UNGDOM MEDLEMSBLAD FOR NOREGS UNGDOMSLAG - 3/2016
100 .Å
R
GA
NG
r
kultu l a k o l e Levand NU 120 år • Ny kulturrådgjevar • Folkepedia • Besøksrunden Ungdomshusturné i Hardanger • Isleik • Kulturalliansen • Barnlek
NU 120 ÅR I SOMMAR Mette Vårdal Leiar i Noregs Ungdomslag
Redaktør: Guro Redalen Ansvarleg redaktør: Eli Ulvestad Opplag: 5300 Bladbunad, trykk og annonsebyrå: Flisa Trykkeri AS Framsidefoto: Frå innspeling av Folkepedia i Bodø. Foto: Anne-Marte Før. Postadresse og besøksadresse: Øvre Slottsgate 2B, 0157 Oslo Telefon: 24 14 11 10 Mail: post@ungdomslag.no Generalsekretær: Eli Ulvestad Tlf.: 24 14 11 12, eli@ungdomslag.no Informasjonsrådgjevar: Guro Redalen Tlf. : 24 14 11 14, guro@ungdomslag.no Kulturrådgjevar: Halldis Folkedal Tlf.: 24 14 11 15, halldis@ungdomslag.no Kulturrådgjevar: Inger Johanne Ruset Tlf.: 24 14 11 13, inger.johanne@ungdomslag.no Organisasjonskonsulent: Alf Steinar Nekstad, Tlf.: 24 14 11 16 alf.steinar@ungdomslag.no NU kulturformidling: Anne-Marte Før formidling@ungdomslag.no Kontonummer: 8101 07 00027 Organisasjonsnummer: 939 550 550 www.ungdomslag.no facebook.com/noregsungdomslag instagram.com/ungdomslag Stoffrist neste Ungdom: 3. november
2 UNGDOM 03/2016
A
uka innvandring, nye kulturmøte og eit tidvis ugreitt politisk ordskifte kan gi inntrykk av at nasjonen og norsk kultur er i fare. Men oppløysingstid og raske endringar har vi opplevd før. Med ei storstilt utvandring og urbanisering sist på 1800-talet forsvann det gamle BygdeNoreg, og vi fekk heile generasjonar med rotlaus ungdom. Både i by og bygd blei det starta opp lag som skulle samle desse, gje dei ein tilhaldsstad og gje rom for å finne fotfeste og skape ei framtid for seg sjølve og lokalsamfunnet. Måla for ungdomslaga var ofte uklare. Møta kunne vere prega av høgtlesing, debatt, musikk og song. Etter kvart også dans og teater. I byane fekk ein kaffistover og hotell, over heile landet ungdomshus der ein kunne møtast. Med noko kjent frå heimplassen skulle ungdommane få att rotfestet og bli heilt naudsynte ressursar for å bygge det nye Noreg.
ein plass der tradisjonane blei brukte. Og tradisjonar som er i bruk, blir haldne i hevd og kan vekse, men ikkje utan å bli endra. Tradisjon, all tradisjon, er i stadig endring. Å ta tradisjonen i bruk handlar om å skape, enten umedvete eller som ein aktiv kulturarbeidar med klare mål. Tradisjon som ikkje blir endra, er heller ikkje i bruk og vil forsvinne. Det kan opplevast som ein risiko å sette det vi kjenner, den kulturen vi er del av, i spel gjennom å opne for aktiv bruk og omforming. Men alternativet, å berre halde fast ved det gamle, er ikkje eigentleg noko alternativ.
Norskdomsrørsla blei ho kalla. Ho har innimellom vore feiltolka som ein bakstreversk og stivbeint beskyttar av norske tradisjonar. I realiteten er det snakk om å bruke det ein har av kjende tradisjonar til å forme ei ny norsk framtid.
I 120 år har ungdomslaga vore viktige møteplassar for rotlaus ungdom. Uansett hudfarge, foreldre og besteforeldre sine fødeland, så er dei velkomne i ungdomslaget. I mange år har det skjedd mykje godt integreringsarbeid her. Dei nye medlemmane har ikkje først og fremst lært å ta del i ein ferdig definert norsk kultur, men dei har lært å vere aktive brukarar som også er med på å forme nye tradisjonar. Det er det vi treng her til lands, fleire som med rotfeste i lokalmiljøet kan vere aktive skaparar av kultur og levande lokalsamfunn, og forme Noreg for framtida.
Konservative tradisjonalistar har difor ofte sett på ungdomslaget som lite tradisjonstru. Å arbeide med tradisjonane, enten det var dansen, bunaden eller språket, har aldri aleine hatt som mål å konservere. Tradisjonane skulle takast i bruk, slik det heile tida har vore gagnleg og tilpassa samtida. Ungdomslaga og medlemmene skulle vere
Dei som kjempar for å halde fast ved det som var, kjem ingen veg. Morgondagen er aldri lik gårsdagen, og godt er det. Målet med integrering og alt kulturarbeid er ikkje å hindre endring, det er å få flest mogleg aktive i å skape framtida. Slik har Noregs Ungdomslag tenkt i 120 år, og slik vil vi halde fram.
NY PÅ NU-KONTORET
MØT INGER JOHANNE RUSET
– NY KULTURRÅDGJEVAR PÅ NU-KONTORET TEKST: INGER JOHANNE RUSET
Eg og denne rastlause sjela mi. Til no har eg budd om lag 30 forskjellige stader – i ulike bygder, byar, land og verdsdelar. Og like mykje som eg har flytta, har eg endra utsjånad og smak. Eg har vore hippie, hipster, hip-hopar, rockar, fjellgeit og jålete dame i leppestift og høge hælar. Eg møter impulsar og lèt meg påverke. Sjølv vala mine innanfor utdanning, karriere og organisasjonsarbeid vitnar om sprikande interesser. Eg har studert idéhistorie, media, samanliknande politikk og ein dæsj kinesisk. Eg har engasjert meg i ungdomspolitikk, festivalar, konsertstader og teaterscener. Som journalist dekte eg først global politikk før det gjekk over i tema som fellingskvotar og sunnmørsk ferjeproblematikk. I jobben som kulturhusleiar har det vore like naturleg å halde meg oppdatert på det siste frå Hollywood, som på det siste frå kommunestyret. Det har passa meg ypparleg. Ein brei horisont gir næring til ei rastlaus sjel.
Med utsyn over Storfjorden på Sunnmøre. Bildet er teke på heia der setra til familiegarden til Inger Johanne ligg. Valldal inn til venstre.
Men om eg har vore rastlaus, så har eg aldri vore rotlaus. Eg er vaksen opp på ein pittoresk fruktgard på Linge på Indre Sunnmøre. Kvar gong eg reiser ut i verda, kan eg lite på at fjella og fjorden er seg sjølv like til eg ser dei igjen. Eg kan lite på at neste gong eg kjem heim, møter bygda meg med store smil og varme klemmar. Sjølvsagt har heimstaden min utvikla seg med nye bygg og nye innbyggjarar, men det er like fullt gode, gamle Storfjorden. Det er røtene mine. Uansett kva for fase eg har vore i klesmessig, hoppar eg likevel alltid i norddalsbunaden når sjansen byr seg. Uansett kva for musikksjanger eg elles har dilla på, syng eg alltid på folkeviser når eg verkeleg kosar meg. Og uansett kva for kulturscene eg besøker, vil alltid den finaste for meg vere den vesle på Solberg Ungdomslag i Fjørå. Desse tinga utgjer kjernen av identiteten min og kan ikkje endrast av trendar.
Som globetrotter har eg møtt folk frå alle verdshjørne. Samtaletemaet har ofte blitt ein gjennomgang av politiske og kulturelle forskjellar. Kanskje er vi usamde om kva som er rett og gale, eller kanskje ein av oss blir litt flau på vegner av seg og sine landsmenn. Men om eg spør om lokale handverkstradisjonar eller folkedansar, så tenner eg som oftast ein positiv glød i personen eg snakkar med. Eg trur det er fordi det er eit hjartevarmt tema, heilt utan fordommar, som viser noko av det mest unike og vakre vi menneske fører vidare frå generasjon til generasjon. Det er ein del av kulturarven vi alle kan bere med stoltheit. I 120 år har Noregs Ungdomslag gjort ein enorm innsats for å bevare dei kulturelle særprega til vår unge nasjon. Arbeidet vil aldri ta slutt, og det vil aldri slutte å vere viktig. Sjølv om 120 år vil rastlause sjeler i ei rastlaus verd trenge NU sine verdiar om kultur, samhald og menneskeverd.
