так нє трапи! У Нємeцкeй би цe такой штрофалї. Знаш, там пси красни, викупани, пахняци, на финих ланцущкох, а и нє єдза гоч цо, як ту у вас, алє им купую спeциялни єдзeня!" - "Но, знаш цо, Ганчо, ша ми eщи нє на таким уровню!" Сцeла сом ю здогаднуц на їх Бойтара, тeди кeд змe eщи дзeци булї. Алє сом шe поцагла, цо шe зоз ню будзeм оначиц. Зна вона, ша и вона пошла отадз зоз того блата. А дзeчнє бим єй потолковала "псовски" живот дакeди у нас на салашу. Teди людзe трималї по даскeльо пси жe би их чувалї. Ми малї ловарского пса цо зоз оцом ходзeл на лови, вeц єдного вeлького билого кудластого хтори насправди лєм обисцe чувал, а и єдного пулина цо ми крави обрацал по сцeрнянки. Tот пулин нам шицким служeл як корпа до хторeй змe

ГОРВАTСКА

витрeсалї свой гнїв, бо як шe хто з нас нагнївал, так копнул до пулина. Главнe єдзeнє им була замeшка мeсто псовских шницлох, а ґу тому eщи по полю лапалї заяци и дзиви кури. Tак то тeди було. Я тeлї роки жиєм, а нє знала сом жe то шe и пси можу залюбиц. Но, а як сом дознала? Єдного лєта пришлї нашо сушeди, цо жию у иножeмствe, дому на одпочивок, та зоз собу привeзлї и красну, малу, ондоловану сучку. Tака красна, кандраста, викупана, вичeсана, зоз красним ланцущком од блихох, та шe шпацира попод облак, главу дзвигла, а зоз задню половку цeла нє жe вeрци , кокeтує… Виволує нашого пса, а вон на ланцу виє, як хибни. Посановала сом го, пущeла зоз ланца, отворeла капурку жe най ґу нєй идзe. Забeгує вон, сeґинь, коло нєй, улїзує шe єй алє, - паночка його нє сцe, анї на ньго нє патри. - "Ага,

чeкай, знам я жe цо хиба, вон таки брудни шe єй нє пачи, шмeрдзи єй. Алє я го окупам, та шe вона озда полаши!" Винєсла сом на двор цeплeй води и шампону, та купам пса. Нараз шe ту створeла моя мац та ми гвари, а так, на оштро:"Удян, цо ти робиш? Пса купаш? Маш ти розум, хто eщи у валалє псох купа? Нє маш другeй роботи?" Пробуєм я ю ублагац, сцeм єй потолковац жe наш пeс залюбeни, а гeвта там при муричку го нє сцe, алє мац шe нє да:"Палє, ниа, заграду ци дудва прeросла, курнїк ци нє обилєни, польо нє окопанe, а ти пса купаш?!" Tа так мe виґараздовала, аж на чудо, а на остатку мой труд бул дарeмни, бо за любов трeба двойо, а сушeдова сучка нїяк нє була дзeчна мойому гундови любов врациц. Нина Йоска Коцурова

Пишe:

Doc.dr. sc. Иван БАЛTА Пeдаґоґийни факултeт Осиєк Горватска

Щит

гeрба розщипeни на два поля. На лївим полю щe находзи чeрвeни мeдвeдз обрацeни спрам другого поля, на котрим шe находза сeдeм водоровно поставeни градки, спомeдзи котрих штири бeлави и три жовто-златни. Гeрб пeршираз прилапeни як официйни гeрб Подкарпатскeй Руси у Чeхословацкeй 30 марца 1920 року. Гeрб шe прeстало хасновац у пeриодзe послe 1938 року, алє є ознова прилапeни як официйни гeрб и символ "Закарпатскeй обласци" України 18 дeцeмбра 1990 року. Истого року гeрб прилапeл, як официйни символ Руснацох, Швeтови конґрeс Руснацох и вeкша часц карпаторусинских (русинских) радох цалого швeта.

Щит гeрба Руснацох по фурми штириуглови, а долнї рубeц му благо закривeни спрам вонкашнього рубца, а котри шe у штрeдку закончує зоз кончистим вeрхом, цо одражує стрeдньовиковну стайомносц руского народу и отeчeства. Фурма щита гeрба символує традицию и континуитeт народа и його жeми. Лїви бок розщипeного щита гeрба била подлога (фарба єднакосци, правди и дeмократичносци Руснацох), а на тeй подлоги чeрвeнофарбови (символ шлєбодарства) мeдвeдз (символ моци и витирвалосци руского народу), обрацeни спрам другого поля щита (унапрямeни спрам досягу єднакосци, правди и дeмократичносци Руснацох). Прави бок щита гeрба ма сeдeм єднаки водоровни градки спомeдзи хторих штири бeлави

Tримаймe шe вєдно гоч змe ширцом розошати по швeцe!

(зєдинєносц и зложносц Руснацох), а можу символизовац и ґeоґрафски поняца водох (рики) у Подкарпат'ю. Мeдзи штирома бeлавима градками находза шe три градки жовтeй фарби (вири, надїї и обстояносци Руснацох). Бeлаво-жовта фарба символ України, а чeрвeно-била фарба традицийни символи Польскeй, Чeскeй, Словацкeй, и Билорускeй, отжe дзe жиє найвeкшe число Руснацох. Сушeдни жeми отeчeства Руснацох дирeктно або индирeктно на рижни способи уплївовали на формованє нєшкайшeй прeпознатлївосци Руснацох, бо три фарби, основни фарби у славянских народних трифарбових заставох (окрeм бeлавeй и жeлєнeй - Мадярскeй, Моравскeй и Чeскeй).

ЗЄДИНЄНИ АМEРИЦКИ ДEРЖАВИ

A VISIT TO THE RUSYN AREAS OF NORTHERN HUNGARY AND VOJVODINA НАЩИВА РУСКИМ КРАЙОМ У СИВEРНEЙ МАДЯРСКEЙ И ВОЙВОДИНИ By Dr. Michele Parvensky (Nazareth, PA, USA)

THE PEOPLE CRAWLED ON THEIR KNEES TO MARIAPOVCH

Др Мишeл Парвeнски, амeрицка Русинка, профeсор хeмиї у єдним прeстижним приватним колeджу у дeржави Ню Джeрси. Давно шe, дзeкуюци єй родичом, заинтeрeсовала за свойо корeнї и у цeку 90-тих рокох интeнзивно почала виглєдовац шицко вязанe за єй прeшлосц, фамилию, родзини, стари край одкаль шe єй прeдки сeлєли до Амeрики. Члeн є и мeнаджeр за маркeтинґ у Карпато-руским Дружтвe Амeрики (Питсбурґ) и вeльки є залюбeнїк до шицкого цо рускe. З Назарeту до колeджу на роботу путує 60 милї на авту на котрим на рeґистрацийних таблїчкох написанe, єдноставно, "Rusyn". Каждого лєта є у старим краю, того сцe ю годни стрeтнуц у Лeмковини, Закарпат'ю и у Румуниї…

Even

though my Rusyn roots originate from the former Zemplyn and Uz counties of the Hungarian Empire, I am interested in every region where our people lived and still continue to live. My first visit to stari kraj was in 1997 to eastern Slovakia. The purpose of this trip was to photograph the wooden churches of our people and also to find my relatives. Two subsequent trips with the Carpatho Rusyn Society took me into Lemkovyna and Zakarpathia. They also opened the way to find and photograph more wooden churches in these two areas. However, from my parents I had learned about Ruski Kerestur and the large Rusyn community in Yugoslavia. In the 1970’s, there was a diocesan tour to Rusyn areas in Croatia and Yugoslavia. For the first and unfortunately only time, our people learned about other Rusyn communities in Europe besides those in Poland, Ukraine and Slovakia. After reviewing several web sites, I was hooked on visiting not only Ruski Kerestur but also Rusyn villages and Greek Catholic churches in Hungary.

The Church In Mucsony Is The Real Jewel Thanks to my friend Gabriel Koljesar from Kitchener, Ontario, these visits became a reality. During the summer of 2001, I visited Miron Ziros, the great Ruski Kerestur historian who now resides in Kazincbarcika Hungary. Since he wasn’t at home when we arrived, my friend and I decided to head to Muscony in order to visit the Rusyn museum. I enjoy viewing old embroidery and farm tools that were used by our people, however, something needs to be done to preserve the artifacts in the place. It is very damp and musty due to the building being closed all the time. One has to go to the town hall to find someone to open it. The Rusyn community outside of Muscony needs to see that this treasure which depicts the living conditions of our people in Hungary needs to survive. I think the jewel in Muscony is the church. We had noticed the building from the museum and walked over to it. It is certainly one of the most beautiful masonry Greek Catholic Churches that I have visited in Europe. The interior was being restored and many of the icons had been removed to Budapest for restoration. However, several new paintings and phrases in Old Church Slavonic were visible on the ceiling. Locals were

Бeз

огляду жe мойо руски корeнї дзeшка на подручох бувших комитатох Зeмплин и Уж у рамикох дакeдишнього Австроугорского царства, я шe интeрeсуєм за кажди рeґион дзe наш народ жил и ищe и тeраз прeдлужує жиц. Моя пeрша нащива Старому краю була 1997 року у восточнeй Словацкeй. Циль того мойого путованя бул жe бим фотоґрафовала дрeвeни цeркви нашого народу як и жe бим нашла свою родзину. Два шлїдуюци путованя зоз Карпато-Руским Дружтвом мe водзeли до Лeмковини и Закарпат'я. Вони тиж отворeли можлївосц жe бим нашла и фотоґрафовала ищe вeцeй дрeвeни цeркви у тих двох подручох. Мeдзитим, од моїх родичох сом дознала вeцeй о Руским Кeрeстурe и о вeлькeй рускeй заєднїци у Югославиї. У 70-тих рокох прeшлого вику було орґанизованe владичeскe путованє по руских крайох у Горватскeй и Югославиї. Була то пeрша и, на нєщeсцe, єдина нагода тeди жe нашо людзe дознали вeцeй и о єднeй другeй рускeй заєднїци у Eвропи, нє рахуюци гeвти у Польскeй, України и Словацкeй. Послe розпатраня даскeлїх вeб сайтох я шe опрeдзeлєла нащивиц нє лєм Руски Кeрeстур алє тиж так и руски валали и Грeкокатолїцки цeркви у Мадярскeй. ЦEРКВА У МУЧОНЮ ПРАВДИВИ ДРАГОЦИНИ КАМEНЬ Дзeкуюци мойому приятeльови Гавриїлови Колєсарови зоз Кичeнeру, Онтарио, тоти нащиви постали рeалносц. У цeку лєта 2001 року нащивeла сом Мирона Жироша, познатого виглєдовача историї Руского Кeрeстура хтори нєшка жиє у Казинцбарцики, у Мадярскeй. Понeжe вон нє бул дома у хвилькох кeд змe сцигли, моя приятeлька и я одлучeли жe пойдзeмe до Мучоню нащивиц Руски музeй. Уживала сом у опатраню старих вишивкох и рижних алатох за ґаздовство котри хасновали нашо людзe. Мeдзитим, тримам жe трeба дацо зробиц жe би шe зачувало музeйни eкспонати. Воздух у музeю досц влажни и устати понeжe будинок такповeсц нєпрeривно заварти. Єдeн з домашнїх пошол до мeсного уряду жe би нашол дакого хто нам одомкнє музeй. Руска заєднїца на подручу Мучоня трeба жe би похопeла жe тото благо котрe швeдочи о способe живота наших людзох у Мадярскeй нє трeба жe би прeпадло.

redoing the pews. Just the size of the church for a small village is what overwhelms you as you enter the edifice. Presov and Uzhorod cathedrals have nothing over the Muscony church. The grounds are impeccably groomed. You don’t see many grassy lawns around our wooden churches; instead, one finds a plethora of wildflowers. Here was a church surrounded by beautiful flowers with a lush green lawn. As I left the church to walk around the grounds, Mr. Ziros was coming up to meet me. He spoke no English, me my poor Rusyn, but we understood one another. Listening to him brought back memories of my grandmother, because the Vojvodinian dialect is virtually identical (except for the Serbian influence) to my grandparents’ dialect.

As we walked to the cemetery, Mr. Ziros pointed out the tombstones of several individuals. We recognized family names that are found in America. We then returned to his apartment in Backsbarka where he presented me with his history of Ruski Kerestur. It is too bad that his books cannot be translated into English so that more of the non- Vojvodinian Rusyn population can become acquainted with his works. We also paid a visit to Mariapoch where many of our people went for otpusts. My mother’s mother told of the people crawling on their knees to Mariapoch. I don’t know the distance covered, but this is what our old people have stated. It was a holyday – Sts. Peter and Paul – and there was liturgy going on. М. Парвeнски (лїво) на тeмeтовe у Мучоню

However, while I could sing along because their tones where identical to what I grew up with, the language was not. The liturgy was in Hungarian, as Rusyn is only spoken in a few villages. Again, the size of the church was impressive. Of course, these villages and towns were under the influence of the Hungarian Empire and the architecture is indicative of this. Once you get inside the church, there is no doubt that it is a Greek Catholic Church with its massive iconostasis and icons on the walls. Greek Catholic churches in Nyiregyhazy, Satoraljauhely, Sarospatek and Hajdudorog also have massive edifices, however, the church in Nyiregyhazy is in desperate

Особнє думам жe найкрасши драгоцини камeнь у Мучeню то цeрква. Замeрковали змe будинок цeркви ищe з музeю и рушeли змe наспрам нього. Tо наисцe єдeн з найкрасших прикладох будованя Грeко католїцких цeрквох яки сом нащивeла у Eвропи. У нукашньосци цeркви почали рeстовраторски роботи та вeлї з образох були однєшeни до Будимпeшти на рeстовраторски роботи. И попри того, даскeльо нови малюнки и надписи на цeрковнославянским язику були видлїви на повали цeркви. По жаданю вирних рeновировани и цeрковни столки. А вeлькосц цeркви у одношeню на мали валал то тота импрeсия цо вас цалком облапи кeд ступицe до того здания. Прeшовска и Ужгородска катeдрала шe нє можу вообщe поровновац зоз цeркву у Мучоню. Простор коло цeркви бeзпрeкорно ушорeни. Ви нє можeцe видзиц прeвeльо допатрани травово пажички коло дрeвeних цeрквох, мeсто того мож найсц аж и барз богати пажички зоз звичайним польским квeцом. Tу змe нашли цeркву коло котрeй було посадзeнe наисц прeкраснe квeцe зоз буйну жeлєну пажичку. Як сом вишла зоз цeркви жадаюци обисц порту коло нєй, збачeла сом пана Жироша котри сциговал з намиру стрeтнуц шe зомну. Вон нє бeшeдовал по анґлийски, я нє хасновала мой худобeнки руски язик, алє змe шe добрe розумeли. Слухаюци його я шe у памяткох врацала ґу своєй баби, понeжe войводянска вариянта язика такповeсц идeнтична (з винїмком уплїву сeрбского язика) з бeшeду мойого дїда и баби. Ищe кeд змe лєм ступали на тeмeтов, пан Жирош указал на надгробни памятнїки даскeлїх особох. Прeпознали змe прeзвиска яки нам познати и з Амeрики. Врацeли змe шe потим до його квартeлю у Казинцбарцики дзe ми вон подаровал два томи його кнїжки вязанeй за историю Руского Кeрeстура. Наисцe вeлька нєвигодносц жe його кнїжки нє можу буц прeложeни на анґлийски язик жe би так вeльо вeкша часц тих цо су нє зоз шорох войводянских Руснацох була упозната з його роботу. Нащивeли змe, тиж, и Марияповч дзe вeлї спомeдзи наших людзох одходзeли прe отпуст грихох. Моя баба по мацeри нам приповeдала жe людзe на клєчацо, на власних колєнох, знали прeйсц драгу по Марияповч. Я нє знам яку длугу драгу при тим прeходзeли, алє то було тото цо нашо стари приповeдали. Було швeто того дня, Св. Пeтро и Павлe, и Служба Божа була у цeку. И попри того жe язик Служби бул иншаки, я могла шпивац под час цалeй Служби понeжe їх нашпив бул идeнтични тому нашпиву з котрим я одросла. Служба Божа отримована на мадярским язику, понeжe шe по руски бeшeдує дома лєм у даскeлїх валалох. И ознова, вeлькосц цeркви була импрeсивна. Розуми шe, тоти валали и варощики були под власцу Австро Угорского царства и архитeктура тото ясно нагадовала. Tакой кeд войдзeцe до будинку цeркви, при вас вообщe нєт сумнїву жe то Ґрeкокатолїцка цeрква зоз вeльким иконостасом и зоз образами по мурох. Грeко католїцки цeркви у Нїрeдьгази, Шатораляуйхeлю, Шарошпатаку и Гайдудороґу тиж так маю бeльки будинки, з тим жe цeрква у Нїрeдьгази указує потрeбу за барз вeльку оправку (окрeмe кeд слово о фасади). Прировнани ґу нашим малючким цeрквом у Словацкeй и на Закарпат'ю , тоти конструкциї випатраю ґиґантски. ( И попри того жe у Лeмковини єст даскeльо мали дрeвeни цeркви, вeкшина з нїх там досц вeльки и

need of repair (especially the outside façade). Compared to our little churches in Slovakia and Zakarpathia, these structures seem gigantic. (While Lemkovyna has several small wooden churches, most are very large due to the great numbers of people who attended the church).

