Ungdom nr 1 2015

UNGDOM MEDLEMSBLAD FOR NOREGS UNGDOMSLAG - 1/2015 - 99. ÅRGANG

r

kultu l a k o l e Levand Sommarleiren 2015 • Landsmøtet 2015 - er det slutt for festivalane i NU? • Nordlek

Sommarleiren D Endre Kleiveland Leiar i Noregs Ungdomslag

Redaktør: Guro Redalen Ansvarleg redaktør: Eli Ulvestad Opplag: 5.500 Bladbunadm trykk og annonsebyrå: Flisa Trykkeri AS Framsidefoto: Ingeborg Hollekim Bringslid under Sommarleiren 2014. Postadresse: Postboks 414, Sentrum, 0103 Oslo Besøksadresse: Noregs Ungdomslag, Tollbugata 17, Oslo Frå og med 1. mai: Øvre Slottsgate 2 B, Oslo Telefon: 24 14 11 10 post@ungdomslag.no Generalsekretær: Eli Ulvestad Tlf.: 24 14 11 10, eli@ungdomslag.no Informasjonsrådgjevar: Guro Redalen Tlf. : 24 14 11 14, guro@ungdomslag.no Kulturrådgjevar: Halldis Folkedal Tlf.: 24 14 11 15, halldis@ungdomslag.no Kulturrådgjevar: Åshild Mjelde Nordås Tlf.: 24 14 11 13, ashild@ungdomslag.no Organisasjonskonsulent: Alf Steinar Nekstad, Tlf.: 24 14 11 16 alf.steinar@ungdomslag.no Kontonummer: 8101 07 00027 Organisasjonsnummer: 939 550 550 www.ungdomslag.no facebook.com/noregsungdomslag instagram.com/ungdomslag Stoffrist neste Ungdom 27. april

2 UNGDOM 01/2015

enne leiaren skal i heilskap dreie seg om sommarleiren til NU. Og kvifor det? To grunnar: Den eine er at sommarleiren er det viktigaste arrangementet vårt og fortener omtale. Den andre er at rekrutteringa til leiren er for dårleg, og det trengst å diskutere verkemiddel for å auke oppslutnaden. Sommarleiren er for ungdom mellom 13 og 25 år. Hovudtema er innanfor folkedans og teater, men det er mykje anna moro òg. I år er det kurs i alt frå telespringar til cupcakedesign. Men sommarleiren er så mykje meir enn aktivitetar. Dette er staden der ungdom møter likesinna i organisasjonen. Ein knyter venskap, deler felles historier og går heim att til ungdomslaget med stor iver og engasjement. Effekten av sommarleiren ser me att i resten av organisasjonen. Mange som har vore på tallause sommarleirar, er no engasjerte lokalt og sentralt. Ungdom flyttar på seg, og ein ser att ungdomane i andre delar av landet, men då engasjerte i det nye laget sitt. Og der treffer dei kjende frå sommarleiren. Men dette er jo ikkje nytt. Det er slik NU har fungert heile tida. Men det me ser no, er at store delar av organisasjonen ikkje kjenner til sommarleiren, eller finn han relevant for sine ungdomar. Me har i 2014 over 2200 betalande medlemmer mellom 13 og 25 år. Kvar og ein av desse er sjølvsagde deltakarar på leiren. Men talet på deltakarar er ikkje i nærleiken. Styret i NU har som målsetting å klare 300 deltakarar innan 2018. Det er knapt 15 % av medlemsmassen og burde vore enkelt å gjennomføre. Men det er det ikkje.

Dei største utfordringane er kjennskap til leiren og transport til og frå leiren. Begge delar kviler det eit ansvar for på lokallaga og fylkeslaga. Eg skjønar godt at foreldra ikkje set ungdomane sine på bussen, for så å la dei køyrast halve landet rundt aleine. Eg skjønar òg at foreldra er usikre på å sende ungdomane på leir i det heile, utan skikkeleg informasjon i forkant. Her må me i fellesskap gjere ein dugnad. Lokallag og fylkeslag må snakke i lag for å arrangere felles transportløysingar til leirane. Det kan vere leige av buss eller felles transport til kollektivknutepunkt som tog eller buss. Det kan vere å stille med reiseleiarar som følgjer ungdomane gjennom reisa. Det kan vere å støtte ungdomane økonomisk med reisestønad eller kursstønad. Alt dette er svært effektivt og vil føre til massiv auke av deltakarar til leiren. Mange av lokallaga har mange ungdomsmedlemmer. Eg oppfordrar dykk til å søkje informasjon om leiren. Ring til NU-kontoret og få informasjon. Eg garanterer eit vellukka opphald for ungdomane. Det vil vere til stor glede for dykk, der de får inspirerte medlemmer i retur frå leir. Det er også til glede for heile Noregs Ungdomslag. Sommarleiren er motoren i organisasjonsarbeidet, og deltakarane her er framtida for NU. Sommarleiren 2015 er i Porsgrunn 23-28. juni, og du finn informasjon om denne på www.sommarleiren.no. Om du er for gamal til å delta sjølv, kjenner du heilt sikkert til ungdomar i laget ditt som kan reise. Snakkar du med dei om dette?

IKKJE LENGRE MEDLEM AV NORSK TEATERRÅD Noregs Ungdomslag har saman med 16 andre teaterorganisasjonar vore medlem i paraplyorganisasjonen Norsk teaterråd. I tillegg er det mange fylkesteaterråd som også er tilknytt organisasjonen. Norsk teaterråd sine sentrale oppgåver har dei siste åra vore å drive manusbanken Dramas og forvalte ulike støtteordningar på vegne av Kulturdepartementet. I tillegg har teaterrådet hatt ein funksjon som ein interessepolitisk aktør for amatørteaterrørsla. 2014 har vore eit svært alvorleg og turbulent år for Norsk teaterråd. Dette året har det blitt kjent for medlemsorganisasjonane at Norsk teaterråd ikkje har oppfylt dei formelle krava staten har sett for at organisasjonen skulle forvalte dei ulike tilskotsordningane. Departementet engasjerte i vår revisjonsselskapet KPMG til å gjennomgå økonomiforvaltninga i teaterrådet, noko som enda med ein nedslåande rapport med 30 tilrådingar til kva som burde endrast av interne rutinar. Samtidig som rapporten frå KPMG vart offentleggjort, avgjorde Kulturdepartementet at teaterrådet ikkje lengre skulle forvalte dei ulike støtteordningane. Dette gjeld ei støtteordning for historiske spel, støtteordninga Frifond teater (som i hovudsak gir støtte til frittståande teatergrupper) samt driftsmidlane til dei nasjonale ledda av amatørteaterorganisasjonane. Alvoret i situasjonen vart understreka ved at driftsmidlane til teaterrådet også blei stoppa. Rapporten frå KPMG synleggjorde at medlemsorganisasjonane måtte ta grep om situasjonen. Noregs Ungdomslag, Norsk amatørteaterforbund (NATF), Vestlandske teatersenter (VT) og Hålogaland amatørteaterselskap (HATS) stilte difor mistillitsforslag mot det sitjande styre for ikkje å ha teke grep om situasjonen. Styret valde på denne bakgrunn å trekke seg, og det vart

valt eit interimsstyre som skulle prøve å gjenopprette tilliten hos departementet og medlemsorganisasjonane. Interimsstyret arbeidde i to månader, men kalla i desember inn til nytt ekstraordinært årsmøte, der dei innstilte på at årsmøtet burde melde oppbod for Norsk teaterråd grunna den vanskelege økonomiske situasjonen. (Å melde oppbod er det same som å slå seg sjølv konkurs). NATF, VT, HATS og Frilynt Norge stemte for dette, og dette var nok stemmer til å få fleirtal. NU valde å stemme mot oppbodet, fordi ein konstaterte at dei 17 medlemsorganisasjonane ikkje hadde felles oppfatning av den alvorlege situasjonen, og at ein difor burde bruke meir tid på å utarbeide grunnlagsdokumentasjon for eit eventuelt oppbod. Interimsstyret valde på nyåret å trekke oppbodsbegjæringa, fordi ein var usikker på om dei formelle vilkåra for oppbod var til stade. Det vart då kalla inn til eit tredje ekstraordinært årsmøte, for å få velje eit nytt styre. I framkant av dette tredje ekstraordinære årsmøtet, valde NATF, VT, HATS og Frilynt å melde seg ut av Norsk teaterråd. Dei opplevde at det ikkje lengre var eit fruktbart samarbeid i teaterrådet, og valde å søkje nye samarbeidsstrukturar. Samtidig lyste Kulturdepartementet ut statsbudsjettmidlane for 2015 som tidlegare var øyremerka drift av Norsk teaterråd, til felles tiltak på amatørteaterfeltet.

TEKST: ELI ULVESTAD

På styremøtet 15. februar vedtok styret i Noregs Ungdomslag å melde NU ut av Norsk teaterråd. Styret si vurdering er at Norsk teaterråd ikkje lengre blir sett på som ein fruktbar samarbeidsarena for det teaterfaglege arbeidet. Styret i NU har samtidig varsla at ein ønskjer å gå i dialog med dei andre amatørteaterorganisasjonane for å vurdere alternative samarbeidsstrukturar for det interessepolitiske og faglege arbeidet med amatørteater. Styret har også meldt til styret for Norsk teaterråd at NU er oppteken av å sikre varig drift av Dramas, og at vi vil gå i dialog med dei om korleis vi kan sikre dette. Samtidig har NU gått inn i ein dialog med dei fire andre utmeldte organisasjonane for å sikre at dei utlyste statsbudsjettmidlane vil tene amatørteaterfellesskapet. Styret i NU har følgt prosessen i Norsk teaterråd tett frå i haust, og beklagar at situasjonen blei så fastlåst at dei fem største organisasjonane valde å melde seg ut. Styret vil likevel forsikre medlemslaga om at NU vil legge inn dei ressursane som trengst for at amatørteaterrørsla framleis skal ha fruktbare samarbeidsarenaer i framtida. Lokallag som ønskjer speleløyve til teateroppsetjingar kan ta kontakt med Dramas/ teaterrådet, som tidlegare. NU vil følgje den vidare utviklinga i teaterrådet, slik at denne servicen for lokallaga blir oppretthalden.

På det siste ekstraordinære årsmøtet gav NU uttrykk for at ein ikkje hadde tiltru til at den økonomiske og organisatoriske plattforma i Norsk teaterråd kunne reddast, og at Noregs Ungdomslag også ville vurdere medlemsskapet i teaterrådet, etter at våre sentrale samarbeidsorganisasjonar hadde meldt seg ut.