INNHALD 4 7 8 10 12 14 16 17 18 19 20 22 24 28
Folkepedia Sommarleiren Turné i Hardanger Småsaker Fagdagane i bunad og folkedrakt Teateralliansen Kulturalliansen Skare UL Barneleik Færøyane Isleik Besøksrunde Nordland Scenerom NU 120 år Kryssord
03/2016 UNGDOM 3
Innøving av flashmob med ungdomsringen Salten med instruktør Siri Strige.
ARBEIDET MED FOLKEPEDIA ER I GANG! NU har lange tradisjonar med å laga undervisingsmateriale for og med folkedans, og no er arbeidet i gang med eit nytt forprosjekt som me har kalla Folkepedia. TEKST: HALLDIS FOLKEDAL. FOTO: ANNE-MARTE FØR
4 UNGDOM 03/2016
FOLKEDANS
Pausebilete frå filming på Keiservarden.
Elevane på Aspåsen skole synest det er spennande med kamera!
Folkepedia er samansett av «folke» som viser til folkedans/folkemusikk, «ped» som viser til pedagogikk, eller «pedia» som viser til Wikipedia. Dette er eit forprosjekt for og med barn og unge der me vil testa ut nye måtar å formidla folkedans på for målgruppa. Folkepedia kjem etter kvart til å vera
ei nettside for danseinspirasjon og danseopplæring, og me håpar at både ungdomslag, skular og andre frivillige lag kan ta det i bruk. Fyrste filming i forprosjektet var i Bodø i juni. Her filma me på Aspåsen skole om dagen og med ungdomsringen Salten / BUL
Bodø om kvelden. I september skal me filma på Sunnmøre og i Oslo, det gler me oss til! Her kjem nokre bak kamera-bilete frå Bodø. Takk til Aspåsen skole og til BUL Bodø for filminga så langt!
03/2016 UNGDOM 5
FOLKEDANS
Konsentras jon før dei sk al forklara dans inn i kamera.
Slike entusiastiske lærarar likar me! Anette Figenschou med 4. trinn.
Høgt heng kamera folka Jørn NysethRanu m og Nils Eilif Bremda l, medan 1.–7. klass e dansar rekkeril.
Rekkeril.
ar set ut Stille før stormen, prosjektlei sen. kjegler før elevane tek over plas
Sommarleir?
LESARINNLEGG
Så var sommaren 2016 snart over. Det vart diverre ikkje nokon sommarleir i år, det var det ikkje mange nok som ville vere med på. Eg er sjølv med i utvalet som skal planlegge og gjennomføre neste års leir i Bergen, og eg har stor tru på at det vert ein super sommarleir i 2017. Likevel spør eg meg sjølv om det er dette me som organisasjon og rørsle vil ha. INNLEGG FRÅ TORBJØRN BERGWITZ LAUEN, STYREMEDLEM I NU
I år feirar organisasjonen vår 120 år, og måten det vart markert på, er å for første gong på desse 120 åra, med krigen som unnatak, ikkje ha noka som helst form for samling om sommaren. Ikkje nokon leir, ikkje noko stemne, festival eller sommarkurs. Når det første opptaket til sommarleir vart gjort i 2001, var meininga at det skulle vere ei samling for ungdomsringane så dei kunne verte kjente før sjølve stemnet tok til. Sidan den gongen har stemnet vorte til festivalar som sidan vart nedlagde, sommarkursa har vorte nedlagde, og årsmøtet har bytt namn og flytta til våren. Til slutt stod me att med berre sommarleiren, og i år ikkje ein gong det. Det er lett å verte pessimist i denne organisasjonen om ein les litt historie eller snakkar med nokon som opplevde 70-talet, men eg er likevel optimist. Det er eit enormt potensial i medlemsmassen vår, me har berre ikkje heilt
funne ut korleis me skal utnytte dette. Eit av spørsmåla eg har stilt meg sjølv, er: Kven er det som reiser på sommarleiren? Etter ein titt på tidlegare deltakarlister er dette i stor grad medlemmar av bylaga våre i Oslo, Bergen, Kongsberg, Sarpsborg, Bodø osb. Det er ikkje utan grunn, for det er desse laga som i størst grad driv dei tradisjonelle ungdomslagsaktivitetane som folkedans og teater. Då me har ein leir med reindyrka folkedans- og teaterkurs og stort søkelys på desse aktivitetane, fell det seg naturleg kven som er i målgruppa. Men er det eigentleg dette som bør vere den viktigaste tilskipinga i organisasjonen vår?
idrettslagsmedlemmane frå Oslo og Tromsø, er det kanskje kring 150 att i målgruppa for leiren. Når deltakartalet på leiren har lege på omlag 80, synest eg eigentleg det er ganske bra.
Ifølgje hypersys hadde me omlag 2500 medlemmar i alderen 13 til 25 år. Altså 2500 potensielle leirdeltakarar. Av desse er det om lag 400 som er med i bylaga som pleier sende deltakarar på leir. Fjernar me
Det kan vere skummelt og vanskeleg å prøve noko heilt nytt.
No set eg dette veldig på spissen, for det er jo sjølvsagt mange fleire enn 150 NU-ungdomar som driv med folkedans og teater, og som sjølvsagt burde ha vore på leir. Men korleis kan me mobilisere dei? Eller er det kanskje på tide å stikke fingeren i jorda og innsjå at potensialet for ei sommarsamling av NU-medlemmar ikkje ligg i dei gode gamle aktivitetane våre?
2017 BERGEN
27. JUNI - 2. JULI
Sommarleiren er ei viktig satsing i Noregs Ungdomslag. Målet er at dette skal vere ein attraktiv møtestad for alle ungdomslagsmedlemmer i aldersgruppa 13–25 år, og NU arbeider gjennom heile året med utvikling av leiren. Neste års leir blir lagd til Bergen, i månadsskiftet juni/juli, og planlegginga for å få til eit Frå Folkedansfestivalen i Bergen 2010.
spennande fagleg og sosialt opplegg er alt igang.
03/2016 UNGDOM 7
FRÅ LANDEVEGEN Vi har booka ein leigebil i oktober, vi skal ut på vegen. Når bilen er fullasta av skodespelar, musikar, kostyme og ein smånervøs prosjektleiar bak rattet, skal vi køyre ut frå bakgarden på NU-kontoret, ta til høgre og setje nasen mot Eidfjord. Etter Eidfjord ventar Granvin, Ulvik, Ullensvang, Odda, Strandebarm og Jondal. NU Kulturformidling skal ut på hardangerturné saman med Det Norske Teatret.
8 UNGDOM 03/2016
FRÅ LANDEVEGEN
evegen. Skodespelar Gjertrud Bileta er frå framsyninga Frå land Leite på scena. n Espe Jynge har med seg musikar
NU KULTURFORMIDLING
TO FLUGER I EIN SMEKK
I dag har NU nær 400 lokallag, og heile 220 av desse laga har eigne ungdomshus. Som de veit, er desse ungdomshusa å rekne som små kulturhus med scene, salar o.l. Husa ligg rundt omkring i heile landet, både ute på øyer, inne i tronge dalar og langt oppe i fjellbygder. Med prosjektet NU Kulturformidling vil NU legge til rette for at de i lokallaga skal kunne nytte husa som visningsstad for profesjonell kunst. Nettopp fordi husa ligg spreidde rundt i landet, dannar dei ei rekkje turné-ruter og vil difor vere utmerkte scener for profesjonelle kunstnarar, både frå ulike musikksjangrar, teater, dans, visuell kunst og litteratur. NU Kulturformidling er enno i forprosjektfasen, og turneen til Hardanger er ein testturné for å hauste erfaringar, både for NU Kulturformidling som prosjekt og for lokallaga som arrangørar. Målet er at ungdomshusa på sikt skal bli eit unikt nettverk av små kulturhus og likeins lokallaga eit nettverk av gode arrangørar.