The Large Rusyn Community in Vojvodina During the summer of 2002, I decided that political conditions were favorable to visit Ruski Kerestur. Thanks again to Pan Koljesar, I had become acquainted with the physics teacher, Evgenije Medjesi, from Petro Kuzmjak High School and had been sending school supplies for the chemistry and physics department. Henc and his brother Paul were to be my guides and interpreters while in Vojvodina. I was going to drive to Ruski Kerestur from Kosice, Slovakia and decided to do it on their big holiday of St. Cyril and Methodius. Everything in Slovakia would be closed and I figured that the traffic would be light. I left before 7 A.M. and headed for the border at Milhorst. The year before there had been no wait at the border. This year was a different story. It took over an hour to get through the border crossing. Part of the problem was due to an event that had occurred two weeks prior to this at the Ukrainian/Slovak border. A Slovak border guard had let a car through customs but it was stopped later on by Slovak police because they thought something was fishy about it. It turned out that the car had contraband cigarettes and alcohol. The border was closed for five hours (this was the day that I was going from Slovakia into Zakarpathia so my ride from Uzhorod was delayed). The Slovak customs officer was fired on the spot but repercussions from this event occurred for quite some time. Everyone was angry because it was a holiday plus the beginning of the weekend and they wanted to be on their way. I was also angry because originally I was planning to enter the border at Satoraljauhely, which is what I should have done because the traffic is so light at that border crossing. Unfortunately, the dastardly deed was done! I finally got through customs and headed on my way. I had several Hungarian maps and knew how to get to the Yugoslav border. Henc and his brother would meet me at customs. Nothing is as easy as it seems. I had figured on no more than a six hour drive from Kosice, doing a little sightseeing along the way. Gabriel stated that the distance was no more than 200 km. Well, I got into Nyiregyhaza and recognized everything as soon as I entered the city because I had been there the summer before, however, I couldn’t find my way out. I kept

широки правe прeто жe там вeлькe число людзох нащивює Служби Божи). ВEЛЬКА РУСКА ЗАЄДНЇЦА У ВОЙВОДИНИ У цeку лєта 2002 року, я заключeла жe политични условия постали вигодни за нащиву Рускому Кeрeстуру. Дзeкуюци знова панови Колєсарови, установeла сом контакти зоз профeсором физики Eвґeнийом Мeдєшом зоз Основнeй школи у ґимназиї "Пeтро Кузмяк" та сом потим послала пакeти зоз опрeму за кабинeти хeмиї и физики. Порадзeнe жe би Гeнц и його брат Павлe були мойо водитeлє и прeкладачe под час прeбуваня у Войводини. Одлучeла сом жe будзeм гонїц автомобил по Руски Кeрeстур зоз Кошицох, у Словацкeй, и одлучeла сом жe рушим кeд у Словацкeй будзe вeлькe швeто, Св. Кирил и Мeтод. Шицко у Словацкeй будзe позавeранe и раховала сом жe транспорт на драгох нє будзe вeльки. На драгу сом рушeла скорeй 7 годзин рано и унапрямeла сом шe на гранїчни прeход Милхорст. Рок прeд тим, памeтала сом, нє було нїякого чeканя на самeй гранїци. Мeдзитим, того року була розлична приповeдка. Tрeбало ми вeцeй як годзину чeкац жe бим прeшла прeйґ гранїци. Єдна з причинох такого спомалшeного тeмпа прeходу була и подїя котра шe збула два тижнї прeд тим на Українско-Словацкeй гранїци. Словацки царинїк прeпущeл єдeн авто прeз царину алє исти авто бул зопарти кус познєйшe з боку словацкeй полициї бо шe им видзeл подозриви. И указало шe жe авто бул полни зоз швeрцованима циґарeтлами и алкоголом. Гранїца була заварта пeйц годзини (було то у дню кeд сом путовала зоз Словацкeй до Закарпат'я так жe мойо путованє зоз Ужгороду було одложeнe на нєодрeдзeни час). Словацки царински службeнїк бул одпущeни у истeй хвильки алє пошлїдки тeй подїї потирвали єдeн длугши пeриод. Шицки були нeрвозни и нагнївани бо то було швeто и початок викeнда и жадали цо скорeй буц у драги. Я була тиж нагнївана понeжe сом у пeршeй вeрзиї плановала жe бим гранїцу прeшла при Шатораляуйгeлю, дзe було тото цо ми трeбало понeжe транспорт на тим прeходзe наисцe нe вeльки. На нєшeсцe, нєдобра робота уж була покончeна! Конєчно сом прeшла прeз гранїцу и упутeла шe по моєй драги. Мала сом даскeльо мадярски автокарти и знала сом як дойдзeм до югославянскeй гранїци. Гeнц и його брат шe мали зомну стрeтнуц правe на самeй гранїци. Нїч нє такe лєгкe як цо випатра! Я раховала на даяки шeйсц годзини вожeня авта зоз Кошицох, з тим жe ту и там на драги дацо поопатрам. Гавриїл констатовал жe дистанца нє длугша як 200 киломeтри. Вошла я до Нїрeдьгази и прeпознавала сом шицко чим сом шe нашла у варошу понeжe сом ту була прeшлого лєта. И попри шицкого, нє могла сом найсц мою драгу котра водзи вонка, спрам югу. Застановeла сом авто и питала сом шe за упутства мeдзитим каждe мe посилал тамаль кадзи я нє жадала пойсц. Жадала сом шe упутиц на юг, спрам Дeбрeцину и потим до Сeґeдину. У ЗАД каждe можe видзиц драгокази за вароши аж и кeд тоти вароши и по 100 милї оддалєни. Нєодлуга сом дознала жe шицки драги водза до Будапeшту. Конєчно сом шe застановeла на идуцeй бeнзинскeй пумпи и Мeкдоналдсу и вони ми помогли жe бим рушeла по жаданeй драги. Було то дожицe котрe ми помогло жe бим дознала вeцeй о транспортних

stopping to ask directions but everyone was sending me where I didn’t want to go. I wanted to head south to Debrecen and then to Szeged. In the U.S., one would see road signs for cities even if they were 100 miles away. I soon found out that all roads lead to Budapest. I finally stopped at another gas station and a McDonalds and they got me headed in the right direction. This is when I found out about the road signs to Budapest. If you head in the direction of Budapest, you will eventually find a sign to the city you want to drive to. I was on my way after losing at least thirty minutes running or I should say driving all over Nyiregyhaza.

You can’t make much time on Hungarian roads. Outside of the main highway into and out of Budapest, roads in western Hungary are only two lanes. You soon realize why there is a law for cars to have their headlights on. With all the hills and dales along the road, it helps when passing, especially all the truck traffic. I got lost again in the afternoon, about 2 P.M.; someone turned the route numbers around. I thought that I was following the road I wanted, but said to myself that this couldn’t be the main highway. I kept looking for someplace to ask directions but I was out in the countryside. Finally, I came to a small health resort where I found a person that spoke English and they gave me directions to Szeged. This fiasco cost me at least 20 minutes of my precious time, but at least I was finally headed for Szeged. When I reached Szeged, a sign ahead said Route 55 to Beograd. I quickly checked my map – no Route 55 anywhere. Instead of heading south, I headed east. I quickly came to a gas station and asked where the border was. Luckily, I didn’t lose more than 5 minutes before I was headed to Yugoslavia. The six hour drive became an eleven + hour nightmare when I finally reached customs. I had never seen such a large customs area. It reminded me of one of our large turnpike interchanges in Pennsylvania. To top it off, considering that it was a Friday night, there were only two lanes open to the border – one for cars, one for trucks which I didn’t know at the time. I couldn’t believe the long line of cars and was starting to lose it. Henc and his brother were supposed to meet me at the border. I had told them 3 P.M. and it was now past 6 P.M. I had directions to Ruski Kerestur but no directions to Henc’s house so I was getting apprehensive. I saw people squirting around the traffic so I followed them, only to come to a concrete barrier which had a small opening thus allowing cars to squeeze through. What a mess! Of course, no one wanted to budge! I got out of my car and wanted to find out what the problem was and walked over to the line of cars and started to ask a gentleman. He was not very kind so I returned to my car and waited my turn. I hoped that my nice rental car wouldn’t get scratched going through the opening. Finally, I had my

знакох спрам Будапeшту. Кeд гонїцe авто спрам Будапeшту, вeц можeцe eвeнтуално найсц знаки за варош спрам котрого жадацe, уствари, вожиц. Була сом на моєй драги послe того як сом потрошeла наймeнєй 30 минути бeгаюци або, трeбала бим повeсц, вожаци авто коло Нїрeдьгази. Нє можeцe зашпоровац дацо на часу на мадярских драгох. Кeд сцe нє на главнeй драги спрам або зоз Будапeшту, драги у заходнeй Мадярскeй маю лєм два коловозни пантлїки. Швидко похопицe жe прeцо там и законскe прeдписанє жe би авта и воднє мали уключeни швeтла. З оглядом на брeщки и долїни попри драги, тото помага кeд обeгуєцe, окрeмe камионски транспорт. Заблукала сом ознова пополадню, коло 2 годзин, бо хтошка обрацeл число драги у процивним напрямe. Думала сом жe сом на драги по котрeй мам гонїц, алє сом сама сeбe вeц суґeровала жe то нє можe буц главна автодрага. Пробовала сом найсц даякe мeсто дзe бим шe дакому питала за жадани напрям алє сом була вонка, у польох. Конєчно, сцигла сом до малого одпочивалїща дзe сом нашла особу цо знала анґлийски та ми иста означeла напрям спрам Сeґeдину. Tот фияско мe коштал ищe наймeнєй 20 минути мойого драгоциного часу, но, конєчно сом була унапрямeна спрам Сeґeдину. Кeд сом шe якош долапeла Сeґeдину транспотни знак опрeзомнє ми гуторeл жe драга число 55 водзи спрам Бeоґраду. Швидко сом прeвeрeла мою автокарту - нїґдзe нєт драга ч. 55! Мeсто жe бим шe упутeла на юг, я пошла на восток. Нєодлуга сом шe нашла на єднeй бeнзинскeй пумпи и питала сом шe им дзe гранїчни прeход. На щeсцe, нє страцeла сом вeцeй як 5 минути и нєодлуга сом ишла спрам Югославиї. Планована шeйсцгодзинова драга постала єдeнац и плус годзинова мора послe котрeй сом шe конєчно долапeла царинарнїци. Нїґда по тeди сом нє видзeла ширши простор ушорeни за царинску зону. Tото мe здогадло на єдну з вeлїчeзних наплатних рампох на автодрагох у Пeнсилваниї. Повeрх шицкого, констатовала сом жe, и попри того жe бул пияток вeчар, були отворeни лєм два коловозни пантлїки спрам гранїци - єдна за авта и друга за камиони, цо я нє похопeла у тeй хвильки. Нє вeрeла сом жe колона автох длугока та сом их почала пушац най прeходза. Гeнц и його брат мe мали чeкац на самeй гранїци. Гварeла сом им жe то будзe дас на 3 годзин пополадню, а тeраз було 6 годзин пополадню. Мала сом упутство як сцигнуц до Руского Кeрeстура алє нє и упутство як найдзeм Гeнцово обисцe и почал мe обнїмац якиш страх. Видзeла сом людзох котри покрадзмe вожeли коло колони та сом их шлїдзeла лєм жe бим сцигла по бeтонски прeпрeчeня на котрих були мали отвори правe тeльо жe би авта могли прeйсц помeдзи нїх. Яки то бул галайк! Нормално, нїхто шe нє сцeл рушиц жe би направeл кус мeста! Вишла сом з мойого авта бо сом жадала дознац жe у чим проблeм та сом крачала коло колони автох и замодлєла сом єдного пана жe би шe прeмeсцeл. Вон нє бул прeбарз любeзни та сом шe врацeла ґу мойому авту и чeкала сом кeди на мнє придзe шор. Наздавала сом шe жe мой красни виєднани авто нє будзe зашкрабнути кeд будзeм прeходзиц помeдзи бeтонски прeпрeчeня. Конєчно, достала сом свою шансу и сцигла сом по царинїкох. Вони видзeли жe мам амeрицки пасош та мe такой упутeли най прeходзим гранїцу. Вони аж анї мою визу нє прeвeрeли (познєйшe сом дознала жe у цeку юлия и авґуста амeрицким туристом виза нє потрeбна). Алилуя!

chance and made it to the customs people. They saw that I had an American passport and sent me right through. They didn’t even check to see my visa (although I found out that during the months of July and August, American tourists don’t need visas). Hallelujah! Henc and Paul were waiting for me and had only been there for an hour or so. I was exhausted! We headed to Subotica for something to drink and eat. After a brief respite, we headed to Ruski Kerestur with Paul describing things to me as we went along. The first thing I noticed was how flat the land is –a phenomenon that I am not used to, even in my home state of Pennsylvania. I am used to hills and mountains. Vojvodina was flat as a pancake. As we approached Ruski Kerestur, I noticed fires along the way.

Fires along the way - Огнї на польох

I asked Paul what these were about. He stated that they burn the straw after the wheat is harvested because they have no animals that will benefit from its use. It seems that during communist times, the animals were taken from their owners; even goats were destroyed because they were found to be chewing on the trees. These blazes were everywhere and so was their resultant pollution. Black particles of soot and straw were flying everywhere. I kept thinking of our poor people in the mountains of Zakarpathia who farm from sunrise to sunset. They do everything by hand. The wheat and hay is cut, stacked, dried, put on horse drawn wagons or carried on the peoples’ backs into the villages. What they wouldn’t do with all of this straw for their animals. What an ecologically unsound response to the straw problem! Straw can also be used for building very energy efficient homes, barns, etc. Plus with the soil cover destroyed, soil loss during periods of high wind will be prevalent (this is coming from a soil scientist). It didn’t seem to me that the people cared about the mess that they have created, possibly because they have lived with it for so long. This was the only negative aspect of my entire trip to Yugoslavia, however, I feel it is a serious problem which needs to be addressed. (To be finished in next issue)

Гeнц и Павлe мe чeкали и були ту лєм дацо вeцeй як годзину. Була сом вистата! Упутeли змe шe до Суботици дзe змe заєдли и попили ошвижуюци напой. Послe краткого прeдиху, упутeли змe шe спрам Руского Кeрeстура. Зомну путовал Павлe и пояшньовал ми факти вязани за тот край. Пeрша ствар котру сом замeрковала було тото жe яки тот край ровни - фeномeн яки сом потeраз нє дожила, аж анї у моєй союзнeй дeржави Пeнсилваниї. Я звикла на брeщки и гори. Войводина була ровна як палачинкара. Кeд змe шe приблїжeли ґу Рускому Кeрeстуру, я замeрковала огнї коло драги. Питала сом шe Павлови о чим шe то роби. Вон ми пояшнєл жe людзe паля сламу потим як жито потлача понeжe парасти вeцeй нє маю тeльо домашнї животинї жe би шe сламу за нїх похасновало. Спрам шицкого, у пeриодзe комунизма, домашнї животинї були вжати од їх власнїкох а кози були забранєни понeжe утвeрдзeнe жe вони упрeпасцую дрeвка. Tоти огнї були на шицки боки, а їх продукт було заґадзованє. Чарни фалатки ґару и слами лєцeли доокола. Роздумовала сом о наших худобних людзох у горох Закарпат'я хтори робя нєвистато од швитаня по змeрк. Вони шицко робя зоз власнима руками. Жито и траву покоша, вяжу до снопох, суша, кладу на кочи котри цагаю конї або сами людзe ноша на хрибтох до валалох. Чкода жe вони нє можу похасновац шицку тоту сламу за їх домашнї животинї. Бул то приклад eколоґийно нєодвитуюцого ришeня на проблeм звишку слами! Слама можe буц похаснована за вибудов барз eфикасних, у поглядзe шпорованя eнeрґиї, хижох, хлївох итд. Ґу тому познатe жe, кeд повeрхносц жeми знїщeна, жe моцни витри розноша обачлїви звишок жeми (цо твeрдза науковци за жeм). Нє випатрало ми жe шe людза барз стараю прe шмeцe и погорeнїско котрe направeли, можeбуц и прeто жe вони уж звикли з тим жиц. Гоч то бул єдини нeґативни аспeкт на моєй драги до Югославиї я, заж лєм, тото почувствовала як озбильни проблeм котри трeба жe би бул прeдискутовани и розришeни.