01/2015 UNGDOM 3

LANDSMØTET 2015

Er det slutt for folkedansfestivalen og amatørteaterfestivalen i Noregs Ungdomslag? Landsmøtet i april skal ta stilling til eit forslag frå styret i NU om å legge ned Folkedansfestivalen og Norsk amatørteaterfestival.

Etter vedtak frå landsmøtet 2014 skal NU arrangere Norsk amatørteaterfestival kvart andre år, og Folkedansfestivalen skal arrangerast dei åra det ikkje blir arrangert Nordlek-stemner, dvs. to av tre år. Dette betyr at det ikkje skal arrangerast festivalar no i 2015, men på bakgrunn av ressursbruk, oppslutnad og generelle erfaringar med dei siste festivalane legg styret fram eit forslag om å legge ned begge festivalane.

NORSK AMATØRTEATERFESTIVAL Norsk amatørteaterfestival blir arrangert på Det Norske Teatret, gjennom eit samarbeid mellom Noregs Ungdomslag og Det Norske Teatret, og i tett dialog med teaterlaget til BUL Oslo og Te-Nord, som er teaterlaget til Håløyglaget i Oslo. Festivalen blei første gong arrangert i 2003, og har vore arrangert kvart andre år etter dette. Sjølv om den lokale teateraktiviteten i NU skulle tilseie at vi har eit stort deltakarpotensiale, viser oppslutnaden om festivalen at dette ikkje stemmer. NU bruker i dag store økonomiske og personalmessige ressursar på å arrangere festivalen, og styret meiner at dette ikkje lenger kan forsvarast, når oppslutnaden er så låg som den er. I 2014 vart festivalen gjort opp med eit underskot på nær 200.000 kroner, medan det var berre 6 lokallag som deltok på festivalen, og tal publikummarar var 314.

4 UNGDOM 01/2015

FOLKEDANSFESTIVALEN Folkedansfestivalen blir arrangert på ulike stader kring om i landet, med NU som arrangør og eit lokal- eller fylkeslag som teknisk arrangør. Festivalen blei første gong arrangert i 2010, og har vore arrangert kvart år etter dette, med unntak av 2012, då det vart arrangert Nordlek i Noreg. Deltakinga på Folkedansfestivalen har gått nedover kvart år, og festivalen vil nok alltid leve i skuggen av dei gamle NU-stemna.. Folkedansfestivalen har ikkje vore like økonomisk krevjande å arrangere som amatørteaterfestivalen, sidan ein har fått meir eksterne tilskot til denne. Det har likevel kravd store personalressursar å programmere, planlegge og gjennomføre festivalen, og styret meiner at denne innsatsen ikkje står i forhold til kor få som deltek på festivalen. Basert spesielt på det historisk låge besøkstalet i 2014, meiner styret det er på tide å ta diskusjonen om kva Noregs Ungdomslag skal med ein festival som fåtalet av medlemene kjem på. I 2014 vart det selt berre 22 deltakarpass til festivalen, og det samla talet besøkande var på 414. (Merk at dersom ein person t.d. har delteke på fire arrangement, så tel dette som fire personar i dette talet).

ANNAN BRUK AV RESSURSANE Styret meiner at ressursane i sentralleddet bør brukast på andre område enn på to

nasjonale festivalar med dårleg oppslutnad frå lokallaga. Sommarleiren har eit stort potensiale, og styret ønskjer å styrke denne både økonomisk og fagleg, slik at den kan nå endå fleire av ungdomane i organisasjonen. Dette er etter styret si vurdering ei god, langsiktig investering, sidan ein då sørgjer for at den neste generasjonen vaksne ungdomslagsmedlemmer har funne eit godt sosialt og fagleg miljø på tvers av lagsgrensene. I tillegg ønskjer styret å bruke meir ressursar til å styrke og sikre instruktøropplæringa innanfor folkedans og teater, og ikkje minst til kontakt med lokallaga som det no blir lagt til rette for gjennom den storstilte lokallagsturneen, der alle lokallaga i NU skal besøkast av NU og fylkeslaget innan 2018. Styret si vurdering er at dette er ein meir riktig bruk av ressursar, for at vi skal strekke oss etter Noregs Ungdomslag sin visjon om Levande lokalkultur! Landsmøtet vil ta stilling til forslaga frå styret, og meir informasjon om påmelding etc. finn du på neste side.

LANDSMØTEHELG 17.-19. APRIL I OSLO Noregs Ungdomslag sitt landsmøte blir halde på Quality Hotel 33 i Oslo, laurdag 18. og søndag 19. april. Deltakarane blir samtidig invitert til å delta på ulike faglege seminar fredag og laurdag. Sakspapir og all informasjon om landsmøtet er publisert på www.ungdomslag.no/lm SAKLISTE Etter at laga sin frist for å melde inn saker til møtet gjekk ut 20. februar, har styret sett opp ei endeleg sakliste for møtet: SAK 1 Konstituering SAK 2 Årsmelding 2014 SAK 3 Rekneskap 2014 SAK 4 Framtida for Norsk amatørteaterfestival SAK 5 Framtida for Folkedansfestivalen SAK 6 Medlems- og lagskontingent 2016-2017 SAK 7 Fråsegner SAK 8 Val Laga kan også kome med forslag til fråsegner som ein ønskjer landsmøtet skal handsame. Desse kan sendast inn på førehand, eller presenterast på møtet. Med fråsegn blir det meint ein politisk uttale frå landsmøtet til eksterne partar (t.d. kulturministeren), eller eit dokument som fastset eit politisk standpunkt/retning internt i organisasjonen. SEMINAR Fredag er det lagt opp til følgjande parallellseminar som deltakarane kan velje mellom: • Ungdomshusseminar • Ny som tillitsvalt • Minikurs i folkedans • Minikurs i improteater På laurdag kan deltakarane velje mellom følgjande seminar: • Ny på landsmøtet? • Korleis drive påverknadsarbeid mot kommunen/fylkeskommunen • Medlemssystemet Hypersys • Framtidsdiskusjon om NU sine aktivitetar

Styret i NU etter Landsmøtet i 2014.

PÅMELDING Påmeldingsfristen er 20. mars TIDSRAMMER Seminar fredag kl. 14-17 Seminar laurdag kl. 9-12 Landsmøte laurdag kl 12-18 og søndag kl. 9-13.30

01/2015 UNGDOM 5

ALLKUNNE TEK OVER NRK FYLKESLEKSIKON FOR SOGN OG FJORDANE Det nynorske, digitale oppslagsverket Allkunne tek over NRK Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane med om lag 7000 artiklar og over 14 000 bilete. Heile leksikonet er no publisert på www.allkunne.no og er gratis tilgjengeleg. Fylkesleksikonet for Sogn og Fjordane inneheld artiklar om kommunar, bedrifter, stader, personar, historie, næringsliv og kulturliv, organisasjonar og mykje anna.

Minneord VÅGÅ FÅR LANDSKAPPLEIKEN 2016 Styret i folkemusikkorganisasjonen FolkOrg har vedteke at arrangørane av Landskappleiken i 2016 blir Vågå spel- og dansarlag. Landskappleiken har vore arrangert fleire gongar i Gudbrandsdalen gjennom historia til kappleiken, og Vågå spel- og dansarlag har tidlegare vore vertskap for Landskappleiken i 1964, 1996 og 2002. Den årlege stortevlinga i folkemusikk og folkedans blir i 2015 arrangert på Fagernes 19.–26. juli.

UTFERDSHUG TIL ULVIK? Hauge-senteret i Ulvik gjev born og vaksne gode opplevingar av lyrikk og litteratur, kunst og musikk. Olav H. Hauge (1908–1994) er ein av våre fremste lyrikarar i etterkrigstida. Han livnærte seg som fruktdyrkar og debuterte som forfattar i 1946. Frå heimen på Rossvoll i Ulvik skaffa han seg vidt utsyn og store kunnskapar. Han gav ut fleire samlingar med gjendiktingar av engelsk, fransk og tysk lyrikk. Hans eigne dikt har òg nådd langt ut i verda, og gjendiktingane er komne på eit kvart hundre språk. Foto: Audhild Gregoriusdotter Rotevatn/ Allkunne

6 UNGDOM 01/2015

Ålaug Herdlevær døydde i desember 2014, 87 år gamal. Ho vart medlem i Bondeungdomslaget i Bergen (BUL i Bergen) 19. oktober 1950. Ho var frå ein aktiv folkedansfamilie, og møtte Kåre Herdlevær i Austegdelaget i Arendal. Ålaug og Kåre flytta rundt ein del år på grunn av utdanning og jobb, og var aktive i folkedansmiljøet der dei budde til ei kvar tid. Dei kom attende til Bergensområdet i 1969, og deltok i aktivitetar i BUL i Bergen og i Os ungdomslag. Ålaug leia barneleikarringen i Os i mange år, og leidde landsdelsstevna for barn både i 1976 og 1982. For både Ålaug og Kåre var folkedansen ein viktig del av livet. Han sto kanskje fremst i rampelyset, men Ålaug var med og hadde oversyn over dansemåtar, og var den som kunne ”alle versa”. I over tjue år var han instruktør for Ring III (no Folkedans for seniorar) i laget, og Ålaug deltok så lenge helsa held til å koma seg opp trappene i Fensal og seinare i Gimle. Vi som var deltakarar der, sette stor pris på den rolege måten ho deltok med gode råd til oss, og av og til korrigerte instruktøren. På festar stilte ho alltid opp, og var med i ”betasuppe-gjengen” som hadde ansvar for mat til haustfesten i mange år. Ålaug var også engasjert i bunadsarbeid. Ho hadde hovedansvar for å få rekonstruert og registrert mannsbunad i heimfylket sitt, og sydde bunader både til mann og born. Ho var i arbeid som teknisk teiknar mykje av tida etter at dei flytte til Os, men fekk også tid til aktivt lokalpolitisk arbeid for Venstre. Ho var med i Kulturstyret i Os og styret i Os Venstre. Ålaug var i mange år ein viktig del av miljøet i BUL i Bergen, og i ”Venelaget” der det no berre er få igjen. Vi lyser fred over minnet hennar. Eldbjørg Gunnarson og Torgrim Ljones Bergen Ungdomslag Ervingen

AKERSARV

NYTT FYLKESLAG I MØRE OG ROMSDAL

Bygda Dansar i Akerhus går fra høsten 2014 til våren 2017. Dei endra i februar namn til Akersarv. Prosjektet er drevet av Norsk senter for Folkemusikk og Folkedans og er finansiert gjennom midler fra Kulturdepartementet og Akershus Fylkeskommune.

