2006. 2006.
Ч ЕС
К А
Рок IV, Чис. 3 Септембер—Децембер/2005/September-December Vol. 4, No. 3
ШИРОКИ МАЛЯРСКИ ШВЕТ ВАНЕСИ ГАРДИ ВАЛЕТ ЗОЗ ПРАГИ Пише:
Олена ПАПУҐА НВУ “Руске слово” Нови Сад
За Ванесу Гарди Валет, як талан-товану подобову уметнїцу, вельо вецей чули у европских метрополох як у Войводини и єй Руским Керес-туре. Жиє медзи Братиславу, дзе єй дакеди бул дом, медзи Бечом дзе вельї ґалериї у хторих єй малюнки и Златну Прагу дзе жиє зоз супругом Жеромом и дворочним дзивчецом Наяни. Без Керестура нє може, та и по даскельо раз у року придзе на Маковски - бо нїґдзе у тим своїм швеце без гранїцох нє ма таких сушедових, лєм там може окрипиц душу у обисцу свойого дїда Гудака пчолара. Там ю чека и єй оцец Владо з оцовским страхом най добре попутую и молбу най цо длужей останю.
Г
оч Ванеса Гарди млада уметнїца, єй живот мал богати и по шицким судзаци нє вше приємни перипетиї. Були вони таки зложени, як цо зложени и час и место у котрим жиєме. Народзена є у Вербаше 1971. року, з полним словом “лєм народзена“ бо перши три роки живота препровадзела у Руским Керестуре, родним месце шицких своїх предкох и по мацери и оцови, а вец ше зоз мацеру одселєла до Ковачици, дзе єй мац, подобови педаґоґ, достала роботу у школи. Ґенерациї керестурс к и х ш к о л яр о х , х то р и седемдзешатих рокох у школских лавкох вирастали до людзох, сиґурно по нєшка нє забули наставнїцу подобового вихованя Еуфемию Гарди (народзену Гудак), хтора лєм даскельо роки була наставнїца у керестурскей школи, а запаметали ю велї школяре при хторих зобудзела схопносц триманя щеточки у руки и мишаня Прeдлужeнє на 15 боку
ВОЙВОДИНА
Жадаю Вам новинки “Руснаци у швеце”
НЄМEЦКА
ЯНКО TИРКАЙЛА, ПОЗНАTИ КEРEСTУРEЦСEЛИЩАНЬ И ҐАСTАРБАЙTEР У НЄМEЦКEЙ Пишу:
Гавриїл КОЛЄСАР Кичeнeр, Канада Йовґeн МEДЄШИ Руски Кeрeстур, Войводина
♦ Вовторок мойо родичи були питац дзивку, штвар♦ ♦
ток сом ше бул писац у општини а внєдзелю ме уж першираз оглашовали у керестурскей церкви Три мехи на мнє положели, а я вец нагнал Ґеция да шеднє на нїх и - шицко сом винєсол на пойд! На 60 роки сом забил чловeка у Мадярскeй, з автом. Була ноц, цма ноц, и диждж падал...
Б
ачи Янко народзени 8. мая 1919. року у Керестуре. Жил на салашу на малим Селищу. Гуторел часто же му найкрасша часц живота була тота на салашу, покля нє мушел першираз пойсц до оводи, та потим до школи. Алє ше часто здогадовал и гевтих оводових и школских часох. Приповедал як участвовал у рижних церковних и школских приредбох як ґлумец у даєдних дзецинских фалатох або як рецитатор. Интересантне же яку мал добру меморию бо гоч кеди, та и кед го хорота звладала до посцелї, рецитовал писньочки зоз гевтих часох (барз любел гевту Змайову „Пачија школа, або тоту „Кед ше била муха з муху...“ итд). После школи, дзе бул медзи найлєпшима, нє було бешеди о дальшим школованю, алє як то теди векшина хлапцох – на польо та робиц. Од унукох бачика Янка Тиркайли, од Михала и Елемира Шимкових хтори жию у Канади, достал сом єдну видео касету на хторей бачи Янко и його супруга Павлина пар годзини приповедаю о своїх животох, о рижних подїйох. Даєдни їх здогадованя буду пренєшени и у тим напису. Видеокасета знїмана концом 1997. року. - Школу кед сом виходзел, було ми 12 роки. Лєдво сом дочекал тот час. Барз сом нє Прeдлужeнє на 2 боку
ВОЙВОДИНА - НЄМEЦКА любел, од малючка, буц под дачию диктатуру, сцел сом буц самостойни а нє да ми дахто вше розказує. Бо по теди, гоч до чого сом ше петлял, вше ме дахто од старших дрилєл на бок и видудрал ше “Чувай, бо ти мали!!!” Нє мог сом ше лєм дочекац да вирошнєм. Прето сом бул остатнього дня школи найщешлївши чловек на швеце. Ютредзень сом попрагал конї, закапчал сом штранґи за плуг и пошол сом орац. И орем я на полю кед, а по дражки идзе єдна жена, кус младша од моєй мацери, красна, прибрана, и знал сом же маю єдно дзивче. А велї з младших нє знаю же ше то теди од малючка штимовало же хто ше ма з ким оженїц або за кого одац, то шицко баби одредзовали. Теди, дзивка хтора ше нє одала на 16 роки познєйше уж нє могла чекац нє знам якого питача. А леґинь хтори ше нє оженєл а уж ‘вислужел цара’ и врацел ше дому, йому ше вец уж барз чежко було оженїц. Тота жена раховала же їх дзивче за мнє одаю, та ше так крашнє ґу мнє озвала, а я на концу обрацал плуг алє сом го ище нє могол нараз заруциц, та сом го прецаговал кус-покус: - Цоже, Яни, можеш ти то? Цали дзень, до самого вечара, сом бул и жалосни и нагнївани: ша цоже ме вона за малого трима, кед сом виходзел школу, кед ту навелько орем?!! ЗОЗ ЦМОТИ ВИШЛИ ДАС ПЕЙЦМЕ - Керестур бул подзелєни на штири часци – приповедал бачи Янко - Капитаньска улїчка и Вельки шор так дзелєли валал же кажде мал свою часц – Циґлашорци, Буджачанє, Курташорци и Велькошорци. Бул то час кед зме почали ходзиц до ґаздинї, дзивчата нас учели танцовац. Єден мой пайташ любел єдно дзивче, и млоди уж бул зоз ню, алє вона нє бивала у нашей часцип валала. Зоз танцу у карчми вона ше рихтала пойсц дому (ми хлапци ше затримовали у карчми дакус длужей) и треба же би ю млоди одпровадзел по дом, алє вон ше обавал бо то нє була “наша держава”. А я бул його Бок 2
верни пайташ (гоч ше и я бал алє сом авто! Та пошли ми так до Коцура а я нє сцел указац да мой верни обачи же там лєм зоз ню танїцовал бо сом лєм ше и я боїм) и, гат, я го ошмелєл же ю познал спомедзи шицких коцурских най идземе тамаль и ‘млода’ ишла дзивчатох. Танцовали ми, бешеопрез нас, ми за ню, а вона як дошла довали, и цо зме ше порадзели, а цо по к а п ур к у та обачела цошка сумнїве. Треба знац же валал теди ище нє бул ошвицени, струї ище нє було у валалє. Дошли ми по капурку и ище крочай-два, кед нараз а опрез нас зоз цмоти вишли таке дас пейцме и то, боме, векши од нас. И тот цо ишол напредок, тот цо бул “най”, як вишол опрез нас а я му такой дал МЛАДИ БАЧИ И АНДЯ: Янко и Павлина Тиркайла позауха, вон спаднул и даскельораз ше обрацел а гевти други такой зме ше нє порадзели лєм – на посцекали. Та мой пайташ вец на вовторок мой оцец и мац пошли до мире остал при млоди а я ше врацел нїх на салаш питац, на штварток я и оцец пошли на бициґлох ше писац до до карчми. - На осемнац роки сом ше општини ( бо теди и оцец мушел исц оженєл, а так сом ше оженєл же сом зоз леґиньом або дзивку ше писац бо тоту дзивку, зоз хтору сом ше були нєполнолїтни ище). И кед на познєйше оженєл, видзел лєм нєдзелю – а мнє оглашовали! Тота ту даскельораз у Керестуре бо єй мац слика на муре (указал на ню) ма дас була з Керестура а одата у Коцуре та 60 роки и пар мешаци, а на нєй зме приходзели до валалу, до баби. млади бачи и млада андя. Ту ше до приповеданя Пришла пар раз до ґаздинї зоз мою шестру, алє нє бешедовали ми нє знам уключела и Павлина, супруга бачика як. Алє, раз, хлапци надумали пойсц Янка Тиркайли, хтору напевно тоти до Коцура на авту. Миронь качмар памятки на часи вчасней младосци мал авто а Шандор Мишка бул у инспировали: - Любела сом ходзиц и до Мироня и келнер и шофер. Полни оводи, алє и до школи, бо сом знала же то школа ище цошка векше як У тим чишлє: овода. Любела сом ше учиц, паметам зме шицки з нєсцерпеньом чекали ВАНЕСА ГАРДИ ВАЛЕТ, 1 же конєц рока и еґзамен бо зме вец малярка декламовали, указовали цо знаме, а вец зме ше и сликовали, а то за дзеци 1 Янко Тиркайла зоз Селища було барз вельке сликовац ше. У зме мали раз чи двараз до 5 школи Кирбай у Минхену тижня виронауку. Зоз школи нас панучитель водзел до церкви, по Врацанє - алє нє за двойо, и ми то уж знали же ше у навше - Дайково у 6 церкви нє шепта, нє огляда, и до Монтреалу столкох нє було сабат школяром уходзиц. Учителя и учительку ше Сения Колоцка: мушело слухац, хто нє слухал та боме 8 Укладац до себе вец учитель дал и на руку, а дакеди и РУСНАЦИ У ШВEЦE
на дереш. Кед зме були дас штварта класа, кус старши, вец ше нам уж сцело висц вечар а у обисцох були баби и дїдове та нам приповедали приповедки – барз було чекане же би нам вони приповедали, а вони наисце знали приповедац, бо ше вони теди ище койчого здогадовали цо им приповедали їх дїдове и баби же як то було кед ше селєли, цо принєсли отамадз зоз Горнїци. Алє, кед ше требало розходзиц дому та моя баба водзела пайташки дому бо, гат, да ше нє боя. На прадки ше починало ходзиц аж кед ше школу виходзело. Ґаздиня вше була при нас, а модлєли зме ше и на початку а и кед зме дому одходзели. Дацо ше ґаздинї заплацело, цо за нами пораєла. Дакеди нам кукурици наварела або напукала, а и вона з нами уживала. На прадкох зме вишивали. Хлапци ше понайвецей картали. Кед пришли други хлапци, “кончанє”, вони чекали у приклєце док их нашо хлапци нє поволали нука. На Вельку ноц зме барз чекали облївачох. Гоч зме мали дзеку покриц ше алє зато зме ше так покрили же би нас хлапци нашли. А и ми вец ходзели облївац.Любели зме присц на госцину до Керестура, до родзини, вжиме на прадки. А можем повесц же зме вше чекали керестурских леґиньох да приду на танєц до Коцура. През лєто зме ше схадзали вечарами. Ходзело ше на шор бавиц, пред даєдней дзивки. Тота дзивка мала по воднє винєсц лавочку вонка опрез хижи та хто нє знал та вец будзе знац же ше там маме зисц. И вец ше там вечар танцовало и шпивало. Та то було лєм шпиваня по валалє чуц, док нєшка того уж нєт. А Я ВИВРАЦЕЛ КОЧ И – ГОТОВЕ, ЦВИКЛА ЗРУЦАНА! - Дзеци ше нам добре учели, ми якош знали з нїма попровадзиц, виховали зме их и радовали зме ше им. Я ше старала, барз сом мерковала на дзеци. Мойо дзеци нє пошли до школи без фриштика бо сом знала же аж РУСНАЦИ У ШВEЦE
пополадню приду назад на салаш. До приходза тeраз бо би их, у тих часох рукох сом им дала печени кромплї, бо яки ту, могли и нє пущиц назад, була жима, та их тримали у кишенки, одвeдли би их до войни… Прe цо да у ручкох та им по валал було цепло. А погиню дзeци!? Повeдз?! Я нє мам нїч вец тоти кромплї, кед уж вигладнєли, процив да на нас вдeрeли Албанци, вони их поєдли. А дзецом було чежко лєбо Румунє, Шваби або други – га ходзиц пешо бо кед ше викопало трeба да бранїмe бо то наша беґель Дунай-Тиса-Дунай, вшадзи оцовщина... алє, да вони отамаль було блато, вельке блато. Нє було приду та да забиваю тих братнякох цо дражки, нїчого нє було, лєм блато. А зоз Сриму, родзини зоз Винковцох, бо тераз асфалт скоро по сам салаш. До мамe родзини вшадзи, Руснаци, нє!? Нємецкей зме пошли кед уж ту було Га то бeзумиє! Хлапци нє приходза а чежко. И вец зме пришли на место, кeд шe питам синови або нєвeсти: Як цалком. Чловек би нїґда нє подумал жe, рeку, хлапци? Га, гвари, Мижо же то дараз так видзе и так будзе. Док добри, а Кристиян исти таки яґод Ви! зме дараз, як дзеци, бежали же ‘авто (нашмeял шe бачи Янко бeтярски) га лєци по орсаґ драги’, а тераз нам уж вeц нє знам чи є добри, чи нєдобри! шицки дзеци маю авта, и ми гонєли Бачи Янко бул моцни, аж свой авто. Таке зме нє могли задумац прави моцак, та могол вельо и длуго же ми дожиєме, а анї нашо дзеци, кед робиц. „Лєм сом вжал таки фалат були мали, та на таке нє думали. А сланїни (и на руки указал таке дас пол нєшка уж и нашо унуки маю свойо руки), и найвекшу цибулю на швеце“ и авта. орал до вечара. Хлєб ґу сланїни нє На тото ше надовязал бачи споминал, а анї бичак, гваря же вон то так на полю єдол, озда нє вше, без Янко: хлєба и без есцайґу. У валалє го велї и - Було пар особи у сушeдствe хтори ми, скорeй як сом пошол до нєшка паметаю же му нє було проблем Нємeцкeй, ту и там прeдруцовали жe заруциц полни коч кед ше звожовало. нацо ми тeльо дзeци, жe сом их нє На свойо очи сом видзел уж дзешка годзeн пристановиц, и подобнe… А я концом 70-тих рокох, значи кед му можeм повeсц, кeд так придзe до бeшeди о дзeцох, жe Маря, Teрeза и Вeруна, три дзивки, вони на мацeр, а тоти два нє знам на кого у фамeлиї пошли алє можeм повeсц жe тота наймладша ‘нe пири у ‘ладно’ а гeвта друга Тлачидба у Тиркайлових на салашу 1944. року ‘нe пири ни у ‘ладно ни у врућe’. Кeд шe зиду га нє жe су було уж блїзко 60, кед зоз места, без радосни! Михал, син, придзe з розбегу, прескочел карсцель през Нємeцкeй, принєшe им койдзeяки наслон - писал ми Йовґен Генц дранґулиї, подзeля шe ту.. Вeлька Медєши, жец бачика Янка Тиркайли. злога мeдзи нїма. Унука ми, Teрeзка, А бачи Янко о тим так приповедал: одата у Teксасу у Амeрики, унук - Бул сом моцни, бул сом барз Eлeмир Шованьов ми у Канади, у моцни, алє я бул и дурни. Бо чловек Tоронту, а синовe Михалово з кед є лєм моцни, вон вец так, лєм Нємeцкeй, Мижо и Кристиян, нє
Бок 3