For NU var det naturleg å sjå mot Det Norske Teatret for eit samarbeid på det profesjonelle teaterfeltet. På same tida som NU Kulturformidling og Det Norske Teatret prata saman om ungdomshusturné, hadde teatret ein dialog med Hardangerrådet. Dei ville ha vitjingar frå teateret til regionen. Det dukka difor opp ei moglegheit til å slå to fluger i éin smekk. Vi har ungdomshus og lokallag i heile Hardanger, sa vi, og dermed var samarbeidet i gang. Det Norske Teatret syter for produksjonen, NU Kulturformidling organiserer, lokallaga arrangerer, og Hardangerrådet gjer turneen mogleg økonomisk.
FRÅ LANDEVEGEN Det er framsyninga Frå landevegen som skal vitje dei sju kommunane i Hardanger. Frå landevegen er med og av skodespelar Gjertrud Jynge og vart sett opp for fyrste gong på Det Norske Teatret i april 2015. Jynge fortel historia om farsslekta si, om
Omstreifarmisjonen og forholdet deira til taterane, gjennom tekst, song og bilete. Framsyninga har hausta gode kritikkar. Til dømes vart ho omtala av Vårt land slik: ”Gjertrud Jynges engasjerte historietime skaper spørsmål som dirrer lenge etter at forestillingen er over”, og VG skreiv: ”gir innblikk og ettertanke”. Til turneen i haust er produksjonen tilpassa for visning på ungdomshusa, med nokre tekniske endringar, og på scena vil Gjertrud ha med seg musikar Espen Leite som trakterer trekkspel.
HARDANGER I HAUST? Det ligg altså an til ei god teateroppleving i Hardanger i haust, det blir spanande å sjå korleis ungdomshusa gjev ramme kring Gjertrud, Espen og Frå landevegen. Så er du i området mellom 4. og 12. oktober, er det berre å huke av i kalenderen. Vi gler oss.
Tekst: Anne-Marte Før Foto: Dag Jenssen/Det Norske Teatret
03/2016 UNGDOM 9
DANSEHISTORIER PÅ MUSEUM
VASSTRONG EIN USKIKK
Tango for to eller tre? Den første dansen som òg vart den siste? Kva med den gongen svikten sat i springstega og heile kvelden var som ein dans på tornefrie roser? Laurdag 14. januar opnar utstillinga Livets dans – dans i fest og hverdag på forsamlingshuset Skogheim på Sverresborg Trøndelag Folkemuseum og prosjektet Museene danser – Tre interaktive fortellinger om dans vil gjerne høyre den beste dansehistoria di. Frist for å sende inn historier til tone@fmfd.no er 31. oktober. Sjå meir på www.folkemusikkogfolkedans.no.
Praktiske råd for møterommet no når styre- og lagsmøte startar opp att etter ferien: Hugs lang nok lampeleidning, og ver no grei med dei med vasstrong. Sjølv om det er ein uskikk. (Henta frå Ungdom 1986, som har henta det frå Rettleiing i ungdomsarbeid frå 1950).
TOR JONSSON-JUBILEET
LANDSRÅDSMØTE 22.–23. OKTOBER I år er det 120 år sidan Noregs Ungdomslag vart skipa, og dette vert markert med at landsrådsmøtet vert lagt til Trondheim, med Sør-Trøndelag Ungdomslag som vertskaps-lag. BUL i Nidaros har lagt sin haustleik til same helga, og dette vil legge ei fin sosial ramme rundt møtet.
Då Tor Jonsson (f. 1916) døydde i 1951, var han rekna som ein av dei mest markante diktarane våre. I dikta står livslyst mot dødslengt, draum mot røynd og eld mot kulde. Som journalist stod han fram som ein sosialt engasjert skribent med kraftige åtak mot urett og undertrykking, ofte med brodd mot idyllisering av bygdesamfunnet. Dei store spenningane i alt Tor Jonsson skreiv, er uløyseleg knytte til det dramatiske livet og den tragiske lagnaden hans. 14. mai dette året kunne ha vore hundreårsdagen til Jonsson, og jubileet vert markert med ulike arrangement rundt i landet.
NORSK KJÆRLEIKSSONG
OM LANDSRÅDET:
Eg er grana, mørk og stur. Du er bjørka. Du er brur under fager himmel. Båe er vi norsk natur.
Landsrådet er eit rådgjevande organ for styret og er sett saman av fylkeslagsleiarane. Fylkeslaga har møteplikt på møtet, så dersom fylkeslagsleiaren ikkje har høve til å møte, kan de sjølvsagt stille med ein annan representant frå fylkeslaget. Påmeldingsfristen er sett til 1. oktober.
Eg er molda, djup og svart. Du er såkorn, blankt og bjart. Du ber alle voner. Båe er vi det vi vart. Eg er berg og naken li. Du er tjørn med himmel i. Båe er vi landet . Evig, evig er du mi. - Tor Jonsson
10 UNGDOM 03/2016
IKKJE GLØYM Å FØLGJE OSS PÅ FACEBOOK OG INSTAGRAM!
VINNAR AV KRYSSORD NR. 2 Mette Bye frå Tromsø – vi gratulerer!
måtte Bilete er henta frå den tida då ein på førehand opp". el "tomm med nsen sikre seg respo
NY PROSJEKTMEDARBEIDER I AKERSARV + OPPSTART I ROGALAND Bygda dansar i Akershus, Akersarv, er inne i det siste prosjektåret. Nytt er at Stian Roland tek over for Øyvind Sandum som prosjektmedarbeidar. Stian er fra Øystre Slidre i Valdres og har tidlegare medverka på fleire av Bygda dansar-prosjekta. Han var prosjektleier i Lea de’ (Bygda dansar i Oppland), og koreograf for Mørkt her endå er i dalen, sluttframsyninga til Tiljetakt (Bygda dansar i Telemark). I september startar Bygda Dansar opp i Rogaland. Det treårige prosjektet har ansatt Elisabeth Ellingsen og Torill Steinjord. Elisabeth har Bachelor i musikkteater og er kappleiksdanser i A-klassen. Torill har Bachelor i tradisjonsdans, var medkoreograf til forestillinga Svartfela (Bygda Dansar Vest-Agder 2014) og har turnért med RESiDANS forestillingen Karmer kring blå. Begge har jobba mykje med scenekunst for og med ungdom, og dei gler seg til bidra til at ungdom vert kjent med lokale dansetradisjonar. Les meir om prosjekta på www.bygdadansar.no
NASJONAL SOKKEDUGNAD Sokkar, læsta, lugga, ragga, hosor, hussu, labba, tøflar ... Norges Husflidslag skipar til nasjonal sokkedugnad i haust. I tillegg til fine premiar er det mogleg å gje bort eit par eller to til nokon som treng å varme føtene. Det vert konkurrert i tre klassar: babysokkar, sokkar og tøflar. Bidraget skal vere etter eiga oppskrift, strikka av minimum 80 % norsk ull og i valfri masketeknikk. Premiering: Det vert delt ut inntil fem premiar i kvar klasse: gåvekort, garnpakkar og varer frå RaumaUllvarefabrikk, Norsk Flid Husfliden og Hillesevåg Ullvarefabrikk. Samla verdi er på kroner 20 000. Innleverte produkt vert ikkje returnerte. Etter Norges Husflidslags bruk vert produkta donerte til Refugees Welcome to Norway. Sjå husflid.no for meir.
NU OG DNT PÅ TURNÉ TIL HARDANGER NU Kulturformidling skal ut på hardangerturné, saman med Det Norske Teatret. Det er framsyninga Frå landevegen med og av skodespelar Gjertrud Jynge som skal vitje Eidfjord, Granvin, Ulvik, Ullensvang, Odda, Strandebarm og Jondal 4.–12.oktober. Jynge fortel historia om farsslekta si, om Omstreifarmisjonen og forholdet deira til taterane, gjennom tekst, song og bilete. Sjå side 8 og 9 i dette bladet for meir.
ALLEMED.NO Er du med på å organisere fritidsaktivitetar for barn og unge? Ønskjer du å få med fleire? ALLEMED er eit gratis verkty som skal gjere det enklare for deg å inkludere alle barn og unge i fritidsaktiviteten, uavhengig av økonomien til familien. Verktyet vert nytta til å skape diskusjon og finne gode løysningar på kva de kan gjere for å få alle med. Les meir på allemed.no.