Romsdal Ungdomssamlag og Nordmøre Ungdomslag er no historie, Årsmøta i dei to gamle fylkeslaga gjorde 28. februar vedtak om å gå saman til fylkeslaget Nordmøre og Romsdal Ungdomslag. Les meir på heimesida www.nrung.no

Temakarnevalet fenget i BUL Sarpsborg! TEKST: ROLF JOHANSEN FOTO: ANNE SOFIE B. JOHANSEN

Torsdag var det igjen klart for karneval blant BUL Sarpsborgs barn og unge, og denne gangen hadde ungdomsgruppa med ansvar for arrangementet gjort en aldri så liten vri: Temaet skulle være "Gamle dager", så her ble det mange fantasifulle kostymer å skue som gikk helt tilbake til vikingtiden og frem til 80-tallet, for mer moderne fikk man ikke kle seg denne kvelden. Så denne kvelden var det mange ungdommer med klær fra andre epoker som danset treturer, halling, deltok i sangdanser eller i lekene for øvrig. I «avisleken» var det Sarah og Cathrin som stakk av med seieren, mens i «viking på tokt» var det Elsa som tok siste stikk, og da vanket det selvsagt en gild medalje av sjokolade!

For beste utkledning i barnegruppa ble Emilie kåret, mens Hannah stakk av med seieren i ungdomsgruppa, og her var det også samme smakfulle premiering. Etter servering av saft i alle tenkelige farger og imponerende fruktfat kunne kveldens toastmaster og leder i ungdomsgruppa, Cathrine Ringsrud, ønske alle vel hjem etter et litt annerledes, men svært så vellykket karneval for året.

INNSATSPRISEN TIL Rissa Ungdomslag Innsatsprisen blei for 2014 delt ut av Stadsbygd Sparebank til Rissa Ungdomslag med denne grunngjevinga frå juryen: • God og brei innsats for barn og unge i ei årrekkje, og særleg aktive i 2014 • Engasjerer alle aldersgrupper, både på scena og blant publikum • Allsidig og breitt repertoar i oppsetjingane sine: Reisen til Julestjernen, Jens Fenstads siste song, Folk og Røvere i Kardemomme by, Sviskeaften • Blandar amatørar og profesjonelle i oppsetjingane på ein flott måte • Har opparbeidd ein stor og trafikksikker parkeringsplass ved ungdomshuset Heimtun
 Ein særdeles verdig vinnar – GRATULERER!

Her ser vi leiar for ungdomslaget, Ingunn Rokseth, få overrekt prisen av juryformann Gisle Askheim.

01/2015 UNGDOM 7

PÅ BESØK I 2015 Helga 14.–15. februar var fylkeslaga frå Sogn og Fjordane, Rogaland, Aust-Agder og Inntrøndelag samla saman med styret og kontoret til Noregs Ungdomslag for å planlegge lokallagsbesøk i 2015. NU er inne i ein spanande prosess etter at landsmøtet våren 2014 vedtok ein ny langtidsplan for organisasjonen. Denne planen seier at det lokale kulturarbeidet i endå større grad enn tidlegare skal ligge til grunn for all ressursbruk i sentralleddet. Som ein del av dette ønskjer styret å få møte alle dei nær 400 lokale ungdomslaga som er medlemslag i NU, i perioden 2014–2018. Våren 2014 var det møte med dei fleste laga på Sunnmøre. Og seinare på hausten fekk laga i Oppland, Telemark og Hedemark besøk, i tillegg til resten av Møre og Romsdal.

8 UNGDOM 01/2015

Møta som vart haldne i 2014, var svært vellukka. Og erfaringane så langt viser at om vi skal utvikle Noregs Ungdomslag for framtida, treng vi å snakke med kvarandre. Lokallagsmøta er eit samarbeid mellom Noregs Ungdomslag sentralt og fylkeslaga. Desse møtestadene er viktige arenaer for det vidare arbeidet i organisasjonen. Styra i både sentralledd og fylkesledd treng å få innspel til korleis arbeidet skal leggast opp for at lokallaga skal vere best tente med det arbeidet som skal gjerast. For lokallaga er dette mykje nyttig informasjon å få med seg om tilbod som Noregs Ungdomslag kan gje, både fagleg og økonomisk.

KLAR FOR Å FÅ BETRE KONTAKT MED LOKALLAGA ”Det skulle eigentleg berre mangle, og det er eigentleg rart at det ikkje har vore fast på programmet å besøkje alle lokallaga i ein femårssyklus”, sa styreleiar Endre Kleiveland då han ønskte velkomen til seminarhelga. Han kunne òg fortelje at kontoret allereie no kan sjå ei positiv utvikling når det gjeld rapportering og søknad til stønadsordningane som vaksenopplæringsmidlar, Frifond og momskompensasjon etter at lokallaga har hatt besøk. For det er ikkje nødvendigvis slik at all kunnskapen blir att i styret når medlemmene blir skifta ut. Og difor er det viktig å orientere fleire, og gjerne er det

LOKALLAGSBESØK

ØVERST TIL VENSTRE: Styremedlem Rita Strandbakke orienterer om korleis ein legg opp møtet med lokallaga. Dei andre bileta er henta frå lokallagsbesøk i 2014: 1. Frå møtet i Lidarende Ungdomshus, Lia Ungdomslag i Lom. 2. Frå møtet på Solhaug ungdomshus, Melleheim Ungdomslag i Rogne. 3. Frå møtet i Solborg ungdomshus, UL Vårsol Treungen.

1.

4. Frå møtet i ungdomshuset Vidsyn, UL Flendølen i Trysil

2.

3.

ikkje mykje som skal til før kunnskapen er på plass igjen. Og det er venta at resultatet skal bli enda meir synleg i 2015. Fylkeslaga som var til stades, var einige om at dei var klare for å få kontakt med alle sine lokallag på denne runden og særleg dei som dei aldri høyrer noko frå. Og kanskje dukkar det opp nytt om lag ein trur ein kjenner godt til? Fylkeslaga vart òg oppmoda om å sette seg mål for kva dei vil med besøksrunden. Etter denne helga var fylkeslaga, styremedlemmene og tilsette på kontoret samde i at alle ser fram til desse møta.

Og til lokallaga som får besøk i 2015, kjem det her ei oppmoding om å vere flinke til å kome med tips, idear og tankar til styremedlemmene, som dei kan ta med seg til desse møta. 4.

FØLGJANDE FYLKE SKAL BESØKAST I 2015: Aust-Agder Buskerud Nord-Trøndelag Rogaland Sogn og Fjordane

01/2015 UNGDOM 9

s u h t l l u F

på konsert i Molde Reknes ungdomshus var fylt «til randa» då Spelemannslaget Dåm og Drag stemte i onsdag 19. november. Dei varma opp for Jorun Marie Kvernberg og Hans og Øyvind Sandum og spela òg nokre slåttar saman med trioen. BUL Molde og MoldeFOLK arrangerer konsertar og dans innanfor sjangeren folkemusikk. Første konsert og dans var med gruppa Sandum/Kvernberg/Sandum. Gruppa spela alt frå lydarslåttar, springdans frå Romsdal og springleik frå Nord-Gudbrandsdal til vanlege runddansar frå begge områda. Med tre spelemenn vart det ein variert kveld med både trio, duo og solo. Etter ein kaffipause vart golvet fylt med dansarar, og sjeldan har golvet på Reknes ungdomshus vore så fullt av gode dansarar. Med over hundre besøkande og god stemning vart dette ein stor suksess.

VÅREN 2015 VERT DET TO KONSERTAR MED DANS PÅ REKNES: • 25. februar: Britt Elise Skram og Laura Ellestad. Britt Elise Skram vil mellom anna spele frå den første soloplata si, Intakt, som vart gitt ut i 2014. På denne plata presenterer ho runddansmusikk frå Romsdal. Plata vart nominert til Folkelarmprisen som beste solo plate. I tillegg vil ho spele visetonar og lydarslåttar frå den rik haldige folkemusikktradisjonen i Møre og Romsdal. Til dans vert det alt frå springar frå Valdres spela av Laura Ellestad til friske springarar frå Møre og Romsdal. • 29. april: Lajla Renate Buer Storli og John Ole Morken

TEKST: ANNA GJENDEM - BUL MOLDE

10 UNGDOM 01/2015

FOLKEMUSIKK OG FOLKEDANS

Skal STYRKE folkemusikkog folkedansarven i fylket Kultur- og folkehelseutvalet vedtok 4. februar å løyve tre millionar kroner til eit prosjekt som har som mål å styrke folkemusikk- og folkedansarven i Møre og Romsdal.

– Vi er svært fornøgde med at Kultur- og folkehelseutvalet har prioritert å satse på dette området, seier leiar i Kultur- og folkehelseutvalet Kristin Sørheim. Kultur- og folkehelseutvalet vedtok i april 2014 å sjå på folkemusikk- og folkedansarven i Møre og Romsdal og fylkeskommunen si rolle. Prosjektet har sett på ei rekkje ulike tema innanfor feltet, til dømes kulturtilskot og undervisningssituasjon. Det har vore brei deltaking frå ulike lag og organisasjonar innanfor feltet, faginstansar og kommunar. – Prosjektgruppene har jobba godt, og vi har fått gode tilbakemeldingar i evalueringsrapporten, seier Sørheim.

PLIKT TIL Å TA VARE PÅ I januar 2007 ratifiserte Noreg UNESCO sin konvensjon av oktober 2003 om vern av den immaterielle kulturarven. Føremålet til konvensjonen er å verne immaterielle kulturuttrykk og å synleggjere og sikre respekt og anerkjenning av verdien til den ikkje-materielle kulturarven. Konvensjonen skal skape balanse mellom materiell og immateriell kulturarv. Språk, utøvande kunst, sosiale skikkar og ritual er døme på immateriell kulturarv. – Møre og Romsdal har ein rik immateriell kulturarv. Plikta til å ta vare på og formidle han er stor, seier fylkeskultursjef Heidi-Iren Wedlog Olsen. Ho fortel at nettverket har uttrykt at dei set pris på det arbeidet fylkeskommunen har starta opp, og at denne

satsinga er viktig for folkemusikken og folkedansen i fylket. Det blir opplevd som positivt at fylkeskommunen ønskjer å gje denne delen av kulturfeltet eit regionalt løft.

ETABLERING AV PROSJEKT Kultur- og folkehelseutvalet handsama rapporten i møte 4. februar og vedtok at prosjektet skal over i ein ny fase. Det blir no etablert eit prosjekt som skal gå over tre år, der det er løyvd tre millionar til satsinga.

prosjektet. Andre sentrale samarbeidspartar vil vere aktørar innanfor arkiv, bibliotek, museum og kulturskular. Henta frå nettsida til Møre og Romsdal fylkeskommune. Tekst av: Ingvild Dverseth Sæter.