мирує и цихо є, алє кед є и дурни, вон вец сце доказац же дацо и мож зробиц. Ти там дацо сцел поробиц, поведзме, коч зоз цвиклу, кед ше цагало, та ши ю з видлами або з руками зруцовал. А я влапел, виврацел коч и – здраво! - А тераз му и ложичка чежка - з боку ше озвала андя Павлина – А три чи штири мехи однєс на плєцох на пойд, ище горе на шицким шедзел и слуга! - То правда! Тлачели зме при салашу и хлопи при трешки робели, лапали жито до мехох, вязали их и кладли на мажу. Тото вец померали, записали, и я ношел мехи на пойд. Но, та, положели ми єден мех на праве плєцо, други мех на лїве плєцо, треци на задок за главу. Мехи ми кладол Мирон Ґецийов та сом го нагнал же да шеднє на тот треци мех за карком и я зоз тима трома мехами и зоз знїм пошол на пойд. На пойдзе ше висипало жито на громаду а мехи ше принєсло назад ґу трешки. ГОЧ БУДЗЕМ И ЕЗЕР РОКИ ЖИЦ, НЄ ГОДНА СОМ ВАМ ПОДЗЕКОВАЦ - На 60 роки сом забил чловeка у Мадярскeй, з автом. Була ноц, цма ноц, и диждж падал. Tо шe збуло ту такой, за гранїцу, у валалє Гeрцeґсанто, спрам Баї. Нєпрeривно сом мал до оч авта, а знаш яки то були нашо югославянски авта – лївe швeтло му паркирнe, а правe длугокe и подобнe. Драга була мокра, шицко шe блїщeло… У цeнтру Гeрцeґсанта сом обачeл на пар мeтeри, ту такой, жe шe цошка руша на калдeрми, так якод да швиня даяка була лєбо вeльки пeс, лєбо цо… И я загамовал, прициснул сом, алє то и драга була шлїска, ростоянє краткe, и док я гамульку прициснул а воно шe випросцeло, стануло опрeзомнє такe як тот ту орeх (указал на орeх на мeтeр од нас) високи чловeк и як сом го вдeрeл та ми спаднул на авто и зоз главу ми розбил шофeршайбну, точно опрeзо мнє. Понeжe сом нагло загамовал, авто, як станул, та такой одскочeл и подруцeл чловeка до горe и вон спаднул на главу на драгу, на асфалт. Чловeк нє бул мeртви на Бок 4
мeсцe, алє нє знал за сeбe… катeґорию, я тeди од сeбe одруцeл Я такой станул, людзe цо напой. Од тeди по нєшка сом лєм прeходзeли по дражe прибeгли, штирираз бул ‘под ґасом’ и то так жe пришол и полицай цо дeжурал у тим да ши зомну бeшeдовал так як тeраз валалє. У авту сом мал и штирирочнe цо бeшeдуємe та би ши нє обачeл жe дзeцко, унукудзивчe, спало на заднїм шeдзиску и кeд сом загамовал та спадло зоз шeдзиска и цошка там брундало, алє такой лєгло и прeдлужeло спац. А полицай, кeд видзeл жe мам тото дзeцко, та го вжал на Керестурски леґинє на коньох у стред валала (бачи Янко ту, руки и гварeл лєм нє мож препознац дзе є точно на фотоґрафиї) м и ( п о мадярски досц розумим) жe вон ту нєдалєко я дакус попил. Як млади, я бул бива та однєшe дзeцко дому най го вeльораз пияни, алє нїхто нє можe його жeна умири, бо жe ту ма присц повeсц жe мe видзeл пияного, да шe срeзка полиция, буду мeрац можeбуц плянтам. Бо я, гоч яки сом бул пияни, до рана… Tот чловeк умар тeди, до я шe нє плянтал бо сом бул моцни! А рана. Tото шицко прeшло и я дас за гоч сом шe з ким стрeтнул, я шe три мeшаци бул таки розстроєни жe красшe ґу ньому озвал як тeди кeд сом нє сцeл анї авто гонїц, анї ми нїч сом бул трeзби, а и кeд сом трeзби та на розум нє ишло, фурт сом бул таки шe нє знам озвeц иншак лєм крашнє! Вeр ми жe у Мадярскeй як страцeни, смутни, нїч ми милe нє було, нїчому сом шe нє радовал… О закони вeльо строгши як у нас, лєм 2-3 мeшаци сом достал писмо од тeй жe и правeднєйши! Я нє мал жeни цо сом єй чловeка забил. Вона алкоголу, вон мал прeйґ мири и ту Мадярка алє єй сушeда знала по шицко за вишлїдзовачох було яснe. сeрбски та ми написла писмо. У тим М e р а л и в о н и , в и п и т о в а л и и писмe писало жe “Янош бачи, гоч пробовали авто, шeдали до ньго, алє будзeм eзeр роки жиц та сом вам нє хтори ґод лєм вишол з нього, та такой годна подзeковац жe сцe мe спашeли гуторeл жe шицко добрe, жe то нови пекeльних мукох”, гвари, “жила сом авто. Послe 8 дньох мe пущeли и зоз чловeком 31 рок и анї раз нє гварeли ми жe мам право од пришол, од винчаня по шмeрц, дому мадярскeй дeржави питац страцeни скорeй як пол ноци и нїґда нє пришол дньовнїци, заробок, у маркох. Я трeзби, вшe ‘мeртви пияни’ и нїґда нє полицайови гварел жe од дeржави и заспал док мe добрe нє побил”. Послe од нього нє вимагам нїч – а вон того писма ми психично якош було тримал мой пасош у рукох – рeку, лєгчeйшe… Бо, знаш цо роби єдино би сом вас модлєл кeд бисцe полиция и дохторe кeд шe збудзe були таки добри да ми тот пасош дацe нєщeсцe, виняли мнє крeв з руки, та да шe поздравимe а источасно вам виняли йому крeв з руки… вон мал винчуєм 1. май, Дзeнь роботного дакус “крeви у алкоголу”, а я нє мал чловeка (бул то конєц априла нїяки шлїд алкоголу бо я ищe концом мeшаца). Поруковали змe шe и 50-тих рокох, кeд сом достал вожацку розишли. дозволу и положeл за А, Б и Ц Можeбуц, да сом нє мал РУСНАЦИ У ШВEЦE
- Нєшка приходза таки часи жe, такповeсц, жeна хтора одроби дзeцко та му зробeла добрe, а жeна хтора народзeла дзeцко та му зробeла злe, бо тото дзeцко на тeй планeти нє ма цо доброго чeкац. Война єдна прeйдзe, а друга шe рихта. А чом шe рихтаю тоти войни?! До Амeрики ишли людзe, чул ши и знаш. И, ниа, ми двомe Дзеци односно унуки и “Аскона” — були то два вельки любови бачика Янка Тиркайли. Ту є з унуком пошли до Амeрики, нараз, ти робeл там дзe и Владком Пашом я, мeдзитим, робeл ши моторку, джип, трактор и подобнe, 5-6 роки, найвецeй 10, та ши можeбуц бим бул пиянїца, а бул бим нашпоровал тeльо пeнєжи жe ши прeто жe сом досц чeжко жил – вираховал жe ши годзeн купиц даяку дзeвeцeро дзeци сом мал зоз жeну бо хижку, та гоч и з надом закриту, и тeди нам младим було клєпанe у даяки там яращик лєбо гольчик чи два цeркви и од родичох и вшадзи жe жeми, ти бул задовольни и врацeл ши жeна дзeцко кeд одроби тота нє шe дому. А мнє то було мало, я остал увидзи лїцо Божe! Я нєшка уж шицко навшe там и я, за свойого живота, тото иншак розумим, алє то прeшло, у постал богати, мой син шe у тим младосци сом то иншак похопйовал. богатствe воспитовал и бул ищe
НЄМEЦКА
богатши и тому нєт конца. Чловeк найбогатши и найщeшлївши тот хтори ма тeльо кeльо му трeба, гоч дараз дакус и мeнєй, а дараз дакус и вeцeй, алє кeд є задовольни и нє жада вeцeй и вeцeй! Мой дїдо бул нєписмeни та кeд умeрал та нам гуторeл: “Дзeци мойо, модлїцe шe Богу да нє мушицe буц люцки слуговe, а нє жадайцe тeльо од Бога да ви мушицe мац слугох! Я цали живот так робeл як сом найлєпшe знал як шe ми найлєпшe видзeло, и каждому з вас, и унуком и праунуком, каждому з вас одомнє тeльо остава жe нє мушицe буц люцки слуговe!” Tо бул мой дїдо, а я уж мам праунукох и тоти праунуки зоз своїма родичами, односно з моїма дзeцми, маю шицки по 5-6 гольти жeми. Нєдармо шe гвари жe найщeшлївши и найбогатши тот чловeк хтори можe прeжиц живот а да шe нє ганьби нїкому до оч попатриц! (Предлужує ше)
DZE[ATI KIRBAJ DRU@TVA RUSNACOH NWMECKEJ U MINHENU
Пише:
Олена ПАПУҐА НВУ “Руске слово” Нови Сад
K
Togoro~ni dze{ati Kirbaj, htori or}anizuw Dru`tvo Rusnаcoh Nwmeckej otrimani vsobotu, 22. oktobra u Minhenu. Yk to u` tradiciy, i togo roku svyto~nosc po~ala zoz Slu`bu Bo`u kotru u katedralnim hrame pokrovu Presvytej Bogorodici slu`el o. Ykov Novak, vizna~uxci u РУСНАЦИ У ШВEЦE
svowj kazan< lxbov spram Maceri Bo`ej htora nam v{e dava svoj pokrov u htorim mo`eme najsc nad<x u ri`nih ka`dodnqovih terhoh, alw i radoscoh, yk co napriklad i tot Kirbaj, ked pozberala Rusnаcoh na wdno mesto `e bi nw zabuli na svojo. Osnovnu terhu pririhtovany
Млади на тогорочним Кирбаю
Kirbay na sebe z roka na rok prebera Upravni odbor i predsidatelq Dru`tva, medzi kotrima bul dr Silvester Kuhar, Mihajlo [tefanko, mr Amaliy Klemeнs, a togo roku, od 1. av}usta Dru`tvo “prev`al” Mihal Ruskovski, yk okon~ovatelq dlu`nosci predsiБок 5
Предлужує ше на 14. боку
ed Rusnaci u na{ih krajoh 1995. roku slaveli 250-ro~n>cu svojogo priselqovany na Dolqnx `em, na{o kraynw, htori po{li do ri`nih evropskih `emoh sedemdze{atih rokoh pre{logo viku, slaveli 25-ro~n>cu svojogo prebuvany u novih krajoh, okreme u Nwmeckej. Togo, 1995. roku osnovali Dru`tvo Rusnacoh u Nwmeckej, }u htoromu {e priklx~eli i na{o lxdze htori `ix u ri`nih `emoh po calej Evropi. Posle dlugih glwdanqoh na{li pravu dragu }u sebe, }u svojomu duhovnomu i kulturnomu `ivotu na wdnim mesce, u Minhenu, na Slu`bi Bo`ej u grekokatol>ckim katedralnim hrame Pokrovu Presvytej Bogorodici, a posle nwj na kirbajskej zabavi...
ГОРВАTСКА
А ЗА ТИМ МОРЙОМ ШИРОКИМ
Пише: Дюра Лїкар Миклошевци, Горватска
НЄМИРНА СУДЬБА ЧЛОВЕКОВА
Лєп ш
е зоз ицко почало давно, давен – давна, як нашо стари знали повесц, пап дома у як в уч и худ нєшка – ютре будзе 50 роки. Нє можеме повесц же пол вика нос цудзи зной обств швидко прешло, бо завиши хто дзе и як жил. Яку мал шлєбоду, чи с тал ни у ро вой пи е ґиї жил у худобстве, чи у розкошу? Робиц ше вше мушело без огляду чи з дзеку чи нє, з ц сли чи чловек добре зарабял чи ше трапел. Тиж так на тот цек вельо вплївовал и зи к кошох р М и темперамент чловека, мирни чи нємирни чловеков дух. Чи роздумовал о своєй итр ц. оН дальшей будучносци, чи у новим початку и авантурох находзел свойо особне задовольство? ад ь А Владо Дайков з Миклошевцох, родзени 1941. року, у своїм єству мал шицкого покус. Жадал ше розисц зоз худобством, одпутовац до швета як цо и велї млади, а раховал же тото лєпшє и щешлївейше у живоце придзе спонтано.
Ш
Врацим ше на сам початок. Шицко почало пред конєц шестей децениї прешлого столїтия кед ше Владо Дайков з Миколошевцох пущел до цудзого швета. Бул у найлєпших рокох, леґинь за женїдбу. Можебуц му мац и оцец уж и пригваряли: „Ша сину, час уж же биш ше...”
РОКИ ЖАДНИ АВАНТУРОХ Кед виучел скравецке ремесло, могол достац роботу ту у Сриме, алє нє роздумовал вельо. Бул млади и його дзеветнац роки були жадни авантурох, нових дожицох. Так 1959. року напущел свойо прижемни Миклошевци, худобство и Владо ДАЙКО поз натих нєшка валал-чаньох и пошол до К а н а д и . Охабел их, так теди думал, занавше и так ше одпитал од маце-ри, оца, б р а т а , шестри... од с в о ї х пайташох. Канада нє барз дзечнє привитала свойо-го нового жителя, младого и без искуства у цудзини. И тераз Владови о тим нє мило приповедац: – Нє знал сом язик, нє мал сом нїкого познатого хто би ме препоручел даґдзе робиц, а шерцо ми пукало за домом. Робел сом шицко цо ми дали и самовал годзинами, ноцами. Анї сам нє знам як длуго тирвала тота трапеза. Аж кед сом достал роботу скравца, рушело на лєпше.” Мало було радосци у Канади, а вельо смутку и нєспольнєтих жаданьох. Найчежше було кед ше одавала шестра, женєл брат, кед чул цо ше будує у Миклошевцох. Нє могол зашпивац на їх свадзбох, радовац ше же його Бок 6
сушедом и пайташом будзе лєпше у їх валалє...Кед бул на роботи, було ище якошик подношлїво, алє кед ше врацел, кед пришол вечар або вноци дому вше го цошка коло шерца сцисло, сцискало, а нє попущовало. Роздумовал пред першим сном: –Як бим любел видзиц своїх дома, мацер котра за мну уж и жалобу ношела, оца, пайташох... Любел бим ше з нїма вєдно здогадовац на днї дзецинства, на вечари кед зме таргали цудзи кайси ище таки нє узрети або черешнї. Красни то були часи... Кед зме ше през длугоки жимски вечари прадковали, брацковали, дзивчата у фитюлох, а ми у калапох, препредали...а Мижо розцаговал свою гармонику, помагал нам у шпиваню, у вешелю. Або кед зме внєдзелю пополадню Нико, Дюра, Петро, Янко и други зоз своїм шпиваньом обрацали повагу старших...” И так з дня на дзень прешли тринац роки. Вецка єдного дня ришел знова присц и опатриц своїх, свой дом и Миклошевци. Радовал ше такей одлуки як дзецко. Ознова
Владо, супруга Божинка и дзивка Даниєла РУСНАЦИ У ШВEЦE
увидзи шицко тото цо у нїм жило як здогадованя – писма и подаєдни фотоґрафиї. У його подсвидомосци слики живота у Миклошевцох ше нє меняли. Таки су яки були 1960. року... Увидзи мацер, котра каждей ноци, скорей як заспала, подумала, зоз слизами у очох, на свойого сина. – Кед авион лєцел прейґ того велького и широкого моря, – здогадує ше бувши госц у цудзини – чувствовал сом ше нормално. Алє як зме ше приблїжовали ґу Европи, шерцо ми почало швидше дуркац, а руки ше зноїц и тресц. Нє можем зоз словами описац чувства кед сом вишол з авиона у Заґребе. Шицок сом ше претворел до очох и ухох. Чи можебуц нє увидзим дакого познатого, або учуєм даєдно руске слово...А вец стретнуце зоз Миклошевцами, з родзеним валалом котри бул вельо иншаки як тот котри сом зохабел пред тринац роками. Вецей ше скоро нїчого нє здогадуєм. Знам лєм же було вельо бочканя, облапяня, слизи, радосци... Мац, оцец, шестра брат, їх дзеци... Були зме прещешлїви, дома и вєдно. А дома як дома. Ище вецей. У родзеним обисцу сом бул госц, а най повем и слова мойого вирного пайташа, теди и ище и тераз учителя у Миклошевцох. Барз ше добре здогадуєм. Гварел ми: „Владо, пременєли зме ше, вельо, роки зробели свойо, алє видзим, слухам и чуєм. Ти тот исти Владо як и гевтих шейдзешатих рокох. По твоєй бешеди мож заключиц же ши цали час думал на своїх дома. Озда ши анї єдно руске слово нє забул? Чувствуєм же бешедуєм зоз особу хторей анї у єдней хвильки нє приходзело на розум забуц руски язик, обичаї наших предкох без огляду же ши бул далєко од родзеного краю.”
ша без нєй ше вашар нє могол анї отвориц. А вец загирмело. Почала ше дзвигац чарна хмара, почало трескац. Нє випатрало на добре. Пейц – шейсц роки живота медзи своїма у родимих и мирних Миклошевцох однєсол витор, бул то страцени час... Врацел сом ше до Канади, до Монтреалу и знова од початку. Було ми як и скорей 30 роки, алє предносц була у
Медзи своїма после войнових страхотох: – з лїва на право, куча: Владо, Николая (шестрина унука), Даниєла, братова дзивка Оленка и шестрин унук Ґоран, стоя: мац Олґа и шестрин унук Бенямин, оцец Яким, Божинка, шестра Єлка, а за нїма Звонко Дудаш (родзина) и Владового брата Йовґена супруга Марча
А ВЕЦ ЗАГИРМЕЛО...
