Ungdom 4 / 2010

Medlemsblad for Noregs Ungdomslag Nr. 4/2010 • 94. årgang

amatørteaterfestivalen 2011 STATSBUDSJETTET 2011

8 sider frå norsk barneblad

Leiar Ansvarleg redaktør: Eli Ulvestad Opplag: 12.000 Bladbunad: Hvarings / Tina Trykk: Gunnarshaug trykkeri Annonsebyrå: Halsne Reklame & Media Framsidefoto: Teaterlaget i BUL Oslo si framsyning "Galne gudar" hausten 2010 Foto: Daniel Heggelid-Rugaas Noregs Ungdomslag Postboks 414, Sentrum 0103 Oslo Telefon: 24 14 11 10 Faks: 22 33 50 23 post@ungdomslag.no Besøksadresse: Noregs Ungdomslag Tollbugata 17, Oslo Generalsekretær: Eli Ulvestad 24 14 11 10 eli@ungdomslag.no Informasjonskonsulent Daniel Heggelid-Rugaas 24 14 11 14 daniel@ungdomslag.no Kulturkonsulent: Ida Marie Holmin 24 14 11 13 ida@ungdomslag.no Kulturkonsulent: Synnøve Jørgensen 24 14 11 15 synnove@ungdomslag.no Organisasjonssekretær: Alf Steinar Nekstad 24 14 11 16 alf.steinar@ungdomslag.no Kontonummer: Noregs Ungdomslag 8101 07 00027 Organisasjosnummer: 939 550 550

www.ungdomslag.no facebook.com/noregsungdomslag

2

Noregs Ungdomslag – ein bunadsorganisasjon? Noregs Ungdomslag er ein demokratisk organisasjon, styrt etter demokratiske prinsipp og tradisjonar. Gjennom opplæring, lagsarbeid og møter er me med på å styrke det norske demokratiet. Og det er noko me skal være stolte av – og ta på alvor. Når landsmøte fattar vedtak er det styret i Noregs Ungdomslag si plikt å følgje opp dei tinga som landsmøte har bestemt. Men innimellom er det og viktig å sjå på det som ikkje vert vedteke – av di det gjerne også er like sterke signal på dei vegvala ein skal gjere framover. I år la styret i Noregs Ungdomslag fram fråsegna ”Kle på deg bunaden”. … Noregs Ungdomslag vil arbeide for framleis stor bruk av bunad på arrangement i organisasjonen og elles i samfunnet. Det er viktig å styrke bruken av bunader når ein samlast til festlege lag i Noregs Ungdomslag…. … Noregs Ungdomslag vender seg til dei unge. Fleire og fleire unge får no bunadar i ung alder, og dersom NU også i framtida skal være ein organisasjon der folk har på seg bunad, må haldninga til bunadsbruk endre seg i positiv tyding. Noregs Ungdomslag skal framleis fokusere på bunadsbruk på alle arenaer og møteplassar i organisasjonen… Styret i Noregs Ungdomslag meinte denne fråsegna var ganske ukontroversiell og hadde ikkje trudd at den skulle føre til stor debatt. Men debatt vart det. Mange av deltakarane på landsmøte meinte at å vedta dette ville føre til at organisasjonen vart ein mindre tilgjengelig arena. At det å fokusere så hardt på bunad ville vere å gjere at nokre (dei med bunad) vart ”betre” medlemmar enn andre (dei som ikkje har bunad). Det at denne fråsegna vart aktivt nedstemt på landsmøte, er eit signal som styret i Noregs Ungdomslag må ta på alvor. Dette legg grunnen for ein debatt om Noregs Ungdomslag som bunadsorganisasjon. Organisasjonen vår har lange tradisjonar som ein organisasjon for bunadsbrukarar, bunadstilverkarar og for ”bunadspolitikk”. Noregs Ungdomslag har hatt eit eige bunadsråd sidan 1994 som har hatt ansvaret