– Målet er å etablere eit knutepunkt for folkemusikk og folkedans i Møre og Romsdal. Vi er opptatte av korleis profesjonelle og amatørar saman kan skape interessante og gode arenaer for aktivitet og læring. Som ein del av prosjektet ønskjer vi blant anna å lyse ut prosjektstillingar som mørefolkedansar og mørefolkemusikar, avsluttar Wedlog Olsen. Møre og Romsdal fylkeskommune ønskjer å sjå på korleis Møremusikar ordninga kan styrke profesjonelle folkemusikarar og folkedansarar sin arbeidssituasjon i fylket, og ser fram til å arbeide saman med musikk- og dansarlaga i Møre og Romsdal i dette

01/2015 UNGDOM 11

EIN LEIR MED EIN

sliten, sveitt og lukkeleg garanti

12 UNGDOM 01/2015

SOMMARLEIREN 2015

Sommarleirutvalet boblar nesten over av gode planar og tankar om korleis Sommarleiren 2015 skal verta. Her ser vi dei i aksjon unde r planleggingsmøtet i Porsgrunn. Frå venstre: Andrea, Eirik, Jaquline og Ingeborg. Mona Husby er òg med i utvalet.

EIN BIT AV TELEMARK MED HEIM? Det er Telemark som er sommarleirfylke i år. Telemark er heimfylke til Myllarguten, Aasmund Olavsson Vinje, Sondre Norheim, Henrik Ibsen, Theodor Kittelsen, Tarjei Vesaas, Knut Buen, Petter Stordalen, Odd Nordstoga og Didrik Solli-Tangen. Om alle er/var gode på telespringar eller telegangar, er usikkert, men på fredagen under sommarleiren er det kurs i begge delar. Så sørg for å ta med deg ein bit av Telemark heim!

JONS-KVA-FOR-SLAGS-FEIRING? Har du sjekka ut programmet til sommarleiren og er litt usikker på kva jonsokfeiringa den 23. juni er? Vi hastar til med fakta: Jonsok, også kalla sankthans, er den 24. juni. Mange stadar vert det brent bål på jonsokaftan den 23. juni for å feira midtsommar. Namnet jonsok kjem av det norrøne «jónsvaka», av Jon, som er ei forkorting av Johannes. Endinga «-ok» kjem av «voke» (ei vake, vakenatt), så jonsok er ei vake for Johannes døyparen. Ivar Aasen skildra jonsokbålet som «især Lystild som optændes på et høit Sted for at sees i Frastand.» Det kjende måleriet «Jonsokbål» er måla av Nikolai Astrup. Han har òg måla seks ulike lagsfaner i Sogn og Fjordane.

Det var knytt stor spenning til då påmeldinga til Sommarleiren opna 1. februar. Sommarleirutvalet, styret og kontoret følgde tett på, så tett at nokon til og med benka seg framfor skjermane fleire døgn før det skulle skje. Og sjølv om soveposane trong lufting og det var smått med søvn, veik dei ikkje frå plassane.

SOMMARLEIREN 2015 – KVA KURS SKAL DU VELJA? Er du ein av oss som undrar på korleis shuffle vert til bøffel? Då er det nok på tide å sleppa dei indre jazznevane dine laus på steppekurs. For dei som meistrar musikk på belg, streng, bein og flis, kan kurset folkemusikk på ditt instrument anbefalast. Om den draumen du ber på, er å erobra dansegolvet med storm, meld deg på kurset i folkedans for nye. Dette kurset er for deg som har lyst til å læra grunnleggande folkedans, slik at du kan hiva deg med på dansegolvet seinare på sommarleiren. Og kven veit kva vedunderleg som då kan skje? Her kjem eit utval av kursa

Det var Tonje Johanessen Stabbetorp som vart den første til å betala og melda seg på Sommarleiren 2015! Vi bles i fanfarefløyta den 1. februar og premierer med ein NU-hettegenser. Her er eit glimt frå leiren i fjor, då Tonje (med hatt) er midt i ei dramaøving. Vi har forresten fleire teaterkurs på leiren, til dømes oppvarmingsøvingar for teatergrupper. Kursoversikt se neste side. 01/2015 UNGDOM 13

SOMMARLEIREN 2015

OPPVARMINGSØVINGAR FOR TEATER OG SCENE Vanskeleg å koma i gang med øvinga? Slit de med å verta samkøyrde? På dette kurset lærer de ulike oppvarmingsøvingar for teatergrupper og i tillegg kva dei ulike øvingane er godt for, kven dei passar / ikkje passar for, når det er best å bruka dei, og kva dei ulike øvingane legg vekt på (samarbeid, konsentrasjon, avslapping, verta kjend etc.). 
Kurslærar er Olli Wermskog.

CAPOEIRA Capoeira er ein brasiliansk kampsport med eit leikent uttrykk. På dette kurset vil deltakarane læra grunnleggande rørsler og prinsipp i capoeira. Dette er kurset for dykk som ynskjer å utfordra styrke og fleksibilitet og å testa ut triks på kvarandre. Kurslærar er Annette Brandanger. på leiren, heile kursprogrammet ligg ute på sommarleiren.no. Og du, ikkje gå glipp av improrap med sjølvaste Skranglebein!

KREATIV DANS Dette er eit kurs for deg som er ambisiøs, nysgjerrig og som likar å bevega på deg. I kreativ dans jobbar vi med ulike utfordringar knytte til rørsle. Ein typisk klasse inneheld oppvarming og mange spennande gruppe- og paroppgåver. På slutten brukar ein det ein har arbeidd med, til å skapa ein koreografi der alle deltek – eit perfekt kurs for deg som elskar å finna ulike måtar å bevega deg på – eller for deg som ikkje visste at du elska det! Dette er eit kurs som passar for alle. 

Kurslærar er Annette Brandanger.

LAG DITT EIGE STEV/SONGLEIK/ SONGDANS På dette kurset er det kreative arbeidet med song i fokus! Kurslærar Sigrid Kjetilsdotter Jore har lang erfaring i det å steva, og ho lærer frå seg nokre stevtonar og andre songar på starten av kurset. Vidare får du som deltakar i oppgåve å skriva/dikta og kanskje improvisera dine eigne stev, alt etter kva gruppa har lyst til. Kurset kan òg kombinerast til song og rørsle, kanskje er dette kurset nettopp startgropa for å laga nye songleikar eller songdansar.

14 UNGDOM 01/2015

SCENEKAMP Korleis får ein til ein slåstkamp på scena utan at nokon vert skadde? Kva teknikkar nyttar ein, og kva er viktig når ein skal koreografera scenekamp? Kva med sverd og kniv, korleis gjer ein det på scena? Ver førebudd på knall og fall, og ha på lette og fleksible klede. Kurslærar Thea D. Fjørtoft.

IMPRORAP I år har vi henta inn sjølvaste Skranglebein til å ha kurs i improrap! Rapparen Skranglebein, alias Per Olav Hoff Mydske, er kjend frå mellom anna gruppa Pen Jakke og er ein av dei beste i landet til å improvisera med rap eller freestyling om ein vil. På dette heildagskurset vert det først skrivekurs, så sjølve improkurset. Skranglebein har lang erfaring i å ha kurs for folk som aldri har rappa før, så her er det berre å kasta seg uti det. På skrivekurset legg vi vekt på det å skriva for eiga stemme og laga rimsystem der vi lagar våre eigne rapvers. Med andre ord går vi gjennom grunnprinsippa i det å skriva og framføra ei raplåt. På improkurset kan du læra deg teknikkar for å improvisera med rap der og då. Kanskje er det nettopp i år at du skal slå til med improrap på den årvisse improkappleiken?

SFX-SMINKE SFX-sminke – spesialeffektsminke – er det som vert nytta når nokon treng sminke som går ut over ”vanleg utsjånad”. Det kan vera sår og andre skadar, blod og anna gørr, protesar, og det kan vera hårvekst m.m. Det kan vera effektar på vanlege menneske, og det kan vera korleis ein får nokon til å sjå ut som noko anna enn eit menneske. Med andre ord: GØY! 
Kurslærar er Ragnhild J. Bakken.

UTVIKL DEG SOM DANSAR Dette er eit kurs for deg som har lyst til å utvikla deg som folkedansar! Her prøver vi på samdansing, ulike teknikkar, balanse og rotasjon, og vi arbeider med uttrykk. Her er det best om du allereie har dansa nokre år, og at du har lyst på fleire tilbakemeldingar på korleis du kan utvikla deg vidare. 
Kurslærar er Halldis Folkedal.

AKROBATIKK Dette kurset handlar om akrobatikk og å knyta akrobatikk til dans. Triksa du lærer her, vil du mellom anna kunna bruka i arbeid med koreografi. Deltakarane vil få testa balansekunsten, og her kan du verkeleg få tøya nokre grenser. Vi vil få læra morosame og spektakulære triks som alle vil kunna få til! 
Kurslærar er Annette Brandanger.

SOMMARLEIREN 2015

STRIKKEKURS FOR NYE

TEIKNING

Når du er på sommarleir, skjer det mykje, du dansar rundt og speler teater så det ljomar. Då passar det kanskje bra med eit strikkekurs siste dagen av leiren. Her kan du setja deg ned, ta fram strikkepinnane, få rettleiing frå ein erfaren strikkar og ta livet med strikkero!
 Kurslærar er frå Husfliden Porsgrunn.

På dette kurset lærer du grunnleggande teikneteknikkar. Kor stort skal eit hovud eigentleg vera i forhold til resten av kroppen? Kvar skal eg plassera auga i forhold til nasen? Korleis får eg rett perspektiv på huset? Kva med rekkja av vindauge, korleis gjer eg det? Og kva med skugge, korleis får eg det rett? Har kva blyant eller penn eg brukar, noko å seia?? Dette og meir til får du ei kjapp innføring i på dette kurset. Kurslærar er Åshild Mjelde Nordås.

IMPRO PÅ SCENA Mange tenkjer på impro som berre teatersport eller oppvarming, noko som ikkje kan vera på scena som eiga framsyning. På dette kurset lærer de korleis impro fungerer som sjølvstendig sceneshow. Olli Wermskog frå Noregs einaste improteater Det Andre Teatret gir ein introduksjon av korleis du kan nytta impro på scena. Det er til stor hjelp om de har gjort ein del impro/teatersport tidlegare.