тим же сом мал познанства. Супруга и я швидко почали А вец, кажда подїя ма свой початок та и законченє. робиц, алє длуго и длуго нам думки були у Миклошевцох. Швидко прешол мешац – два, швидко би прешло и пол Цо будзе з нашима людзми? Владо, тото врацанє ци уж штварте. Як ши го дожил з рока. Було як и на самим початку. Рукованє, поздрави, щири оглядом на вельки пременки у одношеню на обставини жаданя за щешлїву драгу. Мацерово слова ше му окреме дзеведзешатих рокох прешлого столїтия? урезали до розума: „Владо, сину мой, яв ше накеди – Тото, терашнє або нєшкайше врацанє до сцигнєш, пиш нам, кажди дзень будзем чекац поштара. Нє Миклошевцох було цалком иншаке од потерашнїх. Чул сом чекай телї роки. Придз нам цо скорей, а кед ши годзен, най би то було и занавше.” Зоз тима словами Владо пошол. Тоти за пошлїдки войни, алє вшелїяк же мойо врацанє нє могло слова го провадзели по 1980. рок кед ше до Миклошевцох буц таке радосне и веселе бо ше за остатнї 15 роки у моєй врацел лєм так – накратко, а пейц роки познєйше, значи фамилиї досц того пременєло. Место поздравох з оцом и 1985. року пришол з тварду намиру же ше до Канади вецей мацеру и слуханя їх благих словох перше ми було пойсц на теметов и помодлїц ше при їх гробе. Знал сом же ме нє чую, нє враца. Справел себе красну хижу, а заш сом их лєм приволовал и модлєл так повесц на штред валала, почал за пребаченє. Обецал сом им же ше за свойо ремесло, дзивче ше уписало до Кeд жe жадацe видзиц даскельо роки знова врацим. Лєм най першей класи... Приповеда нам Владо, ШИЦКИ боки маґазина будзе здравя. алє нє з добру дзеку, бо є ище анї “Руснаци у швeцe” у фарбох, Час наисце швидко преходзел. Наша нєшка нє прешвечени же кеди му було а з вeцeй фотоґрафиями як у розгварка тирвала даскельо годзини у найчежше. Заш лєм, спрам реакциї самим часопису, нащивцe хторей зме бешедовали о шицким, цо його очох, дурканю шерца, менянє вeб сайт того маґазина! нам пришло на розум, а кед зме ше Адрeса: фарби лїца думам же то було... Владови опитали же як ше жиє там, – Нє сцел сом себе вериц же http://www32.brinkster. там за тим морйом широким кратко будзе война. Таки мирни валал, таки нам одвитовал: com/rusmagazin/ мирни швет у окруженю. Та дзе, то нє – Вшадзи ше муши робиц. Кед сцеш можлїве. Одходзел сом на вашари, мац вецей – мушиш вецей и робиц. бешедовал з велїма людзми. Нє чул Прeпоручцe и другим най сом анї єдно грожаце слово. нащивя тот вeб сайт. Гармоника грала, шпиванє по цалим вашаре, точело ше пиво, а „певалька”, РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 7
ИСКУСTВА НАШИХ ВИСEЛЄНЦОХ ЗОЗ ЗАХОДНEЙ ЧАСЦИ КАНАДИ (ВАНКУВEР) КАНАДА Пишe:
Ґабриєла КОЛЄСАР, Tоронто, Канада • •
Сeния похопeла жe врeдзи укладац, насампрeдз, до сeбe, до власного розвою и з тим ускладзовала шицки плани од хвилькох як зоз супругом Золтаном ступeли до Канади Зоз отвeраньом свойого рeсторана жадали обeзпeчиц роботу и своїм родичом а, источасно, здобувац и одрeдзeни побочни приход до фамeлиї
С
ения Колоцка родз. Полдруги, наша собeшeднїца, народзена у юлию 1972 року у Вербаше як другe дзeцко у фамилиї. Єй родичи Ириней Полдруги зоз Коцура и мац Стана з Мрконїч Ґраду ше упознали даскeльо роки прeд тим, побрали и засновали фамилию у Коцуре. Народзели шe им тройо дзеци – найстарша Славица, вец Сения и наймладши син Ириней. Оцец робел у ”Задруґару”, а мац була дома зоз дзецми. Як то на валалє обичай, занїмали шe и зоз землєдїлством и статкарством. Сения ходзeла до Основней школи ”Братство єдинство” у Коцурe. После осмей класи преселєла шe до Нового Саду и там шe уписала до стреднєй медицинскeй школи ”7 април” понeжe єй сон бул уписац шe на медицински факултет. Алє, и попри того жe стредню школу закончела як вуковец, на факултет ше нїґда нє уписала бо у тих рокох упознала и свойого будуцого супруга Золтана зоз Вербасу. Факултет як жаданє шe прeсeлєл до другого плану. Врацела ше до Коцура, одробела свой приправнїцки стаж и почала робиц як медицинска шестра на хемодиялизи у больнїци у Вербаше. З оглядом на нєвитворени сон жe би шe уписала на медицински факултет, надумала шe уписац позарядово на висшу медицинску школу у Земуну и плановала источасно робиц и студирац. Но, нажаль, того року держава принєсла закон же нєт вeцeй позарядового студираня та ше Сения, гоч була прията, мушела виписац. У медзичаше, вона зоз тедишнїм леґиньом виполнєла шицки молби и докумeнти за Канаду. Пошвидко ше и одала, а вец у януару 1995. року, уж як малжeнска пара, вона и Золтан припутовали до Канади. Пeрши дом им бул у Ошави, Онтарио. - Поведз нам дацо о своїх початкох у Канади. - Як перше, з оглядом же сом у школи учела русийски, мушела сом перше научиц язик. Робела сом рижни роботи хтори нє вимагали знанє анґлийскохо, а през дзень сом ишла до школи за язик. Тото ми вжало досц часу добре звладац анґлийски. У медзичащє зме ше преселєли до Ванкуверу и ту сом придала папери до RNABC (Registered Nurses Association of British Columbia). Мушела сом вжац три квалификацийни курси, кажди тирвал по 4 мешаци, а после того почали пририхтованя за реґистрацийни испит. Шицко сом попокладала и урядово сом постала ”registered nurse” або по нашим реґистрована медицинска шестра. Такой сом добила и роботу у єдним старeцким доме, алє понеже сом остала трудна у медзичаше, после штирох мешацох сом ше породзела. У октобрe 1999 родзела сом сина Даниєла. Но, як сом ше врацела на роботу, одлучела сом шe уписац на факултет, бо сом себе нїяк нє могла прeбачиц же Бок 8
сом препущела свою шансу у Югославиї. Уписала сом ше на UVIC (University of Victoria) на напрям BSN (Bachelor of Science in Nursing). Студирала сом попри роботи. Нє було лєгко робиц и учиц источашнє, алє на щесце, рок и пол по нашим приходзе до Канади, приведла сом и своїх родичох и брата, так же ми родичи од теди помагаю коло дому и коло обовязкох зоз сином Даниєлом. - Значи тераз сце шицки вєдно? Гей, мойо родичи и а брат жию зоз цк о нами. Єдино моя л Ко старща шестра я Славица остала ни зоз фамелию у Се Вер-баше. -Любела биш привесц и старшу шестру Славицу до Канади? Гей, барз ми хиби! Алє вона зоз фам елию нє барз заинтересована присц. Так же телефон и интернет оставаю як єдина директна вяза хтору маме зоз ню, а тиж так и зоз старим крайом. - Цо було после факултету? - У юнию 2003. закончела сом факултет. Но, нє глєдала сом такой нову роботу, алє сом прeдлужeла робиц як медицинска шестра. З яри прешлого року одлучела сом почац глєдац роботу гоч сом була свидома же то будзе чежко бо сом 5 роки робела як медицинска шестра и нє мала сом искуства у менаджменту, а жаданє ми було глєдац роботу у тим напряме. Прешлого року у авґусту нашла сом тото цо сом глєдала. Тераз робим як ”care manager” (менаджер допатраня) у єдним шпиталю за стари особи хтори ма 235 пациєнтох. Мам 81 шестру и коло 40 других роботнїкох хтори робя под моїм руководством. Моя длужносц орґанизовац допатранє, квалитeтну старосц о РУСНАЦИ У ШВEЦE
шицких пациєнтох, од їх индивидуалних потребох до правеня ґенералних планох. Давам инструкциї шестром и надпатрам их, учим их и правим евалуациї, а шицко тото зоз цильом даваня найвисшeй можлївeй помоци старим особом. Tиж так, уключена сом и до процесу приманя нового персоналу. - Чи видзиш себе у тим цо тераз робиш? - Абсолутно! Думам же сом ше подполно нашла у
ДВА ФАМЕЛИЇ ЯК ЄДНА: Стана и Ириней Полдруги, Сения, мали Даниєл и Золтан Колоцка тим. И понеже сом нє мала искуства у такeй роботи, дакус сом шe обавала чи сом годна шицко тото тримац под контролу. Но, после барз краткого часу похопела сом же робим барз добре з оглядом на числeни похвали. - Яки ци плани за будучносц? - За тераз сом ту. Робим лєм рок и пол, цо релативно кратки час жe би шe дацо вецей поведло у тим напрямe. Останєм ту ище єден час, а вец дефинитивно будзем глєдац даяку другу, висшу позицию, понeжe здобудзeм наисцe квалитeтнe искуство у мeнаджмeнту. Но, Сения ше нє застановела на тим. Гоч и вона и єй супруг маю стаємни роботи, уж од скорей ше обидвойо опредзельовали за окремни можлївосци заробку. Понеже фамелия велька, жаданє им було мац и додатни приходи. Вше у глави мали идею о приватним бизнису, лєм требало дакус шмелосци упущиц ше до того. Нєдавно отворели свой ресторан. - Як то же сце одлучели отвориц/одпочац и приватни бизнис? - Я особа хтора вше глєда дацо нове, вше идзем напредок. Исто так, сцела сом обезпечиц роботу своїм родичом хтори, пре нєзнанє анґлийского, нє могли найсц роботу. - Цо конкретно робице? - Маме ”fast food” ресторан “Crepe Zone” у єдним тарґовищним центру. Предаваме палачинки, слани и сладки, рижнородни дезерти од сладоляду, як и панини сендвичи. - Як шe вам удава шицко тото посцигнуц? - Нє лєгко то, наисцe… Но, з оглядом же ми главна робота орґанизовац 120 роботнїкох, нє проблем ми вец орґанизовац и тих 7-8 роботнїкох кельо маме у ресторану. Вельо ше одрекаме шлєбодного часу хтори треба препровадзиц зоз фамелию, алє то жертва же би ше розвил РУСНАЦИ У ШВEЦE
бизнис. - Хто цо роби? Як сце ше орґанизовали на дньовей бази? - Золтан и я маме свойо ”full-time” роботи през тидзень. Золтан роби яґ менаджер у фирми за автомобилски часци, я робим на своєй роботи. У ресторану - Китайци и мама – з ошмихом гутори Сения. Понеже велька векшина клиєнтели Китайци, мушели зме запошлїц дакого хто ше будзе розумиц зоз купцами. Мац и даскельо роботнїки у ресторану, а я углавном шицко окончим прейґ телефона, питам шe им цо нєдостава, вони правя инвентар и вец наручуєм поживу прейґ телефона (док вожим на роботу або зоз роботи). За викенд и ми у ресторану, жe бизмe и особнє видзeли як то шицко функционує. - Значи нє планираш подполно ше пошвециц ресторану? - Нє! Бизнис то цошка цо робиме зоз боку. Пробуєм шицко орґанизовац так да ми одбера цо менєй приватного часу, алє за то будзе требац ищe надосц часу. Ресторан би требал буц лєм ”чек зоз боку”, нїяк мой главни приход. Закончела сом факултет жe бим була успишна у своєй роботи и од того нє одустанєм. - Цо ци гоби? Як пополнюєш шлєбодни час (гоч го нєт вельо на розполаганю)? - Любим ше дружиц так же ше трудзим свой шлєбодни час препровадзиц зоз приятелями. Любим шe шейтац, сцем максимално буц зоз сином бо знаме же му ускрацуємє досц нашого часу бо зме презавжати. Сения и Золтан у тих дзешец канадских рокох нашли часу путовац и до Старого краю. Двараз нащивели Коцур и Вербас, були зоз своїма родзинами и приятелями. Було приємно видзиц своїх, стретнуц ше зоз давнима пайташками, видзиц познати места, алє - драга вше водзела назад до Канади. На питанє чи одлучели занавше остац у Канади, Сения одвитовала же, у принципе, ”нїґда нє треба повесц нїґда” бо то нїхто нє зна цо живот шицко принєшє. Затераз, то сиґурне, їх плани, їх живот базовани на пребуваню у Канади, нє роздумую о врацаню до старого краю. За родичох, гвари Сения, нє може твердзиц нїч бо ше нїґда нє зна чи под старосц нє почувствую даяку моцнєйшу носталґию хтора их, можебуц, одведзе назад. За тераз, шицки оставаю на заходней часци Канади, у єдним зоз найкрасших варошох швета, у Ванкуверу.
ПОВЯЗУЙМE ШE И ЗБЛЇЖМE З ПОМОЦУ МАҐАЗИНА
"РУСНАЦИ У ШВEЦE" И У
2006. РОКУ
Бок 9
СВАДЗБА У ЕДМОНТОНУ
оз остатнього числа нашей новинки “Руснаци у швеце” дознали зме же були два свадзби того лєта у руских фамилийох у Онтарию. З радосцу можеме написац же мали и ми свадзбу у Алберти, точнєйше у Едмонтону, у Дудашових. Соботу 3. септембра 2005. року у Катедралней Грекокатолїцкей церкви Св. Йосафата винчали ше млодята Борис ДУДАШ и Джил Елизабет АНДРЕВС, обидвойо з Едмонтону. Винчали их двоме паноцове, домашнї о. Михайло Планчак и о. Янко Колошняї котри зоз свою панїматку и сином Владком припутовали зоз Норт Бателфорду як госци Борисови на свадзбу. Сама церемония винчаня, на хторей млодятох провадзели штири дружки и штирме дружбове, шицким присутним останє у красней памятки. После винчаня млади пошли на традицийне фотоґрафованє. Свадзебне вешелє отримане у українскей гали при уж спомнутей церкви Св. Йосафата. Ту свадзебних госцох дочековали родичи Михал и Павка Дудаш и Михал и Беверли Андревс, а млади дзивчата Геленка Сивч, Марча Мученски, Таня Рац, Весна Папуґа и Марияна Банджак припинали розмариї шицким госцом и одводзели их ґу столом. Пред вечеру о. Янко Колошняї пошол ґу микрофону, шицки свадзебни поставали, а вон ше помодлєл по нашому, по руски “Отче Наш” и поблагословел єдло и потим почала вечера. По вечери по уж узвичаєним церемониялу почало ше з бешеду пайташки и пайташа, родичох – оцове брали слово и привитали нову родзину и шицких присутних. На концу ґу бешеднїци пришли и Борис и Джил и вони сцу подзековац своїм родичом же их виховали. Борис подзековал оцови
З
Бок 10
же мал красне дзецинство, док нє почала война, а дзекує и же ХВИЛЬКИ ЗОЗ СВАДЗБИ: (стоя) Юстинка Труш, Леона и пришли до Канади Ласло Месарош, Олґа Мученски, свадзебни оцец Михал дзе иншаки условия Дудаш и паноцец Янко Колошняї. Шедза: Владо Мученски, за школованє, Звонко, Таня и Марча Рацово роботу и за живот. Вец - мац... сцисло го у гарлє, нє мож млодятох, була то фото приповедка од далєй, бо мацери нєт, скорей 8 роки їх дзецинства та по нєшкайши днї. Кед нєсподзивано пошла до вичносци, тото закончене млодята одтанцовали Борисови теди було 17 роки. Велїм свой танєц а з тим почало и свадзебне присутним зявели ше слизи у очох. Но вешелє. Музика за танєц такповесц нє Джил ту, при ньому, з бешеду помага преставала, а була рижнородна, та чи врациц чувства на дзень радосци. то “Ей, Дюрдьове мой”, чи “Червена Борисови олєгчало и предлужел зоз ружа трояка”, чи тутейши писнї, дзекованьом старшому братови шицки весело танцовали и були прави Владкови котри му бул вельо раз на весели свадзебни госци. Велїм помоци. Подзековал и Павки котра ше дзивчатом завадзали сандали, вельо стара же би фамилия жила у позобували их и предлужели танєц у почитованю и любови, и котра ше ботошох або боси. Коло 11 годзин вельо старала и помагала у млодята резали вельку торту и знова пририхтованю за тоту свадзбу. послужене єдло, алє танєц такповесц Подзековал Борис и своєй баби нє преставал до годзини по пол ноци, Дудашовей хтора му була на помоци кед ше ту закончую шицки вешеля. вше кед требало. Привитал тиж так Мож повесц же то була насправди шицких пристуних госцох и весела свадзба. подзековал им же пришли на свадзебне вешелє подзелїц радосц зоз нїма. Щешлїво и на многая Потим госци мали нагоду на окремним и благая лїта! платну видзиц слайд шоу зоз живота ї
ЄШЕНЬСКИ РУСКИ ПИКНИК У ОНТАРИЮ
УЖИВАНЄ НА ОЗЕРУ ПИТОК
Є
шеньски пикник Руснацох-виселєнцох у Онтарию (отримани соботу 3. септембра) представя “сход без обовязкох”, односно, кажде приходзи и одходзи кеди му одвитує и кажде за себе приноши власне ошвиженє и єдзенє. Заєднїцке у шицким то друженє при вельких вербох на самим
побережю озера Питок у Вудстоку, друженє ‘по секцийох’, як би ше поведло понеже єст тих цо любя шедзиц, слунковац ше и бешедовац, черац рижни новосци, єст тих цо ше шейтаю по природи, а добра часц учаснїкох, особено хлопски члени пикника, забераю позицию на часци побережя хтора роками резервована за РУСНАЦИ У ШВEЦE
Рибарски позициї лапени, чека ше “жертви”
рибарох. Циґонї, торби, прибори, рижни файти карсцельох, пар радия з циху музику и веееееееельки кабли за рибу при тих цо пришли як оптимисти – то основни инвентар рибарох. И од 9-10 годзин рано почина вилов терпешох, хтори иду так шалєно же ше дзекеди дакому уйдзе же их вицагнє по два нараз кед ма два квачки на циґоню. Остатнїх рокох схопнєйши рибаре ту рушели и на потьку. И резултати каждого року вше видлївши - того року вицагнути пар 7-8 килово потьки (нє
Войводина
Заступнїки маґазина
"Руснаци у швeцe" Рeпублика Горватска Vladimir TIMKO Wodrova Wilsona 43 31000 Osijek +38531570754 abo +385989807685 vtimko@public.os.carn et.hr
Nada SABOL Bul. Kneza Miloša 30 21000 Novi Sad Srbija i Crna Gora Tel. (021) 496-291
Нємeцка, Австрия, Швeдска, Швайцарска,
було за нїх одвитуюцого кабла), и 5-6 таки, до 3-4 кили, найлєпши, найсмачнєйши, як ше гвари. И рибаренє тирва до самого змерку. Тото мож видзиц и з приложенєй фотоґрафиї чий автор Людмила Колєсар, а на хторей рибаре уж у циню, пред змерком, док слунко ище ошвицує други бок озера, будинки у Вудстоку. Фотка ма у себе одредзени уметнїцки прикмети.