for arbeidet med bunad i organisasjonen. Me har også i samarbeid med Folkekulturforbundet og andre, ei eigen bunadsutdanning. Kvart år arrangerar bunadsrådet ein eigen tur for medlemmar som er interessert i bunadarbeid. For nokre medlemmer så er bunadsarbeidet grunnen til at ein er med i Noregs Ungdomslag. Men det er langt færre enn på dei andre fagfelta våre, dans og teater. Me mottek heller ikkje noko offentleg tilskot for det arbeidet som me driv med, knytt til bunad. Alle organisasjonar har godt av å sjå på seg sjølv med kritiske blikk med jamne mellomrom. Alt som har vore – skal ikkje nødvendigvis være i framtida – og må ein sjølvransake litt. Det må me også gjere – og difor vil eg stille spørsmålet: Skal Noregs Ungdomslag være ein ”bunadsorganisasjon” i framtida. Eller skal me legge søljer og synåler på hylla, og fokusere meir på dei aktivitetane som dei fleste medlemmane våre er engasjert i – og som me får offentlege tilskot for å drive? Eg vil høyre di meining om dette. Enten på ein e-post eller som lesarbrev i Ungdom, heimesidene eller på Facebook. Eg er spent på attendemeldingane. Eg vil og nytte høve til å takke for eit godt 2010. Saman har me skapt aktivitet over heile landet, verva nye medlemmar, vært synlege, bidrege til auka livskvalitet i både by og bygd og ikkje minst, skapt livsglede. Eg og resten av styret ser fram til nye utfordringar og aktivitetar i 2011. Eg ynskjer deg og dine ei retteleg god jul og eit godt nytt år!

Kristian Fjellanger Styreleiar i Noregs Ungdomslag

Foto: Noregs Ungdomslag

Redaktør: Daniel Heggelid-Rugaas

Generalspalte

Norsk barneblad til alle barn i ungdomslaga Alle som er medlemmer i Noregs Ungdomslag får i dag tilsendt medlemsbladet Ungdom fire gongar i året. Vi bruker mykje ressursar på bladet, og ønskjer at dette skal vere eit spennande og interessant blad for medlemmene, og rett og slett noko ein ser fram til skal kome i postkassa! Det er praktisk umogleg å få eit større aldersspenn i medlemsmassen, enn det vi har i Noregs Ungdomslag. Dette er ein fantastisk verdi for organisasjonen, men dette betyr også at det redaksjonelle innhaldet i medlemsbladet skal vere tilpassa alle aldersgrupper, frå dei som så vidt har lært seg å lese, til dei som etter kvart treng briller for å kunne lese. I Noregs Ungdomslag blir ein rekna som vaksen når ein fyller 14 år. Då får ein stemmerett i organisasjonen, og då kan ein veljast inn i styre og stell på lik linje med alle andre vaksne medlemmer. (Berre så det er sagt, det er trass alt snart tid for årsmøte i ungdomslaga...) I dag har vi i nesten 3 000 medlemmer som er under 14 år, og som dermed utgjer barnemedlemmene i organisasjonen. – 3 000 personar som får tilsendt Ungdom, utan at det redaksjonelle innhaldet i bladet er spesielt tilpassa denne aldersgruppa. Barna fortener sjølvsagt eit like bra medlemsblad som dei vaksne, men dette krev ein ekstra innsats frå oss som produserer bladet; Å skrive for barn er slett ikkje det same som å skrive for ungdomar eller vaksne, og barn er sjølvsagt interessert i og oppteken av heilt eigne ting.

Innhald STATSBUDSJETTET, s. 4 UNGDOMSHUS MED STORE POTENSIAL s. 6 AMATØRTEATERFESTIVAL s. 8 RIKSSCENEN ER OPNA, s. 10 SEMINAR OG LANDSRÅD, s. 12 FOLKEDANSFESTIVAL s. 14 NORSK BARNEBLADSIDER, s. 16 DANS, s. 24 BARN OG UNGES MAKT s. 25 SEMINAR OG LANDSRÅD, s. 26 NOTISAR s. 33 NORSKE KULTURBYGG, S. 34 NYTT FRÅ FOLK, S. 35

Vi er difor glade for å ha inngått eit samarbeid med Norsk barneblad, som gjer at alle barnemedlemmene våre frå neste år vil få tilsendt Norsk barneblad som medlemsblad. Noregs Ungdomslag vil levere eigne medlemssider til bladet, som blir trykt berre i dei blada som går til våre barnemedlemmer. Dette gjer at vi får eit skreddarsydd Norsk barneblad, der ein både kan lese det vanlege stoffet, som teikneserier, reportasjar, forteljingar, hobbystoff, musikkstoff m.m., i tillegg til ungdomslagsstoff som meir direkte vedkjem barna. Ungdom som du no held i handa inneheld ein liten smakebit på Norsk barneblad, for å vise noko av det barna har i vente. Vi håper „det nye medlemsbladet“ blir godt motteke, og tek svært gjerne i mot innspel til innhald på medlemssidene i barnebladet!