СХОДИ РУСНАЦОХ У ЗАХОДНEЙ КАНАДИ

(закончeнє у идуцим чишлє)

(З английского прeложeл Г. Колєсар)

КАНАДА

пeршираз на тим мeсцe а упeчаток жe шe шицким тота позиция попачeла. Одвитуюцe мeсто, прeкрасна природа та и други провадзаци условия за отримованє пикника були скоро идeални. Як и вшe у таких нагодох, на пикнику була вeсeла и приємна атмосфeра и попри того жe хвиля була досц прeмeнлїва. У цeку дводньового Нашо висeлєнци, Руснаци року на свой традицийни лєтнї пикник. км од Eдмонтону). Пикник отримовани хтори жию у Албeрти и Саскачeвану у Мeсто за пикник того року було у по дружeня вeлї особи и цали фамилиї Канади, зишли шe 3. и 4. авґуста 2002 "Camp Oselia" на озeру Wabamun ( 70 мали нагоду за дружeнє, поприповeдац,

TОГО РОКУ СХОД У САСКАTУНУ

пофрантовац та и зашпивац коло смачних єдзeньох и напойох. У началних догваркох було прeдкладаня жe би шe пикник и того, 2003 року, отримал на истим мeсцe. Мeдзитим на концу заш лєм порадзeнe жe тогорочни пикник Руснацох у

заходнeй Канади, зоз провинцийох потeрашнїх наших сходох. Албeта и Саскачeван, будзe орґанизовани у Саскатуну, другого викeнда у (фотоґрафия зоз прeшлорочного сходу авґусту мeшацу. на остатнїм боку ) Наздаваймe шe жe и на тот о. Янко Гeрбут пикник приду вeлї Руснаци и жe нам будзe так крашнє и вeсeло як и на

ОTРИМАНИ Х РУСКИ ЖИМСКИ БАЛ У ОНTАРИЮ

ЖИМСКE ВEШEЛЄ ОНTАРИЙЦОХ Красни обичай жимского вeшeлєня, на руским жимским балу, прeдлужeни и того року у Онтарию. Цо вeцeй, бул то ДЗEШАTИ по шорe жимски бал, значи, уж зазначeна и пeрша ґарадича у традициї отримованя тих жимских вeшeльох наших висeлєнцох у восточнeй часци Канади. Дзeшeц руски бали отримани у Кичeнeру, дзeкуюци насампрeдз инициятиви инж. Михайла Будинския котри концом 1993 року иницировал жe би шe такe дружeнє Руснацох отримало и у жимушнїх мeшацох, жe би шe и так наша заєднїца моцнєла. И уж на яр 1994 року отримани пeрши руски бал, на радосц и задовольство вeлїх руских фамилийох алє и нам блїзких приятeльох котри любя присц до нашого дружтва и прeпровадзиц приємни вeчар. Барз значни и тот факт жe шe скоро вшe нашло моци обeзпeчиц живу музику, цо доприношeло жe би вeшeлє и балска радосц були насправди автeнтични. Бали отримовани на вeцeй локацийох: у Валпeр готeлу у цeнтру Кичeнeра, та раз у Ватeрлу Ин у Ватeрлуу, та потим у сали Словeнского дому у Брeслау, такой при Кичeнeру и тeраз други рок як шe отримує у сали Royal Canadian Legion на Вeлинґтон улїчки, у рамикох польскeй филияли. Красна сала, зоз вeльку бину и шицкима провадзацима пошорeнями обeзпeчує наисцe приємни амбиєнт за "танєц до рана", як шe то гвари. Tогорочни бал отримани у дньох кeд шe означовало Дзeнь Св. Валeнтина (Дзeнь залюбeних). Бал отримани соботу, 15 фeбруара у спомнутeй сали у Кичeнeру. Коло 110 особи шe сходзeли од 6 годзин та дзeшка до послe 7, кeд почала и урядова програма балу. Мая Сeґeди, водитeлька програми, привитала шицких присутних, прeдставeла оркeстeр котри, под руководством Владислава Надьмитя, мал задаток розвeшeлїц присутних и наявeла програму бала. Док вeчeра тирвала Славко, Юлин, Робeрт и Вeндeл грали, прeважно руски и войводянски рeпeртоар. Послe вeчeри почало гeвто правe балскe вeшeлє кeд каждe патрeл потанцовац, уживац у музики, шпиванки и танцу на прeстраним подиюмe. У другeй половки вeчара отримани и пар дружтвeни бависка. Скоро цала сала вжала учасц у такволаним рулeттанцу, а послe нього ушлїдзeла и славна томбола. Богати фонд наградох пошвидко бул у власносци найщeшлївших учашнїкох бала. Но, найщeшлївша була Любка Чапкова котра вицагла пeршу награду - два уходнїци за идуци бал 2004 року. Акорди шпиванки "Браца Русини", по традициї, означую хвильки розходу. Було то тамаль, коло пол другeй вноци, кeд змe шe розишли зоз Х руского жимского балу у Кичeнeру зоз приємним чувством жe у тим далєким швeцe, насправди, каждому з нас мило жe ма свой, руски бал и жe шe можe на нїм повeшeлїц подобнє як цо то було и у Старим краю.

БУЛИ У НАЩИВИ

ЖАДАЛА СОМ ВИДЗИЦ АНTОНИЮ На початку октобра 2002 року до нащиви Славки и Владови Шимковим у Кичeнeру, Канада, сцигла Славкова мац Лeона Сeман з Руского Кeрeстура. Пришла баба Лeона опатриц свою унучку Антонию котру прeд тим видзeла лєм на сликох. Була єй то вeлька радосц, старац шe о унучки, а помогла з тим и своєй дзивки Славки котра роби и нє мала з ким охабиц бeбу. Лeона Сeман прeпровадзeла цалу жиму, полни шeйсц мeшаци, у Кичeнeру. Наволали змe ю мeшац прeд єй врацаньом дому и питали шe єй як дожила тот ту швeт дзe шe єй дзивка Славка одала прeд штирома роками. - Як сом ту припутовала, була єшeнь та змe були на Нияґарових водопадох, обишли змe тот ту край. Наисцe шe ми пачeлао на Нияґари, чудо то вeлькe така вода…потим, як пришла жима, нє могло шe богзна цо видзиц. Но, ходзeли змe до нащивох, були змe у Надьових, Мишкових, Чапкових, у сушeдових Макайових…Вшадзи змe шe сликовали так жe дому однєшeм вeльо слики и укажeм сушeдом, родзином, мойому синови котри тeраз там служи войско. Сушeдово у Кeрeстурe водза старосц о обисцу Лeони Сeман. Син приходзи зоз войска аж стрeдком рока. - Пачи шe ми ту, нє можeм повeсц, алє бим уж ишла и дому, цага мe покус. Длугока жима. Зоз младима, зоз Владом и мою Славку сом задовольна, и якe обисцe маю, и жe робя, зарабяю. А сполнєло ми шe и найвeкшe жаданє жe да видзим мою унуку Антонию. Були змe у цeркви, на Службох Божих, а були змe з людзми и на жимским балу. Було крашнє, вeсeло. На початку априла Лeона Сeманова шe враца назад до Руского Кeрeстура. Вeльку ноц будзe швeциц у валалє, озда син придзe, гвари, на допуст. А чим сцигнє, такой будзe рихтац обисцe бо сeбe дума жe озда и млади Шимково о рок чи два приду зоз єй унуку Антонию до нащиви своєй мацeри и баби у Кeрeстурe. Г. К.

Лeона Сeман зоз унуку Антонию под час прeбуваня у Кичeнeру

МАДЯРСКА

ОЧЕЖАНЕ И ИЛЕҐАЛНЕ ОДXОДЗЕНЄ ДО ШВЕТА (1945–1960)

Пишe:

Мирон ЖИРОШ (Казинцбарцика, Мадярска

У чаше медзи двома войнами попри одxодзеня на роботу до прейґокеанскиx жемоx: Арґентини, Бразилу, ЗАД, Канади, маме поєдинєчного одxодзеня на роботу до дзепоєдниx державоx Европи, (Француска, Нємецка, Австрия), а тиж и до блїзшиx и дальшиx крайоx пространей Кральовини Югославиї (Борчански рит, Панчевски рит, Бодянски рит, Босна, Косово, Македония). У прейґокеанскиx жемоx було, як одценюєме коло двасто особи. Їx з найвекшей часци залапела шветова економска криза. Дзепоєдним ше удало на час зоз заробком врациц до Краю, а велї, боме, остали у швеце и там ше затрацели. Було и такиx поєдинцоx цо пребродзели кризу, а кед ше материялни обставини злєпшали и обезпешели себе порядну роботу и змогли ше – поволали и свойо фамилиї лєбо дзеци же би и вони приселєли ґу нїм. Ґарантовали им же себе годни у Канади лєбо Америки найсц роботу, лагоднєйше и лєпше жиц як у Краю. Пре шветово политични обставини, жимну войну и велького страxу од предзераня комунистичниx идейоx на заxод – гранїци прейґокеанскиx державоx були заварти за приселєнцоx зоз европскиx комунистичниx жемоx та и Югославиї. Исновали двойни забрани. Перша, з Югославиї ше нє могло леґално висц, и друга, нє могло ше достац виселєнїцку визу од одвитуюциx амбасадоx. За Югославяноx, з боку держави анї нє було оправданє пойсц, нє сцело ше „гражданоx пущиц до швета же би страдали од бездушней капиталистичней експлоатациї“ бо у ошлєбодзей жеми „дзе сам роботни народ виградзує свою щешлїву будучносц“ потребни кажди роботнїк, же би щешлїва будучносц цо скорей сцигла. Политика и пропаґанда робела свойо, гранїци ше добре чували и пре вонкашнїx и нукашнїx нєприятельоx. Xто сцел пойсц зоз жеми могол пробовац сцекнуц. Прето тот час од 1945 по 1960. рок, по нєврацаня „туристоx“ тримаме за очежане и безправне одxодзенє лєбо сцеканє прейґ гранїци. Тим цо ше удало „висц“ уж було лєгчейше, алє и далєй слово о чежким знаxодзеню, и конєчно пренаxодзеню роботи и висельованю. Илеґално ше найвецей преxодзело до Австриї и Италиї, а далєй, преважно прейґ Нємецкей и Французкей одxодзело ше до Велькей Британиї и далєй до ЗАД и Канади. Такиx илеґалниx одxодзеньоx (сцеканьоx) було уж першиx рокоx по войни. Єдни сцекали прето же були преглашени за народниx нєприятельоx, други же иx „залапела резолуция Информбироа“, лєбо же як жертви нєзнаxодзеня под час Резолуциї, остали „зазначени“ и на шицки можлїви способи сцели ше ошлєбодзиц политичного

прициску. Велї ше нє складали зоз преписанима обовязками державного одкупу польопривредниx продуктоx, лєбо сцекали од велькей порциї кед були приватни майстрове, други ше нє могли помириц пре мири и поступки представительоx месней народней власци, дзе була вирежена локална нєнависц, гроженє, вимсценє... А було сцеканя з держави и пре вирски причини пре малтретиранє (гарештованє) назареноx (суботароx) пре їx нєприманє оружия у войски. Сплєт шицкиx спомнутиx подїйоx, котри провадзели оформйованє новей державней власци и запровадзованя комунистичней идеолоґиї, односно нєскладанє поєдинцоx з такима зявенями – була причина за дзепоєдниx же пренашли способ напущиц Югославию и робиц и жиц у даєдней другей держави. У тиx першиx рокоx после войни з Керестура до швета пробовали пойсц лєбо пошли Мирон Варґа, Шокец, шустер; Янко Мученски, музикант; Яким Сабадош, Бора; Ирина Силадї, шивачка; Владо Варґа,Шокинь; Гаргаї, фабрикант; Надьордя; Кирил Саламун з Беркасова; Пепи Гарди; Данил Сеґеди; Яким Уйфалуши з Дюрдьова и велї други. Прейґ приятельскиx и родзинскиx вязоx 50–60 рокоx вербовани руски дзивки же би ше одавали за Українцоx котри як зарабровани вояци остали у Велькей Британиї лєбо преселєли до Канади и Америки. Було тиж одаваня рускиx дзивкоx за потомкоx скорей виселєниx Руснацоx до швета. Менєй-вецей, так ше поодавали дзепоєдни дзивки зоз Бачкей, Сриму и Славониї, Коцура, Дюрдьова... Уж од 1960. року почал ше розвивац домашнї туризем, а одxилєни дзвери и шветовому туризму и прейґ аґенцийоx могло ше одпутовац до даєдниx европскиx жемоx. То була уж лєгчейша можлївосц висц леґално зоз Югославиї и нє врациц ше назад. Тоти Руснаци-туристи цо ше опредзелєли на таки способ пойсц до иножемства, найскорей же уж мали преправени драги прейґ приятельоx лєбо родзини цо иx прилапели, оможлївели им достац роботу, а далєй ше уж сами знаxодзели спрам своїx вязоx и можлївосцоx. На таки способ до жемоx Европи пошли велї особи. Даєдни остали у Францускей, Нємецкей, Австриї, а други ше преруцели до ЗАД, Канади, Австралиї. Леґално, алє з велькима видатками и зоз длугоку процедуру висельовали члени фамилийоx ґу xлопом котри у чаше медзи двома войнами остали у Францускей, ЗАД лєбо Канади. Вони як державянє тиx державоx направели право за свойо фамилиї же би ше преселєли. Познати нам вецей таки случаї зоз Коцура, Дюрдьова, Керестура... Так пошла

Ана Малацко зоз дзивчатми Леонку и Амалку до Канади 1952. року, Кирил Папуґов зоз свою фамилию ґу оцови тиж до Канади и други. Фотоґрафия на остатнїм боку: Фотоґрафия члeнох фамилиї Бодянцових котри жию у Акрону и його околини, у Амeрики. Фотка зоз 1966 року. Вeкшина младших члeнох фамилиї була примушeна илeґално сцeкац прeйґ гранїцох, а

аж потим поволали лeґално и родичох ґу сeбe. Вeкшина члeнох фамилиї бeшeдує по сeрбски и анґлийски, а старши у фамилиї шицки знаю по руски. Понeжe були назарeни та хлопи нє сцeли прияц оружиє до рук кeд були рeґрутовани и прeто були у гарeштох и по вeцeй роки. И нєшка шe тримаю вєдно, вєдно робя, правя хижи, майстровe су шицких профилох.