Правда же нащива тому пикнику менша як лєтньому рускому пикнику. Даєдни, випатра, и призабуду на тот сход, а даєдним, хтори кус далєй, мерзене приходзиц “аж” на Вудсток. Єдни приходза, други одходза и мож повесц же ше ту зиду, у цеку дня, од 40 до 60 руски души. Хвиля и того року була прекрасна та ше мушело мерковац на спреведаце канадске слунко же би ше ютредзень нє мушело класц шметанку на запалєну скору! Дзеци уживали на рижни способи, пекло ше и сланїни на отвореним огню, и дружело ше максимално. Аж пред самим змерком векшина учаснїкох позберала свойо ствари и рушела спрам автодраги 401 або у напряме Тавистока, до своїх домох. Ш лїдую ци р уски сход би требал буц Жимски руски бал у Киченеру, там дзешка на початку фебру-ара мешаца, у дньох кед ше слави Дзень залюбених (Valentine’s Day). Г. Колєсар Австралия и Нови Зeланд
Zelimir PAP 11 Minerva Place NSW 2170 Presnons Sydney Pap_zelimir@hotmail.c om
Мадярска, Україна, Словацка
Mihajlo BARAN Albrecht-Duerer –Ring 10c 67227 Frankenthal
ZSIROS Miron
100.224499@germany net.de
zsiron2@freemail.hu
РУСНАЦИ У ШВEЦE
3700 Kazincbarcika Mikszath K. ut 17
Канада (заходна часц) Amalija DUDAŠ #206-11030-107 St EDMONTON AB T5H 4G5 Tel. (780) 428-4988
Канада и ЗАД Gavra KOLJESAR 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Tel. (519) 570-9614 аmber@golden.net
НОВИ УСЕЛЄНЦИ ДО КАНАДИ
СЦИГЛИ 12 ФАМЕЛИЇ У цеку того, 2005. року, до Канади ше уселєли 12 нови фамелиї зоз Войводини, преважно з Руского Керестура. Векшина з нїх сцигли до провинциї Саскачеван по основи уселєнскей програми хтору розвила тота канадска провинция и найвекша часц спомедзи нїх ше населєла у Норт Батлефорду. Нови уселєнци тоти: Овад Иван и Марча, з дзецми Марину, Давидом и Андрейом. Населєли ше у Киченеру, ОН. Овад Иґор и Оленка, и дзеци София и Валентина, у Норт Бателфорду. Ковач Зоран и Таня и дзеци Антонио и Стефани, у Н. Бателфорду. Гарди Мирко и Ясмина, у Н. Батлефорду. Паланчаї Борис и Саня и син Матей, у Н. Бателфорду. Бучко Владимир и Сенка, и дзеци Сани и Мелиса, у Н. Бателфорду. Мученски Владо и Оленка та дзеци Себастиян и Ванеса, у Н. Бателфорду. Михаль Мило и Ґорица и дзеци Моника, Марина и Мая, у Н. Бателфорду. Иншак, вони з Лалитю. Папуґа Дюра и Терезка и дзеци Ґабриєла и Мартин, змесцели ше у Н. Батлефорду. Будински Славко и Татяна и дзеци Ваня, Даря и Оля, тиж у Н. Батлефорду. Семан Дюра и Любица з дзецми Приселєли ше до Саскатуну. Ф ам е л и я Бо д ва ї м ал а припутовац концом новембра. Шицкого, старших и дзеци, єст 44 - 46 особи. Кельо дознаваме, шицки спомедзи нїх добре змесцени, уж робя и маю подполну социялну и особну сиґурносц. Нашо скорейши уселєнци, Руснаци, им помогли же би ше цо швидше знашли и одпочали живот у новим швеце. Жадаме им шицко найлєпше и красни фамилийни живот у наступних рокох у новим швеце, ту на сиверноамерицким континенту.
Бок 11
БЕЗ МЕШАЧНИХ СЛУЖБОХ БОЖИХ У ОНТАРИЮ
Огляднуце Гавриїла КОЛЄСАРА
К
руг ше, мож повесц, скоро цалком завар кед слово о духовним живоце наших виселєнцох у Киченеру и околини. Змист того круга таки: Руснаци у Киченеру (скорей, давно) нє мали нїяки Служби Божи 'по свойому', як ше то гвари, або на старославянским язику. Могли виберац чи пойду до католїцкей церкви (горватска, анґлийска), чи до сербскей (православна) чи до грекокатолїцкей дзе ше служело и служи на українским язику. Або до вибору уходзело и тото же нє пойду нїґдзе. Як ше число уселєнцох звекшовало, направени перши крочай и удатно зорґанизоване же би голєм на Крачун и Вельку ноц приходзели грекокатолїцки паноцове зоз Торонта або Хамилтону и служели Службу Божу на старославянским язику. Два раз до рока сце ше могли чувствовац як да сце у церкви у Керестуре, або Коцуре, Дюрдьове... а то ґодзело души, у тих нє вше лєгких виселєнских условийох. Кус познєйше, як зажило Руске Дружтво Сиверней Америки, медзи вецей идеями/акциями було и витворенє того же би у Киченеру була голєм раз мешачно така Служба Божа, од септембра та дзешка по май мешац. И бул витворени и тот, други крочай напредок. Задумка була, цо вецей, же би то нє були лєм сами Служби Божи алє же би ше нашо людзе по отриманей служби предлужовали дружиц у церковней сали дзе би вичерали новосци, порадзели ше о дачим, попили кафу, чай або ошвижуюци напой, опатрели цо єст нового у виданьох на руским язику або у швеце музики (ЦД) та, може, и купели даяку кнїжочку, же би даєдни ґаздинї принєсли колачи або подобни лакотки почасциц шицких. Значи, и то би була єдна форма друженя Руснацох голєм раз мешачно, од єшенї по яр. Задумка була єдно а у пракси ше указовала иншака, »поснєйша« верзия тей идеї а сущносц була у тим же од коло 80-90 руских душох у Киченеру лєм 7-12 особи кельо-тельо поряднє ходзели на тоти Служби Божи. Крачунска и Вельконоцна Служба Божа були наисце крашнє нащивени. Треба знац же тоти мешачни служби и коштали бо ше мушело плациц кирию за церкву а дзвончок (ґу хторому ше ище вше мушело додавац дацо и зоз каси РДСА) ишол паноцови за його добру дзеку. И попри тей 'посносци', пред роком ше аж розпатрало же би ту, до тей часци Онтария, пришол на стаємну службу єден наш грекокатолїцки паноцец хтори би, вец, водзел старосц о духовним (алє и другим) живоце вирних у Киченеру и ширше. И, кед нараз, на початку тей єшенї пришло до Бок 12
Служба Божа на Вельку ноц 2001 року - шумна нащива вирних зоз Киченеру и околини
одказованя мешачних Службох Божих за Руснацох. Шицко значи, з тим, пошло єден крочай назадок. Остало же ше у церкви стретнєме на Крачун и Вельку ноц а за гевти други тижнї и мешаци – най ше кажде знаходзи як зна. Остали нам так на виборе рижни католїцки церкви других язичних подручох або - шедзиц дома, як ше то гвари. З тим крочайом назадок страцели зме можлївосц мац раз мешачно Службу Божу на старославянским язику. Значи, Службу у духу нашей давней традициї. Тоти цо, пре завжатосц, єдино могли присц лєм на тоти нєдзельово пополадньово Служби Божи, вони тераз нє маю нагоду ходзиц нїґдзе и оставаю им наисце лєм Крачун и Велька ноц за духовну обнову. У тим 2-3 рочним периодзе спознали зме и тоту правду же векшина руских душох у Киченеру нє ма звик поряднєйше ходзиц до церкви. И то так, то реалносц, и ту на швидко нє мож нїч окреме мудре зробиц. 50 роки у социялизме/комунизме заш лєм приноша свойо нєзаобиходни урожаї. Вироятно и стаємне опаданє активносци у роботи РДСА, и його вше празнєйша каса, тому допринєсли, голєм постредно. Кед ше огляднєме лєм на остатнї 250 роки живота Руснацох у Войводини и кус пречитаме о улоги грекокатолїцкей церкви, дознаме же тоти руски островка цо ше волаю Коцур, Руски Керестур, Петровци, Дюрдьов, итд. отримала таки яки су нєшка праве Грекокатолїцка церква. И нїхто други. Школа, у Керестуре наприкалд, єден час аж змоцнєто робела на мадяризациї жительства, а церква – НЇҐДА! Руснак у Войводини остал Руснаком лєм дзекуюци його Церкви. Кед поцагнєме паралелу з нєшкайшим часом нє муши вообще значиц же наша Церква нєшка на прикладзе Киченера може тото робиц и зробиц цо могла пред 150-200 роками, алє скоро сиґурне же би нам нє одмогла. Так, з одходом до церквох дзе ше служи на других язикох, нєсвидомо пошвидшуєме власну асимилацию. У модерним швеце єст превельо субєкти хтори удатно робя на асимилациї малючких народносних ґрупох як цо то наша, а у киченерским случаю, повед бим, и ми сами, пре лєнївосц духа або пре сущне нєрозуменє тих феноменох, интензивно помагаме тоти процеси. РУСНАЦИ У ШВEЦE
МАДЯРСКА
IN MEMORIAM
ї
Доктор Мадярскей Академиї Наукох Иштван УДВАРИ (1950–2005)
Т
Иштванє, з нами ши, гоч ши ше преселєл до вичносци!
воя виглєдовацка наукова робота Русиноx почала ище пред трицец роками. Першираз ши пришол до Руского Керестура 1978. року и теди упознал Янка Олеяра, културного дїяча. Подаровани и накупени кнїжки и їx змисти примушели це присц и другираз и трецираз... Ми ше стретли у Новим Садзе 1980. року. То було нашо перше стретнуце. Такой зме ше зблїжели... Зблїжело нас взаїмне интересованє о Русиноx, їx кореньоx, триманю и судьби. Уствари – нашим поxодзеню. Зрозумел сом твойо пориви. З вишлїдзованьом Русиноx, ти вишлїдзовал и власни коренї, судьбу и свойого народу. То ши ми потвердзел вельо познєйше. Твойо предки по мацери поxодзели з Дравцоx зоз Закарпаття, твойо предки Томчанїйово „Жменяки“, котри ше познєйше застановели на самим сиверовостоку нєшкайшей Мадярскей. Еперєшка и Мандок уж твой родими край. Там ши вироснул и спознал швет як грекокатолїк. У Еперєшки вично будзеш и спочивац при свойому дїдови, котрого ши ище як xлапчик полюбел. Уж кед ши крочел до швета власней науки Русини ци постали найвекша любов. Русини у историйней Мадярскей, та и ми у Южней Панониї. Сцел ши дознац цо нас як Русиноx/Руснацоx отримало, бо твойо Русини уж нє були Русини. Чувствовал ши Божу силу, сцел ши видзиц „Святе писмо“ по руски з котрого Руснаци змогли власну моц, слово руске, котре ше им уклїщело до єства... Нє нашол ши преложену Библию, алє ши нашол дзешатки и дзешатки церковни кнїжки писани з рускима буквами и рускима руками. Спознал ши фундамент рускей писменосци, руску виру, любов и надїю. Ми Панонски Руснаци постали зме за це шветови феномен, гарсточка народу з руску свидомосцу... Я ци бул перша капча при оглашованю у нашей периодики. Представел сом це рускей явносци кед ши постал наймладши кандидат наукоx, професор универзитета, доктор Мадярскей Академиї Наукоx., кед ши основал Українску и русинску катедру у Нїредьгази. Присуствовал сом ци на одбрани докторскей дисертациї. Поволовал ши ме на науково конференциї, зо мну ши путовал по рускиx островоx у Мадярскей и Словацкей. Русини историйней Мадярскей були твой рудокоп, а РУСНАЦИ У ШВEЦE
мой рудокоп були живи людзе и їx бешеда, шпиванка, коляда и молитва. Ти пренаxодзел давни документи, кнїжки, забутиx науковцоx и їx твори и шицко ши даровал своїм Русином. Обявел ше дзешатки и дзешатки кнїжки, велї свойо, а вельо и другиx автороx. Перши буквари, урбариялни пописи, записани фолклор и шицко ши претворел до новиx дїлоx. Обявел ши вецей як тисяч публикациї. Твоя велька заслуга же написани и перши универзитетски учебнїк нашого руского язика за студентоx Українскей и Русинскей катедри у Нїредьгази. Заинтересовал ши др Марию Йоббадь за Русиноx, єй ши надпомнул же Русини жию и у Мученю. По теди вона нє знала же є руского поxодзеня. Сцела дознац вецей о Русиноx та ши єй дал и мою адресу. Написала писмо же би сцела одредзени руски кнїжки. Шицки кнїжки єй сцигли, а вец єдного дня и я направиц емисиї о Мадярскиx Русиноx. . Я пришол ту, и навше сом ту остал... Нащивел сом велї руски валали. Знаю нєшка нашо Руснаци о своїx братоx у Мадярскей, Словацкей, Закарпаттю. Дзекуюци, насампредз, тебе, Иштванє! Тот памятни напис лєм констатує давну твою вичносц у спознаньоx нашиx людзоx.! Радовал ши ше Иштванє, каждей новей кнїжки, каждому напису, каждому новому документу цо ши иx пренаxодзел у велїx арxивоx и музейоx. И ми ше з тобу вєдно радовали. Обявйовали твойо написи у „Шветлосци“, „Творчосци“, „Новей думки“, „Думкоx з Дунаю“. Приxодзел ши до Югославиї отримац преподаваня, на науково конференциї. Алє нє лєм до нас. Одxодзел ши вшадзи медзи Русиноx. До Словацкей, Польскей, України, до Києва, Xаркова, Львова, Ужгороду, Прешова; Свиднїку, Нового Саду, Керестура... Твойо темельни викладаня виволовали вельке интересованє науковцоx. Вшадзи ши мал сотруднїкоx, приятельоx... Слуxали зме твойо викладаня, читали цо ши написал и вше баржей ше прешвечовали до власней историї и власниx моцоx. Нєвистато ши робел, виглєдовал, призначовал, писал, обявйовал... Дзекуєме ци, Иштванє! Дзекуєм Ци и я, бо дзекуюци Тебе, я моїм Руснацом у Югославиї и швеце подаровал вельо емисиї, написи и шпиванки з нашей Горнїци. Дзекуюци тебе, постали зме богатши!