Eli Ulvestad generalsekretær

Stoffrist 1. feb. 2011 3

Statsbudsjettet 2011

Siger for Den mangfaldige scenen Det Norske Teatret har i Statsbudsjettet for 2011 fått 750 000 kroner til å opprette Det Multi Norske, eit vidareføring av prosjektet Den mangfaldige scenen. – Ei viktig støtte til levande folkeuttrykk der folk møtast på tvers av kulturelle grenser, seier Kristian Fjellanger, styreleiar i Noregs Ungdomslag Tekst og foto: Daniel Heggelid-Rugaas

- I over 100 år har den frilynte ungdomsrørsla jobba for å ta vare på og utvikle det kulturelle mangfaldet som Noreg representerer. Den mangfaldige scenen (DMS) har vitalisert eldre kunst- og kulturformer, skapt ei plattform for mange unge som ønskjer å arbeide med kunst og kultur og gjeve oss nye kulturelle uttrykk, seier styreleiar i Noregs Ungdomslag, Kristian Fjellanger. Gjennom DMS har over 100 born og unge frå 6 til 27 år i tre år jobba med å skape ei scene der born og unge frå alle kulturar i Oslo er med. Prosjektet har vore eit samarbeid mellom Noregs Ungdomslag, Bondeungdomslaget i Oslo og Det Norske Teatret (DNT). Det Multi Norske skal vere ei vidareføring av Den Mangfaldige Scenen samtidig som det skal vere ei midlertidig utdanning for skodespelarar med minoritetsbakgrunn. Kulturdepartementet seier at prosjektet har vore eit breitt tilbod til store grupper born og unge, og målet for løyvingane er å etablere “et tilbud som kan innpasses i det ordinære utdanningssystemet og bidra til å rekruttere flere skuespillere med minoritetsbakgrunn til teater, film og fjernsyn”. - Vi er svært glad for at Det Norske Teatret har fått desse løyvingane, slik at ein kan halde fram med levande folkeuttrykk der folk møtast på tvers av kulturelle grenser gjennom dans, musikk og teater, held Fjellanger fram. Det Norske Teatret vart skipa av mellom anna Noregs Ungdomslag i 1912, og er ein aktør i kulturfeltet som NU også i dag har eit tett forhold til. I forslaget til statsbudsjett for 2011 ligg det inne 142 millionar kroner, mot 137 millionar for 2010.

4

- Folkeleg kultur er i sin essens eit resultat av internasjonale inspirasjonskjelder og kan ikkje haldast i live utan å få nye impulsar og kontaktar frå utlandet, seier Kristian Fjellanger, som óg gratulerer prosjektgruppa for DMS som har leia prosjektet i pilotperioden: - Camara Joof, Shanti Brahmachari, Henriette Vold, Trine Merete Sjølyst, Morten Krogh og prosjektleiar Liv Hege Skagestad har gjort eit fantastisk arbeid, og Noregs Ungdomslag gratulerar, avsluttar Fjellanger.

Tekst frå statsbudsjettet: «Det Norske Teatret har søkt om midler til å opprette Det Multi Norske fra 2011. Det Multi Norske skal være både en midlertidig utdanning ved teatret for skuespillere med minoritetsbakgrunn og en videreføring av prosjektet Den Mangfaldige Scenen. Prosjektet, som til nå er drevet av Bondeungdomslaget i Oslo med støtte fra Norsk kulturråd, har vært et bredt tilbud til store grupper barn og unge. Teatret ønsker å videreføre de gode erfaringene med prosjektet, som også vil gi en vikti rekrutteringsbase for opptak av skuespillere med minoritetsbakgrunn til utdanningen. Målet er å etablere et tilbud som kan innpasses i det ordinære utdanningssystemet og bidra til å rekruttere flere skuespillere med minoritetsbakgrunn til teater, film og fjernsyn. Departementet vil arbeide videre med forslaget. Det er lagt inn midler til Det Multi Norske under Det Norske Teatret.»