Dette er berre eit utval av kursa, heile kursprogrammet finn du på sommarleiren.no

FØR DU MELDER DEG PÅ SOMMARLEIREN – LES DETTE! Ein kan verta ivrig når det endeleg er tid for påmelding til leiren. For at dette skal gå så saumlaust som mogleg, er det eit par tekniske ting som må på plass: Du er ikkje påmeld leiren utan å ha betalt, og du er ikkje påmeld leiren berre med å betala. 1. Sjekk ut kursprogrammet, og legg ein plan for kursa på leiren som passar deg. Kursprogrammet finn du på sommarleiren.no. 2. Kjøp billett. Dette gjer du under fana «påmelding» på sommarleiren.no. 3. Når du har kjøpt billett: Hugs å notera billett-id før du går til påmeldingsskjemaet. Påmeldinga er berre gyldig når riktig billett-id er fylt inn øvst i skjemaet. 4. Meld deg på leiren i påmeldingsskjemaet. Det finn du òg under fana «påmelding» på sommarleiren.no. 5. Har nokon verva deg? Hugs å skriva inn namnet. Har du verva nokon? Sørg for at dei skriv namnet ditt i påmeldingsskjemaet. 6. Merk at det løner seg å kjøpa billetten før 15. april. Etter denne datoen vert billettprisen for NU-medlemmar 2000 kroner. (Prisen før er 1700 kroner.)

PRAKTISK INFORMASJON Sommarleiren er 23.–28. juni. Leiren startar med jonsokfeiring (sankthansfeiring) 23. juni med bål, vert-kjend-leikar, dans og anna sprell. Dei tre påfølgjande dagane er kursdagar, og så avsluttar vi med turdag og leirfest laurdagen. Sundag 28. juni er heimreisedag. Også i år er det lagt opp til nattdebatt, temafest, hekleløp, leirkino og improkappleik, i tillegg til alt anna som ein får lyst til å gjera. Reise: Menstad skole, der leiren skal vera, ligg mellom Porsgrunn og Skien. Vi kjem med nærare reiseskildring seinare. I fylkeslaga planlegg dei fellesreise til leiren frå dei ulike fylka, og informasjon om dette kjem òg til å ligga ute på heimesida etter kvart. Påmeldinga til leiren starta 1. februar. Fram til 15. april er det rabatt på påmeldingsavgifta, og etter dette stig ho med eit par hundre kroner. Siste påmeldingsfrist er 15. mai. Og om du lurar på vervekampanje, så kan du lesa om denne på sommarleiren.no.

Hugs å følgje oss på Facebook og Instagram. 01/2015 UNGDOM 15

Kunnskapstevlinga Kven veit? har lang tradisjon i Noregs Ungdomslag, og det har vore mange ulike tema opp gjennom tidene. I år er temaet Levande lokalkultur.

KVEN VEIT? I HATTFJELLDAL Hattfjelldal UL har lang tradisjon i å delta i spørrekonkurranser. Laget har deltatt siden tidlig på 70-tallet fra den gang forgjengerne til Kven veit? ble arrangert. Laget klarte også å vinne landsfinalen noen ganger på 70-tallet. Frem til litt utpå 90-tallet deltok et fåtall grupper. Da gjorde konkurranselederen et fremstøt overfor bedrifter og grendelag og klarte å samle hele 10 deltagende grupper! En bragd! Siden den gang har antall grupper hvert år ligget på mellom 8 og 10. Etter litt misnøye med hvordan Kven veit? til 5 i 2014. Nå i 2015 har vi 7 grupper med, ikke så verst det! Vi har forsøkt å gjøre spørsmålskveldene til et sosialt arrangement. I vår langstrakte kommune med 3–4 mil hver vei ut til grendene har Kven veit? blitt et samlingssted for innbyggere som sjelden treffes. Gruppene bringer i tur og orden med seg kaffe og kaffemat av alskens velsmakende slag som nytes i pausen etter halvgått runde. Poenger regnes sammen, og ledende lag overrekkes en spurtpremie.

Her er eit par spørsmål frå runde 1:

Etter endt runde 1 og 2 får vinnende lag en enkel premie.

1. Sport og spel 1. Kva by husa VM i ski 2015? 2. Kor mange strenger har ei svensk nyckelharpa til å spela på? 3. Kva er kallenamnet til Suzann Pettersen?

de tre beste lagene. Vi har vært så heldige å ha fått den lokale

Etter 3. og siste runde foretar vi en skikkelig premiering til Coop-butikken til å sponse premier hvert år. Vi er dem stor takk skyldig for den gesten. Årets 1. runde er avholdt og resultatene sendt inn. Vi gleder oss til de gjenværende rundene, både til utfordrende spørsmål

2. Blanda 1. Kva heiter den eldsprutande draken i boka om Brørne Løvehjarte? 2. Malala Yousafzai blei tildelt fredsprisen for 2014. Kva er tittelen på sjølvbiografien hennar? 3. Kor mange gonger har Jonny Logan vunne som songar Eurovision Song Contest?

å bryne seg på og til kaffestundene i trivelig lag! Lykke til alle medkonkurrenter rundt omkring i det ganske land! Hilsen arrangøren Kåre Gabrielsen for Hattfjelldal Ungdomslag

3. Plante 1. Kven var det andre mennesket som planta beina sine på månen? 2. Kva plante får ein safran frå? 3. Kva veks opp om ein plantar noko frå Betula-familien?

Vinnende lag i Hattfjelldal UL, Kven veit? 2014. Laget er ”Pensjonistene”, og deltagerne er fra venstre: Knut Jakobsen, Olav Erik Strømberg, Solveig Jakobsen, Janne Grøneng, Ola Grolid. Knut og Solveig Jakobsen er æresmedlemmer av Hattfjelldal Ungdomslag etter deres meget bemerkelsesverdige innsats for laget gjennom flere ”mannsaldre”! Solveig var for øvrig med på gruppa som vant landsfinalen flere ganger på 70-tallet. Noen holder koken!

16 UNGDOM 01/2015

3. Plante: 1. Edwin ”Buzz” Aldrin, 2. Krokus, 3. Bjørk

VIL DU BRYNE DEG?

2. Blanda: 1. Katla, 2. I am Malala / Jeg er Malala, 3. To

sentralt ble arrangert for 2 år siden, gikk antall grupper ned Temaet for tevlinga var i 2014 Demokrati i samband med jubileet til grunnlova. Språkåret blei markert i 2013, medan det i 1990 var Alkohol og alkoholskadar som stod på dagsordenen. Distriktspolitikk har vore tema fleire gonger, som til dømes i 1986. I 1979 var temaet Kva kringkasting vil vi ha i framtida? Og i 1972 var det sjølvsagt EF.

Svar: 1. Sport og spel: 1. Falun, Sverige, 2. Fire, 3. Tutta

Kven veit? 2015

GIMLE MOT lysare tider Stillas, byggjearbeid og støv har tyda/ tyder på at det er noko stort på gang i Gimle. Med nye, store vindauge på plass vil bygget igjen skina. TEKST: BLAD OG BLEST, BERGEN UNGDOMSLAG ERVINGEN FOTO/ILLUSTRASJON: BJØRN FELTENES, LINK ARKITEKTUR

I slutten av 2014 og byrjinga av 2015 har det vore klart for alle som har vore innom kulturhuset Gimle i Bergen sentrum, at det det skjer store ting. I året der me feirar at Gimle er 100 år som lagshus, og 10 år som samanslått lag, vert nye, flotte vindauge avduka. I storsalen flaumar det no like mykje lys inn som den gongen bygget vart laga. – Det var på høg tid å byta ut vindauga. Når me likevel skulle gjera det, kom ideen om å føra det attende til slik det var før, seier styreleiar i Ervingen kulturhus, Åslaug Trageton. Då huset vart bygd på slutten av 1800-talet, var det med store vindauge nesten ned til golvet i tredje høgda der storsalen ligg. Dei vart seinare mura opp eit godt stykke. Då me no likevel måtte gjera den store jobben med å byta dei enorme flatene, ville me føra bygget attende til tidlegare prakt. Fram mot det endelege resultatet har det vore ein lang veg, for Gimle ligg midt i eit verna område i Bergen, og endringar treng difor godkjenning frå Byantikvaren. – Det har vore kostbart, men me vonar dei nye vindauga vil verna meir mot støy frå gata og isolera betre, seier styreleiaren, som er særs godt nøgd med resultatet. Også dei andre høgdene har fått nye og meir praktiske vindauge på plass. Det er arkitekt Bjørn Feltens i Link Arkitektur som har vore ansvarleg for prosessen. Som kormedlem i ungdomslaget sitt eige kor kjende han bygget godt frå før. – Det er spanande å setja seg inn i huset si historie og finna det best moglege grepet, som oppfyller byggherren sine ynske og samstundes tek omsyn til eksisterande verdiar, seier Feltens.

Bygget slik vi kjenner det, der nedste delen av vindauga i tredje høgda er mura igjen. Dei nye vindauga lyser opp storsalen i all si prakt.

på loftet, som mellom anna husa tenestefolk på kaffistovene. På den tida vart òg storsalen ombygd, med peis under galleriet. Samstundes vart vindauga på nordsida mura igjen, og dei store måleria som er der i dag, kom på plass. Det var òg no vindauga på sørsida vart mura opp for å gje plass til radiatorar. På 50-talet vart vindauga igjen bytt, og då gjekk dei frå sprosser til heile ruter. Også etter tusenårsskiftet har bygget vore gjennom utbetringar. I 2001 vart første og andre høgda ombygd til butikklokale, og i 2010 fekk me på plass legekontor i andre høgda, med inngang frå Korskirkeallmenningen. Fram til 1934 var det kaffistove i bygget. Det store huset har òg vore brukt til undervisning og butikk og til å husa huslause etter bybrannen i 1916. I dag er det butikk og frisør i første høgda, legekontor i andre høgda og leilegheiter på toppen.

FYRSTE STEGET PÅ VEGEN Utskiftinga av vindauga er første steget på vegen i ei større oppgradering av det ærverdige huset. Den andre prosessen tek føre seg alle dei andre endringane på huset som omfattar nytt kjøken, wc-anlegg, heis og ei oppgradering av leilegheitene. Også etasjeskilje mellom leilegheitene og storsalen skal skiftast ut, for å forbetra lydisolasjon mot salen og for å reparera skadar i takstolen. Dette arbeidet vil halda fram, men er kostbart og krev enno mykje arbeid. No er leiinga glad for at første steget på vegen er teke, og at utbetringa av vindauga kunne gjerast som eit sjølvstendig prosjekt. I slutten av februar er innvendig arbeid ferdig, og salen er som ny. Utvendig vil arbeidet gå føre seg ei stund til, med reparasjonar av fasaden, vasking og måling.

100 ÅR SOM LAGSHUS Gimle vart oppført av arkitekt Schak Bull for Avholdsforeningen Gimle i 1897. I 1915 kjøpte BUL Ervingen Gimle for 135 000 kroner og overtok huset som det stod. Fram mot 20-talet vart det bygd hyblar

– Sjå kor fint det vert! Dei store vindauga gjev eit helt anna inntrykk av salen, seier Trageton. PS: 10-årsjubileet for det samanslåtte laget skal feirast med ein hyggjekveld i mars og med ei storstilt feiring til hausten.