03/2016 UNGDOM 11
FAGDAGANE
Arrangørane av Fagdagane var så heldige å få fotografere ein del av deltakarane før festmiddagen. Her er til dømes eit utval bunader frå Telemark. Foto: Anne-Marte Før.
Fagdagane i bunad og folkedrakt Det overordna temaet for Fagdagane i bunad og folkedrakt var i år Broderi: importvare eller kulturarv? Og med utgangspunkt i broderi knytt til bunad drøfta dei over hundre deltakarane bevaring, opplæring og berekraft i bunadsproduksjonen.
”Korleis ser historia til bunadsbroderiet ut, og korleis kan broderiet fortelje oss om mangfald, kreativitet og kulturelle strøymingar?” Konservator Kari Anne Pedersen frå Norsk Folkemuseum snakka om dette i foredraget sitt under fagdagane. Ho tok utgangspunkt i materiale frå Telemark, medan bunadstilverkar Oli Lilletvedt nytta broderi
12 UNGDOM 03/2016
frå Hardanger og bringedukar som inngang til det same temaet. Nytt av året på fagdagane var eit verkstadprogram tysdag føremiddag med eit mangfald av bunadsrelaterte teknikkar – hardangersaum, perlebroderi på stramei, nordmørssaum, tamburering, applikasjonssaum, løyesaum
frå Setesdal, tyllstopping, kråkesylvbroderi, plattsaum ull, plattsaum silke, smøyg, perletræing med meir.
DEI NYE KÅRA TIL TRADISJONSHANDVERKET Med stadig lågare elevtal på design- og handverkslinjer i vidaregåande skule og
FAGDAGANE
Frå venstre: Direktør i Norges Husflidslag Marit Jacobsen, Anette Trettebergstuen, leiar for Norsk institutt for bunad og folkedrakt Camilla Rossing og generalsekretær i Noregs Ungdomslag Eli Ulvestad.
BIOGRAFI OM AAGOT NOSS Anne Lognvik har skrive biografien Tradisjonen tru om folkedraktgranskar Aagot Noss. Boka vart lansert på Norsk Folkemuseum i slutten av august med sentrale kjelder, bilderedaktør, forlag og forfattar til stades. Biografien om Aagot Noss er historia om ein stri og trufast kulturarbeidar som aldri veik frå det ho trudde på. Aagot Noss var med på å få norsk folkedrakt- og handverkshistorie fram i ljoset. «Ho fekk det til å skine», seier ei av kjeldene.
BUNADS-DRONNINGA Historia om Aagot Noss er historia om ei dugande, trassig, nysgjerrig og kunnskapsrik jente frå Ål i Hallingdal som levde eit krevjande og spennande liv, men som òg var einsam og sårbar, ein kulturbauta som gjennom sitt arbeid stadig færre lærlingar er det klart at noko må gjerast om tradisjonshandverket skal ha ei framtid. Kirsti Kolle Grøndahl har leia ei nasjonal undersøking av dei små og verneverdige faga og la fram eit utdrag frå arbeidet som både fortel om statusen for faga i dag og ikkje minst kjem med forslag til endringar i utdanningssystemet.
Trettebergstuen sine tankar om bunad som kulturarv og opplæringsområde.
Fagdagane i bunad og folkedrakt er eit årleg arrangement for alle bunadsinteresserte. Det er eit samarbeid mellom Norges Husflidslag, Studieforbundet kultur og tradisjon, Noregs Ungdomslag, Norsk folkedraktforum og Institutt for bunad og folkedrakt.
heidra kvinner og menn som har tatt vare på kulturarven vår opp gjennom hundreåra. Boka kan tingast i bokhandelen eller til dømes kjøpast i nettbutikken www.novus.no.
Og før alle fór heim til sitt, delte kulturpolitisk talsperson i Arbeidarpartiet Anette
03/2016 UNGDOM 13
TEATERALLIANSEN
NYTT FELLESSKAP I TEATERALLIANSEN I Ungdom nr 3/2015 kunne du lese at Kulturdepartementet hadde løyvd 6,8 millionar kroner til felles tiltak for amatørteaterfeltet, og at NU var ein av organisasjonane som var utpeikt til å forvalte desse midlane. Organisasjonane som samarbeider om denne rolla har etter dette gått saman om å stifte organisasjonen Teateralliansen. TEKST: ELI ULVESTAD
Teateralliansen har i dag fem medlemsorganisasjonar. I tillegg til Noregs Ungdomslag er teaterorganisasjonane Frilynt Norge og Norsk amatørteaterforbund også medlemmer. Vi har også med Studieforbundet kultur og tradisjon og Norsk musikkråd. Organisasjonen vart formelt stifta ved årsskiftet, i samband med at Kulturdepartementet hadde gitt oss viktige oppgåver med tilskotsforvaltning og aktivitetsutvikling. Bakgrunnen for etablering av dette organisasjonsfellesskapet, var uroa og den seinare avviklinga av Norsk teaterråd. (Tidlegare Norsk amatørteaterråd). Teaterrådet hadde i fleire tiår rolla som ein viktig paraplyorganisasjon for amatørteaterrørsla, og fordelte mellom anna driftstilskot på vegne av staten og forvalta manusbanken Dramas på vegne av organisasjonane. Norsk teaterråd kom så i ein situasjon der organisasjonen ikkje
14 UNGDOM 03/2016
lengre hadde tillit hos Kulturdepartementet, og mista statstilskotet sitt. Teateralliansen har i første omgang fått midlar til å gjennomføre tiltak for amatørteaterfeltet i perioden 2015-2017, før departementet vil konkludere med korleis ein ønskjer å disponere desse midlane på meir varig basis. Vi har ikkje vesentleg med midlar til å administrere arbeidet, så Teateralliansen har ikkje eigne tilsette, men oppgåvene er fordelt mellom dei ulike medlemsorganisasjonane.
til Teateralliansen frå januar, og hadde då ein person tilsett i halv stilling. I løpet av våren har vi tilsett ein prosjektleiar i full stilling, for å utvikle Dramas til ei meir framtidsretta løysing for amatørteatergruppene. NU har teke ansvaret for å huse Dramas, og for å ivareta ein del praktiske funksjonar. Vi har hatt kontorfellesskap sidan januar, men i løpet av hausten flytter Dramas sine tilsette to etasjar opp i kontorfellesskapet vi har i Øvre Slottsgate.
DRAMAS
SCENEROM – KURS I REGI OG TEATERPRODUKSJON
Ei av dei viktigaste oppgåvene vi har teke på oss for feltet, er å sørgje for drift av manusbanken Dramas. Dette er ei svært sentral teneste for det lokale amatørteaterarbeidet, for å sikre at teateroppsetjingar har dei nødvendige avtalar med rettigheitshavarar og andre. Dramas blei formelt overført
Studieforbundet kultur og tradisjon har fått ansvaret for å utvikle og prøve ut ei felles instruktøropplæring innanfor teater. Opplæringa har fått namnet Scenerom, og er ei kursrekke som strekker seg over fleire helger. Opplæringstilsbodet startar denne hausten, og det er allereie venteliste på tilbodet.
TEATERALLIANSEN
NM I TEATERSPORT Norsk amatørteaterforbund og Frilynt Norge har fått ansvar for å vidareføre NM og Junior-NM i teatersport, og arbeider med både regionale uttak og den nasjonale tevlinga.
TILSKOTSFORVALTNING Norsk musikkråd har fått oppgåva med å forvalte tilskotsordningane på feltet, sidan dei har etablert forvaltarkompetanse. I tillegg til å forvalte driftstilskotet til dei nasjonale teaterorganisasjonane, forvaltar dei også tilskotsordninga for historiske spel samt eit scenetekstfond.
UTVIDING AV TEATERALLIANSEN? I dag er det generalsekretærane i dei fem medlemsorganisasjonane som utgjer styret for Teateralliansen, sidan arbeidet vårt i hovudsak er å koordinere arbeidet som skjer i dei fem medlemsorganisasjonane. Mandatet
vårt er no i første omgang å sørgje for at midlane vi er tildelt for perioden 2015-2017 kjem det breie amatørteatermiljøet til gode. Vi har likevel konstatert at det er behov for ein paraplyorganisasjon etter 2017, som kan ivareta både Dramas og tilskotsforvaltning for feltet, og kanskje også andre oppgåver. Dette gjer at Teateralliansen har invitert alle dei nasjonale organisasjonane som arbeider med teater, samt dei regionale fylkesråda for teater, til eit ”Folkemøte” i slutten av oktober, der vi vil drøfte dette spørsmålet med dei. Vi har også søkt Kulturdepartementet om auka løyvingar frå 2017, slik at vi kan få eigne administrasjonsressursar til Teateralliansen, og få tilsett ein dagleg leiar. På denne måten ønskjer vi å bruke 2017 til å rigge organisasjonen for meir permanent drift. Svar på søknaden kjem først i januar, så dette er uavklart enno.