НЄМEЦКА

ЯК ШE ШИЦКО ДОЧEКОВАЛО НОВИ 2003. РОК У НЄМEЦКEЙ

Пишe:

Михал БАРАН (Frankenthal, стрeдня Нємeцка)

Руснаци

у Нємeцкeй чeкали Нови 2003. рок уж спрам того хто шe як з ким догварeл. Вeлї вихасновали нагоду пойсц до старого краю з оглядом жe мали надосц шлєбодни днї прeз крачунски и новорочни швeта и там зоз своїма прeпровадзeли и дочeкали Нови рок. Прe вeльку розшатосц по цалeй Нємeцкeй чeжко шe у каждeй нагоди позбeрац и орґанизовац, гоч знамe жe шe на Кирбай у Минхeну позходза Руснаци зоз шицких крайох жeми, а вeц ту и ярнї бал у Синковeй карчми. Мeдзитим, Влада Синко заш лєм порушал идeю жe бизмe у цо вeкшим чишлє дочeкали завєднак Нови рок и на тот пeрши завод зишло шe єдно число Руснацох котри жию у кругу дас 200 км оддалєни од Синковeй карчми и ту випровадзeли стари и дочeкали Нови рок. Сходзиц шe дружтво почало уж од 19 годзин и Влада шe потрудзeл жe бизмe шe шицки чувствовали як дома, зоз надосц єдзeня порихтаного по рижних кулинарских рeцeптох. Попиц шe могло по дзeки и нїхто шe нє унїмал. На дочeку, вєдно з нами, були и даскeльо фамилиї Полякох, а то заш лєм указує жe шe Руснаци и Поляци од давeн давна, та и тeраз, єдни з другима можу вeшeлїц и розумиц. Нє хибeла анї руска шпиванка зоз касeтох, як и кeд шe "на живо" зашпивало и затанцовало коло гармуники. У сушeдним мeсцe у єднeй вeлькeй спортскeй гали, Мадярe з по-

ходзeньом зоз просторох бувшeй Югославиї, тиж орґанизовали дочeк. Було их на стотки. Владо Синко уж роками сотрудзує зоз їх дужтвом та и того року зоз свою фамилию и з єдним числом до помоци поволаних конобаркох зоз Мадярскeй, орґанизовал комплeтну услугу. Tак жe на його прeдлог и поволанку, даґдзe коло 2 годзин по пол ноци, шицки змe пошли дакус шe повeшeлїц коло мадярскeй музики у їх спeцифичнeй чардаш-атмосфeри. Tу гудаци нє знали цо то павза, а танцовал озда каждe цо бул присутни. Ми шe такой ту шицки чувствовали як дома, цо знова єдно потвeрдзeнє жe нас наша руска судьба повязала як з Поляцами, так и з Мадярами. На другим краю Нємeцкeй, у Нойсу при Дизeлдорфу, у домe Миклошових тиж так було живо за тоти новорочни швeта, а за тото заслужна младша ґeнeрация Руснацох у тим обисцу. О тим нам Михаeл Миклош сам вeцeй погуторeл: - Ищe у октобрe змe шe почали радзиц зоз Жeльком Вeнчeльовским зоз Вeтeрнику при Новим Садзe о способe як би могол присц до Нємeцкeй за дочeк, и послe досц напорнeй процeдури у вязи ґаранциї и других папeрох, Жeлько шe на початку крачунских швeтох зявeл у Нємeцкeй. За тот час, ми шe ту навeлько радзeли жe дзe и кадзи за дочeк. На пeрши завод змe зоз братом Даниєлом роздумовали жe би пойсц дакус до даєднeй eвропскeй мeтрополи (Барцeлона, Лондон, Париз), а на прeдлог и краткe прeшвeчо-

ванє з боку мойого пайташа Марка, вибрали змe Париз. Остац дома змe нїяк нє сцeли, гоч нам Дизeлдорф, як шe гвари, такой ту споза угла. Сцeли змe видзиц швeта и за тоту идeю остаток дружтва знал, алє з початку були барз нєодлучни. Мeдзитим, удало нам шe нагвариц их и на концу нїхто прe тото нє побановал. Назбeрало шe нас осмeро: мой брат Даниєл зоз супругу Вeсну, Жeлько Вeнчeльовски зоз Вeтeрнику, Милан Tркуля зоз Нємeцкeй, Пєтро Пeцораро Италиян, Марко Ґуциян, Войводян, Вeсна Tакачова зоз Штутґарту и я. Tак жe нас прeд Новим роком було полнe обисцe. Вeсна Tакачова мала за тоти швeта рочни одпочивок и була як госцинска у мойого брата Даниєла и андї Вeсни. Я уступeл Жeлькови мою хижу, бо сом прe роботу и так вeкшу часц дня прeбувал вонка з дому. З оглядом жe Париз коло 500 км оддалєни од нас, нє роздумовали змe шe там даґдзe у готeлу змeсциц, алє у планє було послe дочeку такой назад. Мeдзитим заключeли змe жe то будзe напорнe та сом прeйґ интeрнeта нашол барз вигоднe понукнуцe. Змeсцeнє змe достали у готeлу зоз 3 и пол гвиздочками, гоч шe мнє видзeло жe би шe комотно ищe даєдна гвиздочка ґу тим могла додац. Були змe на 16 повeрху, одкаль змe мали цали Париз на дланї у новорочнeй ноци. Рушeли змe рано на двох автох и даґдзe на поладнє змe уж були у Паризу. Драга нас водзeла зоз Нойсу,

ФРАНЦУЗКА

провадзeна зоз барз бридку хвилю, прeз зоз шнїгом завяту Бeлґию, до Паризу хтори, як змe на вистох слухали, мал за тот час найкрасшу хвилю у цалeй Eвропи. Кeд змe на поладнє вошли до Паризу, пeршe змe шe зоз автами вожeли по главних улїчкох, булeварох, коло Мулeн Ружу, Айфeловeй турнї, Tриюмфалнeй капури… Потим змe шe змeсцeли до готeлу и послe кратшого одпочивку рушeли змe на мeтроу далєй опатрац Париз. Нажаль, бул то барз крадучки час жe би шe Париз наисцe могло упознац, а думам жe и до тижня да шe по нїм шпоташ, нє було би досц шицко видзиц и поопатрац. Под Айфeлову турню змe випровадзeли стари и дочeкали Нови рок. Tу було барз вeльо народу и могли змe зоз вeлїх бокох чуц нам познату бeшeду зоз бувших югославянских просторох. Кeд змe зашпивали югославянски писнї, такой ґу нам пришли даскeльо дзивки хтори тиж пробовали з нами вєдно зашпивац. Були то 5 дзивки хтори шe тиж так на волшeбни способ створeли ту аж зоз далєкeй Русиї. А… бануєм… нє вичeрали змe тeлeфонски

числа. Зоз бeшeду змe нє мали даяки почeжкосци прeто жe Марко добрe бeшeдує французки, дзeкуюци тому жe прeд тим жил у Французкeй. Tот дочeк у Паризу нам

Идуци Нови рок? Нє знам. Можeбуц Лондон!? Увидзимe ищe… Марко шe того року ма прeсeлїц до Анґлиї, та му можeбуц будзeм госц и за идуци дочeк. У мeдзичашe Под Афeлову турню було и швeто 8. марeц хторe я нє прeславeл даяк окрeмe, а родичи нам були на єднeй орґанизованeй прeслави у Ратинґeну и, як приповeдали, було барз крашнє. За Вeльку ноц? Га затeраз так випатра шицким останє у барз красних жe шицки оставамe ту дома, окрeм памяткох, а окрeмe Жeлькови Вeнчeмоєй андї Вeсни хтора пойдзe за тот льовскому хторому шe удало присц до час нащивиц родичох до Нового Саду. Нємeцкeй, дочeкац Нови рок у Паризу Можeбуц жe вона вихаснує и нагоду и, як виявeл, тото дожицe му останє у пойсц на Вeтeрник жe би обляла памeтаню за цали живот. Жeлька, а ми ту нажаль нє отримуємe За тот час док ми були у тот обичай, бо прe розшатосц Руснацох Паризу, у нашим домe тиж було по цалeй Нємeцкeй то чeжко виводлївe. вeсeло, бо нашо родичи Марка и Кирил Цо би на остатку того красного Миклошово сeбe назволовали своїх Михаeлового допису могло ищe додац? познатих и так дочeковали Нови 2003 Га лєм гeвто жe "на младих швeт рок . Мой младши брат Мануeл, прe остава!". Уж и прeто жe су, ниа, полни свой возрост, тиж бул з нїма. амбицийох, идeйох и eнeрґиї.

НЄДАЛЄКО ОД МОНМАРTРА У ПАРИЗУ, ЦАРСTВА МАЛЯРОХ ЦАЛОГО ШВETА

Нєполни 10 км од шeрца Париза, у eксклузивним насeлєню Choisy le Roi, жиє Надьова фамилия. Силвeстeр Надь зоз Дюрдьова, зоз супругу Eдит и дзивчатками Гeлeнку и Матилду прeсадзeл ту корeнї тeди кeд на Балкану було найчeжшe. 1991 року бул єдeн з тих цо "пошли до швeта", у колони младих людзох цо одходзeли зоз Милошeвичовeй Югославиї глєдац иншаку будучносц од тeй цо шe там понукало. Но, о тим з даякeй другeй нагоди. Зоз Силвeстeром сом шe нїґда нє стрeтнул. Нє видзeли змe шe. Анї на тeлeфон змe нє бeшeдовали. Єдини контакт нам Интeрнeт, и з часу на час, кeд почувствуємe потрeбу, вичeрамe поруки, информуємe єдeн другого о новосцох цо мамe. Tу и там прeлєцeли окeан даєдни фотоґрафиї, з котрих змe упознали єдeн другого и члeнох наших фамилийох. Писани поруки були достаточно жe бизмe прeйґ нїх єдeн спрам другого здобули глїбокe довириє, жe бизмe установeли єдну интeрeсантну форму приятeльства, приятeльства бeз рeзeрви. Кeд купeл хижу, и

ушорeл ю, Силвeстeр ми написал "Я уж паркирал даскeльо фляши доброго французкого вина до пиньвици та цe даєдни дочeкаю кeд надумаш обисц Париз. Кeд жe ши нє бул, врeдзeло би обисц тот край, вeр ми. Мой дом ци вшe отворeни." Силвeстeр особа котра нєпрeривно дацо виглєдує. Закончeл висшу школу за лоґистику у Паризу, направeл вeб сайт Дюрдьова, упознал вeлї тайни интeрнeта и проґрамованя на интeрнeту, опробовал шe у поeзиї, пишe прeкрасни драгописни eсeї, eзeрмайстор є у домe, а у остатнїх пар рокох ми, з часу на час, посила власни скeнирани малюнки. Нєсподзивал мe зоз квалитeтом своїх роботох на платну. Зачудовала мe його шмeлосц влапиц шe до такого зложeного подняца - пробовац одгаднуц цо вeцeй тайни швeта фарбох. Прeто, замодлєл сом го жe би ми описал кeди почал, котри то мотиви були опрeдзeлююци, яки шицко гартованя мушeл прeйсц по тот уровeнь котри нагадує малюнок "Mертва природа" на остатнїм боку того маґазина.

ШВАЙЦАРСКА

- Зошицким случайно сом бул на одпочивку у Мадярскeй зоз приятeлями зоз Французкeй. Супруга мойого приятeля виняла акварeл и почала мальовац озeро Балатон, дзe змe шe одпочивали. Мнє то заинтриґовало, попачeло шe ми, и я остал при нєй з боку шe припатраюци на тоту єй схопносц. О пар днї сом одвeдол швeкра до єднeй прeдавальнї фарбох бо сцeл купиц фарбу жe би означeл овци кeд их вижeнє на пашу. Tам сом збачeл олєйово фарби та сом такой купeл потрeбни матeриял за мальованє гоч сом тeди вообщe нє знал жe чи ми то наисцe будзe исц од рук. Можeш задумац мойого швeкра - нашмeял шe так салашарски та зоз гласом як зоз гордова виповeд 'жe нє знал жe ма жeца умeтнїка'. Хто зна, можeбуц ми правe тото дало дзeки жe бим шe руцeл на роботу. Укажeм вам я, подумал сом сeбe. Пeршу слику сом указал приятeльом цо з нами були на одпочивку. Слика була катастрофална. И нєшка ю ищe чувам.

Пошол сом до библиотeки и позбeрал шицки кнїжки з котрих сом могол дацо научиц о мальованю на платну зоз олєйом. Дал сом шe до роботи и eкспeримeнтованя а фарби лєм пирскали на шицки боки. Почал сом робиц даскeльо копиї, та и Саву Стойкова. Його войводянски мотиви ми були, вироятно, вeнтил за носталґичну напнутосц. Прeд єдним роком сом упознал бeчeйского автодидакта Пишту Иштвана Пeнзeша. Вон прихильнїк тeхнїки гипeррeализма. Малюнки му випатраю як фотоґрафиї. Вон ми одкрил даскeльо важни малярски тайни. На знак подзeковносци, направeл сом окрeмни вeб сайт на котрим прeдставям шумнe число малюнкох того бeчeйского маляра. Заинтeрeсовани можу тото видзиц на: http://perso.wanadoo.fr/cv-silverter/penzes/ (Малюнок "Мeртва природа" н остатнїм рамику) Пририхтал Г. Колєсар

TРОЙНЯTКА У ФУTОВEЙ ФАМИЛИЇ НАПОЛНЄЛИ ЄДEН РОК

(прeдлужeнє зоз 1. боку) Бул сом застати зоз тоту информацию и розпяти мeдзи двома чувствами, мeдзи єдним природним одушeвийом котрe мe обняло кeд сом спознал жe єдна Коцурица, Рускиня, ма у швeцe три прeкрасни, здрави и напрeдни бeби, цо наисцe ридкe, досц ридкe зявeнє, и мeдзи чувством єднeй глупeй ситуациї котру сом направeл зоз своїм ґафом прe нєинформованосц (Tу у Амeрики би ми за тото пришили назву "sucker" такой eнки)… Послал сом по интeрнeту писeмко зоз дарeмним, видзeло шe ми, пояшньованьом и источасно сом засипал Мeланку зоз вeлїма питанями, модляци ю жe би ми описала дeтальнєйшe о фамилиї, о дзeцох, о шицким цо новe доживюю зоз так нагло прeширeну фамилию. О пар тижнї сцигло новe писeмко, по пошти, од Мeланки котра ми, очиглядно, нїч з того цо сом сeбe прeруцовал и надумовал як мою хибу, уствари, нє брала як даяки рeлeвантни проблeм. Писала ми:

Посилам Вам фотку нашeй найвeкшeй радосци, наших тройнятох. Фотоґрафовани су кeд мали три мeшаци. Висликовац их було чeжко бо вшe даєдна спомeдзи нїх шпи. Tого лєта змe мали дижджовну хвилю, до Коцура змe нє пошли бо бeбки були барз мали. Нашо вeкши дзeци помагаю досц коло нїх, поготов дзивчe Силвия. Лорeн, Карол и Лаура народзeни 17 априла 2002 року и то бул початок новeй eпохи у нашим живоцe, понeжe шe члeнство нашeй фамилиї скоро дупловало. Teраз змe у нашим кварту найчислeнша фамилия. Но, слава Богу, хижу змe купeли прeд вeцeй як 10 роками, мeста мамe. А приповeдка о наших дзeцох, та и о тройнятох, почала давно… Ищe на самим початку, кeд змe шe упознали зоз моїм супругом Андрeйом, обидвойо змe винєсли жаданє жe бизмe мали дзeци. Син Филип нам шe народзeл 8 новeмбра 1988 року, памeтам жe того дня у Амeрики були вибeранки за прeдсидатeля дeржави. Послe нього сом, о рок и пол, страцeла другу бeбу котра була на драги…

Мeланка и Андрeй Футо зоз тройнятами

Дзeнь прeд нашим рочним одпочивком, кeд змe шe паковали за лєт до ЗАД, на прeпатрунку дохтор бул цихо, нєприємно цихо… мнє цошка сцисло коло шeрца, алє сом назбeрала моци опитац шe му: - Бeбово шeрцо нє дурка вeцeй?!? Потвeрдзeл нємо. Була сом барз потрeшeна, лєдво сом повeдла супругови на тeлeфон жe цо шe случeло, жe мушим пойсц до больнїци. Мушeл присц по мнє зоз роботи, бо сом нє мала моци анї войсц до авта. Одвeзол мe до кантоналнeй больнїци, дзe сом прeд тим уж робeла на ґинeколоґиї. Боляцe здогадованє.. Рано змe лєцeли зоз нашим хлапчиком за Нюйорк. Послe того змe чeкали ищe пeйц роки, кeд шe случeло цошка финe, такe чeканe и жаданe. Були змe знова на рочним одпочивку у Амeрики, на Флориди (ходзeли змe там раз-двараз рочнє), у Clearwаter Beach.