01/2015 UNGDOM 17

NORDLEK 2015

HUGS å melda deg på Nordlek! No er påmeldinga til Nordlek opna, og her kjem litt informasjon om korleis du melder deg på. Den same informasjonen finn du på nettsida, så dette er berre eit samandrag på norsk.

PÅMELDING PÅ 1-2-3 1) Påmeldinga startar ved at påmeldingsgruppa tastar inn

personopplysingar til kontaktperson og denne personen får

e-post med brukarnamn og passord.

2) Kontaktpersonen loggar inn på heimesida med brukarnamnet

og passordet og fortset påmeldinga ved å tilføye dei andre

personane som skal vera med i påmeldingsgruppa.

3) Påmeldingsforma for kvar person i påmeldingsgruppa vert

valt, det vil seie anten stemnemerke, ein eller fleire dags-

billettar og Nordisk sommarleir.

4) Vel korleis personane skal innkvarterast: skulelogi, camping

eller anna innkvartering som ein sjølv står for.

5) Dersom de er ei gruppe som gjerne vil bu saman på camping

eller skule, så lagar de ei innkvarteringsgruppe.

6) Billettar til utflukter, konsertar, framsyningar og mat kan de Biletet er henta frå Grønleik i 2013

anten kjøpa til alle i ei gruppe eller til enkeltpersonar.

7) De kan òg tinga t-skjorter til personar i påmeldingsgruppa

ved å velja personar som skal ha dette.

8) Kontaktpersonen kan oppretta ei eller fleire framsyningsPåmeldinga til Nordlek er elektronisk, og du kan finna ho på www.nordlek2015.dk. Det er rabatt på deltakarprisen fram til 1. april 2015. Påmeldinga skjer etter fyrst til mølla-prinsippet for dei arrangementa der deltakartalet er avgrensa.

GRUPPEPÅMELDINGAR Det nye i år er at påmeldinga er bygd opp rundt grupper av personar. Ein kan velja mellom påmeldingsgruppe (ein eller fleire personar som melder seg på og betaler samla), campingeining (personar som vil bu på same campingeininga), innkvarteringsgruppe (eit fellesskap av personar som ein gjerne vil bu i nærleiken av) og framvisingsgruppe (danse- og musikkgrupper som gjerne vil visa fram dans eller spel, gruppa bookar sjølv tid og stad for dette). Alle gruppene har ein kontaktperson. Påmeldingssystemet gjer at camping-, innkvarterings- og framvisingsgrupper kan setjast saman på tvers av påmeldingsgruppene. Det vil seia at andre personar kan inviterast inn i gruppa ved at ein kode blir delt til aktuelle personar. Du kan lesa meir om dette på nettsida. 18 UNGDOM 01/2015

grupper og velja tid og stad for framsyninga.

9) Betal med kredittkort ved avsluttinga av påmeldinga som

ei samla betaling for heile påmeldingsgruppa.

10) Systemet sender til slutt ei stadfesting av det de har kjøpt

og lagt inn i påmeldingsgruppa. Denne stadfestinga inneheld

eit brukarnamn og passord som gjev tilgang til eigne

påmeldingsdata og eigen stemnekalender.

Ein del ting kan endrast i ettertid i påmeldinga. De kan til dømes endra eiga deltaking i grupper eller oppretta nye grupper, føya til fleire personar i påmeldingsgruppa, melda dykk på fleire arrangement, kjøpa billettar og handla andre ting. Arrangøren arbeider med å laga ein SMS-sørvis som kan brukast før og under stemnet som ein informasjonskanal dersom endringar oppstår. For meir informasjon om dei ulike programpostane viser me til www.nordlek2015.dk.

DRAKTHISTORIE

Doktor i draktpraksisar på 1700-talet

Austnorske 1700-talsbønder var ikkje så lokale, bondske eller nasjonale i klesvegen som mange har trudd. Dette syner doktoravhandlinga til Bjørn Sverre Hol Haugen. Fredag 6. februar forsvara han avhandlinga Virkningsfulle tekstiler – i østnorske bønders draktpraksiser på 1700-tallet. Interessa for folkedrakter og tekstilar blei i si tid vekt i leikarringen i ungdomslaget og aktivitetar på Odalstunet. Emnet til avhandlinga er drakthistorie. I norske kulturhistoriske museum er det mange blanke, glatte og fargesterke ulltekstilar frå 1700-talet. Denne avhandlinga tek for seg klede av engelske kamgarntekstilar, tekstilar som er tekne vare på i plagg som til dømes trøyer, livstykke og vestar. Dette var fest- og høgtidsklede for bøndene på 1700-talet. Nemningar som kamelott og kalemark set ord på dei eksotiske tidsminna. Og desse kleda seier avhandlinga var i ei særstilling då dei var i bruk, og hovudspørsmålet har vore korleis desse tekstilane verka inn på draktpraksisen til den austnorske bonden. Bjørn Sverre Hol Haugen seier at det viktigaste funnet i avhandlinga er at den austnorske bonden ikkje var så lokal, bondsk eller nasjonal i klesvegen mange har trudd. Både kvinner og menn kledde seg i eksklusive tekstilar, importert blant anna frå England. Dette verka inn på korleis dei kledde seg og tedde seg, og var med på å posisjonere bøndene i samfunnet dei var del av.

Vi gratulerer Bjørn Sverre med doktorgraden og, ifølgje sikre kjelder, ein flott gjennomført disputas! Takk til Magasinet BUNAD for lån av foto, dei har i neste nummer eit portrettintervju med den nyslåtte doktoren. Foto: Heidi Fossnes

01/2015 UNGDOM 19

TEATER

Foto: Jungelboka, Mjeldalen UL 2012

Det sosiale

AMATØRTEATERET

I det siste har det vore mykje snakk i media om idrett og inkludering. At når utstyrskrava vert for høge, fell barn og unge frå. Det igjen skapar eit sosialt skilje mellom dei som har mykje pengar, og dei som har lite, og gjer at dei med lite får færre moglegheiter til å delta på aktivitetar. Noko av det som kjenneteiknar amatørteaterrørsla i Noregs Ungdomslag, er nett det motsette av problemstillinga innanfor idretten. Det kostar lite, alle som vil får vere med, og alle får bidra med det dei kan. Og slik vere ein del av fellesskapet. TEKST: ÅSHILD MJELDE NORDÅS

20 UNGDOM 01/2015

TEATER

I slutten av januar var eg på årskonferansen for Gjensidigestiftelsen som representant for Noregs Ungdomslag. Ein av innleiarane på konferansen var Per Fugelli, professor i sosialmedisin og allmennmedisin ved Universitetet i Oslo i tillegg til å vere ein ivrig og anerkjend samfunnsdebattant. På nettsidene til universitetet skriv han om seg sjølv: «Både i forskning og undervisning er han opptatt av hvordan fordeling av makt og goder i samfunnet påvirker menneskenes helse. Det dreier seg ikke bare om makt og goder i økonomisk forstand, men også om fordeling av verdier som trygghet, frihet og verdighet.» Nett det siste tok han for seg på årskonferansen. Verdigheit. Kva skal til for at eit menneske skal kjenne verdigheit? Mykje av det heng saman med sosialt fellesskap – det å kjenne seg som ein del av «flokken», å vere godkjend av «flokken» for den ein er, ikkje for den ein sjølv eller andre skulle ynskje at ein er. Om ein ikkje kjenner seg som ein del av eit fellesskap utanfor familien, er det lett for at ein kan byrje å slite med sjølvkjensla. Kvifor vert eg ikkje godteken? Kvifor får ikkje eg vere med? Kvifor vert eg ikkje invitert?

I det profesjonelle teatermiljøet er krava for å verte ein del av flokken svært høge, og det er mange ulike delar som spelar inn for om ein vert inkludert eller ikkje – inkludert ein god porsjon flaks, som å vere på rett stad til rett tid, treffe dei rette personane etc. I amatørteatermiljøet er krava i dei aller fleste tilfelle heilt annleis. Då er krava oftast noko slikt som dette: Har du lyst? Har du tid? OK, du er med. Om ein er særskild dyktig som skodespelar, er ikkje nødvendigvis eit krav, det viktigaste er at du ynskjer å delta og å bidra. Mang ein gong har eg snakka med folk som er med på amatørteater, og når ein spør kvifor dei er villige til å bruke så mykje av fritida si på nettopp amatørteater, så er det sjeldan at svaret har med sjølve sluttproduktet å gjere. Sjølvsagt er det kjekt når premieren er overstått, han har gått bra, stemninga er høg og «rushet kickar inn» – men det dei fleste tek fram når ein spør, er all tida før framsyninga(ne): øvingane, det sosiale, samhaldet – å lære noko nytt, tore å utfordre eigne grenser, vere kreativ.

Der mange andre fritidsaktivitetar legg vekt på konkurranse, er amatørteater eit fyrtårn i retning samhald og inkludering. Alle kan finne ein plass i amatørteateret fordi alle kan noko. Om du ikkje kan syngje eller danse eller ikkje er noko særleg god til – eller lysten på – å stå på scena, så finst det mange andre ting å bidra med: lage kostyme, plakatar, kulisser, lys, lyd og så mykje meir. Det er heller ikkje reint få gonger eg har vorte overraska over korleis ein person som tilsynelatande er sjenert og inneslutta, kan briljere på scena. Eg burde ikkje verte overraska, men eg vert det likevel, og mange med meg. Det syner noko av styrken til amatørteateret, når ein gjev alle ein arena dei kan vere seg sjølve på, ein stad dei kan boltre seg saman med andre utan å verte dømde på førehand, utan å verte sila ut fordi dei ikkje er gode nok eller ikkje har pengar nok. Å gje nokon ein fast stad dei kan kome, der dei kan treffe andre med same interesser, ta ein kopp kaffi eller eit glas saft, preike, leike, vere sosial og samstundes bidra til å nå eit felles mål som mange fleire kan ha glede av, det er viktigare enn alle kompetansemåla i verda.

«når ein gjev alle ein arena dei kan vere seg sjølve på, ein stad dei kan boltre seg saman med andre utan å verte dømde på førehand, utan å verte sila ut fordi dei ikkje er gode nok eller ikkje har pengar nok.»