TEATERUNDERSØKELSEN 2016 Ein viktig del av oppdraget vårt frå Kulturdepartementet, er å sjå på kva behov amatørteaterfeltet har, slik at departementet si disponering av midlane til amatørteatertiltak frå 2018 kan vere i samsvar med dette. Dette gjer at Teateralliansen no i august og september gjennomfører ”Teaterundersøkelsen 2016,” som er ei større kartlegging i dei lokale amatørteatergruppene, om kva behov dei har. Tilbakemeldingane i denne undersøkinga vil legge grunnen for Teateralliansen sine tilrådingar til Kulturdepartementet om framtidig innretning på støtta til amatørteaterfeltet. Om ikkje teatergruppa di alt har svart på undersøkinga, rekk du å gjere dette om du før 20. september går inn på følgjande lenke: http://bit.ly/teaterundersøkelsen2016
03/2016 UNGDOM 15
KULTURALLIANSEN
NY SAMANSLUTNING FOR
KULTURFRIVILLIGHEITA Måndag 5. september var ein stor dag for dei nasjonale, frivillige kulturorganisasjonane, då 30 av desse gjekk saman om stifte Kulturalliansen. Med stiftinga av Kulturalliansen har dei frivillige kulturorganisasjonane fått ei eiga samanslutning, som har som føremål å arbeide for å styrke kulturfrivilligheita sin posisjon og rammevilkår i samfunnet. Målet er å skape større påverknad i kulturpolitikken. Stiftingsmøtet er resultat av eit eige utgreiingsarbeid, som har vore finansiert med midlar frå Kulturdepartementet. Ei arbeidsgruppe har i knapt eit år sett nærare på grunnlaget for ei ny samanslutning for det frivillige kulturfeltet, og samla dette i ei eiga utgreiing.
blir fordelt innanfor kulturfeltet. Det trur vi skuldast at det manglar ei grunnleggande forståing for kva verdiar amatørkulturen faktisk skaper, seier ho. Eli meiner at det er viktig at kvar enkelt kulturorganisasjon kan ivareta sin eigenart, men peikar på at det vil tene kulturorganisasjonane at ein også har høve til å snakke med ei, felles stemme.
Noregs Ungdomslag har gjennom generalsekretær Eli Ulvestad koordinert arbeidet på vegne av organisasjonane som står bak. Ho peikar på at dei frivillige kulturorganisasjonane skaper store verdiar for menneske og lokalsamfunn over heile landet.
- Skal vi nå fram i kulturdebatten, må vi kulturorganisasjonane fortelje meir om kva vi gjer og kva resultat dette gir. Kulturalliansen skal setje kulturpolitiske saker på dagsorden og gje auka gjennomslagskraft og betre rammevilkår for det frivillige kulturtilbodet. Samtidig skal Kulturalliansen bringe kunnskap om omfanget og mangfaldet i kulturlivet i heile landet, og kva betydning dette har for både lokalsamfunn og livskvalitet.
- Dessverre opplever vi at dette feltet ofte kjem til kort når offentlege gode og verkemiddel
- Kultur har ein eigenverdi, men bidreg også til å løyse samfunnsutfordringar. I dette biletet
16 UNGDOM 03/2016
kan kulturorganisasjonane legge tydelegare føringar på samarbeidet med fylker og kommunar. Mellom anna må vi tørre å stille krav til at kulturen skal bli prioritert på lik linje med idretten, seier generalsekretæren, som altså har vore prosjektleiar for utgreinngsprosessen. I utgreiinga blir det trekt fram at Kulturalliansen ikkje skal tappe ressursar frå dei eksisterande organisasjonane, men at organisasjonen derimot må sørgje for å tilføre desse ein meirverdi. Det er søkt om driftsmidlar frå Kulturdepartementet for 2017, og det første ordinære årsmøtet er planlagt i april neste år. Stiftingsmøtet valte eit eige interimsstyre som skal arbeide vidare med å konkretisere arbeidsoppgåver og – form fram til dette.
Utgreiinga som låg til grunn for stiftingsmøtet kan lesast på bit.ly/KAutgreiing Les også meir på kulturalliansen.no
FOLKEDANS
Danselyst
i Skarebygda
Eg sette meg ned og såg filmen frå danseframsyninga 17. mai. Det eg såg, gler meg, me har oppnådd noko i Skare. Filmen ser de på Skare ungdomslag si side på Facebook. TEKST: INGRID DALE, LEIKLEIAREN I SKARE UNDOMSLAG
Eg ser • danseglede blant dei som opptrer med skulen • danselyst hjå 17. mai-festdeltakarane: «gamle» elevar, russ, foreldre, sambygd ingar og tilreisande. Dei tek utfordringa og vert med i dansen når me inviterer; • dugleik; • publikum som kosar seg. Me har oppnådd noko veldig viktig, men me kan ikkje kvila på laurbæra. No må me halda fram i same sporet og skapa kontinuitet. Danseopplæring gagnar ikkje berre dansen. Den som dansar, lærer seg å oppføra seg i lag med andre, ein må ta omsyn til både partnar og dei andre på dansegolvet. Det krev evne til samarbeid og at ein tek imot kunnskapen som danseinstruktøren formidlar. Jenter og gutar lærer seg nærkontakt og at det ikkje er flautt, og det gjev sjølvtillit. Skulen vår ser dette og meiner dansen høyrer heime tverrfagleg frå musikk og kroppsøving til KRLE. Det er viktig at ungdomslaget er ope for det som rører seg i samtida. T.d. har me fleire gonger hatt hip-hop-instruktør på helgekurs. Det var populært. Sidan hausten 2008 har ungdomslaget i Skare drive danseopplæring i Skare skule. Då betalar ungdomslaget instruktøren for å halda obligatorisk danseundervisning i
skuletida. Alle klassetrinn får minst 3 dobbeltimar i løpet av skuleåret og trenar i tillegg med lærarane slik at dei vert flinke nok til å opptre kvar 17. mai. Dette skapar kontinuitet i danseopplæringa og lèt seg gjennomføra på ein bygdeskule. Lokalt har me god støtte hjå foreldre og sambygdingar, for ikkje å gløyma den positive innstillinga frå skulen vår. Me har som målsetjing å fanga opp ungdommane når dei byrjar på ungdomskulen, dei fell litt mellom to stolar. Her har ungdomslaget eit forbetringspotensial. Når ungdommane er rundt 15 år tilbyr me dei swingkurs. Dette er populært, og føresetnadene for å læra sving er gode fordi dei har dansa i 7 år på barneskulen. Ryktet seier at skaringane er populære på skuleballet i 10. klasse. Elles er tradisjonsfestane i distriktet staden der ungdommane får praktisert dansen.
Eg som instruktør legg vekt på dette: • Dans skal vera kjekt og aller helst litt tøft. (Halling med Torkjell Børsheim var ein innertiar i vinter, leigd inn til skulen på ungdomslaget si rekning.) • Det er ikkje farleg å gjera feil, heller ikkje på 17. mai. • Gjera elevane kjende med ulik musikk. • Songdansen må vera artig, og tekstane lyt dei forstå. • Turdansar med song til er gode hjelpemiddel. • Krevja litt meir etter som elevane vert eldre og flinkare. • Skryta og gje ros, både individuelt og gruppevis. Få dei eldste til å kjenna seg nyttige når me skal læra nye og yngre elevar å dansa. • Kjenna elevane godt og tenkja seg godt om ved paroppsett osv., ta omsyn til kven som har god kjemi og kan hjelpa kvarandre i mål. • Disiplin
Den som vågar seg ut på dansegolvet, har ei viktig ballast med seg inn i ungdomsåra. Dans er rusførebyggjande og kontaktskapande. Har du dansa som barn og i ungdommen, gløymer du det aldri heilt.