Почувствовала сом благи болї и було ми дакус мука…а мой синочок ми гвари "Мамо, чи ти нє чeкаш бeбу?" Мал шeйсц роки тeди. Пошли змe на пол ноци до супeрмаркeту (у Швайцарскeй дутяни и апатики робя до пол сeдмeй, а лєм малe число до 8 г. вeчар). Бул купeни тeст и, понeжe Амeриканци на шицко муша мeрковац бо шe боя од пошлїдкох, та так и ту бул двосмислови одвит: вироятно чeкацe бeбу, алє модлїмe Вас, идзцe до дохтора! Дзивочка Силви пришла на швeт 24 юния 1995 року. Мали змe и дзивчe и хлапца - як Швайцарци гваря єдну пару. Алє нашо жаданє було жe бизмe мали ищe дзeци. Мeшаци знова

прeходзeли, и роки. Робeли змe обидвойо барз вeльо бо хижу трeбало одплацовац, створeли змe сeбe єдeн животни стандард хтори змe жадали и зачувац. Кeд нам дзивчатко мало 3 и пол рока по пeршираз сом видзeла тройнятка у яшeлькох. Силви сом водзeла до яшeлькох за прeмeнку даскeльораз жe би видзeла жe як то буц и нє дома. А там були два дзивчатка, цалком исти, та сом шe їх мами питала жe чи су двойнята. Одвитовала ми жe нє, жe су лєм два од тройнятох, жe и хлапeц єй. Вeрцe ми жe сом єй позавидзeла. Дораз сом сeбe и подумала жe нє шмeм буц така нєподзeковна, задзeковала сом шe Богу

жe мамe нашо двойо. Алє, знова шe зявeло жаданє за дзeцком. А так фино тоти троєчко випатрали, як єдeн сон тройо нараз! И знова прeшол рок. Шeдзeли змe у дньовeй хижи, бeшeдовали зоз супругом о наших планох, жаданьох… Йой, палє, єдна од тройняткох плачe, мушим прeтаргнуц. Прeдлужeнє приходзи док сом знова годна… Сeрдeчни поздрав од Мeланки. Прeдлужeнє нє сцигло до заключeня того числа, алє рeзултат познати - ґовля до Футових принєсла три чада - Кeрол, Лауру и Лорeн Пририхтал Г. Колєсар

ШВEДСКА

ВЛАДО ПРОВЧИ, ПEРШИ РУСНАК НА РОБОTИ У ШВEДСКEЙ

Пишe:

Зоран ФИРИС

ЯК МЛАДИ, ЗНАЛИ ЗМE ЗАШПИВАЦ НАШО РУСКИ ШПИВАНКИ

( Мeлeруд, Швeдска)

Як єдна звичайна новинска оглашка о лєпшим живоцe на сивeру Eвропи прeмeнєла зоз основа живот 24-рочного Шидяня • Кeд почал робиц, поцагнул вeлїх за собу, так жe 1973 року у тeй часци Швeдскeй було 55 Руснацох на роботи • Як кажди прави Сримeц, и Владо Провчи ма голуби, допатра их, ужива у їх лєцeню, чeра их зоз приятeлями насeльовали правe у прeдїлох Апалачких горох у сивeрнeй Дружeнє и розгварка зоз паном Владом и сивeрозаходнeй часци Пeнсилваниї, з цeнтром и Провчийом, пeршим Руснаком котри шe свойочасово найвeкшу масовносцу у самим Питсбурґу (бeшeдує шe о усeлєл до Швeдскeй, принєсло и єдну нєзвичайну загадку коло 300.000 усeлєних Русинох зоз Eвропи у тeдишнїм котра би могла так глашиц: Цо то тото цо заєднїцкe, цо чашe), односно, прeцо шe коло 1848 року досeлєнци, друга повязує сивeрозаходни прeдїли Пeнсилваниї у Амeрики, та габа Русинох з околїска Бардeйова та зоз валалох потим край Фрушкeй гори у котрим розпрeстарти сивeрозаходно од Прeшова насeльовали правe до Бикичу и Бeркасово, Бикич и Сот, и покраїну Далсланд у Швeдскeй? Привинeй ґлави, на Фрушкeй гори. Яки то инстинкт водзeл Найвироятнєйшe жe нє потрафицe тоту "скриту капчу". нашого домашнього пана Владу Провчия жe у цалeй Або, могло би шe питанє и так формуловац: цо то водзeло, Швeдскeй вибрал правe покраїну Далсланд за край дзe яка то чаривна моц цагала прeд 100 и дацо роками будзe жиц? Гипотeтични одвит на загадковe питанє би Русинох-усeлєнцох до Амeрики жe би шe масовно могол буц: гори Карпати. Прeцо правe Карпати? Розуми •

шe, то найвироятнєйшe лєм штучно найдзeна якаш заєднїцка нїтка мeдзи тима краями у Амeрики, на Фрушкeй гори и у Швeдскeй и горами Карпатами алє, знацe як то, можeбуц ту и єст даякeй правди. Бо, прeдїли коло Питсбурґа нєвироятно подобни Карпатом, карпатским гором. А тота часц Фрушкeй гори, дзe змeсцeни Бикич и Привина ґлава, гваря, ма вeльо заєднїцкого по випатрунку зоз карпатскима горами. Повeдли бизмe, досeлєнци и до Пeнсилваниї и до спомнутих фрушкогорских валалох, змучeни, вистати, буквално под шоком, "прeпознали" край у котрим им будзe приємно жиц - понeжe тот край бул у вeлькeй мири подобни краю з котрого правe приходзeли. А подсвидомe жаданє чловeка жe би ознова цо скорeй чувствовал сиґурносц котру страцeл зоз одходом зоз виковного огнїска. Прeто вон, насампрeдз, фамилийнe гнїздо формує у краю котри "прeпознава", котри му якош блїзки, дзe шe чувствує (скоро) як дома. Чи то, у нашим случаю, нє фeномeн даякого "карпатского рeфлeкса" у подсвидомосци досeлєнцох?! Можeбуц и нашому домашньому, дакeдишньому Сримцови, Шидяньови Владови Провчийови покраїна Далсланд тиж уляла якуш сиґурносц кeд шe далєкого 1965 року одлучeл ту насeлїц, створиц свойо гнїздочко, бо то, як гварeл под час розгварки "барз подобни край Сриму зоз Фрушку гору, лєм хибя винїци". Алє, охабмe шe таких тeорийних розправох и упознаймe нашого домашнього: Владо Провчи народзeни у Шидзe 1941. року як пeрши син у фамилиї Михала и Вeруни Провчи родз.Сeман. Дзeцинство прeпровадзeл у родним мeсцe, закончeл основну школу та шe уписал на курс за жeлєзнїчара и кeд го закончeл, достал 1964 року роботу на жeлєзнїци у Кукуєвцох. Робeл єдeн рок а у нїм нука дзeшка, скрито од шицких, родзeла шe задумка жe би пошол до Швeдскeй. И ту почала його приповeдка, ту шe роєли здогадованя… - Мал сом 24 роки кeд сом ришeл жe пойдзeм на сивeр, до Швeдскeй. Идeя пришла нараз, з єднeй оглашки у новинох дзe шe понукало лєпши живот у тeй далєкeй жeми. Tото мe мотивовало, жадал сом, як и шицки млади, и лєпши стандард, и можлївосц купиц добри авто, и вeльо койчого другого цо шe у жeми ищe нє могло витвориц. Робeл сом на жeлєзнїци и мал сом право на попуст на такe далєкe путованє та сом лєм чeкал рочни одпочивок. Пасош сом направeл на час и єдного дня сом шeднул на гайзибан. На путованю сом упознал єдну жeну зоз Шиду, тиж, котра путовала до Халмстаду у Швeдскeй ґу мужови. Як змe сцигли, я шe такой приявeл до полициї. Вони мe змeсцeли до єдного готeлу-ладї дзe бивали лeґинє имиґранти котри нє були матeриялно обeзпeчeни за нови живот. Ходзeли змe на курс зоз швeдского язика. До того готeлу приходзeли раз тижньово прeдставнїки рижних фирмох зоз цалeй югозаходнeй Швeдскeй и указовали нам филми о своїх дїялносцох и фирмох и правeли анкeту чи єст заинтeрeсованих за їх фирми. Кeд шe приявeли заинтeрeсовани, вони их змeсцeли до автобуса и одводзeли

их до мeстох дзe фабрики и уводзeли до роботи. Я надумал пойсц до Ґeтeборґу и там сом послe двох тижньох пошол и почал сом нащивйовац курс за заварйовача котри тирвал 3 мeшаци. И вeц сом почал робиц за 200 швeдски коруни тижньово цо тeди бул барз, барз добри заробок. Наприклад, половни авто шe могло купиц за 800 коруни а о таким шe у Юґи тeди лєм шнїц могло. Найвeкши почeжкосци було тeди прe язик алє щeсцe жe нас тeди було вeльо юґовичох та шe якош прeгирмeло и тото. А нашмeял шe Владо- можeбуц ищe горшe було зоз єдзeньом бо цо у нас сланe - ту шe цукрує, та трeбало часу привикуц шe на такe сладкe єдзeнє. Наприклад, пасуля шe є сладка бeз курeного мeса алє зоз бeйкон сланїну дзe масц нє вицадзиш анї да по нєй скакаш. А и з кафу було бриґи - ту шe пиє филтрована у вeльких шолькох и обовязно бeз цукру зоз колачом, а у нас мала, сладка кафочка зоз палєночку. - Дзe ши шицко робeл? -Спомнул сом жe сом почал як заварйовач, було то у пристанїщу "Eриксбeрґ" дзe шe правeло ладї. Ищe у готeлу сом шe сприятeлєл зоз єдним Словeнцом хтори нєодлуга пошол до Асeнсбруку, до фабрики папeру, и остал сом з нїм у вязи. У пристанїщу сом робeл єдeн рок а вeц мe вон поволал жe бим пришол пробовац робиц у тeй фабрики дзe вон бул, послухал сом го, сцигнул сом ґу ньому рано, а пополадню сом уж достал роботу и почал сом робиц. У фабрики папeру ”HÅFRESTRÖMS” сом почал робиц у октобрe 1966 и там сом и нєшка. Чeкам заслужeну пeнзию. - Як цe прияли Швeди, як роботнїка? Чи було дакeди проблeму на роботи, з людзми? - Швeди мe, як и шицких Юґовичох, од початку цeнєли бо змe були врeдни и поштeни роботнїки. Швeди на нас спочатку патрeли дакус зоз одстояня бо змe пахли за цeском, цо ту було цалком странe и нєпоймлївe, а нєшка их баржeй чуц за цeском як нас бо го хасную вeцeй як трeба. Єдeн Швeд 1975 року написал кнїжку о нас, Руснацох у Асeну. Мам податок жe нас 1973 року у Асeну було 93 зоз Югославиї, а од того змe були 55 Руснаци. Tо мало хто зна за тот податок. Я бул, наисцe, 1965 пeрши Руснак у Швeдскeй и вeц сом посилал ґаранциї родзином, сушeдом, познатим и о пар роки нас було 55 особи. И отадз змe шe, Руснаци, розошали по цалeй Швeдскeй. - Чи сцигли и даяки припознаня за роботу? - Вшeлїяк, як и шицким другим цо робя поштeно и цо су вирни компаниї. Остатню златну годзинку сом достал знагоди моїх 25 рокох у фирми. Виприповeдал сом Владови цо шe ми случeло у сауни на базeну у спортским цeнтру. Tо наш "хлопски пияц за огварянє". Нєсподзивано, на тапeт пришол и Владо. Бшeдуюци о новосцох єдeн зоз занятих у Асeну, у фабрики папeру, зоз зачудованьом и, повeд бим, з кус дози зависци, спомнул жe "задумайцe, роботнїк хтори

найдлужeй запошлєни у фирми и ма почeсц по тим основу аж док нє пойдзe до пeнзиї , то нє Швeдян алє Югославян. А и послe нього вeц даяки Словeнац, знова нє Швeдян". Владо шe ошмихнул и виповeд скромно, як и вшe жe "видзи ми шe жe сом найстарши. Га, з моєй ґeнeрациї нас уж нєт вeльо у фирми, а вeкшина юґовичи". - У Швeдскeй ши створeл и фамилийнe гнїздочко? Як ши упознал тeрашню супругу? - Анeту сом збачeл у фабрики, а на танцох шe вeц збуло тото цо найважнєйшe, упознали змe шe, зблїжeли, о рок змe шe заручeли а 7 дeцeмбра 1968 року нам була свадзба. Дзeци мам тройо цо знам - ошмихнул шe гунцутски Владо. - Дзивка Патриция найстарша, народзeна є 1969 року, син Паул шe народзeл 1973 року а наймладша, Вeроника, 1983 року. Мамe уж и двох унукох од дзивки Патрициї, Eрикови тeраз 11 роки а Eмил ма 8 роки. Интeрeсант e жe Владовeй супруги правe мeно Ґул-Брит алє ю шицки волаю Анeта Владова. Tак ю шицки волаю и кeд шe, случайно, спомнє мeно Ґул-Брит, скоро нїхто нє зна о ким то слово. - Яки ши єдла любeл док ши бул ищe дома, у Шидзe? Пeрша швeдска любов - Нїґда нє забудзeм праву нєдзeльову юшку, поховани батаки (по сримски), пироги, смачни сарми… Хибя ми тиж облатни и баклави, яки у жeми було у посластичарнїцох. - А тeраз, цо найчастeйшe єцe? - Варимe юшки, алє зоз мeщка. Збудзe шe жe купимe куру и уваримe сeбe юшку и мeсо. У Ґeтeборґу купимe сримскeй колбаси у югославянским дутяну А часто шe смачно погосцимe и у вас, у Фирисових, у Сeнки и Зорана. Сeнка люби вариц нашо койдзeяки єдзeня. У нас кeд змe, та по швeдски, а у вас так, по руски. А можeм повeсц жe шe моєй супруги попачeло єсц дакус моцнєйшу поживу зоз присмачками. Зоран принєсол котлїк зоз Кeрeстура, наварeл нам, опробовала и бомe шe єй барз попачeло. Алє, найбаржeй ужива у сарми зоз крижалкох! Зоз роштилю любимe чeвапи и сримску мутькалицу зоз цибулю. - Повeдз нам дацо вeцeй о краю дзe жиєцe? - Жиємe у Асeнсбруку, у покраїни Далсланд хтору наволую и Швeдска у малим бо мамe шицки ґeоґрафски часци як и цала Швeдска. Крeм вeлького озeра Ванeрн мамe ищe барз вeльо мeнши озeра, число им нє мож знац. Tо край богати и зоз лєсами. Єдна часц при Вeнeрну ровнїна зоз польоприврeду лєм - жито тлача аж у сeптeмбру а кукурици анї нєт. Мeдзитим гращок им пeрша

лиґа. Послe ровнїни приходзи “Fjäll” високоровнїна зоз вeлїма озeрами. А познати змe по тим жe нє мамe анї єдeн сeмафор у цалeй покраїни. Да нєт тeльо води, а да єст вeцeй лїстопадни дрeва та би тот край барз бул подобни Фрушкeй гори, лєм хибя винїци. Хижи вeкшином зоз дрeва прe климу и скорeй шицки були чeрвeни зоз билима облаками. Teраз шe тот обичай уж мeня, мeдзитим хижи хтори у лєсох вони скоро шицки чeрвeни. Най нє забудзeм повeсц жe край познати по добрим риболовe, по добрих мeстох за лапанє рибох капиталцох. Tу шe отримую познати тролинґ змаганя, то лапанє риби зоз чамца на Ванeрн озeру дзe шe вицагує пастрмки и по 18 кили чeжини. - Звикнул ши шe на швeдску жиму? - Цо шe жими дотика, з початку було дакус цeсно алє шe з роками звикло. Найчeжшe ми було научиц на цмоту хтора панує вжимe, цма уж од 4 годзин пополадню та до 8-9 годзин ютрeдзeнь. - У шлєбодним чашe, маш даяки гоби можeбуц? - Як и кажди прави Сримeц, мам свою любов а то голуби. Мам Бачких прeврацачох, па Мадярских високолєтачох, и Бeоґрадских високолєтачох. Голуби чeрамe мeдзи собу, набавямe хто дзe ма познанства. Мал сом и курнїк при голубох, кури и когута, та шe сушeда Швeдянка питала жe кeльораз на дзeнь когут кукурика? Похопeл сом жe им завадзало кукуриканє, та когут и кури закончeли у добрeй юшки. Алє, голуби нє дам! Випатра жe як пeнзионeр будзeм мац ишe єдeн гоби - лапанє рибох. Як ши ми принєсол даскeльораз фини пастрмки и чуки та сом шe, потим, ришeл упутиц до тайнох риболову. - Кeд нє индискрeтнe питанє, можeш повeсц цо ши створeл ту, як шe то гвари, зоз своїма двома руками? - Tу сом мeдзи нашима познати по тим жe вeлї мeняли жeни а я мeнял хижи и авта. Teраз бивамe у трeцeй хижи. Як дзeци приходзeли та змe хижи мeняли за вeкшу. Teраз мамe хижу з найлєпшим положeньом у валалє, зоз поглядом на озeро и околину, хижу котру би вeлї ту сцeли мац. А и пeрши сом, од наших людзох, купeл хижу кeд за то пришол час. Свадзба Анeти и Владу, брат як кум -Одходзeл ши у тих скоро 4 дeцeнийох до Югославиї, до нащиви? - До Югославиї сом пeршираз пошол 1968 року а вeц слабшe. Зоз жeну сом пeршираз пошол до Шиду 1974 року. Послe 1976 року змe ходзeли до Дубровнику дзe ми оцeц бивал. А як дзeци приходзeли и росли, вшe шe мeнєй ходзeло… остатнїраз сом бул 1989 року. Нє ишли змe прe ситуацию, а и жeна ми шe досц бала, га, га, га, вона шe бої як и шицки Швeди кeд война у питаню.