Statsbudsjettet 2011

Ingen auke i rammevilkår for 2011 Regjeringas framlegg til Statsbudsjett for 2011 blei lagt fram tysdag 5. oktober. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas

Støtta til frivillige organisasjonar blir i hovudsak løyvd over Kulturdepartementet, der mellom anna momskompensasjonsordninga og Frifond ligg inne, og over Barne- og likestillingsdepartementet, der tilskotet til nasjonale barne- og ungdomsorganisasjonar ligg inne. Landsrådet for Norges barne- og ungdomsorganisasjoner (LNU) var ikkje nøgd med framlegget til statsbudsjett for 2011, og viser til at Frifond-ordninga får ein realnedgang i 2011. Når støtta ikkje aukast blir ordninga meir avhengig av auka spelinntekter frå Norsk Tipping, noko LNU åtvarer mot: - Vi får eit dårlegare fritidstilbod til barn og unge over heile landet, seier leiar i LNU, Bjarne Dæhli. Samstundes doblar Regjeringa støtta til meirverdiavgiftskompensasjonsordninga for frivillige organisasjonar til over 600 millionar kroner for 2011, frå nesten 400 millionar i 2010. Generalsekretær i

Sårbar frivillighet LNU vil lovfeste driftstilskotet til dei landsomfattande barne- og ungdomsorganisasjonane, i tillegg til å avskaffe grasrotandelen og fjerne avgiftene i Frivillighetsregisteret for lokal- og regionallag. Dette er nokre av krava på bakgrunn av ein ny rapport om frivillige barne- og ungdomsorganisasjonar i Noreg. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas

1. november vart rapporten Sårbar frivillighet – en rapport om endringer i rammevilkår for barne- og ungdomsorganisasjonene og konsekvensene for lokale lag presentert på LNUs leiarkonferanse. Forfattarane Inge Carlén og Erlend Sand Bruer peiker på to hovudtendensar i den frivillighetspolitiske utviklinga etter 2000.

Frivillighet Norge, Birgitte Brekke, er likevel ikkje entusiastisk: - Det er skuffande å sjå at opptrappinga går så sakte at løftet blir forsinka inn i neste stortingsperiode, seier ho, og peiker på lovnaden om opptrapping til 1,2 milliarder kroner. Noregs Ungdomslag får ikkje direkte løyvingar over Statsbudsjettet, men både den sentrale, regionale og lokale aktiviteten er avhengig av fleire ulike ordningar. Både støtta til Frifond, Norsk teaterråd, Rådet for folkemusikk og folkedans og momskompensasjonsordninga er viktig for ungdomslaga, i tillegg til vaksenopplæringsmidlane og moglegheit for prosjektstønad.

Nemning Studieforbund Vaksenopplæringsorganisasjonar Momskompensasjonsordning Frifond, spelemiddelprognose Frivillighet Norge Riksscenen Norsk teaterråd RFF-senteret

2010 179 390 9 289 396 345 169 376 4 134 18 000 12 300 10 296

2011 184 951 9 577 608 600 170 752 4 262 20 560 13 681 10 510

(tal i mill. kroner)

- Vi har sett både ei manglande samordning og ei aukande byråkratisering av frivillig sektor i tillegg til at barne- og ungdomsorganisasjonane får ein uforholdsmessig stor del av rekninga for dei politiske satsingane, seier Inge Carlén. Forfattarane finn at det spesielt er dei ressurssvake organisasjonane og lokallaga som i størst grad blir ramma av desse tendensane, fordi dei ikkje klarer å følgje opp dei auka krava til rapportering og kunnskap. - Det er altså den sårbare barne- og ungdomsfrivilligheten som blir ramma, seier han. På tross av løfter om forenkling og samordning frå to regjeringerklæringar (Soria Moria I og II) og stortingsmeldinga Frivillighet for alle (St. meld. nr. 39 (2006-2007)) står det i rapporten at “I arbeidet med denne rapporten har det ikke vært mulig å finne eksempler på statlige tiltak for forenkling og samordning som loves i disse politiske dokumentene”.