No arbeider me for å rekruttera fleire instruktørar, eg er veldig glad for å ha fått med meg to vaksne damer på opplæring. Det er viktig å rekruttera instruktørar blant vaksne og etablerte folk. Satsar ein berre på ungdom her, så vert dei heile tida borte for oss.
Me meiner det er verdifullt at dansetradisjonen går vidare til neste generasjon, og borna får eit positivt forhold til norsk tradisjonsmusikk og folkesongar.
No i haust startar me opp leikarring på kveldstid for born, det fritidstilbodet har vore nedlagt i ca. 20 år. Opplegget i Skare skule skal halda fram som før.
03/2016 UNGDOM 17
BARNLEK
BARNLEK PÅ FÆRØYANE Kva med å avslutte barnelagsåret med eit nordisk stemne neste år? Barnlek vert arrangert på vakre Færøyane neste sommar og er noko som alle unge dansarar burde få oppleva. NORSK SAMDANSPROGRAM OG NORDISK SAMDANS På kvart Barnlek har dei norske dansarane eit program som dei må læra seg på førehand, og som dei viser under stemnet. Dette kallar me norsk samdansprogram, og det norske programmet er som fylgjer:
• Klappdans frå Østfold (Turdansboka, s. 296) • Jeg gikk meg ut i lunden (Dansetradisjonar frå Vest-Agder, s. 216) • Åttepardansen (Turdansboka, s. 274) • Seksmannsril (Turdansboka, s. 145) • Tremannsril (Danse danse lett, s. 62) Om laget ditt ikkje har bøkene ovanfor, så er dei til sals på NU-kontoret. Det er òg mogleg å få sendt over skanna kopiar av danseskildringane. I tillegg til det norske samdansprogrammet har me noko som heiter nordisk samdans. Dei nordiske samdansane er ein dans frå kvart land som alle deltakarane skal læra seg. Den norske dansen som alle deltakarane skal læra seg, er åttepardansen. Oversyn over dei nordiske samdansane kjem her: Noreg: Åttepardansen
18 UNGDOM 03/2016
Danmark: Viborg totur Finland: Engelska trippen Suomi: Seni Sverige: Kopparslagaren Island: Snemma lóan litla í Færøyane: Stolt Signhild Lydfiler, film, rettleiing og notar vert lagde ut på sr.fo etter kvart slik at de kan læra dei nordiske dansane der. Om du vert forvirra av at det står både Finland og Suomi ovanfor, så betyr Finland dei svensk-finske områda, medan Suomi er dei finskspråklege områda.
DELTAKARAR FRÅ NOREG Sidan det er avgrensa med overnattingskapasitet i Klaksvík, har kvart land fått tildelt ein kvote med deltakarar. Den norske kvoten er 100 deltakarar inkludert leiarar for gruppa. Allereie i november skal Noreg melda inn sånn omlag kor mange deltakarar me har, så det er fint om dei laga som veit at dei skal reisa, sender oss ein e-post i løpet av oktober med tal på deltakarar. Dette kan justerast opp mot den endelege påmeldinga seinare. Om du vil på Barnlek, men ikkje har noka gruppe å reisa med, så er det òg fint om du tek kontakt.
REISE TIL FÆRØYANE Dei mest praktiske måtane å koma seg til Færøyane på er anten på båt via Hirtshals eller fly frå Bergen eller København. Flyselskapet som flyg til Færøyane, heiter Atlantic Airways. Dei tilbyr gruppereiser òg. Dersom laga tek kontakt med NU-kontoret seinast i løpet av oktober, kan me melda inn til Atlantic Airways kor stor gruppa frå Noreg blir, og på den måten få til ein samla gruppepris.
OVERNATTING OG TURAR På Barnlek er det alltid tilbod om å reisa på mange spennande turar i nærområdet. Informasjon om desse turane finn du under overskrifta ”Útferðir” på heimesida til stemnet (sr.fo). Overnattinga er på skular i Klaksvík, og det er vanleg at ein får overnatta i fleire dagar før sjølve stemnet startar.
SPØRSMÅL? Har du spørsmål om stemnet eller vil melda inn allereie no at laget ditt vil reisa, kan du senda ein e-post til kulturrådgjevar på kontoret: halldis@ungdomslag.no.
ISLEIK
Isleik er eit nordisk
folkedansstemne
på Island.
ISLEIK – HÅPET FOR NORDISK SAMARBEID? Med Isleik eit par månader bak seg, er det tre ting som verkeleg står att for min del: Bruken av nordiske språk, imponerande innsats av ein del islendingar og møtet med grønlendingane. TEKST OG FOTO: SVEIN O. AADLAND
For ein som aldri har vore på Isleik før, og heller ikkje vore på Nordlek sidan før årtusenskiftet (Finland i 1998), var det spennande å sjå om ein kjende att både folk og arrangement. Og det gjorde eg. At ein kjende att folk, må ein vel seia er positivt, i alle fall mest positivt. Mange har altså eit sterkt forhold til desse arrangementa og møter trufast opp. Så kan ein sjølvsagt gjera seg tankar om forgubbing og heller høg snittalder på deltakarane, men biletet her var heldigvis ikkje heilt eintydig. For det VAR yngre menneske å sjå også, men ikkje mange nok til å døyva ei viss uro for framtida når ein såg utover forsamlinga. Men så til noko som verkeleg var positivt og kjekt, nemleg nordisk forbrødring på nordiske språk. Det aller meste som vart sagt, enten det var i mikrofon frå sal og scene eller i private samtalar, i den grad eg avlytta dei, vart sagt på svensk, dansk eller norsk – eller på diverse sjarmerande blandingar av desse språka. For ein som trur på nordisk samarbeid
og på ideen om at me som bur i Norden bør øva oss på å forstå kvarandre utan bruk av engelsk, var dette eit høgdepunkt. Men sjølvsagt var ikkje dette biletet eintydig heller. Eg er stygt redd for at dei unge som var til stades snakka ein del engelsk seg i mellom. Ja, det vart nok slik at også eg snakka engelsk med unge islendingar. Så me anar kanskje kva veg dette går? Elles syns eg islendingane skal ha all ære av arrangementet. For å ta ein heilt praktisk ting: Dei fleste av oss budde på ein flott skule og fekk servert dei aller fleste måltid der. Og det var då verkeleg dei same menneska som styrte med måltida heile tida. Dei var der frå tidleg morgon til seine kveld, dag etter dag, berre for vår del! Nesten rørande, spør du meg. Til sist må eg nemna grønlendingane. Det var både fascinerande og kjekt å møta dei der. Dei skilde seg ut, både i dansemåtar (berre av å skriva desse orda dukkar lyden av stepping
og hammondorgel opp inni hovudet mitt) og klede. Dei perlebestrødde og svært fargerike kvinnedraktene skilde seg ut. Men flotte var dei. Hyggelege var dei også, grønledningane, svært hyggelege, dei eg prata med. Litt skamfull innsåg ein elles at ein veit litt for lite om Grønland. Me burde då alle gjort det me kan for å knyta dei nærmare til oss. Elles var dei fleste deltakarane på diverse turar om dagane. Då fekk me oppleva at Island er eit annleis, men flott land. Ikkje så løye at det kryr av turistar der. Me fekk også med oss at skogen endeleg er på frammarsj på Island. 2016 vert ståande som det året i moderne tid då det første bustadhuset bygt av berre islandske trematerialar kom opp. Og vêret? Som dei seier på Island: Ikkje nøgd med vêret? Vent fem minuttar. Og når regnbyene berre varer fem minuttar tel dei ikkje, i alle fall ikkje for ein hordalending som meg. Så me hadde fint vêr heile veka!
03/2016 UNGDOM 19
LOKALLAGBESØK
Denne kjekke gjengen frå Bodø Folkedanslag, BUL Bodø, UL Framsyn og UL Freidig møttest i Fellesheimen, Valnesfjorden som er ungdomshuset til UL Framsyn. Laget har òg ei flott fane med ein nordlandsbåt måla på seglduk forma som eit råsegl.