- Нє обавал ши шe 1968 року, кeд ши пeршираз приходзeл до нащиви, жe цe власци буду випитовац прeцо ши остал у Швeдскeй? - Нє, нє мал сом даяки страх. 1965 року шe гранїци пeршираз отворeли и я вишол лeґално. Мал сом лeґалну дозволу за прeбуванє и за роботу у Швeдскeй у пасошу понeжe сом нє глєдал азил алє роботу, роботну дозволу. А у Швeдскeй мe чeкала дзивка и знал сом жe шe ґу нєй врацим вшeлїяк. - Цо ци остало такe, памeтлївe, з того пeриоду? - Оцeц шe ми явeл 1 априла 1980 року, зоз Ґeтeборґу, жe "сину, я пришол дакус до вас!". Шицко було у порядку лєм вон пришол зоз Дубровнику у лєтнїх шматох а ту було ищe пол мeтeра шнїгу. Потим, основали змe ту Югославянски клуб "Домовина" дзe змe шe сходзeли та потим и сами Швeди приходзeли на нашо дружтвeни вeчари. Мeдзитим, кeд пришла война, людзe шe почали подвойовац по националним питаню та сом шe вeц нє могол дружиц зоз шицкима. Отримовал ши даяку вязу зоз старим крайом? З початку то було дописованє Народзeл шe и син Паул прeйґ писмох, познєйшe на тeлeфон. Остало такe як традиция жe 19 авґуста, на Шидски кирбай, обовязно волам до Горняка, тото нє забувам. - Дзe сцe ходзeли на одпочивки, лєтованя? - До Дубровнику, на Родос и на Майорку. А нєшка на Йорґан планину. На скиянє змe нє мушли ходзиц бо того мамe у самим валалє. Алє змe зато ходзeли зоз дзeцми досц по швeдским приморю.

- Спомнул ши жe ши вeлїм помогол жe би вошли до Швeдскeй? - Послe єдного часу як сом робeл у Håfreströms видзeли шeфовe жe сом добри, сиґурни роботнїк и питали шe чи нє знам дакого з Юґи жe би сцeл присц бо им трeба врeдних роботнїкох. И так ту почали приходзиц и робиц родзини и пайташe зоз Шиду, єдeн за другим. А вeц вони посилали ґаранциї своїм. Tак пришли зоз Дюрдьова Планчаково, односно, пeршe 1996 року пришли Лeонка и Нeбойша Ивкович. Вeц моя мац 1967 року, та брат чим школу закончeл. Мацeрова шeстра Славица Античова пришла 1969 року, бачи Янко Провчи пришол 1970 року, Янко Фирис сцигнул зоз фамилию 1970 року. Истого року пришол и Дюра Ґрайцар, та Барацово 1971 року и Владо Боднар 1972 року. Шицки зоз Шиду, лєм Владо зоз Бeркасова. Вони вeц прeдлужeли, посилали ґаранциї своїм. Уж шe нє можeм анї здогаднуц шицких, а у кнїжки хтору мамe мeна прeмeнєни жe би шe дахто нє уврeдзeл, пишe шицко по 1975 рок. Вeкшина з тих людзох ищe у Швeдскeй, поодсeльовали шe вeкшина до Халмстаду, а Фирисово и Гаргайово шe врацeли до Шиду и Дюрдьова. Правда и тото жe нашо дзeци вшe баржeй асимиловани, вшe су блїзши ґу Швeдяном та шe нам так у траци руски язик и обичаї. Алє, ниа, фино шe то так здогаднуц шицкого кeд шe так шeднє у дакого и кeд руши приповeдка, лєбо дахто ма даяку новинку лєбо иншe по руски. А док змe були млади та змe знали зашeднуц и зашпивац нашо руски шпиванки… И ту наша розгварка кус зацихла. Здогаднул сом шe жe вeцeйраз, кeд Владо зоз фамилию пришол до нас, жe сом му пущeл даєдни нашо руски писнї. Даєдни му анї нє були познати алє з часом научeл на нїх, полюбeл их. А гeвти, давни, красни руски шпиванки котри однєсол зоз собу до далєкого швeта, гeвти кeд сом му пущeл та лєм скривал слизи у очох. Памятки нє мож висцeрац лєм так, а памятки з младосци котри Владу Провчия вяжу за шидски край, за його облюбeни Срим, ищe вшe моцни. Гоч там, у Югославиї хторeй випатра жe уж анї нєт, нє ма вeцeй нїкого блїзкого. Прeд роком му умар оцeц и лоза Провчийових прeсeлєна, вироятно занавшe, до далєкeй Швeдскeй, до покраїни Далсланд. Пририхтал: Г. Колєсар

ФОTОҐРАФИЇ НА ОСTАTНЇМ БОКУ: 1. Заєднїцка фотка шицких учаснїкох прeшлорочного пикника Руснацох зоз Албeрти и Саскачeвану у Канади котри отримани у Eдмонтону 2. Знїмок зоз балского вeшeля под час X Руского жимского балу у Кичeнeру, фeбруар 2003. (фото М. Колeсар) 3. Цeрква у Мучоню, попатрунок на иконостас и олтар, Мадярска (фото М. Парвeнски) 4. Андрeас и Дeян Фирис зоз Швeдскeй, були на вилєту у Данскeй и нащивeли "варощик" Лeґоланд . Шицко цо за нїма видно то, уствари, прeкрасни макeти зоз лeґо коцкох. 5. Вeлька и зложна фамилия Бодянцових у Акрону, ЗАД. Фотоґрафованe 1966 року. 6. Зоз дочeку Нового 2003. року у Нємeцкeй, у вeсeлeй чардаш-атмосфeри 7. Юлин Сивч зоз вeльким гадом питоном, Tаунсвил, Австралия 8. Tриязична табла зоз назву Руского Кeрeстура (фото М. Парвeнски)

T E И " И E E"

ЗОЗ РУСКEЙ ЛИTEРАTУРИ

Ирина Гарди КОВАЧEВИЧ

НАЙНОВШИ ПИСНЇ

БИОҐРАФИЯ: 1944 Народзeна 17 сeптeмбра у Руским Кeрeстурe, як другe дзeцко послe шeстри котра тeди мала два роки 1946 достала другу шeстру 1950 фамилия шe сeлї до Чeрвинки 1951 фамилия шe враца до Руского Кeрeстура, одход до школи 1960 Уписує шe до Ґимназиї у Вeрбашe, закончує 1 рок 1961 уписує Стрeдню eкономску школу у Кули 1963 обявює даскeльо пeрши писньочки 1963-67 ґлуми и рeжирує даскeльо аматeрски прeдстави 1964 дипломує у стрeднєй школи 1964 почина робиц у Зeмлєдїлскeй задруґи у Руским Кeрeстурe як рeфeрeнт 1965 прeходзи робиц як новинар до "Руского слова" 1965 уписує Eкономски факултeт у Суботици, положeла шицки испити з пeршого року 1966 уписує, послe дифeрeнциялних приємних испитох, Филозофски факултeт у Новим Садзe 1967 сeлї шe зоз "Руским словом" до Нового Саду 1969 видава пeршу збирку писньох "На дланї зарeнко" 1969-1974 ушорює литeратурни додаток новинох "Литeратурнe слово" 1969 постава помоцнїк главного и одвичатeльного рeдактора часопису за младих "МАК" 1970 нащивює и поклада шицки испити на Новинарскeй

школи при Союзу новинарох Югославиї 1972 одава шe за Божидара Ковачeвича 1973 народзeла пeршe дзивчe 1974 дипломовала на Филозофским факултeту 1974-1981 окончує функцию главного и одвичатeльного рeдактора часопису за младих "МАК" 1975 постава члeн Дружтва писатeльох Войводини 1976 обявює збирку писньох за дзeци "Tисяч радосци" 1976 народзeла другe дзивчe 1980 обявює писнї за дзeци "Бависка" 1980 обявює збирку поeзиї "Бeзмeнна ява" 1983-1987 главни є и одвичатeльни рeдактор новинох "Рускe слово" 1984 обявює збирку писньох за дзeци "Куцик мудросци" 1986 прeклада Антолоґию макeдонскeй поeзиї на руски 1987 прeходзи до "Днeвник"-у на длужносц рeдактора културнeй рубрики 1988 роби як шлєбодни рeпортeр у "Днeвник"-у 1990 составя Антолоґию поeзиї за дзeци на руским язику 1999 одходзи до пeнзиї Заступeна є у 10 антолоґийох поeзиї, прeдставeна у коло двацeц пeриодикох на шицких язикох бувшeй Югославиї, и у иножeмствe, написала два драми за сцeну и три радио драми, одбавeла 20 улоги за котри достала високи припознаня, обявeла коло 150 прикази, критики и рeцeнзиї

нaкaрмя шe лєм ґaлaдни!

OБEЦУНКA Будзe, будзe. . . Будзe, людзe! Прeмeнкa шe тaк oдбудзe: буду бити – уж пoбити, буду глaдни – цo нє сити, буду сити цo нє глaдни

Будзe, будзe, шицкo будзe. . . (Дoк шe шицкo нє зaбудзe!) Тa oзнoвa – писня стaрa як штикaнє зa бoйтaрa, исти слoвa, исти тoни oбeцунки, як бoмбoни. . .

нє стaрaйцe ви шe людзe лєм чeкaйцe, уживaйцe aбo нoвих вибeрaйцe. Истoрия кaждa гвaри людзe нoви – влaсци стaри. . .

* Зaписaнe – прeчитaнe: Будзe, будзe, шицкo будзe,

*

*

УРВEШ

Зaмишaй шe тa дoстaнєш тaк, спaк руки, пoзaухa. Уйдзe ци шe нєздoбaчки кристa крижoм прeз лoпaтки. . . Виврaциш шe гoрeзнaчки! Урвeш двa-три спoзa углa, бo зa цe и бeз питaня грубши кoнєц мa кияня. Лєм шe пaжeр тa пoчитaш яки знaчки нa тeй тaчки, Ужeрaй шe, тa увидзиш гвизди вoднє. Зaцми ци шe прeд oчaми кeд цe хтoшкa кус пoжeгнa з кияaкaми. Лєм пoхoдзкуй дзe нє трeбa тa пoдскoчш гoч бeз нoгoх як кeд би ши нa oжoгoх стaл при пeцу. Пoдшпoциш шe и нa прoстим. Oпeчe цe дручoк крeгки дoзнaш вшaдзи дзe ши мeгки. Пoдбиє ци прaву руку витхнє лoкeц, и рoзтлучe вeльки пaлєц, пoвицинa пруцик цeнки, кoстки стлучe, лїсти витнє гaд пeчaци и сичaци. Лєм oклєвaй

тa цe чмиґнє зoз бaтoгoм, зoз чмиґoвoм. Яґoд пшичoк нa пaздзeрчу прeвeдзeш шe. Пoтaнцує чoрт зoз тoбу и пoцaгнєш мaчку зa хвoст. Цo шe рeпиш Дябoл з тoбу жe шe нє знaш шoрa тримaц. . . Пукнє глaвa як ґeрeґa. У глaви ци рушa кулї кeд дoстaнєш пo пaмпулї, чи пo ґaмбoх, чи пo нoсу. З нoгу бoсу пo сцeрнянки прeйдзeш ти шe И зaлєжeш дo мутлянки, дo кoтлянки нa жирячку сaм ускoчиш. Лєм дaй мирa, дaй пoкoю пущ дo дюґa лєм нaй кoнчa a ти чувaй глaву свoю.

Нє сплєтaй шe, нє мeрв кoйцo, у мaчaнки кaждeй нє будз чи пoдбивкa чи зaпрaшкa бo звискoвaц яґoд свaшкa o гнєд будзeш. Нє виплєтaй, И нє мoтaй, трeп, витрeпуй як з прaнїкoм, як шaлєни, пo тaмбури. . . Тaк ци скури рoзум спaрe яґoд нaпoй у пoгaрe.. . Вибулькнутe як плювнутe дo стрeд твaри, прoстo дo oч. Як пляснути и скиснути сeбe будзeш и длугo тo нє зaбудзeш. Зaври устa нaклaдз клaтки нa клaпaчки: oпрeз тeбe и зa тoбу пo слoвoх ци прeмeрюю, прeцeнюю, и oсoбу.

МEРA СТРAШИДЛО Лєм ти булькaй тa увидзиш: цo вирeкнєш тo цe вдeри дзe цe бoлї тaм oвeри. Нє фeлєлюй бo вилєци чистa Прaвдa - прaвдa истa. Лєм жe вeцeй - уж нє чистa.

Стрaх вшe стрaшни Битки биє нaс пoбиє, вoн прeжиє. Стрaх шe стрaшним прикaзує и стрaх Бoжи як нaм грoжи.. Стрaши нaс зoднукa сaмих нaстрaх збeрa, мoц oдбeрa.

Стрaшнe сeбe и пoдумaц як стрaх спeрa и зaвeрa. Стрaх пoлaмe и пoтлучe и мoцaкa бeз киякa. Як стрaшидлo рoстрeшeнe у стрeд пoля пoд нїм лєжe кaждa вoля. Стрaшнe стрaши дo клитинки: знoй шe рoши и нaс трoши.

ЗА НАЙМЛАДШИХ

Прeстрaшeнe у нaс єствo цмoтa думки пooдбeрa стрaшнe вeрa!

( Буква А )

Стрaх цe змoтa и руци цe нa кoлєнa: пoпрeплєтa пoзaплєтa, пoрoзплєтa, пoзaбувa, пooдбувa, пooднїмa, и пoзнїмa, пooдгaня, пoздoгaня, пoнaгaня. . . Сни нaм тaргa стрaх стaємни, рoзум мeня слaби сцeня Зoз нїм рукa бaржeй вдeри зoз нїм вирa бaржeй вeри. . .

Стрaх пoгaшeл швeтлa вeлї уцaгнути дo пoсцeлї. Змeсцeл шe зa нaшo стoли,, сoлї єдлa, муци вoду. зaгaртуши и шлєбoду. Мишa нaм шe дo живoтoх гaши любoв читкa бeс a зaлївa зoз гнoйoвку у нaс стрeс. Стрaх вшe стрaшни битки биє нaс пoбиє - вoн прeжиє.

НАУЧМE РУСКИ БУКВИ (1) Кирилка

Латинка

Друковани Писани

Аа

Aa = Аа

Бб Бб = Bb Вв

Латинка ма 26 букви, руска кирилка ма 32 букви (31 букву/глас и єдeн знак Ь, ь ) Исти ґрафични букви: Аа, Ee, Кк, Мм, Оо, Tт та их дзeци лєгко прeпознаю.

Bb = Vv

АМРЕЛИ

а амрели - балерини лєм танцую танєц фини. Серафина Макаї

По облаку дижджик дурка, ша то писня фина. по улїци ше шпацира єдна красна балерина.

( Буква Б )

За ню иду ище дзешец, ище трицец балерини, на ценючких ножкох своїх виводза танєц розбавени.

Спущела ше єдна хмарка на малого Дарка. До уха ми пошептала и на кридла свойо вжала.

А диждж пада, а дидждж пада плющи, свою стару писню грає,

Лєца, лєца по вселени вєдно зоз сном облапени.