5

Ungdomshus

Ungdomshus med store potensial Det norske folkemusikarmiljøet er underrepresentert i stønadsordningane, og utøvarane på feltet etterlyser arrangørar og scener, samstundes som det står små og store ungdomshus over heile landet. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas Foto: Silje Hjelle Strand

I ein artikkel på nettstaden ballade.no 21. oktober seier Anne Hytta at det som folkemusikar er vanskeleg å planlegge turnear på grunn av få arrangørar, og mangel på scener: - Eit anna problem er at arrangørar i stor grad er interesserte i musikk frå eigne regionar, og ikkje like interesserte i musikk frå resten av landet. At det er få tilgjengelege scener, er også ein grunn, seier Hytta. Folkemusikkfeltet er lågt representert når det gjeld søknadar til musikar- og turnéstøtteordninga, noko også statssekretær i Kulturdepartementet Lubna Fjell nemnte på seminaret “Folkemusikken og konsertscenene” under årets Folkelarm. Hilde Stenseng i Norsk kulturråd peiker på at søknadane frå folkemusikkmiljøet til no har hatt ein forholdsvis høg tildelingsprosent samanlikna med andre sjangrar, men at den totale søknadsmengda frå dette miljøet er lågare enn innan til dømes rock og jazz. Ho meiner det er vanskeleg å svare på kvifor folkemusikken er underrepresentert, men viser mellom anna til at det finst fleire rock- og jazzklubbar i landet enn folkemusikklubbar: - Jazzmiljøet har vore etablert i mange år og har mellom anna hatt stønadsordningar gjennom Norsk jazzforum – som også har vore flinke til å informere om ulike ordningar, meiner Stenseng.

Arrangørstønad Dagleg leiar i FolkOrg, Linda Dyrnes, meiner arrangørstønadsordninga kan vere eit verktøy for å auke talet på folkemusikkscener. Dyrnes fortel at FolkOrg har hatt ei satsing på folkemusikkscener gjennom støtte frå RFF-senteret, men at støtteordninga no er endra slik at det er arrangørstønadsordninga ein siktar på, noko ein er nøgd med: - Vi treng ikkje finne opp krutet i folkemusikkmiljøet, når Norsk Rockforbund har så stor kompetanse innanfor arrangering, seier Dyrnes, som saman med FONO, Norsk jazzforum, Norsk Rockforbund, GramArt og Ny Musikk har inngått i samarbeidet Samstemt!. Saman har desse krevd at arrangørstønadsordninga må få eit løft,

6

Anders Slaatsveen, dagleg leiar i Norske kulturbygg

og ordninga blir i 2011 styrkt med 5 millionar kroner frå dei opphavlege 12, noko som tilsvarar ei auke på 42 %. - Vi vil at fleire av våre lag skal bli arrangørar, enten åleine eller i geografiske nettverk som kan søke saman. Vi jobbar óg for å etablere samarbeid med regionale kompetansesentre og Riksscenen, og med ulike festivalar. Samstundes vil vi jobbe fram fleire og sterkare folkemusikkscener over heile landet gjennom mellom anna å auke kompetansen og bidra med hjelp. Då ønsker vi å bruke kompetanse både i vårt eige miljø og den som finst i Norsk Rockforbund.

Samarbeid Voss Ungdomslag har lang erfaring i å nytte ungdomshuset som konsertarena, og styreleiar Olaug Hamre meiner samarbeid er den beste måten å knytte til seg musikarar og andre: - Det viktigaste er at ein vågar å samarbeide med andre lag og organisasjonar, at ein opnar vindauge, gluggar og auge. Det har ikkje ungdomslaga alltid vore like flinke til. Du må vere litt utadvent for å få folk til å komme til lokalet ditt.

Ungdomshus

Nye heimesider FYHND er blant dei som har vitja Voss Ungdomslag, noko Hamre meiner skuldast nettverket ungdomslaget har fått. Ho meiner samarbeidsarenaene gjer at huset blir meir brukt, men at også andre ting må til: - Det er ein stor fordel om ein har kjennskap til og kunnskap om arrangering, utan tvil. Men det bør ikkje vere vanskeleg: Lokala til ungdomslaga er som regel veldig gode lokale for musikk, seier Hamre, noko også dagleg leiar i Norske kulturbygg, Anders Slaatsveen, er heilt einig i: - Mange av ungdomshusa har ein fenomenal akustikk, noko dei bør reklamere med. Det har gjerne bue- eller spisstak og er bygd i tre; nokre har óg balkong, seier Slaatsveen, som gjerne skulle ha hatt moglegheit til å ta lydprøver. Han meiner at spesielt folkemusikarar vil vere opptatt av akustikken, i tillegg til tradisjonen som ofte ligg i bygget. Norske kulturbygg har vel 60 års erfaring med rettleiing, rådgjeving, innspel og hjelp på det meste som gjeld lokale kulturbygg som til dømes ungdomshus. Slaatsveen meiner ungdomshusa må være meir proaktive: - Det skal ofte ikkje meir til enn at dei har ei positiv haldning til samarbeid med andre før det skjer ting med ein gong. Rapporten “Lokalt kulturliv i endring” frå 2010 viser at der ein etablerer offentlege kulturbygg aukar behovet for lavterskel-bygg, seier Slaatsveen. Han framhevar at organisasjonen i tillegg til råd og hjelp også kan tilby nettverk: - Det er viktig for oss å styrkje samarbeidet mellom brukarorganisasjonane og eigarorganisasjonane for å realisere felles mål; både politiske og kulturelle. Derfor er det viktig at Norske kulturbygg får vidareført sin prosjektstøtte til rusfrie kulturarenaer. Utan den er det nesten ikkje mogleg å konkurrere med andre.