01/2015 UNGDOM 21

STUDIEFORBUNDET KULTUR OG TRADISJON

TREseminaret 2015 Allereie nå er fleire av kursa til årets TREseminar fylt opp. Seminaret blir i år arrangert for 11. gongen på Hjerleid på Dovre frå 20. til 26. april. TREseminaret har som mål å vera ein fagleg og sosial møteplass for handverkarar og andre som har tradisjonsbasert trearbeid som levebrød eller interessefelt. ”1 MILLION PÅ RETT KURS”

- Det er flott å sjå at TREseminaret er blitt så populært. Vi håpar at seminaret skal vera ein møtearena for alle som interesserer seg for å arbeide med tre som materiale, fortel prosjektleiar Linda Aaboen. På årets program står blant anna taktekking med never og torv, tørrmuring, lafting, treskomaking og smikurs. Seminaret har som mål å ha eit høgt fagleg innhald som blir formidla gjennom både praktisk og teoretisk arbeid. Det er i år forventa over 100 deltakarar med forskjellig erfaring. - Vi stiller ingen krav til forkunnskap og er opne for alle som har interesse for å arbeide med tre som materiale. Seminaret kan passe for alle aldersgrupper, vi har tidlegare år hatt deltakarar med både teoretiske og praktiske yrke i kvardagen. På TREseminaret får dei alle høve til å møte nokon med interesse for same fagfeltet, forklarer Aaboen. For meir informasjon og påmelding, sjå treseminaret.com.

KURSSTATISTIKK FOR 2014 2014 viser ein nedgang i talet på kurs i Noregs Ungdomslag. Tal så langt viser at det blei arrangert 2500 færre kurstimar i 2014 enn i 2013. Dette utgjer 15 prosent og er ein betydeleg nedgang. - Det kan sjå ut som om mange kurs er blitt avlyst i 2014. Det kan vera mange grunnar til dette, men det er synd at nokre av tilboda har forsvunne. Kursverksemd er ofte ei viktig inntektskjelde for laga og ein arena der ein

22 UNGDOM 01/2015

jon

ur og tradis

undet kult

ieforb Foto: Stud

kjem i kontakt med nye medlemmar, forklarer dagleg leiar i Studieforbundet kultur og tradisjon, Kjærsti Gangsø. Sjølv om tal for 2014 viser ein nedgang for Noregs Ungdomslag totalt, er det fleire ungdomslag som har hatt auke i talet på kurs og har fått tildelt meir kursstøtte i 2014. - Fana UL, Bygstad UL, Leksdølen UL og Lakselv UL er berre nokre av dei ungdomslaga som har hatt auke i talet på kurs. Dette er flott! Vi gler oss over alle kurs, og det er spesielt viktig at dei som jobbar hardt for fleire og betre kurs, får gode erfaringar, derfor har vi ”1 million på rett kurs”-prisane, seier Gangsø.

Vaksenopplæringsforbundet sette seg eit hårete mål i 2013, dei ønskjer saman med studieforbunda og medlemsorganisasjonane å doble talet på kursdeltakarar frå 500 000 til 1 million innan 2017. Dette er ein lang veg å gå, men Studieforbundet kultur og tradisjon meiner det er viktig å sette seg mål ein kan strekkje seg etter. Som ei gulrot for laga og ein premie for dei som arbeider hardt med kurs og opplæring, blir det difor delt ut tre prisar årleg. To prisar på 5000 kroner som blir trekt blant alle lag med auke på meir enn fem deltakarar for 2014, og ein pris på 10 000 kroner til eit lag, fylkeslag eller organisasjon som kan vise til strategisk arbeid for å få fleire deltakarar på kurs. I 2014 var det DIS Norge og Studieforbundet kultur og tradisjon Sogn og Fjordane som vann. Prisane for 2014 vil bli delt ut under årsmøtet til Studieforbundet i mai. - Vi gler oss til å dele ut prisen. Eg ser at det er mange lag som har arbeidd godt i 2014, og skulle det vera nokon som ikkje fekk det heilt til i 2014, så er det nytt høve i 2015. Dette er ein pris vi håpar kan motivere og bidra til at vi saman får fleire og betre kurs, fortel Kjærsti Gangsø, dagleg leiar i Studieforbundet kultur og tradisjon. Studieforbundet vel vinnarane, ditt lokale ungdomslag kan vera med gjennom å jobbe strategisk med å ha fleire deltakarar på kurs i 2015. Les meir om ”1 million på rett kurs”-prosjektet på vofo.no.

o!

n.n rogtradisjo tu l u k å p ye kurs elde inn n Hugs å m

Ved veis ende

MINNEORD

ANDERS SLAATSVEEN 1951–2014 Anders Slaatsveen gikk ut av tiden søndag morgen i romjula, kort tid før han skulle ha fylt 64 unge år. Læreren fra Lillehammer ble Hip-hop-Norges bestefar, rusbekjemper og østkantens svar på Fantomet.
 Han startet Folkeaksjonen mot hasj i 1983 (seinere omdøpt til Ungdom mot narkotika) og var daglig leder der i en årrekke – han tråkka inn i rockegjengen og lærte dem folkeskikk og stolthet. Dop, trangsynthet og utstøting har ingenting med god ungdomskultur å gjøre: mot bruken, ikke brukeren, var hans mantra. Anders har skylda for at både rufsete rockeungdom, hip-hop-ere og skatere fant stolthet i kulturene sine og samtidig var rusfrie. Han slåss for graffitimalerne og for rullebrettkjørerne med ”is i magan og varme i hjertet”.
 I seks år var han rektor for Revyskolen ved Solbakken folkehøgskole. Fra 2007 var han en markant daglig leder i Norske kulturbygg, hvor han arbeidet for å synliggjøre og forbedre vilkåra for lagshus i ungdomslags- og målrørsla, blant annet gjennom prosjektet Huset i bygda. Da lagene så at det ikke gikk å drive Norske kulturbygg videre, var han enig, selvjøl om han da la ned sin egen arbeidsplass og gjorde seg sjøl arbeidsledig i 2012. 
De siste åra engasjerte han seg i nærmiljøet på Grønland i Oslo, i beboerforeningen og sameiet, og refset Oslo kommune for manglende innsats i gatene, for renovasjon, kriminalitetsbekjempelse og rusomsorg, like knivskarp mot unnfallenhet og passivitet som han hadde vært i alle sine år med ungdomsarbeid. 
Anders beskreiv seg sjøl slik: ”sekulær, ateistisk fritenker, politisk ukorrekt og partiløs kommunist, med litt boklig lærdom og mye livserfaring. Setter praksisteori over skriftlærd teori, og legger minst like stor vekt på fellesskapet som på individet. Ansvar, krav og plikter som samfunnsborger foran og en forutsetning for rettigheter. Uten alt dette blir alt prat om toleranse, respekt og solidaritet tomme fraser og småborgerlig pjatt.”
 Få personer har betydd så mye for så mange unge mennesker som Anders. Viktigere varde på veien er det sjelden man støter på – det er ord som faller på sosiale medier nå. Han brydde seg – og ikke bare i ord. Han stilte opp for folk. Nå er det makelause uværet av et medmenneske borte. Det er en som mangler ved stambordet i Smalgangen. Wenche Blomberg
 Pål Horsle
 Terje Svindseth
 Christin Aamodt [Klassekampen 2.1.2015] 01/2015 UNGDOM 23

FOLKEMUSIKK OG FOLKEDANS

SJANSESPEL med kulturarven Rådet for folkemusikk og folkedans forstår at Stortinget sitt vedtak i samband med lisensen må få konsekvensar for tilbod og stillingar. Men vi er svært uroa og sterkt kritiske til at Arkiv & Research-avdelinga i NRK blir så sterkt ramma av kuttet. Før irreversible avgjerder blir tekne, oppmodar vi difor NRK om å sjå på nytt på kva samfunnsoppdrag institusjonen har, og kva rolle NRK bør ha i eit stadig meir mediefragmentert samfunn. Eit samla folkemusikkmiljø står bak denne sterke oppmodinga. Folkemusikkarkivet i NRK er ein uvurderleg del av den nasjonale identiteten og historia vår. Det er store mengder program og råopptak som er lagra i arkivet. Vi fryktar at viktig fagkunnskap om innhaldet i folkemusikkarkivet forsvinn med den varsla nedbygginga. Det kostar å ha eit samfunnsansvar. Det er noko som både leiinga i NRK og politiske styresmakter veit. Ikkje alt skal og bør handle om kroner og øre. NRK har eit ansvar som dei kommersielle kanalane ikkje har når det gjeld å formidle både smale og breie kulturytringar. Det betyr i klårtekst at kanalen må ha ein spisskompetanse på formidlinga av samtida og historia for at dette samfunnsoppdraget skal kunne utførast. Eit så dramatisk kutt som det er føreslege i Arkiv & Research-avdelinga, gjer at evna til å utføre gode tenester for programskaparane blir kraftig redusert. Samstundes kan eit kutt i sjølve kunnskapsbasen i NRK til sjuande og sist redusere truverdet til institusjonen. Vi håper den historiske og samfunnsfaglege kompetansen ikkje er underordna den reint bedriftsøkonomiske i leiinga. Det er i så fall å spele russisk rulett med truverdet til institusjonen. For folkemusikkfeltet er det heilt essensielt å ha ei sterk arkivavdeling. Vi treng òg eit NRK som gjer aktive lyd- og biletopptak av kulturuttrykk i samtida. Bygdedansen og runddansen har blitt godt dokumentert i NRK. Gjennom 1960-, 70- og 80-talet blei folkemusikken òg presentert både i underhaldningsprogram og i smalare program. Dette gjaldt både i radio og TV. I dag er stoda

24 UNGDOM 01/2015

ganske endra. Opptak frå Landskappleiken og andre folkemusikkarrangement er ein viktig del av samtidsdokumentasjonen av Folkemusikk-Noreg, og NRK har gjort ein stor innsats i å ta opp, formidle og arkivere musikken for ettertida. Vi er redde for at ei nedbygging av folkemusikkarkivet på sikt vil føre til at NRK kjem til å kutte ned og i verste fall kutte ut samtidsdokumentasjonen på folkemusikkfeltet. Denne er allereie kraftig redusert, og særleg i ei tid der mediemangfaldet er så stort, er det viktig å dokumentere tradisjonar og utøvarar som ”går under radaren” elles. Dagleg leiar i FolkOrg, Linda Dyrnes, peikte i kronikken sin på NRK-plakaten, der det mellom anna står at «NRK skal formidle kulturarven i Norge». Særleg tydelegare får ein det ikkje. Å formidle kulturarven krev solid arkivkompetanse, og vi oppmodar innstendig NRK om å reversere dei planlagde kutta i Arkiv & Research-avdelinga. I staden for kutt burde NRK utvikle denne avdelinga endå meir. Her ligg det unike, det som gjer NRK til noko langt meir enn ein vanleg kommersiell radio- eller TV-stasjon. Rådet for folkemusikk og folkedans, 09.02.2015 Rådsleiar Anne Tone Hageland (sign.) Nestleia Jo Asgeir Lie (sign.) Rådet for folkemusikk og folkedans har i etterkant motteke eit svar frå NRK. Her skriv NRK at omlegginga ikkje kjem til endre deira strategi for musikk, og då heller ikkje for folkemusikk. Endringane skal heller ikkje påverke tilgjengelegheita for samlinga av folkemusikk, verken for journalistane i NRK eller allmente.