Lokallagsbesøk
Nordland
Som kjent held sentralleddet i NU i samarbeid med fylkeslaga på med ein omfattande besøksrunde hos laga i NU. Innan utgangen av 2018 skal sentralleddet ha møtt alle laga i NU. Med nærare 400 lag spreidde over heile landet seier det seg sjølv at det tek tid å kome rundt til alle. Men vi er på god veg, og i overgangen til juni var det laga i Nordland som soknar til Nordland Ungdomsfylking, som stod for tur. TEKST OG FOTO: GURO REDALEN
20 UNGDOM 03/2016
LOKALLAGBESØK
eplass i Grytting. I tillegg til Hadsel Folkedanslag leiger dans t anna kurs i bøting av garn. høg danseaktivitet har dei og blan
men trør enno BUL Narvik er inne i sitt 103. år, pa til Museum trap på gen ivrig dansen. Her er gjen av. ne tara stif Nord som laget var ein av
Medlemmar frå UL Ørnen og UL Lysbøen fortalde om brei aktivitet i laga. Møtet vart halde på ungdomshuset Lysbøen, eit flott teaterhus som blant anna husar den eldste sjølveigde kinoen i landet og kommunestyremøte i Flakstad kommune.
Tradisjonelt sett har dei store aktivitetane i NU-lag vore folkedans og teater, og det er det for så vidt framleis, men det er fantastisk mange varierte aktivitetar kringom i laga. Det er utruleg kjekt å få kome rundt og møte alle dei flinke, kreative folka som driv lag ulike stader i landet. Noko av målet med besøksrunden er jo nettopp å få eit betre innblikk i kva dei ulike laga faktisk driv med. Litt står det jo i årsrapporten, men detaljane i arbeidet, kva som fungerer og ikkje fungerer, utfordringar, suksessar, dei kjem så mykje betre fram i direkte møte.
SKRYTELISTA Styremedlem Morten Nilsen som var med på besøksrunden, har sett seg lei på at laga
våre ikkje skryt nok av seg sjølve, og lanserte Skrytelista der laga fekk ført opp kva aktivitet dei driv med i løpet av eit år. Og det er ikkje lite! For høyr berre: fellesdans med venelag, jamt med danseøvingar for både born og vaksne, historielag, julebord med mølje, dugnadsarbeid på hus, skikafé, deltaking på Kven veit?, felegruppe, oppvisning 17. mai og eit par gongar i året på sjukeheimen, kurs i bøting av garn og spleising av tau til båt, vårfest for andre lag, samarbeid med seniordans, drift av sjølveigd kino, utleige av hus til blant anna kommunestyremøte, teaterøvingar, loppetorg, akademigruppe med kjente foredragshaldarar (t.d. dronning Sonja i 2013 knytt til stemmerettsjubileet), søndagsdans … for å nemne noko. Dette
er verkeleg ”levande lokalkultur” og noko å vere stolte av. Takk for at vi fekk kome på besøk – og lukke til vidare med det gode arbeidet!
HAUSTEN 2016 I haust går turen til laga i Nordland (knytt til Hålogaland Ungdomslag), Troms, Vestfold og Østfold. I 2017 er det Hordaland, Sør-Trøndelag, Oslo og Akershus og Finnmark som må sette på kaffikjelen.
03/2016 UNGDOM 21
TEATER
RYKANDE FERSK KURSREKKJE i regi og teaterproduksjon TEKST: TORUNN ELISE KVEEN, STUDIEFORBUNDET KULTUR OG TRADISJON
SCENEROM – KURS I REGI OG TEATERPRODUKSJON Er du aktiv i eit amatørteaterlag? Vil du lære meir om regi? Vil du lære meir om oppgåvene i produksjonsapparatet bak ei teaterframsyning? Hausten 2016 startar Teateralliansen opp ei ny kontinuerleg kursrekkje i regi- og produksjonsopplæring. Opplæringa Scenerom – kurs i regi og teaterproduksjon består av fire modular over fire helger. Til saman gjev dei deg ei brei innføring og går analytisk i djupna på regi og teaterproduksjon. Fyrste kursrekkja med oppstart i oktober i år vart fullteikna svært fort. Men vi smir medan jernet er varmt, og legg opp til enda ei kursrekkje rett over nyttår 2017. Meld frå, meld deg på!
Amatørteaterforbund, Norsk musikkråd og Studieforbundet kultur og tradisjon danna i 2015 samarbeidskonstellasjonen Teateralliansen. På bakgrunn av signal frå amatørteatermiljøet om ønske og behov for ei kursrekkje/opplæring for å styrke arbeidet i teaterlaga gjekk Teateralliansen breitt ut med ei omfattande spørjeundersøking. Kursrekkja Scenerom strekkjer seg mot å fylgje opp ønska og behova som vart kartlagde i undersøkinga, og dannar malen for ei felles, kontinuerleg instruktøropplæring for det frivillige scenekunstfeltet. Opplæringsmodellen skal mellom anna svare på den utfordringa vi har med mange lag og grupper som ikkje har råd til å leige inn profesjonell instruktør på fast basis, eller som treng produksjonsassistentar/instruktørassistentar i tillegg til profesjonelle instruktørar.
BAKGRUNNEN FOR FELLES KURSREKKJE
MÅLSETTING
Noregs Ungdomslag, Frilynt Norge, Norsk
Overordna mål med opplæringa er å auke
22 UNGDOM 03/2016
kompetansen til instruktørar og produksjonsansvarlege i lokale lag og grupper og rekruttere nye instruktørar og produksjonsvarlege. Opplæringa skal gje deltakarane konkret og praktisk innføring i produksjonsapparatet, metodar, øvingar og verkty. Deltakarane skal øve opp ei forståing for og kunnskap om oppbygging av prosess og produksjon. Instruktøropplæringa skal vere av god kvalitet, utan at det blir for teoretisk. Det skal vere eit lågterskeltilbod som kan stimulere interessa for regifaget ytterlegare.
MÅLGRUPPE Målgruppa er i hovudsak teaterfolk, vaksne eller eldre ungdommar, med noko erfaring, som ønskjer å bli instruktørar eller utvikle seg vidare som instruktørar. Dette kan vere instruktørar/produksjonsansvarlege i lag og grupper eller teaterfolk som ønskjer å ha slike funksjonar i teatergruppa. Det er ein fordel om ein har litt leiarerfaring, og ein
TEATER
Heljar
Stig Olav
føresetnad at ein har delteke i teateraktivitet. Instruktørbakgrunn er ikkje ein føresetnad.
aktør i Hvalsommerrevyene i Sandefjord tolv somrar på rad.
ARBEIDSFORMER
Mange vil kjenne att Heljar som skraphandlarkarakteren Hubert Hoggerud i Gråtass. Heljar er stadig ute i det frivillige feltet på ymse oppdrag, reiser rundt i Noreg for Frilynt og instruerer ungdommar i alderen 13–18 år i MinusManus – improleik. Han har òg vore lærar i revy ved Solbakken Folkehøgskole 2006–2009. Per i dag er han frilans skodespelar, tekstforfattar og instruktør.
Praktisk teaterarbeid, utvikling og utprøving i gruppe, spel og framføring, forelesing, diskusjon, sjølvstudium, rettleiing, kollokviegrupper og å innhente erfaringar frå dramafaglege miljø ved erfaring og oppleving av teater og scenekunst.
INNHALD Modul 1 Instruktøren/regissøren Modul 2 Produsenten/organisatoren Modul 3 Arbeid med manus Modul 4 Fysiske rammer
INSTRUKTØRANE Scenerom ønskjer å gje deltakaren på kursrekkja brei kompetanse og innsikt i heilskapen i ein teaterproduksjon. Vi nyttar erfarne instruktørar med brei fagkompetanse. Instruktørane for fyrste kursrekkja er: Heljar Berge, Juliane Husvik Sukkestad og Stig Olav Aspli. Heljar er hovudinstruktøren vår på kursrekkja. Han er den som skal samle trådar og sortere progresjonen. Heljar har ”skoa på”, er ute i felten på mange arenaer og er ein allsidig instruktør og frilansar med mange jern i elden og solid grunnmur. I botnen har han toårig utdanning frå Revyskolen på Skarnes (1990–1992). Han har instruert i det frivillige sidan 1992 hjå mange revyar og grupper på Austlandet. Han har vore produsent og
Stig Olav er fødd i 1970 og tilsett som lektor i dramafag ved St. Hallvard VGS på femte året. Han underviser i faga teaterproduksjon, teaterproduksjon fordjuping og teater i perspektiv. Stig Olav har jobba som frilans teaterregissør, teaterlærar og konsulent i over 20 år og vore innom dei fleste sjangrar og målgrupper. Han har jobba med alt frå garva proffar til dei som står på scenen for fyrste gong, frå sjuåringar til pensjonistar. Stig Olav er spissa på områda Shakespeare og Ibsen, deviced teater (frå idé til framsyning) og figurteater. Formell kompetanse har han frå storfag i teatervitskap (UIO), grunnfag drama (HIVE), master i drama/teater (NTNU) og PPU (HiOA), i tillegg til diverse kurs og workshopar. Om sitt teatersyn seier Stig Olav: Hipp hurra for alt som funkar! (vil ikkje høyre til noka spesiell retning eller teknikk). Motto: Smil om munn, glimt i auget, fråspark i motbakkane og visjonar for framtida – det kan fort gå bra!