Иштванє, вична ци памят за шицко! Мирон ЖИРОШ Бок 13
НЄМEЦКА
(предлуженє зоз 5. боку)
dately. Mandat tera{nqomu Upravnomu odboru viceka po konwc roka, ta yk dogvarene na togoro~nim Kirbax, najviroytnwj{e `e {e budze glwdac i dayki novi sposobi or}anizovany, shodzeny, a mo`ebuц `e {e Kirbaj budze otrimovac i ka`di rok u drugim mesce, bo pre teritoriylnu oddalwnosc vel< Rusnаci nw mo`u ka`di rok doputovac do Minhenu. Budze {e robic i na aktivovanx novih ~lenoh do Upravnogo odbora, a okreme mladih. I popri {ickih ~e`koscoh minhenski Kirbaj opravdal svojo postoynw u dze{ec rokoh − na nqgo {e odhodzi z dzeku. Sena Novtova lwm za nqgo krohmal< dzirkovanu salvetu do htorej kladze ~ere}i, Nata Budinskova i Ma}du{a Milo{evi~ova lwm za nqgo pe~u kola~i na kvasu, Slavica Kolo {nyjova noc pred n<m nw {pi, bo {e yk Srimska sce pohval<c zoz dobru orehovu tortu, Melanka Nadqova, Senka Racova, Wlka Grubenqova, Dxra i Gan~a Taka~ovo daskelqo stotki kilometri putux z pokeraymi, Eufemiy Vislavskova lwm za kirbajski ve~ar pririhtuw virivki zoz literaturnih d<loh na{ih pisatelqoh... Hlopi pripovedka za sebe: Vladimir Sinko cali rok {n<w yk pogosci svo<h lxdzoh u restoranw dze
okrem madyrskej, slovackej, nwmeckej, raz u roku budze {e ~uc i jogo rusku muziku, Ynko Rac i Vladko Grubeny u starim krax rovno kupux kotl<ki, bo dobru ribu mo` uvaric lwm u tim ol<vanim z domu, dr Silvester Kuhar i dr Mihajlo Baran svox garmoniku i tamburu {timux prez cali rok `e bi ih na Kirbax nw poganqbeli. Na togoro~nej kirbajskej zabavi grali kocurski gudaci “Bili ba}ren”. Minhenski Kirbaj z roka narok vipolnxw svox misix, na nqgo prihodza dakedi vecej, dakedi menwj lxdze, alw v{e ih wst vecej yk sto. V {e pridze i dahto novi na svoj Kirbaj. Ta teraz, posle 35 rokoh `ivota na {ih lxdzoh u tej evropskej `emi mo` povesc `e nas i tam wst.
Керестурци Злата Стефания Хемерле и Владимир Грубеня ше нє видзели 41 рок. На Кирбаю повторне стренуце преславели зоз шпиванку Бок 14
Сена Новта и того року нє забула на череґи и владически поґачики— напекла их за шицких кирбайошох
Ветеранє Гарди, Рац Владо Дзвонар и Жирош нє препущели анї єден Кирбай потераз
Михал и Натала Тиркайлово зоз коцурским гармуникашом (Михал єден зоз синох бачика Янка Тиркайли, о хторим пишеме и у тим чишлє новинкох) РУСНАЦИ У ШВEЦE
* * * * Предлуженє з 1. боку * * * *
темперох. Ванеса у Ковачици закончела основну школу, а штредню предлужела у Беоґрадзе, дзе 1989. року закончела напрям за индустрийни дизайн. Од малючка упивала од мацери любов ґу уметносци, а кед мала лєм шейсц роки, од теди барз популарного женского часопису “Базар“ достала полну шкатулу бависка, як награду за найкрасши дзецински рисунок. И як то уж у нас, нажаль, идзе, на беоґрадску Академию уметносцох ю нє прияли, гоч за собу уж теди мала велї самостойни, а тиж и заєднїцки вистави, и окреме талант, хтори нашлїдзела од мацери, хтори нїхто нє могол оспориц. Но, найвироятнєйше же и держави Сербиї при упису часто нє важни талант, алє велї други “таланти“ обичному чловекови, нє похоплїви. НЇҐДА ШЕ НЄ ЗНА ЧОМ ТО ДОБРЕ
чежкосцами, процесами хтори трапя жеми у транзициї... Алє тота жем була заш лєм безпечнєйша за живот як тота цо ю зохабела. Там тирвали мобилизациї, там охабела мацер саму у Ковачици, а оца у Керестуре. Єй мац Фемка, нє роздумовала о врацаню до Керестура зоз Ковачици, понеже там робела седемнац роки. После рока, як Ванеса пошла до Братислави, точнєйше 1991. року, позберала до куфра тото нєйпотребнєйше, дзе нє було места за щеточки и фарби, и пошла ґу Ванеси. И знова прилагодзованє, бо єдно уз прежите у Ковачици. Ванеса жила зоз стипендиї, хтора була достаточна за студентски дом и костиранє, за шицко друге ше требало остарац. У держави була велька економска криза, нє було дзе заробиц. Фемку и Ванесу чекали чежки роки. Окреме Фемку, хтору живот одведол до цудзей жеми, ознова починац без окремних и прецизних планох. Окреме ше було чежко пребиц зоз малярским талантом. Ґалеристи роками нє брали малюнки зоз обгрунтованьом же нач им малюнки уметнїка зоз жеми котра водзи войни, же маю вони и своїх уметнїкох, та им нє треба сербских... Два души преживйовали зоз Фемкового правеня винчованкох, миниятурох на хторих були слунечнїки и пипинє вични Фемково инспирациї. Рано на 5 годзин ставала же би одпутовала 50 километри до купельох Пєштани, през дзень предавала свойо роботи на мосце, вечар ше врацала дому и так роками. Док ше єй єдна ґалеристка нє змиловала и нє
вжала даскельо акварели. У Братислави ше по “тот дзень“ ценєло лєм малюнки зоз олєйовима фарбами и уметнїцки
Наяни Валет у Керестуре: Задумац нє можеце як то чежко напавац статок, га помогнїце мииии!
- После законченей штреднєй школи за дизайн у Беоґрадзе 1989. року швет нєшка гвари же Фемка отворела мойо найвекше жаданє було предлужиц акварелову уметносц у Словацкей. Там школованє на Академиї. Нє було ми ше тоту технїку забуло. лєгко вибориц ше за свойо “место под Перши акварел-малюнок швидслунком“ у Беоґрадзе, алє ше ми щесце ко предати и Фемки були отворени ошмихло у Братислави, дзе сом 1990. дзвери до швета подобовей уметносци. року уписала Високу школу за подобоГваря же ше важне пребиц, алє ище ву уметносц, напрям малярство, дзе сом важнєйше пребиц ше сам зоз своїм 1996. року маґистровала при познатому квалитетом и талантом. Так було при професорови Янови Берґерови. Фемки вше у живоце. Паралелно сом студирала малярство на Ванеса у тим чаше студирала и Академиї подобовей уметносци у Бечу, после двох рокох студийох достала у Австриї и там сом 1999. року тиж першу значну стипендию звонка дипломовала и маґистровала. Сло вацкей - б ула у Нам, хтори нєшка, читаме Гварели о Ванеси Салцбурґу на Лє тнє й Ванеса Гарди припада до ґрупи уметнїкох хтори податки зоз биоґрафиї Ванеси академиї, хтора младим Гарди випатра же єй школованє цалком пошвецени идейом модернизма, тим хтори глєдаю нови уметнїком вельо значи. Таку автентични фарбово можлївосци. Єй рисунок настал концом було безбрижне. Алє, Ванеса як прешлого и початком тей децениї, алє и на крижаню двох викох, стипендию достала 1992. и студент водзела велї животни цалком є реалистично плановани, анализовани и реализовани. 1994. року, а 1998 року борби, хтори ю челїчели, алє були Роби ше о єдноставних компактно намальованих монохромних пришла стипендия и ателє у и барз боляци. Найсц ше у цудзим пиктуралних поверхносцох. Тота ровна поверхносц Гардийовей Паризу и у Гаиду у Нємецбарз важна. Єдноставно намальована поверхносц источашнє и швеце нє було лєгко, окреме у польо у котрим ше у минималистичним пиктуралним смислу кей. Шицку енерґию Ванеса держави хтора того року, кед вона патрачови понука одредзени идеї: Гардийова нам препоручує укладала до малярства. пошла водзела блишову борбу за єдноставносц, рационалносц, шор, складносц, гармонию, циху Могла паралелно студирац самостойносц. Тота жем, там дзе поетичносц, пошвеценосц. Малюнки Ванеси Гарди источашнє и направени и на факултетох - у Братислаохабела найблїзших, тиж водзела намальовани. Бо, ше ту нє роби о єдноставних и обичних ви и у Бечу. Успишно их и войну - алє цалком иншаку и малюнкох на платну. Уметнїца прави малюнки-предмети хтори закончела. И ришела буц боляцшу. Тота “блишова“ була маю свой наглашени ґабарит и у хторих боки зоз свою грубину, самостойни уметнїк, цо барз пропорциями, ґеометризмом, активно участвую у конституциї и заш лєм безпечнєйша. вкупним визуелним дожицу. Таки малюнки мож положиц и на нєизвесне, алє дава вельку Д ер ж а ва , до х то р е й мур и на жем, и муши ше их компоновац. Шицко тото бешедує о шлєбоду, окреме такому Ванеса пошла студирац ше волала прецизносци авторковей задумки, велькей концентрациї, и духу яки ма Ванеса. Чехословацка, а уж на першим витирвалосци же би дошлїдно реализовала свою творительну На конкурсу за року студийох лєм Словацка. задумку. Сава Степанов, подобови критичар и директор словацкого уметнїка 2000. Шицки роки єй студираня нова Центра за визуелну културу “Златне око“, Нови Сад року виложела свойо, покус, держава ше борела з економскима РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 15
аскетски малюнки зоз нукашнїма чувствами и преживйованями. Од 37 уметнїкох, до найузшого кругу, вошли штирме, а Ванеса преглашена за найлєпшого уметнїка рока. За награду достала ателє у Сан Франциску, виставу у, тераз уж поваляним, Шветовим финансийним центре у Ню Йорку, дзе була на отвераню. Окрем того тота награда принєсла вистави у скоро шицких европских метрополох. Награда представяла Сушедство з Маковского шору на вечери и вельке богатство, хторе нє друженю — юний 2005. року. Жером, Наяни и Ванеса на право мож потрошиц, страциц, хторе чкодлївци нє можу розточиц. Бо, з ню пришли велї пришла дому и заверала ше до свойого познанства зоз подобовима уметнїками, швета уметносци, лєм єй познатого. И хто розумни, нє треба же би пробовал критичарами и ґалеристами. розумиц уметнїка. Кажде з нас може на ВАНЕСА МАЛЮЄ СВОЙ Ванесов малюнок положоц свой живот. НУКАШНЇ ШВЕТ Бо, животи исти - полни з бриґами и радосцами, алє ше манифестую на Свой талант потераз нє иншаки способ. комерциялизовала, або як би ше то так Ванеса барз скромна, кед треба у Войводини поведло “нє уновчела“ цо приповедац о своїх малюнкох и єднозначи же нє малює за широки народни ставно гвари: “Мойо малюнки похопюмаси, трошаци свой талант на тото цо єм як нукашнї вираз. Роби ше о пренонє вона. Нїґда нє мала потребу достац шеню енерґиї - психичней енерґиї до на даякей краткорочней популарносци, материялу. Малюнок представя а л є ж а д а л а н а й с ц п о д о б о в у концентрацию чувствох и думкох, мою проблематику, хтора адекватна єй интуицию. Прави диялоґ медзи моїма особносци и єй творительней натури, думками и простором. Интересує ме до хторей, як видно з роботох, зна гранїца, огранїченє - там дзе дацо унєсц свойо власни уметнїцки ришеня. почина и дзе ше закончує. Знїщованє, Прето єй зоз таланту и закончених деструкция, и знова витворенє, родзенє. факултетох дакеди було чежко жиц, нє Повторйованє. Малюєм вецей малюнки же нє мала на хлєб, алє же би мала - нараз. Кажди даскельо раз премалюєм. мушела робиц на крачунских пияцох, Глєдам праву форму, пропорцию и чувац дзеци, пораїц и вельо койцо фарбу. Нє глєдам єй символику, алє инше... Же би, кед “заробела за живот“ форму“. 1971. народзена у Вербаше 1985-1989. Школа за индустрийни дизайн у Беоґрадзе 1990-1996. Висока школа подобових уметносцох у Братислави, 1996. диплома маґистер малярства (Mgr.. ART) 1992 и 1994. Интернационална лєтня Академия подобових уметносцох, Салзбурґ, Австрия (стипендиї) 1994-1999. Академия подобових уметносцох у Бечу 1999. диплома (Mgr . ART) 1998. Cite internationale des arts Париз (стипендия); Atelier - und kunstlerhaus Haid, Нємецка (стипендия) Бок 16
феноменом. Прето ма место у штреднєевропским просторе уметнїкох. Тото цо уметнїца роби, нательо окремне и квалитетне же ю учишлї од дискусу феномена малюнкох и фарбох до того сом прешвечени - написал у єдней критики о Ванеси Гарди найпознатши чески и европски подобови критичар Їржи Валог. Нєшка ше Ванеса може похвалїц же свойо малюнки на самостойних виставох викладала у Бечу, Праги и велїх ческих варошох, Братислави, по цалей Словацкей, Салцбурґу, Минхену, Линцу, у Вараждинє, Новим Садзе, Риме, Паризу, Ню Йорку. Ґрупни вистави нє мож анї начишлїц. бо их було по цалей Европи и далєй. Свою Войводину зоз малюнками нє напущує - самостойну виставу мала у юнию 2002. року у Центре за визуелну културу “Златне око“ хтори ше находзи у Змай Йововей улїчки. Виставу финансовал Центер и Министерство за културу городу Нового Саду. За тоту виставу достала и плакету за найуспишнєйшу виставу рока. Того истого року викладала и на 3. Медзинародним триєналу сучасней уметносци “БАЛКАНАРТ“, Нови Сад. Того року, у октобру на Медзинародним фестивалу заставох у Новим Садзе, дзе викладали 137 уметнїки зоз цалого швета, мала свою заставу. МЕДЗИ БРАТИСЛАВУ, БЕЧОМ И ПРАГУ Живот чудо, як би Кустурица поведол. Нїґда нє знаме кеди нам да, а кеди вежнє, чи здравє, чи дакого наймилшого, чи любов, чи мержню. Кед держава Словацка станула на свойо ноги, там дзешка 2000 року, Ванеса уж отворела дзвери своєй
- Припада ґу тим хтори зоз свою творительну праксу потвердзую о п р а в - д а н о с ц уметнїцкого малюнку прето же уноша уметнїцки резултати, хтори злуче-ни зоз уметнїцким малюнком а при тим их прилапюєме як ориґиналних, автентичних... Ванеса Гарди, прави уметнїцки малюнок зоз живим Ванеса и єй мац Еуфемия Гарди (1999. рок)
РУСНАЦИ У ШВEЦE