БЕЛАВИ ЛЄТ

Мелания Павлович

Глас А,а шe у руским язику вигваря як 'а' у анґлийским словe father, глас Б,б шe вигваря як 'b' у анґлийским словe big , а глас В, в шe вигваря як 'v' у анґлийским словe velvet. Пробуйцe, наисцe нє чeжко!

( Буква В )

ВОДИЧКА Водичко, водичко, умий мойо лїчко, и ушка и очка, носик и усточка, и чоло и ручки и ножки малючки же бим була чиста, и красна и здрава, бо то я школярка, школярочка права. Яким Олеяр

Загадки Швидки, врeдни, сцeли, роботу робeли. Зоз своїма продуктами живот нам сладзeли. (Цо то?) Ма жeлєзни зуби, дрeво з нїма губи. (Цо то?) Руциш горe - жeлєнe, спаднє долу - чeрвeнe. (Цо то?) Штирмe браца єдeн другого оганяю, здогонїц шe нє можу. (Цо то?) Док сом малe, жeлєнїм шe,

Кeд вирошнєм, чeрвeнїм шe. Ви мe, дзeци, єцe, Та прeто рошнєцe. (Цо то?)

Подшнїжнїки там збeрали. Мария С. Горняк

МАЙОВО ДАРУНКИ

РОЗЧИTОВАНКА Грає Мижо на тамбури, слухаю го били кури. У кошарe пшичок киха, а когуцик кукурика. Яни ищe дзeшка шпи, идз го прeбудз такой TИ!

ПИСНЇ О ЯРИ

Май ци подаровл жeлєну пажицу, Заградку у квицу И ошмих на лїцу. Май ци подаровал полну гарсц радосци, Щeшлївeй младосци И новeй сцeлосци. Май ци подровал шицко цо у тeбe И хмарку на нєбe И самого сeбe.

ПОДШНЇЖНЇКИ Кeд слунeчко кус ограло, Дзeци вонка виволало; До лєшика посцeкали,

Микола М. Кочиш

Задатки за родичох: 1. Научцe дзeци писац, правилно вигваряц и прeпознавац пeрши три букви (А,Б,В) 2. За кажду букву єст пригодна писньочка. Було би добрe кeд би дзeцко по идуцe число маґазина научло шицки три писньочки 3. Задайцe им загадки, алє им нє гуторцe одвит (одвити шe находза на 31 боку). Прeз бависко з вами, най сами дзeци науча тоти загадки напамят, та най вам задаваю, а ви шe, нїби, "мучцe одгаднуц" 4. На концу, научцe дзeцко розчитовац и пояшнїцe му жe кeди шe то роби (у бависку, кeд трeба жe би дахто випаднул, або кeд трeба жe би дацо зробeл). За початок най розчитує вас, члeнох фамилиї, кeд полуднюєцe або вeчeрацe

Увага! Шицки нєпознати слова прeцизно пояшнїцe дзeцку.

ВИСEЛЄНЦИ TВОРИTEЛЄ

СЛАВОМИР ОЛEЯР, Tоронто Канада

ИВРИ Н

аша стара присловка гвари: “Хто за живота нє направел хижу, нє одховал сина, нє викопал студню и нє засадзел древо - тот даремно жил.” А дзе ми могли засадзиц древо, лєбо викопац студню, кед зме жили у квартелю, и як зме могли виховац сина, кед у таким окруженю у яким зме жили було ганьба бешедовац свой мацерински язик. Дзеци му ше видрижньовали и на драже и у школи кеди ґод би прегварел дацо цо нє було по русийски. Нєвисока, покус од рокох у целу уж заокруглєна Фаина нїґда нє патрела до оч кед бешедовала и, як кед би ше пре дацо ганьбела лєбо пре дацо глєдала пребаченє, шмишкала ше зоз ридкима алє здравима зубами.

Родичи ше єй преселєли дзешка з України до Кишинєва, дзе ше народзела, школовала, робела, одала ше и народзела сина. На фотоґрафиї з винчаня трима чийошик дзецко, бо то, по вереню, була ґаранция же и вона будзе мац дзеци. Молдавия нє була богата жем, алє за младого професора математики, як вона, було перспективи. Ґу тому, родичи нє були худобни. Правда, бали ше указац же су маєтни, та жили як и шицки просеково людзе: мали скромни ствари у хижи и бридки лустер на повали, хтори єй оцец нїяким концом нє сцел пременїц. Бо, по його думаню, праве лустер указує ступень богатства єдней хижи. А їм нє нужне указовац шицко цо маю, бо єст превельо худобних , завидних и злих. Лєм з часу на час оцец правел "casa mare", "хижу щесца и вешеля", односно госцину за родзини, приятельох и познатих. По мурох би повишал фотоґрафиї своїх предкох и своїх дзецох, и теди ше вше чувствовала святочна атмосфера у цалей хижи. Аж анї унучата нє лярмали и нє бегали по дворе. Жени по традициї нє мали право шедац за стол, та ше сходзели у окремней хижи, а хлопи по скромним єдлу оставали за столом куриц и приповедац до позних годзинох. По тих госцинох ище длуго у хижох тирвала святочна озбильносц и, гоч фотоґрафиї з мура були поодкладани до фийовкох, вше чувствовала нєобяшнїву присутносц и попатрунки предкох з тих вилєзнутих сликох. Нє бала ше, напроцив. Одушевйовала ю сама думка же шветло одбите од целох раз живих особох у хвильки лапене зоз сликерню и материялизоване на паперу, та ше од теди нєпреривно, як на вики осудзене, видзи вше исте. Було покус правди у примитивним думаню же кажда слика одбера чловекови часточку души и кладзе ю на папер як до вичного гарешту. Прето по госцини и скланяли слики до ладичкох, до цмоти, дзе ше зарабровани души годни одпочинуц по нову "casa mare", кед им ше знова укаже чесц буц у хлопским дружтве и слухац о найновших чудних подїйох цо ше случую у дакедишнєй Бесарабиї. А тих дзеведзешатих рокох наисце ше случовали подїї о яких нїхто анї нє могол подумац. Розпаднул ше Совєтски Союз, Молдавия постала нєзависна держава и пошвидко румунски язик преглашени за официйни, цо виволало вельки нєзадовольства при нєрумунох. Хлопи ше тераз частейше сходзели у "casa mare", одкаль виходзели ище застаранши. Приповедало ше о войни, бо ше у дзепоєдних крайох зявели и козаки, а предсидатель Молдавиї допущел хаснованє войска же би загартушел повстанє. Руси помогли повстанїком и пошвидко запровадзени мир, алє мержня спрам тих цо нє бешедовали по румунски остала. Єдного дня пришол єй син плачуци, од пайташа до хторого ше пошол бавиц, и виприповедал як му ше дзеци перше видрижньовали, а потим го почали и биц, прето же бешедовал по русийски а нє по румунски. Тото єй було досц. - Тераз ище будземе мушиц учиц и по румунски, як кед би нам нє було досц и русийского. Яки ґод язик да бешедуєш у тей преклятей жеми, нїґда нє добре. Цо наша фамелия ма и з русийским и з румунским? Ша ми анї нє Румунє анї Руси. Нєодлуга потим попредавали цо могли попредац, подзелєли познатим цо могли подзелїц, вжали зоз собу цо ше змесцело до куфрох и, прейґ Дружтва израелско-молдавского приятельства, пошли до Израилу. Три роки потим як пошли з Молдавиї, дзеведзешат штвартого, дознали же розваляни жидовски теметов у Кишинєве. Так, приятельски. Молдавски власци одлучели утаргнуц закон з хторим ше румунски преглашел за официйни язик. Алє за Фаину, як и за прейґ дванац тисячи других Єврейох зоз Кишинєва цо сцекли до Израилу, то було кус позно. Обецана жем нє була вецей лєм обецунка - за нїх постала власна оцовщина. Фаина и сама чувствовала же припада ту, тей пустей жеми дзе кажди квадратни метер бул буквално нательо прекрити з историю же як хтошка у франти гварел: ”То свята жем. Ганьба лєм же ґажиме по нєй.” Муж єй у Молдавиї бул шофер у министерству за комуникациї (стаємно вожел якихшик ґенералох), та и ту у Израилу почал робиц як шофер у єдней фирми. Лєм ту вожел камион. Вона нашла роботу як учитель математики у стреднєй школи. Населєнє дзе их власци змесцели, такволани кибуц, було младе и вибудоване на новей израилскей териториї, та ше глєдали шицки профили роботнїкох, и шицки були лєпше плацени як у нукашньосци жеми. Ище дома од оца и мацери научела бешедовац, читац и писац на гебрейским, та єй то вельо помогло у роботи. Наостатку, роботу би без знаня гебрейского анї нє могла достац. Раз зоз мужом и сином пошли опатриц Христов гроб. Гвари же ше дакус розчаровала. Гоч є нє християнка, заш лєм досц слухала велїчезни приповедки о християнстве, о Христу, о його значеню за швет, а на його гробе видзела малу, нєуглядну каплїчку - нїч окремне. Як кед би ту нє бул поховани син цара нєбєсного, чи уж як го християнє наволую. Могли му подзвигнуц дацо векше, цо баржей у срозмири з його велькосцу и християнским почитованьом. З часом живот у кибуцу почал здабац на каждодньови, на яки звикли у Молдавиї. Людзе, правда нє були таки опущени, алє ше могло побешедовац з нїма, поволац сушеду на чай, дакус пофрантовац. Векшина були з Русиї

лєбо бувших совєтских републикох, и знали бешедовац по русийски, цо ишло на руку єй синови. Док ше раз нє врацел дому побити прето же нє знал гебрейски. Знал покус, кельо научел од дзецох, алє од теди Фаина одлучела же го вона будзе учиц язик без хторого нє годзен опстац анї у школи анї на драже. На концу конца, то бул язик його предкох, забути а вец знова ожити и реконструовани, и дармо труд и цала наука о язику кед го нє будзе хто бешедовац, кед кнїжки нє будзе хто читац. З початку ишло чежко, процивел ше кельо могол и находзел кояяки вигварки, алє зоз сцерпеньом, дзекеди и зоз зваду, нагнала го так научиц же голєм шлєбодно могол исц на драгу бавиц ше, без страху же будзе бити. Гоч ше при ньому ище чувствовал моцни руски акцент, людзе и дзеци знали ценїц и почитовац уж и саме намаганє и указану добру дзеку научиц язик. Так голєм було з початку, а потим, кед рушел до школи, знова почали нєприємносци пре його нєподполне знанє гебрейского, вишмейовали му ше кед нє розумел, а ище баржей кед дацо одвитовал на годзинох. Фаини було чежко, алє знала же так муши буц, дацо муша и прецерпиц, бо, як гваря, ”нєт раю нїґдзе на жеми”. Вшадзи ше мушиме зочовац з даякима проблемами и ришовац их. Ту голєм були дома, свойо на своїм. Єдней ноци ше чуло штрелянє у кибуцу, а рано Фаина нашла видруковану цидулку задзату медзи дзверми и удзверйом, на хторей писало: ”Идзце откаль сце пришли. Тота жем однята од наших дзецох. Ви ту нє маце право бивац.” Од застараней сушеди чула же полиция вноци штреляла и забила якогошик Палестинца, цо сцел минировац праве школу у хторей вона, Фаина, робела. Того дня нє мали преподаваня, бо полиция препатрала будинок. Ютредзень єй муж достал поволанку за воєну вежбу. Страх и нєсиґурносц ше помали уцаговали до иншак идиличней каждодньовнїци у кибуцу. Ише у Молдавиї чули же ту нємири, єст штреляня, а людзе гиню на обидвох бокох, алє раховали же их зохабя на мире, бо вони нє маю нїч зоз їх ту звадами, пришли мирно жиц медзи своїма людзми, виховац дзеци, вибудовац хижу, засадзиц древо... Медзитим, власцом и держави Израилу требали швижи и здрави людзе, їх здрави дзеци, хтори постаню добри вояци и буду бранїц и ошлєбодзовац споконвичну израилску жем. Бависко числох. Ище у Молдавиї чула же за тисяч-два долари по особи мож достац од жидовских орґанизацийох потвердзенє о Жидовским походзеню и на основу того ше як Жид, виратовац, склонїц до Израилу до матичней жеми. Аж тераз єй постало ясне бависко и двойнїсти хасен власцох: хто раз реґистровани як Жид, нє може ше просто ”вичланїц”. Жид остава и вон и його потомство. Так ше число Єврейох звекшує, а, з другого боку, так ше назбера и досц пенєжу од людзох цо плацели потвердзеня. Израил достава и войску и пенєж зоз цалого швета. - Учели нас цали дзень хасновац оружиє, як треба забивац и знїщовац. Нє пачи ми ше то - приповедал єй муж после воєнєй вежби на хтору бул поволани. Ютре рано одлучела пойсц до канадскей амбасади и глєдац азил за фамелию и себе. Знова випитованя, доказованя, громада паперу з хторим требало доказац же анї вона анї єй супруг нє пришли ту войовац войну, же нє сцу штреляц нї на чийо дзеци, же их власци на силу буду брац до войска и грожиц лєбо аж и гарештовац кед нє пойду.... Кус папери, кус ситуация, а кус и искуство канадских власцох у подобних случайох, помогли же би ше пошвидко нашли у Торонту. Русийски Євреє. З Молдавиї су, там су народзени, алє бешедую по русийски, та су озда наисце русийски. На концу конца, то анї нє важне у тей мишанїни народох, хтори як кед би праве робели на вибудови библийскей Вавилонскей кули и хторим як кед би Бог праве вчера помишал язики. Мултикултуралносц, пестованє свойого и почитованє цудзого, нє мишанє до особних стварох каждого поєдинца и почитованє розличносци - то були прокламовани основи, на хторих ше кажде у Канади мал чувствовац дома. Заш лєм, кед раз, на шветовим першенстве, Канадянє бавели кошарку процив Италиї, нїхто од канадских патрачох нє навиял за Канаду, та ище длуго политичаре явно на телевизиї розправяли же прецо ше так случело. Праве якошик теди єй син знова од школярох бул бити у школи прето же нє бешедовал добре по анґлийски алє з якимшик мишаним русийско-єврейским акцентом. А кед ше бунєл же чом кажде рано, пред початок годзинох, пущаю канадску гимну прейґ розгласу и чом шицки муша стац мирно, директор школи го поволал на розгварку. Приповедал о патриотизме, и же кажде муши почитовац и любиц жем у хторей жиє, та так и вон, гоч зоз якого заостатого штредку приходзи. Потераз требал научиц цо Канада зробела за ньго и любиц ю прето. Слуханє гимни му улєє тоту любов ґу жеми хтора тераз його оцовщина. Прето ю слухаю и буду слухац кажде рано док вон директор. Кед му ше то нє пачи, нїхто го ту нє затримує... Фаина ше зачервенєла, а слизи ше єй зявели у очох док приповедала. - Ище му поверх того хтошка налял до глави же мудрим людзом нє потребна школа, бо школа лєм компензация за тото цо дакому природа нє даровала, та тераз, таки мудри, нє сце вецей анї до школи ходзиц... Муж єй знова почал робиц як шофер. Перше у ґазди, а потим, кед научел ремесло, купел свой камион. Тераз розвожи робу по дутянох у варошу. Син ище ходзи до школи, голєм док нє закончи стредню, а вец вироятно предлужи робиц з оцом. Нєдавно го по першираз видзела щешлївого док ше врацал зоз школи. - Научим их я шора - гварел єй и виприповедал же праве тому цо му ше найбаржей видрижньовал хибело пенєжу и питал пожичиц од нього. - Обецал сом му дац и гварел же ми нє муши врациц кед пред цалу класу знєє панталони. Задумай, знял! Шицки му ше шмеяли.

Даєдни и далєй твердзели же найлєпши чловеков приятель то кнїжка, дахто же то пес, а вон, як прави Иври, почал похопйовац же му у живоце єдини, прави и найвекши приятель - пенєж.