FØLGJANDE ORGANISASJONAR/ INSTITUSJONAR/FESTIVALAR/ ARKIV STØTTAR BREVET: • FolkOrg • Noregs Ungdomslag • Nettverk for norske folkemusikkarkiv • Norske Trekkspilleres Landsforbund • Førdefestivalen • Kalottspel • Nordsjøfestivalen i Farsund • Ole Bull Akademiet • Tilsette ved folkemusikkstudiet ved Norges musikkhøgskole ved Steinar Ofsdal • Folkemusikk i nord • Midtnorsk senter for folkemusikk og folkedans • Norsk senter for folkemusikk og folkedans • Riksscenen for folkemusikk og folkedans • Valdresmusea • Gudbrandsdalsmusea

LESERINNLEGG

Signalet Eg kjende meg så inderleg vel heime i folkedansmiljøet. Kameratskapen, dei gode dansepartnarane, dei kjekke gjentene. Ja, gutane var greie nok dei òg, men … Det var mange flotte aktivitetar i tillegg til dansinga. Songkor, teaterlag, fotokurs. Fleire av oss var med og øvde inn festspelframsyningane Haugtussa og Dans ropte fela. Heim på hybelen, stupe i seng. I morgon kl. 07.00 må eg stille på arbeid. Tre vekkarur bortetter golvet. Skulle hatt fire. I helga sykla vi til utferdsstaden ved Kalandsvatnet. Dugnad. Husreglar. Vi prøvde så forsiktig å tøye grensene. Ei flaske øl? Ein av gutane kom på den geniale ideen å fyre så sterkt i peisen at vi (helst gjentene) måtte kaste det eine plagget føre og det andre etter. Den turraste bjørkeveden fekk namnet ”blusefyk”. Guterom. Gjenterom. Hm.

Rolv Landøy var ein del av ein gjeng (Nickelgjengen) på 15–20 ungdommar som heldt lag i Bondeungdomslaget i Bergen i åra 1955 til cirka 1960. Gjengen var svært aktiv, noko desse bileta syner. Det eine er frå eit songinnslag på lagsmøte i Gimle, og det andre er gjengen i gang med å kline lefser til kaffipausen.

Av og til kom ”dei gamle” på besøk. Det var kjekt det òg, men … kva såg dei etter? Pussa tennene i Kalandsvatnet. Vaska andletet i Kalandsvatnet. Skulle ei av desse gjentene verte mi for livet? Kven? Berit? Brita? Bjørg? Bergljot? Kjekke gjenter. Ingen sure miner. Berre smil og lått, men litt alvor innimellom. Kven ville ha meg? Kven ville eg ha? Vanskeleg val. Men så vart det enkelt likevel. Eg fekk eit signal! Tekst: Rolv Landøy

01/2015 UNGDOM 25

VI HAR IKKE BARE LANDETS BESTE LOGISTIKKUTDANNINGER Vi har også bachelor og masterstudier i sykepleie, vernepleie, økonomi, idrett, juss og samfunnsfag. Høsten 2015 tilbyr vi følgende studier:

Bachelor / årsstudier • • • • • • • • • •

Vernepleie Sykepleie , Molde og Kristiansund IT Logistikk og SCM Petroleumslogistikk, Kristiansund Sport management Idrett Juss og administrasjon Juridiske fag (Juss) Statsvitenskap

• • •

Bedriftsøkonomi Revisjon og regnskap Økonomi og administrasjon

Master

t 15. april is r f s d a n k ø S

•

Logistikk

• •

Engineering logistics Petroleums logistics (Ny)

•

Økonomi og administrasjon (Siviløkonom)

•

Samfunnsendring, org. og ledelse

www.himolde.no

Når du sikrar verdiar, skapar du verdiar.

velkommen til follo folkehogskole VI TAR KREATIVITET PÅ ALVOR MUSIKAL VOKAL 1 & 2 DANS

FILM HIPHOP BAND

SCENE, KUNST & FOTO

PERSONLIG TRENER FOLLO.FHS.NO

Det kan me forsikra. Knif Trygghet er eit reindyrka forsikringsselskap som er skipa for å verna og tryggja verdiar for det rike organisasjons- og kulturlivet i Noreg. Difor har me utvikla særskilt gode og tilpassa løysingar for Noregs Ungdomslags verksemd, til dømes forsikring av klubbhus og kulturbygg.

Meir informasjon og gode tilbod får du på kniftrygghet.no, eller ring 23 68 39 00

26 UNGDOM 01/2015

Hvem tror du at DU er? Nå har Norsk Slektshistorisk Forening halv pris på medlemskap for studenter med studentbevis - kun kr. 200,– pr år inkludert kurs om du bor i Akershus, Oppland eller Hedmark. Bor du annet sted får du annen hjelp. Meld deg inn og lær hvordan du finner dine forfedre og din historie. Vi har foredrag og LAN-parties.

SIKRAR VERDIAR. SKAPAR VERDIAR.

Kontakt: kontor@genealogi.no

= muligheter I løpet av ett år på Lundheim går du på to linjer. Du kan velge mellom: Sport, Film & TV, Musikal & Revy og Helt Chef og kombinere med Musikk, Globalt Perspektiv, Fotball, Fotografi eller Teater.

Sjekk www.lundheim.fhs.no

RØROS FOLKEDANSLAG INVITERER TIL

”RØROS-LEKEN” 1.–3. MAI 2015 Røros folkedanslag inviterer til ei inspirasjonsrik dansehelg i Røros første helga i mai. Starten går i Gymbygget på fredagskvelden med Brekken Spellmanslag. Videre følger på lørdag Middagsdans i Sangerhuset med Glåmos Spellmannslag. Lørdag aften er det Leikfest i Gymbygget med Gränslaget. På søndag er det Etterpålag i Sangerhuset med lokale spellemenn. Påmelding sendes som e-post til: festkomite@rorosfolkedans.no eller per telefon til Eystein Ryen: 957 99 882. Påmeldingsfrist er 20. april 2015.

ser, dan g n a ed s er m g a d ols Tre rosp ø r asse r, m e s n a turd s! ldan e m gam nen n a og

01/2015 UNGDOM 27

Returadresse: Ungdom, postboks 414 Sentrum, 0103 Oslo

SLEKTSFORSKNING ER OGSÅ FOR DE YNGRE Hvis du lurer på slekten din, og liker litt detektivvirksomhet og i tillegg har lyst på en hobby som du kan ha glede av livet ut så bør du vurdere slektsgranskning. TEKST: RUNE NEDRUD, NORSK SLEKTSHISTORISK FORENING

Hvor kom slekten din fra? Hva slags yrker hadde de og hvordan bodde de? Var de rike eller fattige? I Norge kan de som er nysgjerrige på slekten sin lete på nettet uten å betale abbonementer for dette. Stadig mer av slektsforskningen kan nå foregå ved hjelp av pc. Kirkebøker og folketellinger og masse annet er nå på nett.

BYGDEBØKER Nesten hver eneste lille bygd i Norge har en bygdebok. Disse er av varierende kvalitet, og ikke alle inneholder slektsopplysninger, men er mer en bygdehistorie. Bygdebøkene kan lånes eller bestilles på nærmeste bibliotek og mange av dem er tilgjengelig digitalt gjennom Nasjonalbiblioteket.

HVOR BEGYNNER DU? Det er vanlig i dag at ungdom kjenner til sine foreldre og besteforeldre, men der stopper det ofte opp. Fordelen med å starte å letingen tidlig er at det finnes noen å spørre. Besøk besteforeldrene, få dem til å fortelle om da de var små og om sine foreldre og besteforeldre. Finnes det noen gamle bilder av eldre slektninger så bør du sørge for at bestemor skriver på baksiden hvem som er på bildet, og når bildet er tatt. Spør om å få avfotografere eller kopiere fødsels- og vielsesattester og andre viktige dokumenter, så du kan ta vare på dem.

Mange foreninger og lag driver kursvirksomhet, der du kan lære deg knepene og lære å lese den gamle skriften i kirkebøkene. Blant annet har Norsk Slektshistorisk Forening slike kurs i forskjellige deler av landet.

TIL SLUTT NOEN LENKER TIL STARTEN PÅ DITT SLEKTSEVENTYR 1. ARKIVVERKET DIGITALARKIVET Digitalarkivet er hovedinngangen til de norske digitale samlingene som er publisert av Riksarkivet. Her finnes folketellingene, kirkebøkene og mye mer. http://arkivverket.no/Digitalarkivet 2. NORSK SLEKTSHISTORISK FORENING Norges eldste landsdekkende forening for slektsgranskere. De selger også slektstavler som kan gis bort som gaver, de har kurs for nybegynnere og LAN-party en helg i året. For ungdom under 18 år tilbys halv pris på årsmedlemskap inklusive kurs (for tiden kr. 200,-) www.genealogi.no 3. SLEKTSHISTORIWIKI En norsk wiki som omhandler både slekter, steder og slektsfaglige uttrykk. Et viktig oppslagsverk for slektsforskere. Den vokser hele tiden og inneholder nå over 1650 artikler. Kanskje slekten din står der? http://www.genealogi.no/mediawiki/index.php/Hovedside

SKAFF DEG ET SLEKTSPROGRAM I dag finnes det mange gratis tilgjengelige slektsprogrammer som kan lastes ned fra nettet. Skaff deg et slik og begynn å legge inn slekta di i programmet. Jeg vil anbefale programmet Legacy som er veldig lett å bruke og som har all den funksjonalitet du kan tenkes å trenge.

4. DIS-NORGE GRAVMINNER Norges største organisasjon for slektsforskere har et stort register over gravminner i Norge. De fleste av gravplassene i Norge er søkbare i dette registeret. http://www.disnorge.no/gravminner/

MELD DEG INN I EN FORENING

5. NASJONALBIBLIOTEKET, DIGITALE BØKER Det norske nasjonalbiblioteket skanner og publiserer nå alle sine bøker fram til år 2000, inklusive sjeldne slektsbøker, bygdebøker og kildemateriale. www.nb.no

Søk på nettet etter historielag og slektshistorielag i ditt nærmiljø. De har eksperter som kan hjelpe deg videre i letingen. De har innsikt i lokale forhold og vet hvor nedlagte gårder og bruk befant seg. Tenk så spennende å kunne gå ut og se hvor tippoldemor bodde.