алє єдного дня преросло до вязи, а вец и до малженства. Жером по Награди походзеню Француз зоз Южней 2002. Плакета Центра за визуелну Ф р анц узке й зо з пр е кр асно го културу Златне око“, Нови Сад варощику Каркасон. Студирал у 2000. Тонал 2000, Млади словацки Лионє економию и уж 10 роки жиє и уметнїк рока роби у Праги. Представнїк є 1999. Награда союзного министра за французкей фирми “Porcher indus- науку за дипломну роботу, Беч За начишльованє самостойtries“, хтора продукує индустрийни них и ґрупних виставох треба вельо текстил. Путує по цалей простору. Европи, та сотрудзує и зоз * * * нашим “Синтелоном“, “Уно Ванеса ма свой веб сайт на Мартином“, Фабрику ґумох интернету. Визуелно и технїчно БАРЗ зоз Пироту, зоз фабрику у добре зробени: http://vanesahardi.com Зренянину... И люби пойсц бешедує по французки, а мац Ванеса до Керестура. Жером и Ванеса ше лєм “по руски-керестурски“. Чом од побрали початком 2003. телїх язикох вибрала праве язик на року, а 1. септембра ше им хторим ше нє бешедує нїґдзе, там дзе народзело дзивче Наяни. вони найчастейше - анї у Каркасону, Жию у Праги дзе Жеромово анї у Братислави, анї у Бечу, анї у представительство фирми, и Праги. Наяни нє будзе тот язик Ванеса Гарди Валет зоз малу Наяни хасновац анї у оводи анї у школи... дзе Ванеса ма ателє. на улїчкох Берлина (2004. рок) На тото Ванеса ма єдноставне Кед ше упознали, “О ш л є п е н и с о л о в е й “ а в т о р а Жером лєм барз кратко бул у Праги и питанє и одвит - ша, як най бешедуєм академика Юлияна Тамаша хтора нє знал по чески, Ванеса теди нє знала зоз дзецком, лєм на своїм початком новембра вишла зоз друку по французки, та почали бешедовац мацеринским язику. Я ю научим так на насловним рамику ма малюнок по нємецки, понеже Жеромова мац як я бешедуєм, а през живот научи Еуфемиї Гарди). Юта Нємкиня, а Ванеса тот язик шицки други язики, хтори єй будзе ...И кед ше вецей нї о чим знала. У медзичаше Жером научел нє требац. Ниа, и єй оцец Жером у каждодньовим нє мушела старац, лєм по чески, алє и по руски, а у дзецинстве научел оцов французки и нараз пришла хорота як терха остатнїм чаше ше трудзи научиц по мацеров нємецки язик, а през живот назберана зоз животних борбох. Тоту, сербски, бо жец є тей держави. На ище штири. Тото цо мац научи ше остатню Фемка, хтора цалого живота Маковским ше цалком добре згваря и була вельки борец - нє могла звладац. кед дакус сце почувствовац свойо, найбаржей памета и люби. Умарла у маю 2001. року. Цале одбегнє на Циґлашор до Малих П.С. За Крачун Валетово остатнє лєто и єшень препровадзела шестрох и там найдзе шестру Дионизу приходза по шпиваню до Керестура. на Маковским у Керестуре, окружена и Мартину, хтори Французкинї... Та зоз приятелями и сушедами, хтори ю каждому добре придзе, дакус барз любели. Пошвецела им остатнї побешедовац по французки. мешаци живота. Чувствуюци же ше Д з и в ч е вецей нє враци до Керестура, тей Наяни кресцели у єшенї 2000 року, пошла зоз молбу най Г р е к о к а т о л ї ц к е й и за Ванесу вше будзе места у тим церкви у Праги, валалє. Вше сцела же би Ванеса понеже тей парохиї приходзела до Керестура и же би ю припадаю нє лєм завязала за тот валал. териториялно, алє и духовно. НОВИ ЖИВОТ ПОЧАЛ У ПРАГИ Сиґурно же ше велї опитаю же На єдней драги у Праги, ище як же вец бешедує док була студент, Ванеса упознала Наяни, кед оцец Жерома Валета. Случайно, док Ф р а н ц у з , мац кончела якиш документи, понеже Рускиня, цо жила у длуго после розєдиньованя Словацка Братислави. Мац и мала институциї у Ческей. У єдним оцец медзи собу конченю страцела документи. Нашол б е ш е д у ю по их Жером и однєсол єй их до нємецки… А воно так Кресцини Наяни Еуфемиї Валет у грекокатолїцкей Братислави, понеже зоз нїх пречитал - оцец Жером з Наяни церкви у Праги (май 2004). Кума на кресцинох Оленка Папуґа (лїво) дзе бива. Приятельство длуго тирвало, уметносци у Европи, Фемка ожила акварел у Словацкей. Постала припозната уметнїца, хтора скоро єдина мальовала акварели. Присподобела ше трендом сучасносци и з малюнкох покус вируцела реалистичне и уруцела вецей абстрактного цо критичаре позитивно оценєли (Антолоґия рускей поезиї
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 17
70-РОКИ ОД НАРОДЗЕНЯ (1935 – 2005)
ЯКИМ СИВЧ Композитор, музични педаґоґ и инструменталист (1935 – 1989)
У ґрупи младих ентузиястох и Яша Сивч бул єден з утемелїтельох фестивала култури “Червена ружа” и даскельо роки водзел старосц о музичней часци тей, теди на початку 60-тих, младежскей културней смотри. Яким Сивч компоновал писнї на стихи вецей наших познатих поетох, алє тиж так ма красне число композицийох за хтори сам написал текст. За тото число зме вибрали даскельо його тексти, як прилог ґу рочнїци, кед ше евокую памятки на того композитора и музичного педаґоґа у рамикох означованя музичним живоце Руснацох у 70-рочнїци од його народзеня. Войводини Яким Сивч и його дїло Г.К. останє запаметани, насампредз, по новим звуку, по особеней ориґиналносци хтори тот композитор инстинктивно розвил, а хтора ше нєзвичайно ПИСНЯ РУСКОМУ КЕРЕСТУРУ комплементовала зоз руску шпиванку на тих предїлох. Таке препознатлїве, а цалком нове! Його прилоРано кед слунко злате виходзи, ги рускей забавней музики, хтора по теди при Руснацох практично анї нє еґзистовала у правим мой валал теди отвера очи. значеню того слова, фундаментални. Вецей його На польо вредни параст одходзи, композициї постали, буквално, музични гити того чуц зоз далєка як черча кочи. часу, нє зиходзели зоз радио-габох роками, а пошвидшано уходзели до народу. Шицко цо нове, Руски Керестур, мой валал мили, виволовало при даєдних музичних фаховцох у тебе хижи чисти и били, одредзену подозривосц, алє док вони розправяли и анализовали його твори, комплетна музична творнайкрасши валал ти на тим швеце чосц Якима Сивча вошла до народу и постала його нїґдзе так крашнє нє пахнє квеце. нєрозлучна час. Яша знал ту и там прекоментаровац “док о моїх писньох фаховци розправяли, вони ше по Ту вредни людзе робя на полю, улїцох уж шпивали...” кого лєм стретнєш, кажде це вита. Яким Сивч творел у обласцох музики за Комбайни коша, трактори ору, дзеци, писал и хорску музику, алє найпознатши му Нови нам живот тераз розквита. дїла у обласци народней и забавней музики. Ище у цеку 60-тих и 70-тих рокох му прейґ 60 композициї зняти у Радио Новим Садзе. Руски Керестур, мой валал мили... Яким Сивч бул и музични педаґоґ. Ґенерацийом школярох уткал любов спрам музики, спрам Внєдзелю вечар тадзи кед зайдзеш, шпиванки, и красне число младих хторим бул насу карчмох вшадзи гудаци граю. тавнїк, нєшка шпиваче, композиторе, припознати Красни дзивчата ту теди найдзеш, музичаре... Найкрасши писнї ту ше шпиваю. За живота Яким Сивч доставал велї награди и припознаня алє вше знал повесц же му наймилша награда тота же ше його писнї шпиваю у народзе. Руски Керестур, мой валал мили
У
Бок 18
РУСНАЦИ У ШВEЦE
70-РОКИ ОД НАРОДЗЕНЯ (1935 – 2005)
РУЖИ, ЧEРВEНИ РУЖИ
приведзем я милу, с краю далєкого.
Єднeй сoбoти на танцу, Дoк сциха музика грала, Дзивчаткo з пайташку сталo, У рукoх ружи трималo.
Нє плачце, мамочко, слизи нє сцерайце, зволайце родзину свадзбу пририхтайце.
Пайташка пoшла з лeґиньoм, Дзивчаткo самe oсталo И єдeн пo єдeн лїстoк З чeрвeних ружoх таргалo.
Док я придзем з милу, док я придзем з милу, док я придзем з милу, ви нас привитайце.
Ружи, чeрвeни ружи, Прeкрасни пахняци квeт, Ружи ми наймилшe квeцe, Вoни ми цали швeт. Дзивчe, прeкраснe дзивчe, Красшoгo oд тeбe нєт. Будзeм цe любиц навики, Нє дам цe за цали швeт. Дoк сциха музика грала, Ми двoйo oстали сами, А ружи красни, чeрвeни, Запахли мeдзи нами. Я шe єй питал чoм лїстки З чeрвeних ружoх таргала, А вoна шe лєм oшмихла И ружи свoйo ми дала
Мили мой валалу нє забудзем я це, цихи ярнї ноци и квеце пахняце. Кед ше спущи вечар, кед ше спущи вечар, кед ше спущи вечар, я вше думам на це.
Салаши, салаши, eй, дїдовe нашо, салаши, салаши, дзe ґаздовe вашо. Гордо ви стоїцe на тeй чарнeй жеми як даяки стари памятнїки нєми. Салаши, салаши… Жито шe колїшe а шкорванчок шпива, на старим салашу нїхто уж нє бива. Салаши, салаши… Около салашу голуби лєтаю вони сeбe ґазду ищe вшe чeкаю Салаши, салаши…
СTАРИ САЛАШИ На бачванскeй ровнї дзe шe голуб глаши мирно сeбe дриму стари уж салаши.
Ружи, чeрвeни ружи...
ЗОХАБЯМ СВОЙ ВАЛАЛ Зохабям свой валал идзем до цудзого, мила ше одала пошла за другого. Приведзем я милу, приведзем я милу,
РУСНАЦИ У ШВEЦE
Бок 19
НЄ БУДЗЕМ Я ВЕЦЕЙ Нє будзем я вецей таки живот жиц, нє будзем уж вецей лєм по карчмох пиц. Бо ше ютре женїм, живот свой пременїм, бо ютре починам нови живот жиц. Нє будзем я вецей таки живот жиц, нє будзем навики лєм о щесцу шнїц. Бо ше ютре женїм... Нє будзем я вецей таки живот жиц, нє будзем я вецей осамени жиц. Бо ше ютре женїм..
ЯК ШЕ ТО СЛУЧЕЛО Як ше то случело (2 раз) же ше я оженєл, же сом ручку дзивки (2 раз) питац ше одшмелєл? Мойо дзивче на штиклочкох ходзело
ФОТОҐРАФИЇ НА ОСТАТНЇМ РАМИКУ
Як ше то случело (2 раз) же ше я одала. Же сом шугайови, же сом бетярови, свою ручку дала? Кед оркестра у карчмочки заграла, Його кажда дзивка з очми глєдала. Так ше то случело (2 раз) же ше я одала. Нє бануєм, людзе, (2 раз) же сом ше оженєл, бо сом зоз кореня (2 раз) живот свой пременєл. Моя жена ноши чижми високи Кед я придзем, вше ме чека з роботи. Нє бануєм, людзе, (2 раз) цо ма буц най будзе. И я нє бануєм (2 раз) же сом ше одала. Бо да нє мам мужа (2 раз) зоз ким же бим спала. Кед роботу обидвойо зкончиме, ми ше, вецка, обидвойо любиме. Цо да бануєме (2 раз) крашнє ми жиєме! 5. Фамелия Дайко зоз Монтреалу, Канада – Владо, Божинка и Даниєла 6. Єдна часц учашнїкох Єшеньского пикника у Онтарию, Канада 7. Золтан, Даниєл и Сения Колоцка, Ванкувер, Британска Колумбия, Канада 8 . Тр адицийни бо бальки на Вилїйовим вечаре у фамелиї Мирка Колєсара у Брантфорду, Он. , Канада
1. Учашнїки руского Кирбаю у Мин-хену, Нємецка, после законченей Служби Божей зоз о. Яковом Но-ваком 2. Борис и Джил Дудаш, винчани у септембре 2005. року, Алберта, Канада 3. Ванеса, Наяни и Жером Валет з Ческей Републики Винєти и пригодни малюнки за 4. Янко и Павлина Тиркайла кед Крачунски и Новорочни швета у славели златну свадзбу, 1987. року тим чишлє зробела Мелания Колбас, Киченер, Канада
Бок 20
ЗА НАЙМЛАДШИХ
и крадучки, ей, сукенки ношело так ше то случело (2 раз) же ше я оженєл.
СЕРАФИНА МАКАЇ – НАСТАВНЇЦА И ПИСАТЕЛЬКА З нагоди означованя 60-рочнїци народзеня (1945-2005)
С
ерафина МАКАЇ родз. Буила Висшу педаґоґийну школу закончела у Зренянину, потим 8 роки робела як библиотекар у Читальнї у Коцуре а потим 27 роки робела у ОШ “Братство-єдинство” у Коцуре як наставнїк мацеринского и серб-ского язика. У школи роками водзела литературну секцию. Прекладала за потреби руских учебнїкох, окреме сотрудзовала зоз ре-дакцию “Заградки”, а була активна и у рамикох Дружтва за руски язик, литературу и културу, як и одвичательни редактор часопису - билтену “Ерато над Коцуром”, перши 5 числа. Серафина Макайова пише од вчасней младосци - за младши и старши дзеци поезию и прозу, драми за дзеци, а тиж и монодрами. Обявени єй два кнїжки за дзеци: "Фестивал животиньох" и "Вчера сом ше ошацовал". Серафина Макайова пише и гумористични приповедки под назву "Дожица нини Йоски Коцуровей". Року 2002. достала 3. награду на конкурсу "Руского слова" за приповедку "Каганєц". Роботи єй обявени у Антолоґиї за дзеци "Хмара на верху тополї"(1984), заступена є и у найновшей антолоґиї за старших хтору пририхтал академик Юлиян Тамаш, як и у найновшим Зборнїку текстох за предшколски дзеци "Ластовички" 2 . РУСНАЦИ У ШВEЦE
НАУЧМE РУСКИ БУКВИ ( 9 ) По тераз єй компоновани коло 15 писнї за дзеци и старших "Гварели за нас", "Руски коренї", "Амрели", "Каролина", "Любов", "Моя школа", "Купанє", "Млада андя руска", "У карчми", "Маляр", "Жима, баюси ма" итд. Октоберску награду Општини Вербас достала 1999. року.
КОЦУРСКЕЙ ШКОЛИ Давно, давно то було кед наш народ пришол тадзи. Пусти поля, нєорани, глад и бида, мочар вшадзи. Вредни руки парастово пусти поля заорали, на Бога ше вше волали, церкву себе збудовали. Попри церкви росла школа, учительох поволали же би дзеци, їх потомки, нєписмени нє остали. Росла наша школа гордо, в науки напредовала, же би народу свойому мудрих людзох даровала. Школо наша, учителько, Коцур ши обогацела: зоз плодами знаня, щесца, писня твоя полєцела.
КАЧАЦИ ПРАНЇК Кед баба моя райбац надумала, под котел такой огень розкладала. У древеним шафлїку шмати попарела, а вец их з домашнїм мидлом намидлєла. Таки шмати були чисти, аж пахняци, а руки бабово спукани, боляци. РУСНАЦИ У ШВEЦE
Кирилка Друковани
Латинка Писани
Хх
H h
Ц ц
Cc
Ч ч
Нєт одвитуюца буква
Глас Х, х (lat. H, h ) шe у р уски м язик у ви гваря як, наприклад, ch у анґлийским словe Scottish loch, глас Ц, ц (lat. C, c) шe вигваря як у словe hits, а глас Ч, ч (lat. нєт одвитуюца буква; CH, ch ) шe вигваря так як го мож чуц при вигваряню слова church ЗНАКИ ИНТЕРПУНКЦИЇ
Осушени шмати баба нє пейґлала, алє их з качацим пранїком качала. Бул то труд барз вельки, баба ше трапела, алє гиґиєна нїґда нє хибела.
ПАМЯТКИ Яка красна дзивка тота до пасових запасана на плєцох заруцовачка, а фризура бренована. Ище красша Ильча наша в гатласовей є прибрана, крохмалєни сукнї суща, а хусточка вивязана.
Твари били яґод полцор з сириджиком вичухани, таки красни млади нашо як кралїци мальовани. То лєм слики пожолкнути, так памятки оставаю: шицко давно уж скапало з чим Рускинї ше познаю.
ҐОВЛЯ НА ВИСОКЕЙ НОГИ На концу валала при єдней долїни, схадзка шицких жабох и блїзшей родзини.
У школи ище на першей релациї учиш же цо то знаки интерпункциї. Як перше: точка. Нач вона служи? Ша прето най ше єдна думка нє предлужи и точка. Най ше єдно виреченє з другим на драже нє побочка. Потим запята, як запята, у громадки та думаш навики дзе вона идзе же биш оддвоєл виреченє або шоровал начишлєне. А потим приду и други знаки интерпункциї, алє сом хори лєм кед подумам на шицки тоти релациї.
А на дньовим шоре єдна велька бриґа: длугонога ґовля шором жаби лїґа. Прето шицким жабом страх наганя роги од тей велькей ґовлї на високей ноги.