Med bakgrunn i Landsmøtet i Noregs Ungdomslag (NU) sitt vedtak i Arbeidsprogrammet 2011-2012 om at organisasjonen skal jobbe for eit betre og meir brukarvennleg heimeside, har styret no bestemt at NU skal skaffe seg ei ny heimeside i 2011, og anbodsrunden er no i gong. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas

Målet for dei nye heimesidene er at desse skal vere ein infrastruktur for deltaking; staden å besøke for alle som er interessert i teater-, folkedans- og barne- og ungdomsverksemd, ungdomshus og Noregs Ungdomslag generelt. Dei skal vere eit nav for NU sine informasjonskanalar på nett og vere den primære informasjonskanalen for NU.’ Administrasjonen og styret i Noregs Ungdomslag legg til grunn at vi og medlemmane i NU har behov for at dei nye heimesidene til NU skal: • Vere brukarvennlege for tillitsvalde, tilsette og medlemmar i NU, folk som er interessert i NU eller i fagområda som NU jobbar med • Gjere det lett og minst mogleg tidkrevjande for brukarane å finne informasjonen dei leitar etter • Fungere som ein effektiv nyheitsformidlar av saker som brukarane kan vere interessert i å lese • Kommunisere med dei sosiale mediene som NU i dag er og i framtida kjem til å vere til stades på • Enten gjennom vidareformidling eller på eigen plattform, kunne formidle levande bilete, bilete og anna dokumentasjon frå vårt arbeid Dersom du har innspel eller idear, kan du sende desse til daniel@ungdomslag.no. Du kan følgje med på prosessen på heimesidene våre

Arrangørstønadsordninga Ligg under Norsk kulturfond, og blir for 2011 både auka med 5 millionar kroner og utvida til å gjelde for alle musikk-sjangarar. Ordninga er open for alle.

7

Teater

NYTT om Norsk amatørteaterfestival For femte gong skal Noregs Ungdomslag og Det Norske Teatret skipe til Norsk Amatørteaterfestival. Eit teaterjubileum faktisk! Tekst: Andreas Løken

Gjennom fem festivalar har 30 grupper stått på profesjonell scene på Det Norske Teatret. Vi har presentert eit breitt repertoar og synt fram mangfaldet og livskrafta i teaterverksemda i Noregs Ungdomslag og organisasjonar vi har samarbeidd med. I 2011 kan publikum igjen strøyme til Det Norske Teatret og få med seg unike opplevingar. 10 framsyningar står på programmet.

Spanande kursprogram og fleire barn på festivalen: Arbeidsgruppa har i haust jobba med å få på plass eit godt kurstilbud på festivalen. Det vil bli arrangert arbeidsverkstader både for vaksne og barn. I tillegg til masterclass for skodespelarar, skriveverkstad for ungdom og workshopkarusell blir det jobba med å få til to seminar om barneteater.

Seminar om identitet og retten til å delta aktivt i eigen kvardag. Målgruppa for dette seminaret er barn. Gjennom diskusjon og ulike rollespel vil vi skape dialog mellom barn som driv med teateraktivitet. Barna skal få gje uttrykk for korleis dei opplever høvet til å vere med å bestemme over den aktiviteten dei er med på. Vi vil diskutere temaet identitet og korleis dette er knytt til kva type språk/dialekt vi brukar. Vi nærmar oss temaet gjennom det alle har til felles, nemlig teater, praktiske oppgåver og leik.