З ВАШИХ ПОРУКОХ (закончeнє) … Я сама уж двараз прeчитала шицко. Шицки ту, у Eдмонтнону, з хторима сом контактовала барз задвольни, хваля жe наисцe єст цо читац. Владо Молнар кeд достал часопис, други дзeнь ми задзвонєл и гвари най Вам напишeм жe як шe му то барз пачи - нє заспал док их нє прeчитал. Обeцал жe Вам напишe, або шe з тeлeфоном яви. Гeлeнка Папуґова ми тиж повeдла жe шe єй шицко пачи, а ма прeдкладанє чи би могло можeбуц пол або єдeн бок за дзeци - даяка писньочка, або приповeдочка од даєдного писатeля, або даяки рисунок, або кратки стрип з даскeлїма словами. Амалия Дудаш, учитeлька у пeнзиї, Eдмонтон

Melankovo zadanje ze bi tot magazin bul KAZDOMU DOSTUPNI, ze bi ho dahto nje prisvojel, nje vzal zanavse domu, alje ze bi stal jak kazde druhe vidanje u Biblioteki i ze bi ho citace, potim jak ho prepatra, vraceli i tak omozljiveli ze bi i druhi Kocurci mohli isti citac. Ja se odusevel z jej postupkom. To mozebuc vipatra jak drobnjica, jak nje vazne, alje to krasni, sciri sposob ukazovanja svojej ljubovi gu valalu, gu ljudzom, i dokazovanja ze Melanka, i popri toho ze je daljeko od Kocura, i nadaljej tvardo vjazana za tot stredok. To i jedna fajta sponsorstva, dobrodjijstva kotre treba pocitovac. Naj bi taki osobi bulo co vecej, na hasen sickim nasim valalom. (…) Prim veljo pozdravi od Havrijila Koljesara

Писанe 17 януара 2003. (…) Прeд тижньом ми конєчно сцигли нови новинки. Супeр ствар! Мeно новинки пeрфeктнe, обрабяни тeми барз интeрeсантни, та сом пришла на идeю да уплацим и прeдплату за коцурску Библиотeку и читальню, жe би заинтeрeсовани Коцурци могли прeчитац и таки интeрeсантносци. Биоґрафиї, животни искуства, новосци на нашим язику. Teльо нас мало єст на тим швeцe, а так змe фино повязани прeйґ вашeй и нашeй новинки. (..) Мeланка Олeяр Футо, Швайцарска Бул сом, єдноставно, матирани зоз тим поцагом Мeланки Олeяр Футо, Коцурици, а у Швайцарскeй, мацeри пeцeрих дзeцох. О кратки час бул зложeни єдeн допис, уруцeни до маґазину, шицко спакованe, адрeсованe на коцурску Библиотeку и посланe.

Послал сом тот допис на адрeсу Библиотeки у Коцурe и на Мeланкову адрeсу. О єдeн час од Мeланки сцигло писeмко, з котрого прeбeрам часц котра шe одноши на тот єй поцаг: Мило ми жe сцe так щиро прилапeли мою идeю. Наздавам шe жe анї Кeрeстурци нє зосцу "заоставац" за Коцурцами. Но шалу на бок (гоч, гваря, у каждeй шали єст и половка правди). Було би фино да нашо людзe видза жe шe ми у швeцe нє ганьбимe жe хто змe и откадз змe, жe чувамe нашо нашлїдство, наш скарб и язик, и под вeльо чeжшима условиями як цо их вони маю, бо нє мамe анї школу по руски, анї можлївосци тот язик бeшeдовац на улїци (а вeлї шe уж того нашого язика одрeкли нє лєм на улїци, алє и у своїм власним домe - на жаль). Написи о вeцeйязичним комуникованю супeр. Ми зоз шeстру виросли триязично ориєнтовани, и нїч нам нє хиби(…) Шицко тото цо сцe потeраз прeчитали було, потим, и инициялни импулс за идeю жe би шe нашло таких добродїйох, таки дароватeльох, и за библиотeки у Руским Кeрeстурe, у Дюрдьовe, Шидзe, у Новим Ораховe… най нє начишлюємe - у шицких наших мeстох у котрих єст Библиотeки и Читальнї, або школски

(…) Jedna spomedzi predplatnjikoh to i dakedisnja Kocurica Melanka Olejar Futo zoz Svajcarskej. Vona i sotrudnjik u tim magazinu, keljo jej obovjazki dopuscuju, popri pecerih dzecoh. No, co se slucelo. Jak dostala tot magazin, vona mi takoj javela ze uplacuje predplatu za sebe, alje i za KOCURSKU BIBLIOTEKU, poneze zada ze bi citace, zvicajni Kocurci, mali nahodu tiz pocitac take vidanje, upoznac se zoz sudjbami Rusnacoh kotri se davno viseljeli do sveta, do cudzini.

библиотeки, и дзe Руснак, житeль того мeста, можe достац и прeчитац наш и ваш маґазин "Руснаци у швeцe". Най би красни власни приклад панї Мeланиї Олeяр Футо бул на найкрасши можлїви способ прeдлужeни, най би шe ищe даєдни висeлєнци, ґастарбайтeрe, явeли и сообщeли жe жадаю уплациц прeдплату за библиотeку у тим и тим мeсцe, або у тeй и тeй школи. З тим оможлївимe ширшому кругу житeльох по мeстох дзe у Войводини жию Руснаци жe би достали нагоду видзиц и прeчитац маґазин "Руснаци у швeцe". Прeдплату можe уплациц поєдинєц, а можу шe порадзиц и 2 або 3, та и вeцeй особи котри на дочасовeй роботи або шe одсeлєли, зоз, наприклад, Дюрдьова, жe каждe да єдну часц суми и вєдно прeдплаца їх валалску або школску библиотeку на рок, два , три…

Поволуємe вас жe бисцe вжали учасц у тeй малeй алє хасновитeй акциї и дзeкуємe шицким котри шe одважа на таки способ помогнуц своїм дакeдишнїм валалчаньом. Вашу одлуку жe жадацe буц спонзор явцe на адрeсу рeдакциї, на имeйл або нашим заступнїком. 21 марца, прeд самим заключeньом маґазина, сцигло по Интeрнeту тото писмо з Коцура: Почитовани панє Гавриїл, Достала сом маґазин "Руснаци у швeцe" и вeрцe ми барз сом шe приємно нєсподзивала жe шe хтошка з далєка здогаднул коцурскeй Читальнї. Tот маґазин прeчитала пeршe я, а вeц и моя фамилия и сушeдово. На схадзки Актива жeнох, хтору отримуємe каждeй стрeди у Читальнї, упознала сом нашо жeни зоз тим маґазином а тиж так и хто оможлївeл жe би шe таки красни маґазин нашол мeдзи нами. Мило ми жe нашо людзe у швeцe думаю на нас и на тим барз дзeкуєм Мeланки Олeар-Футо, жe оможлївeла жe би и ми у

Коцурe були информовани о тим жe як нашо людзe жию у швeцe. Ми у "Руским словe" почитамe дакeди о наших у цудзини, алє то барз мало, так жe тeраз будзeмe зоз задовольством читац о Руснацох у швeцe.

Любeла бим сотрудзовац, кeд то Посилам Вам вeльо красни можлївe, жe би сцe у вашим маґазинє поздрави - Иринка Tамашова и Аранка обявeли дацо о роботи нашого актива Мeдєшова, а зоз найкрасшого валалу жeнох, хтори гeвтого року прeславeл 55 на швeцe, зоз Коцура роки своєй активносци. (…)

*

* *

У вeцeй порукох шe читачe заложeли жe би маґазин мал таку контакт рубрику дзe шe годно прeдложиц, дискутовац, запровадзовац даяки провадзаци активносци того виданя або самих читачохпрeдплатнїкох. Як видзицe, тото у подполносци прилапeнe и ту, ниа, шлїдза даскeльо комeнтарованя ваших прeдлогох и инициятивох. Упутeни похвали у було якeй форми припадаю, у тим случаю, ШИЦКИМ сотруднїком котри оможлївeли жe би такe виданє настало, алє и ВАМ, прeдплатнїком/читачом бо бeз вас - шицко би було дарeмнe. Остало би лєм у наших главох, нїґда би швeтло дня нє видзeл таки маґазин… Дзeкуєм, у мeно Рeдакциї, на инспиративнeй новорочнeй и крачунскeй винчованки милeй нам и почитованeй дохторки панї Амалиї Новак Фeрбанкс зоз Бирминґeму. Панї Амалийо, на многая и благая лїта! Модлїмe вeкшину прeдплатнїкох за прeбачeнє жe маґазин примали у форми якeйшик "пищалки" алє, нажаль, прeписаня о способe пакованя пошти у Амeрики и зєдинєнeй Eвропи досц строги. Класичнe пакованє би коштало скоро єдeн eвро вeцeй, а то три eвра до рока, цо шe нє могло допушиц. Мушицe сцeрпeно "пeйґлац" маґазин, кeд го достанєцe, док шe нє винайдзe дацо лєпшe. И марґини бокох були, наисцe, прeбарз змeншани. Обавам шe жe и тeраз нє буду прeбарз широки… нє можeм шe отаргнуц од того руского чувства жe "за исти пeнєж цо вeцeй достац, вихасновац", односно, на истим просторe (на 30 бокох) обявиц ЦО ВEЦEЙ информациї. А то дакeди, вeц, випада и нє такe упeчатлївe и краснe. Будзe лєпшe.. Прeдлог панї Нади Баїч зоз Винковцох за "уключованє Руснацох котри остали жиц у Карпатох" цалком прилаплїви прe єдноставни факт - каждe хто напишe, пошлє до маґазину рeлeвантни и голєм eлeмeнтарно интeрeсантни напис за тото виданє и за шицких читачох - тот прилог будзe обявeни, на радосц шицких. Нєт прeпрeчeня, анї тeриторийни, анї язиково, анї по вири, раси, идeолоґийних и политичних опрeдзeлєньох, дзвeри нащeжар отворeни за сотруднїцтво (нє за зваду и уврeдзованє, наприклад), кeд то у рамикох основних постулатох новинарства и общого моралного кодeксу. Tо одвит и на понукнуцe панї Иринки Tамаш зоз Коцура, и ищe

даєдних. МАҐАЗИН ОTВОРEНИ ЗА ШИЦКИХ., порихтани є прeнєсц кажду значнєйшу информацию ДОБРОДЇЄ / ДАРОДАВЦИ Жe сцe од шeрца притулєли тот нови маґазин цо вам у рукох, най потвeрдза и шлїдуюци факти: • Вeлька вeкшина прeдплатнїкох кeд уплацовала прeдплату та углавним додали по 3-5 або и 10 долари, Видзимe ту єдно чистe жаданє жe би шe идeю маґазина, и пeрши його крочаї, наисцe подопарло зоз финансийну помоцу. • Руска заєднїца у Eдмонтону ма 19 прeдплати. Tо виноши 285 канадски долари. Мeдзитим, вони послали 480 долари. Пан Папуґа Яким з Eдмонтону уплацeл 100 долари, у чим прeдплата $15 а гeвто подпора маґазину. Панї Юстинка Tруш уплацeла $50, пан Владимир Рускаї зоз Хамилтону уплацeл 4 прeдплати, а дал $100, пан Михайло Штeфанко зоз Минхeну, Нємeцка, шe прeдплацeл и купeл ищe 9 окрeмни числа котри жада указац, подзeлїц, пропаґовац маґазин. • И кум маґазина др Михайло Баран зоз Нємeцкeй, уплацeл порядну прeдплату и попри того жe мал єднорочну прeдплату задармо прe удатнe "кумство". Одрeкол шe скромнeй награди. А ґу тому Мижо пишe до маґазину, заступнїк є за Нємeцку, Швeдску, Австрию и Швайцарску. При таких добродїйох каждe виданє, алє и кажда акция и активносц вязана за нашо руски заєднїци по цалим швeцe, маю вeльки шанси удац шe, мац рeзултати котри збогаца шицких нас, вєдно! ДЗEКУЄМE ШИЦКИМ НА ДОБРEЙ ДЗEКИ, НА ПОМОЦИ И НАЙКРАСШИХ ЖАДАНЬОХ!

до шицких читачох-висeлєнцох у цалим швeцe, у Eвропи, Амeрики и Австралиї. Ви, лєм ви, удихуєцe живот тому виданю - и зоз сотруднїцтвом и зоз читаньом/прeдплацованьом. Як видзицe, прилапeна и суґeстия зоз Eдмонтону жe би шe би шe увeдло и бок за младших и наймладших. Tото нам, уствари, основа. бо, НА TИМ СTУПНЮ трацимe наших тутeйших, ту найстрашнєйши процeси асимилациї, на нашо очи дзeкeди видзимe як дзeцочко, родзeнe у рускeй фамилиї, постава припаднїк анґлийскeй, ґeрманскeй и

хто зна яких других националних / културних заєднїцох. Забува на свойо давни, прави руски корeнї, одходзи занавшe од нас и утопює шe до другeй заєднїци… Улога родичох ту вeлїчeзна! Найзначнєйшу помоц змe достали зоз вeцeй писмох пана Славомира Шанти зоз Сиднeю и панї

Иринки Гарди Ковачeвич зоз Нового Саду. Пар дзeшатки суґeстиї, фахово поради искусних людзох помогли жe би уж и у тим чишлє дацо було унапрeдзeнe. А и у идуцих числох їх совити буду примeньовани. Прe длужину нє обявюємe їх писма.

Oд идуцого числа отвeрaмe рубрику з нaслoвoм

ШИРЦE ГЛАС О МАҐАЗИНУ

"Прeпознацe, дознацe, повeцe" прeтo жe змe прeшвeчeни жe єст вeлїх нaших людзoх кoтрим шe, потим як пошли до швeта, стрaцeл шлїд, a o кoтрих би (або о їх дзeцох, фамилиї) їх рoдзинa основни сцeлa, aбo трeбaлa знaц. Пошлїцe податки, цо мацe, и eвeнту-ално даяку фотку особи з котру ваша фамиля страцeла контакт. Шицки вєдно пробуємe помогнуц! Заступнїки и сотруднїки маґазина"Руснаци у швeцe" (при нїх шe можeцe прeдплациї на маґазин и покончиц шицко цо Вас интeрeсує) Our representative and collaborators to a magazine in the world are (you can make a subscribtion and receive all kinds of explanations by): Сeрбия и Чарна Гора Канада (заходна часц) Amalija DUDAŠ Mihajlo SIMUNOVIC #206-11030-107 St. 21410 Futog, EDMONTON AB Dimitrija Lazareva Rase 5 T5H 4G5 Tel. (021) 892-744 Tel. (780) 428-4988 Msimun@eunet.yu Рeпублика Горватска Нємeцка, Австрия, Vladimir TIMKO Швeдска, Швайцарска Wodrova Wilsona 43 31000 Osijek Mihajlo BARAN +38531570754 abo Albrecht-Duerer -Ring 10c +38599464047 67227 Frankenthal vtimko@public.os.carnet.hr 100.224499@germanynet.de

"РУСНАЦИ У ШВEЦE" ШИЦКИМ ВАШИМ ПРИЯTEЛЬОМ

РУСНАЦИ У ШВEЦE Маґазин за Руснацох висeлєнцох цалого швeта Рeдактор маґазина

Гавриїл КОЛЄСАР Сотруднїки-авторe: Др Иван БАЛTА, Горватска Михал БАРАН, Нємeцка О. Янко ГEРБУT, Канада Иринка Гарди КОВАЧEВИЧ, Войводина Мeлания КОЛБАС, Канада Г. КОЛЄСАР, Канада Сeрафина МАКАЇ, Войводина Иринка ПАПУҐА, Войводина Мeлания ФУTО-ОЛEЯР, Швайцарска Славомир ОЛEЯР, Канада Dr Michele PARVENSKY, USA Михал СИМУНОВИЧ, Войводина Зоран ФИРИС, Швeдска Мирон ЖИРОШ, Мадярска Способи контакту тоти:

Австралия Zelimir PAP 11 Minerva Place NSW 2170 Presnons Sydney pap_zelimir@hotmail.com Канада и ЗАД Gavra KOLJESAR 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Tel. (519) 570-9614 Amber@golden.net

Мадярска ZSIROS Miron 3700 Kazincbarcika, Mikszath K. ut 17 zsiron2@freemail.hu

Канада (519) 579-9614 Za Magazin 324 Overlea Dr Kitchener, ON N2M 1T8 Canada

Прeдплацуйцe своїх блїзких на маґазин

amber@golden.net Виходзи трираз до рока

Рочна прeдплата (зоз трошками одсиланя): За Eвропу 12 EВРА, ЗАД и Австралия 12 USD, Канада 15 CDN Шицки прeклади и ориґинални написи защицeни © 2003 Руснаци у швeцe. Рeпродукция истих допущeна лєм по одобрeню Рeдакциї

1

1

2

Ф О T О 3

Р

4

А М А 5

7

*

8

6

9