Бок 21
ОДНЯТE ОД ЗАБУЦA МОЙ ВАЛАЛ ДЮРДЬОВ - SAJKASGYORGYE ПОД ЧАС ОКУПАЦИЇ 1941/44
(4)
♦ Мац и дзивки Провчийово остали живи дзекуюци тому же их оцец скрил до шпайзу а Пишe:
МИХАЛ ГОРНЯК Бeоґрад, СиЧГ
дзвери скрил зоз орманом
♦ Рация застановена, алє преганяня и завераня булоище єден час... валалски власци робели на змирйоваю, та обновена робота валалскго совиту...
О
днєсли у рациї мацер и єденацрочного брата Якима Мудрового, зоз братом зме шедзели у истей лавки у першей и другей класи, Яким го водзел до СОКОЛУ, бул барз схопни, преврацал ше, багиндал, мнє Владо раз-двараз водзел, алє мнє то нє ишло, мал зомну бриґи и професор Яша Баков у керестурскей ґимназиї, анї сом скакац зоз палїцу так нє знал як Штефан Гудак и Маринко Бесерминьов, анї бегац так як Владо Ґанджи, анї кулю руцац так як Шарик, остало ми лєм шах бавиц зоз Владимиром Сендераком, Михалом Канюхом и Дюром Грубеньом, однєсли старих Ледерерових, мали дутян на концу Свиленого шору ґу Девеню и їх дзешецрочних унукох – двойнята Лация и Бандия хторих родичи зоз Пешту послали кед там почали преганяц Єврейох, однєсли Ґабра Провчия, тримал карчму на главней улїчки нєдалєко од општини кед ше ишло до Сентиваню, супруга и два дзивки, старша учителька Аґафия и младша Феброна, прежили дзекуюци тому же их оцец скрил до шпайзу до хторого ше уходзело през коморку а вон дзвери скрил зоз орманом, однєсли шицких зоз Копчансковей фамелиї зоз Руского шору, було у фамелиї старих и дзеци вєдно шесцеро лєбо и вецей, так исто и фамелию Павловичових зоз Свиленого шору, там було осмеро лєбо и вецей у фамелиї, однєсли як сом уж гварел Шовлянскового – Папрацового Младена, зоз супругу и двоїма дзецми, однєсли дохтора др Чеду Малича, апатикара Илию Отича и їх фамелию, однєсли православного свяшенїка проту Марка Злоколицу и його осемдзешатрочну мацер, однєсли малженску пару Рамачових, нашли их на гайзибанскей станїци у Жаблю кед почала рация, врацали ше зоз Руского Керестура дзе були у нащиви родичох младей похвалїц ше же чекаю дзецко, однєсли за тоти два тижнї забиваня вецей як 200 жительох, мена им пописани на памятнїку у парку опрез сербскей школи, чи шицки там пописани – нїхто нє зна, за дзепоєднима нїхто нє остал анї жаловац, анї споминац... НАШЛИ ИХ ПО ШЛЇДОХ У ШНЇГУ Источасно зоз забиваньом, у обсяжней воєней офанзиви цалей єдней дивизиї розбили, розогнали хлапцох зоз салашох и з риту коло Тиси, премарзнути, вигладнєти, такповесц без оружия нє мали моци ше озбильнєйше зопрец, кого там забили – забили, тим цо ше удало Бок 22
посцекац, а вояци их на санкох и коньох оганяли по шнїгу до паса и забивали як заяцох, тих цо нє забили одводзели до новосадскей “Армиї” дзе их до шмерци мучели, судзели, штреляли и вишали... Владимира зоз єдним його пайташом и пайташку влапели у януаре дзешка у копки кукуричанки на пол драги до Коцура дзе ше мали скриц у родзини, у Дюрдьове ше нє було дзе склонїц, нашли их по шлїдох хтори за нїма остали на шнїгу, нє мали анї моци анї оружия спроцивиц ше, Владу на випитованю так побили же го осудзеного на шмерц мушели у покровцу однєсц под вишадло, остала стара вибляднута слика у новосадскей архиви о тим як випатрал после випитованя и єдна як виши обешени на бандери 12. Фебруара ш т е р а ц е ц д р уг о г о , остала и приповедка його дзивки Мари Дюкич хтора прежила же кед ше му випитовали дзе ше крил нє одвитовал, а кельо забил мадярских воякох лєм дзвигал упрекосно два пальци док му руку нє поламали, кед тераз после телїх рокох о тим роздумуєм думам же му нїч на храбросци нє вежнєм кед повем – же обставини у Дюрдьове були таки же ше нє було анї дзе скриц, а нє забил анї єдного мадярского Так випатрал Владимир Ерделї вояка, нє мал з чим, яки после випитованя у новосадскей бул нє верим же би могол “Армиї” и да мал нагоду дакого забиц. Його пайташ Лазар Сазданич ше пребил през валал и по глїбоким шнїгу сцекал по польох спрам Будисави и Катю, кед го патроли на санкох и коньох збачели та оганяли и його як заяца, кед уж далєй нє могол заштрелєли го нєдалєко од места дзе на початку войни бул звалєни нємецки авион, завязали го мертвого за санки, прицагли до валалу, виложели пред општину, висликовали ше над нїм РУСНАЦИ У ШВEЦE
ОДНЯТE ОД ЗАБУЦA мертвим и указовали слику – так прейдзе кажди хто станє процив нашей власци. На санкох чежко ранєтого лєбо мертвого од Туриї чи Надалю, дзе го влапели, цагали и Владимира Провчия, вон ше зоз свою шестру Иринку зоз Керестура на школованю у Бечею нашол зоз нашима коло Тиси, так зоз нїма и страдали обидвойо. Йовґен Копчански влапени дзешка у жабельским хотаре, одведзени до новосадскей Армиї, пребити и вон там, осудзени и обешени 28. януара штерацец другого, Милош Бебич осудзени и обешени у Зомборе, цо би могло значиц же є там даґдзе и влапени, Влада Мушицки и Емил Ґодаїч штреляни у Жаблю, Александер Микловш и Милош Смиляновски ше пребили до Дюрдьова и скривали ше у плєвнїку Илиї Шевича, кед их жандаре при претресаню обисцох нашли, приведли можебуц и сто воякох, обколєшели обисце и пар годзини штреляли зоз шицкого оружия док плєвнїк нє рознєсли и у нїм забили обидвох. Влєце штерацец другого у склонїщу викопаним под стару сламу у напущеним обисцу Якима Мудрого хторе вироятно вон сам порихтал за себе, а можебуц и хасновал, пренашли Дюру Ковача Чорбового и його сина Якима, осудзели их дзешка у Мадярскей, а як и дзе вони скончели тото нє знам. Нїґда ше нє дознало дзе и як скончел Яким Мудри, браца Дїтково, Стеван Велимиров и дзепоєдни други – нєстали як да их нїґда анї нє було. Од Дюрдьовчаньох прежил лєм Миливой Лазич, вон ше, кед их зоз риту коло Тиси розогнали, скривал дома, власци нє глєдали бо нє знали же и вон бул зоз нїма, родичи приповедали же скапал дзешка ище у априлскей войни, нє знаю анї чи є живи чи даґдзе страдал, кед ше обставини у Дюрдьове змирели, преруцели го прейґ Дунаю до Сербиї, одкаль ше врацел по ошлєбодзеню. Рация – забиванє у Дюрдьове (Жаблю, Чуроґу, Бечею, Новим Садзе, Ґосподїнцох, Мошоринє и других местох) застановена 20. януара штерацец другого, после розправи у мадярским парламенту у Пешти хтору отворел представитель партиї малих маєтнїкох Ендре-Байчи Жилински, хтори змогнул моци явно прегвариц о тим цо мадярске войско робело у южней Бачки, то злодїйство яке нє запаметане, останє на ганьбу мадярского войска и народу, гварел и заплацел свойо слова зоз животом (бул забити на яр штерацец штвартого кед нємецке войско окупировало Мадярску и на власц приведли Нїлашох), потамаль уж були позабивани найвекша часц, кед и нє шицки, на лїстини хтору направели пред забиваньом. ОБИСЦА ОДВЕДЗЕНИХ БУЛИ ЗАПЕЧАТОВАНИ Забиванє престало, алє преганянє и заверанє було ище єден час, до сеґединского гарешту одведли од наших Руснацох Андрия и Владимира Варґу, Юлияна Раца, Владимира Такача, Силвестера Мункача, Андрия Сабового и других, чи ше вони врацели и кеди нє знам, одведли теди и вецей Сербох, заш лєм уж кед раз забиванє престало, новтарош и валалски власци робели на змирйованю, войско ше поцагло, послали их на восточни фронт бо там мали бриґи, новтарош обновел валалски совит хторому за предсидателя положел бачика Дудашового, вон ше тому РУСНАЦИ У ШВEЦE
барз сперал и на концу ше прилапел кед новтарош зволал шицких хлопох и Руснацох и Сербох пред општину и вони єдногласно меновали Дудаша як валалского заступнїка ґу власцом, Дудаш спадал ґу богатим, бул вредни, обрабял жем, зоз синами тримал дутян и млєкарню, у валалє го почитовали, чловек, кельо могол, чувал валал, по ошлєбодзеню го нїхто нє обвиньовал же сотрудзовал зоз мадярскима власцами, потим отворени предавальнї, пияц, карчми, школи почали знова робиц, младим допущене ходзиц на танци, шейтац ше внєдзелю по Руским шоре и коло парку, у Копчансковей карчми почали давац филми, пущали вше перше Haboru hirek, мадярски и нємецки висти зоз фронта, велїчали свойо побиди до хторих мало хто верел, давали и бавени филми, у главних ролох Марта Еґерт и Явор Пал, яки то бул красни живот у Мадярскей на филму, давали и дзецински филми “300.000 пенґи на улїчки” и ф и л м “Гайдук Яношик”, єден и други зме любели патриц, тот остатнї нє могли ше напатриц анї нашо стари, ша то нашо там у Карпатох яки и ми, облєкаю ше як нашо стари, розумиме шицко кед медзи собу бешедую, о тих цо нєстали у Дюрдьовски жени и дзивки иду до церкви рациї ше нє (фотоґрафоване 1942. року) бешедовало, знало ше же вони позабивани, алє о тим нїхто нє шмел прегвариц, кед свяшенїки и родзина пробовали оглашиц своїх мертвих зоз дзвонами и службу у церкви, власци нє допущели. За Владимира пришло його дїдови Ердельовому на Руским шоре ришенє Воєного суду з Нового Саду же є як зраднїк процив власцох осудзени и наказани 12. фебруара штерацец другого. Обисца одведзених були позамикани и запечатовани, наша баба Меланка ше нє сцела помириц зоз шмерцу своєй дзивки и унуки, Владу нє споминала, вжиме ше зацаговала до буджаку за пецом, влєце до найдальшого кута у загради и цихо ше модлєла, чувала їх ствари зоз обисца же най маю кед ше враца, а як зме дошли до їх стварох то мушим виприповедац: шлосер Тиркайла хторого власци водзели замикац и печатовац обисца однєшених, у єдней нагоди гварел бачикови Дюрови же у обисцу Ердельових нїч нє рушене, остало шицко так як було, алє же то нє будзе длуго, розцагаю гевти домашнї як и зоз других обисцох, бачи Дюра тото дома виприповедал и Бок 23
ОДНЯТE ОД ЗАБУЦA кому спадло на розум нє знам, знам лєм же зме зоз андю Веруну и мою шестру Марю ришели єдного цмого вечара остатнїх дньох фебруара пойсц до обисца и пренєсц шицко цо зме годни, баба Меланка була цихо, бачи Дюра нас одгварял, алє ми дал батерийску лампу, шрафциґер и гварел преруциш ше прейґ капури, отвориш капурку най войду вони два, заври капурку, зоз шрафциґером отвор горнє очко на облаку на конку вец облак зоз руку, кед будзеш виходзиц шицко так за собу и позаверай, най ше нє видзи же отверане, так зме и зробели. Маря ше за мну прецагла до хижи, андя Веруна боме нє могла, лєм нам гварела виберайце шицко перше з орманох, вец перини, заглавки, шицко цо можеме ношиц, ми єй ствари додавали през облак, вона вязала до плахтох и так ми обрацели раз, двараз, трираз и пренєсли шицко цо могло, требало исц з конца на конєц валала по бочних улїчкох, ноц була цма шнїг ше праве почал розпущовац, я ше шлїзкал, плянтал, падал у мокрих розґажених ципелох, чи то було чи ми ше лєм привидзовало же зме ше зоз истима такима розмилєли у цмей улїчки, остатнїраз зме ше врацали уж далєко после пол ноци, вистати, мокри, по уха од блата, и нєшка ме кед
СМУТНЕ ЗДОГАДОВАНЄ
Дня 20. авґуста 2005. року преселєл ше до вичносци у двацетим року, ґу своєй мацери, наш унук СВЕН АЛЕКСАНДЕР SCHOOLEY, родзени 29. септембра 1985. року. Ношиме це у шерцу, зоз вельким больом а зоз найкрасшима памятками. Твойо баба Мелания и дїдо Gunter Pfüll.
ше того здогадам лапа страх, мой оцец кед за тото дознал пошол до карчми та ше опил, баба Мелана зоз андю Веруну и Марю шицко райбала, пейґлала, поскладала до орманох же най чека Цилу и Левонку, видзелєла и дала ми красни нови Владово шмати и два пари ципели, шмати Владо себе рихтал озда за женїдбу, цегелковей фарби, зоз найлєпшого анґлийского штофу, нє знам чи их дараз и облєкол, ципели ми були вельки, направени у майстра за його ногу, нє паметам кеди сом до нїх дороснул, вельки ми були и шмати, алє кед сом ишол по ошлєбодзеню до керестурскей ґимназиї, требало ше облєчиц та сом их однєс до шнайдера хтори их шил, мено сом му забул, наш чловек, знам дзе бивал и паметам му випатрунок, вон ше здогадал же то Владово шмати, я ци шмати можем преправиц алє то чкода, гварел, причекай пар роки док нє дорошнєш. Я чекац нє могол, преправел вон шмати за мнє, заш лєм дакус векши та сом тоти шмати ношел под час школованя у ґимназиї аж по вельку матуру... (Законченє у идуцим чишлє)
Мария Новак ми писала: “Нє знам зоз якима словами бим требала започац писац писемко и цо би могло ублажиц Твой боль. Знам же то чежко и повериц же то наисце правда алє ше треба даяк, на даяки способ, розберац и нє так барз жаловац... Можеш ми повесц же лєгко то другому таке суґеровац а сама нє попробовац зоз тей горчини. Живот чече як велька рика и ноши зоз собу шицкого. Улїва ше до векшей води и там ше анї нє позна же и вона зоз собу принєсла цо би ше у дачим розликовало. Так и ми наш живот, радосц, жалосц, смуток и боль ношиме у наших шерцох и кед зме уж на прагу конца нашого живота и идземе пред Господа Бога Нєбесного и охабяме ту на жеми шицко нашо цо зме ту збулї – зробелї а зоз собу ношиме лєм добри дїла и одходзиме до Вичносци, до Царства Нєбесного, дзе будзе Вична радосц, мир и спокой. Так и нашо мили покойни у тим Вичним Царстве у радосци нас чекаю и припатраю ше од горе на нас. Ми ше на нїх здогадаме у наших молитвох, у нашей каждодньовей бешеди, и нїґда зме нє сами бо вони ту дзешка з нами.”
То лєм єдна часц зоз того писма. Новаково ми насправди помогли, особлїво Юлин ше постарал дознац цо то було, цо ше случело зоз моїм унуком. СПОЧИВАЙ У МИРЕ БОЖИМ! Жец ми, спрам шицкого, нє гуторел полну правду. Тераз знам же, кед сом годна, та пренєшем Источасно бим жадала подзековац за красни прах мойого унука ту до Нємецкей, ґу його мацери. слова поцешеня Мариї Новак, як и Юлинови и Светлани Новак, хтори ми помагали у болю и бриґи.
Слава Исусу Христу!