Julianne
Juliane har master i drama og teaterkommunikasjon frå HiOA. Ho har elles studert musikk, tysk og sosialt entreprenørskap. Ho jobbar som formidlar i Museene i Akershus og som frilans teaterinstruktør og formidlar. Juliane er kunstnarisk leiar for Bygdetruppen Teater, eit omreisande fattigmannsteater som lagar eigne framsyningar med lokalt tilsnitt, og ho bygger opp ein lokal kulturkafé med ei intimscene med plass til 60 publikummarar. Juliane har hatt eige føretak sidan 2006 og har på vegen vore teaterinstruktør for fleire amatørteatergrupper og elskar å jobbe fram eigne framsyningar. Ho har selt framsyningar til alt og alle frå IKEA til bibliotek til julemarknad og har teke initiativet til eit lokalt kulturråd der ho nå sit som styreleiar. Juliane brenn for å gjere scenekunst tilgjengeleg i lokalmiljøet og for å finne gull på eigen heimstad.
ER DU INTERESSERT? Ta kontakt med oss på e-post: post@kulturogtradisjon.no eller telefon 61 21 77 50. Meir om kursrekkja Scenerom og fullstendig fagplan finn du på http://www.kulturogtradisjon. no/opplaeringstilbud/teaterinstruktor.
03/2016 UNGDOM 23
UNGDOM I 100 ÅR
Til lykke med
ÅREMÅLSDAGEN NU! TEKST: GURO REDALEN
11. juli kunne NU markere 120-årsdag, for det første landsungdomsmøtet tok til i Turnhalla i Trondheim den datoen i 1896. Difor er det tradisjon at ved dei rundaste åremålsdagane er det ei markering i stiftingsbyen. Men kva skjedde i åra før dette? 24 UNGDOM 03/2016
UNGDOM I 100 ÅR
FØR NU VART STARTA Dei eldste eigentlege frilyndte ungdomslaga skriv seg tilbake til omkring 1870, laget Mølju i Sel i Gudbrandsdalen blir rekna som det aller eldste. Nummer to var Det unges forbund, skipa på Frosta i 1870. Talet på nye ungdomslag voks heller seint i 1870- og 1880-åra, men i 1890-åra kom det ei bølgje av nye lag. Samstundes kom det i gang større samanslutningar i ulike distrikt og fylke, og i 1896 gjekk dei saman og danna NU. Ungdomslaget Fram i Kristiania spela ei hovudrolle under skipinga av NU. Laget var eit samlingspunkt for yngre, radikale venstrefolk i hovudstaden. Fleire av dei fekk høge posisjonar seinare, som politikaren og historikaren Halvdan Koht og forfattaren Rasmus Løland. I 1894 vart det første store ungdomsstemnet på Austlandet arrangert på Eidsvoll. Her, på trappa til den symbolmetta Eidsvollsbygningen, vart tanken om både ein
samskipnad for dei austlandske ungdomslaga og ein landssamskipnad lufta første gongen. Etter stemnet arbeidde særleg Peter Slotsvik i Eidsberg ungdomslag for å få til ei austlandsk samanslutning. Denne vart danna i februar 1895 i Oslo og tok namnet Eidsiva ungdomslag, med Slotsvik som formann og Anstein Myhr, leiar i Fram, som styremedlem.
SLOTSVIK FØRSTE FORMANN Eidsiva hadde frå første stund ein landssamskipnad for ungdomslag frå heile landet på programmet, og dei vende seg til andre fylkeslag i landet med framlegg om dette. På eit møte i Turnhallen i Trondheim 11.–12. juli 1896, der 18 representantar frå 7 fylkeslag hadde møtt fram, vart så Noregs Ungdomslag skipa med Slotsvik som formann og Myhr som skrivar. Organisasjonsnamnet kom den første tida til å veksle mellom «Det norske ungdomslaget» og «Norges Ungdomslag», men vart i 1897 fastsett til «Norigs Ungdomslag». I 1922 vart det så endra til «Noregs Ungdomslag».
I 25-ÅRSJUBILEUMSBOKA TIL NU (I 1921) FORTEL PETER SLOTSVIK KORLEIS HAN OPPLEVDE STIFTINGSDAGEN I 1896: «Aldri gløymer eg den dagen for 25 år sidan. Me var ferduge med samskipninga og samlast etterpå ute på Munkholmen ved Nidaros. Det var ein solrik strålande sumarmorgon. Trondheimsfjorden låg og leika seg kring den minnerike holmen. Smaug smilande framum oddar og nes og tok dei gamle minnestadene i fanget. Der sto dei enno og lyste på sumargrøne vollar og tvinna seg som blomekransar kring gjævingen i Lade, Rimul, Elgsæter, Austraat, Stiklestad, Rein, Egg o.fl. Og upp yver all denne minnerike fagerleiken lyfte Nidarosdomen seg mot den strålande høgsumarsola, som vilde heilagdomen verja og signa det verket, som no var reist. Det gav oss mod til å sjå framtida beint i augo og von um at arbeidet for hugmål me no hadde sett for Norigs Ungdomslag vilde lukkast.»
03/2016 UNGDOM 25
Alle vegar fører til eit ungdomshu s. Frå besøksrunde n i Nordland.
Når du sikrar verdiar, skapar du verdiar.
Det kan me forsikra. Knif Trygghet er eit reindyrka forsikringsselskap som er skipa for å verna og tryggja verdiar for det rike organisasjons- og kulturlivet i Noreg. Difor har me utvikla særskilt gode og tilpassa løysingar for Noregs Ungdomslags verksemd, til dømes forsikring av klubbhus og kulturbygg. Me tilbyr òg gunstige personforsikringar for alle som er engasjert i ungdomslaga.
DEN ORIGINALE BORGERBUNADEN
SYDD AV LOKALE SPESIALISTER
Du skynder deg ikke med noe som skal vare i generasjoner. Hver bunad fra oss er sydd og montert for hånd av lokale spesialister. Skapt for å vare i generasjoner. Meir informasjon og gode tilbod får du på kniftrygghet.no, eller ring 23 68 39 00
SIKRAR VERDIAR. SKAPAR VERDIAR.
velkommen til velkommen til follo folkehogskole follo folkehogskole
VI TAR KREATIVITET PÅ ALVOR
velkommen til follo folkehogskole
VI TAR KREATIVITET PÅ ALVOR MUSIKAL HIPHOP MUSIKAL HIPHOP VOKAL BAND VOKAL VI TAR KREATIVITET PÅ ALVOR BAND DANS PERSONLIG DANS PERSONLIG MUSIKAL HIPHOP TRENER FILM TRENER VOKAL FILM DANS FILM
BAND
PERSONLIG TRENER
FOLLO.FHS.NO
www.norskflid.no Olav Tryggvasons gate 18 tlf.: 73 83 32 30
ANNONSERE I UNGDOM? Ta kontakt med Tone Merete Møllerud tlf: 489 53 391 tone@flisamedia.no FOLLO.FHS.NO FOLLO.FHS.NO
03/2016 UNGDOM 27
Returadresse: Noregs Ungdomslag, Øvre Slottsgate 2B, 0157 Oslo
LØYS KRYSSORDET OG VINN EI FANEBOK! 100. årgang av Ungdom blir markert med jubileumskryssord. Send in inn løysingsordet på e-post til guro@ungdomslag.no eller per post Noregs Ungdomslag, Øvre Slottsgate 2B, 0157 Oslo innan 3. november. Kryssordet er laga av Einar Søreide, som og leverer kryssord på nynorsk til Norsk Barneblad og Vest-Telemark Blad.