Бок 24
РУСНАЦИ У ШВEЦE
ҐУ ДЗЕШЕЦ ЧИСЛОМ “РУСНАЦОХ У ШВЕЦЕ”
П
решли (або прелєцели, повед бим) уж три роки и 4-5 мешаци од хвилькох кед ше задумка о новинки/ гласнїку яки тераз тримаце у рукох, значи о “Руснацох у швеце”, почала витворйовац у пракси. Концом 2002. року ше зявело перше число “РуШ”, як витворенє якихшик моїх идейох до хторих сом дошол робяци на видаваню “Гласнїка”, информатора Руского Дружтва Сиверней Америки. Шейсц роки роботи на 16 числох “Гласнїка” РДСА були цалком достаточни же бим похопел же нас, Руснацох з Войводини и Славониї, єст по цалим швеце, же ше вшадзи тримаме твардо своєй рускосци, же медзи нашима виселєнцами у Америки, Австралиї, по жемох Европи, у Канади, Арґентини итд. єст особи односно животни виселєнски приповедки хтори права лакотка за читанє алє и поука другим же як треба, як мож звладовац велї чежкосци кед ше чловек найдзе осамени у цудзини, або и як нє треба, значи, на неґативних прикладох дац нагоду другим же би учели на цудзих гришкох. Судьба виселєнца, значи особи хтора ше преселї з єдней жеми до другей, часто барз розличней и оддалєней од першобутного “гнїзда”, ноши тото преклятство же ше тота особа, часто нє по своєй дзеки, зна найсц у барз екстремних условийох живота, у окруженю одн. културним милєу хтори у велькей мири розлични од того зоз хторого приходзи ( и у хторим, часто, децениями цалком нормално и змирено жила). Тоти шокантни пременки приноша рижни файти траумох єдно з основних жридлох за наставанє интересантних животних приповедкох! Кажди, алє буквално кажди виселєнєц, ма комплетну приповедку о шицких розпяцох хтори преходзел у процесу прилагодзованя на нови швет и нови живот. И праве тоти шриповедки РУСНАЦИ У ШВEЦE
ДАКУС СТАТИСТИКИ
Зоз язиком статистики, так нашвидко, мож повесц же тоти 10 числа, кед зложице вєдно, достанєце кнїжку векшого формату хтора ма 298 боки, а кед тото ище преламеце же бисце достали стандардну кнїжку вец то будзе кнїжка хтора ма 596 боки. Мож повесц, досц солидне число бокох. На каждим чишлє сотрудзовали, стреднє, 14 сотруднїки з цалого швета. У 9 числох зме обявели 104 колор фотоґрафиї на першим и остатнїм боку, значи коло основне жридло темох за 11.5 фотки по числу. гласнїк типа “Руснаци у швеце”. Ексклузивне пасмо у тих приповедкох представяю други нашо руски души маю на тото шицки гевти “life stories” зоз хторих право – же би доставали таку новинку дознаваме же ше удало дакому долапиц до рук у хторей годни пречитац о наших сами верхи успиху, розвиц бизнис, людзох хторих витри живота ґурали до заробиц и на милиони долари, або у велїх жемох швета на 3-4 континентох дачим, у було якей дїялносци (наука, (Америка, Австралия, Нємецка, Шведкултура, спорт итд), дойсц до предїлох ска, Канада, Швайцарска, Словацка, до хторих доходза лєм ридки, Мадярска, Австрия, Н. Зеланд, Арґенповласцени. Друга и треца ґенерация тина, Ческа, Французка, Велька Британаших виселєнцох ма змиренши ния и ище даєдних) алє тиж так же би животни приповедки, з далєко менєй могли єдного дня пречитац дацо и о себе. Нєт сумнїву же ми у розвиваню траумами.
ДАРОДАВЦИ Покус зме горди и на тото же ше утемелює єдна стаємна активносц у вязи предплати на новинку. Ту думаме на тото цо порушане уж у 3-4 числу, же би добродїє, дародавци, предплацовали окрем себе ище дакого зоз своїх найблїзших родзинох и приятельох у жеми, у Войводини и Горватскей, а особено же би предплацовали библиотеки, школи и културно уметнїцки дружтва по наших местох у Старим краю. Др Амалия Новак Фербанкс (ЗАД) плаци +10 предплати, у чим и предплата за Апостолски еґзархат у Керестуре, Мелания Фил (Нємецка) + 4 предплати, у чим Библиотека и читальня у Коцуре и Парохия у Коцуре, Владимир Рускаї (Канада) +3 предплати, Меланка Футо (Швайцарска) + 3 , у чим КУД “Жатва” Коцур и РКУД у Новим Садзе, Мирко и Людмила Колєсар (Канада) плаца +2 предплати за Школу у Р. Керестуре и Библиотеку у Р. Керестуре, Силви и Гелена Папуґа (Канада) +2 предплати, Янко Сабадош (В. Британия) + 2 предплати, др Михайло Баран (Нємецка) +1 предплата за КУД “Т. Шевченко” у Дюрдьове, Влада и Олґа Мученски (Канада) +1 предплата, Ксения Петюх (Канада) +1 предплата, Юлиян Сабадош (Канада) +1 предплата.
Обачел сом, тиж, же нашо людзе у спомнутих жемох “гладни” руского слова (велї жию осамени, роками нє чую и нє пречитаю анї єдно руске словко), жадаю мац вельо вецей информациї о себе подобних. “Гласнїк” РДСА доставал яснєйши змистово контури алє бул задумани же би сервисовал, у основи, лєм потреби наших виселєнцох у Канади и, з часци, у ЗАД. Мойо сознаня и спознаня ми гуторели же и
тей задумки помогол и факт же ше, у медзичаше, интернет зоз шицкима його подзековнима можлївосцами нагло ширел и розвивал и указовал же ше, и з його помоцу, таки новини годно у будучносци витворйовац. Конєчно, жадал сом “служиц”, уж кед на таким робим, ширшому кругу руских виселєнцох, нє лєм тим цо су у Канади и ЗАД. Интересанте було, голєм за мнє, и тото же велї, велї особи зоз хторима Бок 25
сом о тей задумки бешедовал, тоту задумку отворено потримовали. И тото ме охрабрело, до конца. Лєм пар особи нє верели до идеї, або до мнє. И вец – вишло перше число “Руснацох у швеце”. И, потим, ниа, виходзели ище и ище и маме их, затераз, дзешец числа. Тельо, за скромни мали ювилей. Камень ґурнути и котуля ше з брега! Тоти цо голєм на прескок мали увиду до прешлих 9 числох знаю, одприлики, яки профил темох бул обявйовани. Но, тот пасус цо шлїдзи най будзе єдна файта здогаднїка на тот цо голєм кус, кус звучало ексклузивно, нєкаждодньово. Призберуюци теми, информациї, обрацаюци кажду информацию по трираз, дознавал сом барз интересантни податки о Руснацохвиселєнцох. Навикнути на тото же ми керестурски хотар або Бачка и Срим були початок и конєц мойого швета, насправди сом ше одушевйовал зоз сознанями же Руснаци, дзекеди, досягли вельо висши цилї як цо то спомнути хотар понука. Здогаднїме ше: Михаел Хромиш зоз Дейтони на Флориди, Коцурец по кореньох, бул подпредсидатель Националней Асоцияциї рахунководительох Америки. Руснак, та таке?!? Исти тот Михаел (нажаль уж покойни), бул учашнїк у инвазиї на Нормандию 1944. року (познати Day D ). Хто би було кеди подумал же ше и там, и под гевту нормандийску ганту, у найвекшим войновим котлє Другей шветовей войни, нашол Руснак?! О Юлинови Сивчови, нєшка жиє у Таунсвилу у Австралиї, сом надосц того знал: же розбил ляд та ше купал у беґелю у януаре 1965 року за ґайбу пива, же скакал з найвисших мостох у Бачки, же ше побил 101 раз як леґинь у валалє, у Нємецкей, у Австралиї, алє сом нє знал же штирираз обишол коло Австралиї а кажди обход виноши 17.000 милї (чи знаце велїх Руснацох цо 4-раз обишли Австралию?!), а нє знал сом и тото же влапел єдну з найвекших рибох файти coral tread (25 кг), за цо заслужел назву Reef Champion – цо би значело же є “най” у тим поглядзе на цалим
Бок 26
коралним гребеню Австралиї, хтори длугоки 2-3.000 километри. Ниа, Руснак “най” на пар тисячи километрох австралийского побережя! Керол, Лаура и Лорен Футо тройнята, дзеци Меланки и Андрея Футових, хтори жию у Швайцарскей, побудзую увагу на каждим крочаю дзе ше найду - у їх валалє у Алпох, кед ше шейтаю, у Орланду на Флориди дзе лєтую, у авиону над океаном, кед лєца. Три Футово пуканки сцигую вшадзи! И вец, у Орланду, у велькей робней хижи, на нїх наидзе – Рускиня з Нового Саду! Живот векши режисер од шицких режисерох з Голивуду. Чи вам спаднє на розум дакеди же на ладї “Queen Elizabeth II” путує и руска душа? Ладя велїчезна по шицким, и лускузу и обсягу, прави мали варош на води и на нєй путую 2700 особи. На тей ладї ше нашла и др Амалия Новак Фербанкс, Коцурица по походзеню, а нєшка припознати дохтор у шпиталю у Бирминґему, ЗАД, и свою драгу нам описала у окремним напису. Горки були памятки Ксениї и Ивана Петюхових кед сцигли до Канади – до двора им була руцена
Меланиї Фил зоз Нємецкей - лєм пред роком описани єй живот, утрата єдней дзиви, алє и єй радосц з путованя до Америки дзе стретла унука Свена, сина свой покойней дзивки. Панї Фил потим пошла и до Лурду подзековац Мариї же єй оможлївела видзиц унука. А у тим чишлє, нажаль, обявюєме ин мемориам єй унукови Свенови, хтори нєнадано умар у авґусту того року. Чи бисце любели за 12 днї путованя обисц цалу Америку – од восточней по заходну часц, и назад? Златимир Папуґа мал таку драгу на хторей ше му удало видзиц шицко цо наисце вредзи видзиц у 18 америцких союзних державох.. Наталия Рац, чий дом на двох континентох, уж 16 раз прелєцела прейґ океана на путованьох ґу своїм дзецом и унуком у Канади. Кельо знаце Рускинї хтори 16 раз прелєцели океан? Руснаци за шицко! Же то так, потвердзує и тот же млади Руснак Петро Штранґар вибрани за найкрасшого леґиня Южней Австралиї, о чим зме писали. Як мож видзиц, єст нас и там дзе песци дубоня, алє нас єст и медзи найкрасшима особами южней жемовей полулабди. Тото цо Владо Вереш прежил ДОМ НА ИНТЕРНЕТУ Кед вишли даскельо числа, зоз фамелию под час остатнїх войнох витворени условия и за отверанє на Балкану тото би, пар раз ми гварел, вебсайта новинкох на Интернету. нє пожадал анї нєприятельови кед би го Ж а д а н є б у л о ж е б и и мал. Двоме браца, Коцурци, Петро нєпредплатнїки могли пречитац цо у скорейших новинкох обявене, (жиє у Сиднею) и Владо Мали (жиє у голєм з часци. Гвариме, голєм з Нємецкей) нє видзели ше полни 24 часци понеже ше на интернет нє роки!!? И активносци нашей новинки кладу комплетни числа, алє лєм коло повязованя “страцених” по швеце вибор темох з каждого числа. Но, приноша резултати: Будинскових зме тоти теми часто маю вецей пренашли у Австралиї; шлїди и судьба фотоґрафиї при истей теми як цо Михала Фейдия, хтори жил у Чикаґу, то обявене у самей новинки и, цо ище нє ошвицени до конца; предносц, шицки фотоґрафиї у интересантна животна приповедка фарбох, цо у новинкох нє случай. Мариана Макая з Арґентини, чийо Адреса веб сайта новинкох коренї у Коцуре, по заключенє того “Руснаци у швеце” тота: числа нє ошвицена у подполносци. http://www32.brinkster.com/rusmagazin Можебуц по идуце число РуШ дахто з Макайових у Коцуре препозна у Марианови свою родзину. ручна бомба цо удатно пошвидшало їх Кельо ми познате, такей виселєнє гет, цо далєй од Баня Луки. новинки на руским язику у швеце, Же живот пише дзекеди вельки дефинитивно, нєт и РуШ, голєм з того трґедиї потвердзує нам и приклад панї угла патрене, єдинствени гласнїк.
РУСНАЦИ У ШВEЦE
вариянта у хторей укалкуловане частейше виходзенє, затераз нє ма основа. И роздумованя на тему же покля будзе така новинка виходзиц нє можу достац даяки прецизнєйши одвит. Затераз голєм, шицки мотивациї и условия вязани за виходзенє новинки функционую у оптималних гранїцох, цо значи же новинка ма якутаку будучносц. Медзитим, кажда, кус обач лївша вименка поштових трошкох, або трошкох умножованя, може задац финалне вдеренє тому гласнїку цо значи же би ше конєц його виходзеня нагло приблїжел. А то ше може случиц уж наступного януара, кед канадска пошта кориґує свойо цени на горе. На тоти трошки, нажаль, нє Стредком септембра у нащиви родзини у мож уплївовац. А було яке Канади були др Амалия Новак Фербанкс (на лїво) зоз д з в и г а н є цени, мож Бриминґему, Алабама, єй шестра Марча Розенфилд предпоставиц, було би зоз Шейкер Гайтс у Охаю и Мария Новак (на право) медзи нами, Руснацами, зоз Старке на Флориди. Три госцински нащивели и дом прияте на стандардно редактора новинки “Руснаци у швеце” и з тей нагоди нєпопуларни способ. Нїхто бешедоване о велїх стварох, вязаних за новинку. На нє люби кед цени иду горе. концу нащиви направени и пар фотки за памятку. Та и у условийох кед знаме маме у оглядзе же кажди сотруднїк на же комплетни прикладнїк РуШ у новинкох РуШ шицко роби по основу Канади, наприклад, кошта менєй як добродзечней роботи, попри своїх звичайне паклочко циґаретлох. порядних дньових обовязкох, значи Уж то лєм даяк будзе, повед би волонтерски, вец нє мож обчековац же леґендарни Микола Скубан Соцки на ше ритем виходзеня новини згушнє, же шицко тото. И тото 10 число новинки вона будзе виходзиц 4, або 6 раз, або 10 доказ же ше роби, дума, планує, скрава раз до рока, поведзме. Було яка и – вше цошка випаднє о штири Велька векшина читачох кажде число пречита од першого по остатнї бок, на кратко задоволї свойо жаданє о конзумованю таких темох и вец сцерпено чекаю 3-4 мешаци по идуце число, зоз вше присутним подпитаньом же ‘чи би то нє могло и частейше’?! Кед
РУСНАЦИ У ШВEЦE Маґазин за Руснацох висeлєнцох цалого швeта Рeдактор маґазина Гавриїл КОЛЄСАР Сотруднїки-авторe на тим чишлє: Михал ГОРНЯК, Сeрбия и Чарна Гора Амалия ДУДАШ, Канада Мирон ЖИРОШ, Мадярска Мелания КОЛБАС, Канада Гавриїл КОЛЄСАР, Канада Ґабриєла КОЛЄСАР, Канада Людмила КОЛЄСАР, Канада О. Янко КОЛОШНЯЇ, Канада Дюра ЛЇКАР, Горватска Серафина МАКАЇ, Войводина Силвестер МАКАЇ, Войводина Йовґен Генц МЕДЄШИ, Войводина Иринка ПАПУҐА, Войводина Оленка ПАПУҐА, Войводина РУСНАЦИ У ШВEЦE
мешаци. Новинки виходза, чита их ше. Цо вецей, дознаваме же даґдзе, по библиотекох, єст шор особох на чеканю, людзе ше уписую на листу же би на нїх пришол шор за читанє. Та, вец, чули зме, ту и там ше украдло новинки же би ше прекрацело таке чеканє у шоре. РуШ ше фотокопирує и посила родзином, з Войводини до Нємецкей, зоз Нємецкей до Войводини... Єст зявеня же ше почитани новинки ознова преда тим хтори жадни видзиц и читац исти! Шицко тото мило чуц бо то знаки же новинка чекана, глєдана и – на цени!. Нам, после шицкого, найважнєйше же би кажди прикладнїк прешол през цо векше число рукох. Так будзе шицким добре - и тим цо пишу, творя за новинки, и тим цо, як предплатнїки, чекаю кажде нове число. Но, та, на концу того шицкого ище раз, з боку Редакциї, шицким нашим предплатнїком и шицким тим хтори сцерпено дочекаю же би кедитеди достали и пречитали новинку “Руснаци у швеце” жичиме ‘
ПРИЄМНИ И РАДОСНИ КРАЧУНСКИ ШВЕТА, ТА ЩЕШЛЇВИ И УСПИШНИ НОВИ 2006. РОК !
Владимир ТИМКО, Горватска Мелания ФИЛ, Нємецка
Способи контакту тоти: Za magazin 324 Overlea Dr. Kitchener, ON N2M 1T8 Canada
Канада (519) 570-9614 email: аmber@golden.net
Виходзи три раз до рока. Рочна прeдплата за три числа (зоз трошками одсиланя): за Eвропу (поєдинєчна 15, а на ґрупу 12 eвра), ЗАД 14 USD, Австралия (поєдинєчна 21, а на ґрупу 17 AUD), Канада 15 CDN Шицки прeклади и ориґинални написи защицeни © 2002, 2003, 2004, 2005 “Руснаци у швeцe”. Рeпродукция истих допущeна лєм по одобрeню Рeдакциї Бок 27
1
2
4
3
6
5
7
8
ЛЇВИ Ш Е Щ
2006