Kva kan vi lære av barna? Det andre seminaret om barneteater rettar seg mest mot vaksne, men har barn som seminarinnleiarar, saman med fagpersonar på området barneteater og barns medverknad. Vi vil ha ein debatt mellom unge skodespelarar og fagpersonar om gode måtar å drive ei barneteatergruppe på. Som ekspertar på eigne liv må barn takast med i arbeidet med å utvikle barneteateret. Vi ynskjer også å diskutere lik rett til deltaking og korleis vi kan sikre plass til alle, på tvers av t.d. språk, kultur og funksjonsevne. 1/3 av gruppene som spelar på festivalen skal vere barnegrupper. Er du med i eller driv du ei barneteatergruppe? Ta kontakt med administrasjonen så hjelper vi dykk å komme på festival.

Monologkonkurranse, festivalstemning og Lunsj og lyrikk I tillegg til å sjå framsyningar og gå på kurs og seminar kan deltakarane på festivalen tevle i å framføre monolog, nyte festivalstemninga gjennom heile veka og på festivalfesten laurdag. Kvar føremiddag er det Lunsj og lyrikk i Bistroen på Det Norske Teatret og om du har lyst til å vere ein av deltakarane der så ta kontakt med oss.

Huldaprisen Huldaprisen vert gjeve til einskildpersonar, lag, organisasjonar eller institusjonar som har arbeidd for å fremje og betre rammetilhøva for norsk amatørteater. Ein eigen jury bestemmer kven som får prisen. Fristen for å sende inn framlegg til kandidatar i 2011 er 1. mars. Arbeidsgruppa til festivalen har gjort eit godt forarbeid i haust og legg i desse dagar inn eit ekstra gir for å få dei praktiske og økonomiske føresetnadene for festivalen på plass. Vil du vere med i arbeidsgruppa eller har du lyst til å vere frivillig under festivalen? Sei i frå til administrasjonen så hjelper vi deg vidare. Følg med på heimesidene www.teaterfestival.no og www.facebook.com/teaterfestival der alle nyhende om festivalen blir kunngjort.

8

Teater

Arbeidsgruppa for amatørteaterfestivalen Liv Johansen er festivalsjefen frå Vennesla. Liv er opptatt av ein levande og mangfaldig amatørkultur og er med sine friske auge eit flott tilskot til festivalen.

Henning Værnes som bur i Oslo er med i Teaterlaget i BUL Oslo og har site som leiar i teaterrådet dei tre siste åra. Smaken på teater fekk han då han utdanna seg til førskulelærar. Henning brenn for eit mangfaldig teatermiljø

Trine M. Sjølyst

Anne Cathrine Johansen som til dagleg arbeider på Deichmanske bibliotek er festivalveteranen i gruppa og er fast inspisient i festivalveka. Anne Cath er den som står for mykje av kontakten med gruppene under sjølve festivalen.

Michael Soos Stave har regiutdanning frå Litauen og arbeider til dagleg som produsent ved Østfold teater. Michael sleit dansesko i BUL Sarpsborg før teaterbasillen tok han. No er vi veldig glade for å ha han med på laget.

som sit i teaterrådet, har vore aktiv i Noregs Ungdomslag i ei årrekke og mange kjenner henne nok frå før. Ho har studerert Dansevitskap ved NTNU og Administrasjon og leiing ved Høgskolen i Oslo. Trine har mange jern i elden og brenn for eit levande teatermiljø .

Dramatikaren kjem Som vi har skrive i Ungdom tidlegare i haust blir det arbeidd det med å få til eit heilt nytt stykke på festivalen. Stykket skal synast av to ulike grupper og vi er no veldig glade for å kunne presentere vår eigen festivaldramatikar Eirik Fauske. Tekst: Andreas Løken

Eirik er 28 år og kjem opprinneleg frå Lindås i Hordaland. Eirik har studert teater i Verdal (2002-2004) og kulturprosjektleing i Lillehammer, og arbeider no som dramatikar og produsent.

skussmål for stykka "Gullalðurir" og barnestykket “Under barnehagen” som har blitt synt på fleire scener i 2010. I 2005 skreiv han òg stykket "Med The Beatles på plakaten" for Lindås Ungdomslag si eldste barneteatergruppe. Eirik har fått i oppdrag å skrive rundt temaet for festivalen som er nynorsk, dialektar og identitet. Vi er spente og gler oss til å sjå korleis Eirik og dei to gruppene som skal spele stykket løyser utfordringa. Eirik vil også delta på arbeidsverkstader under sjølve festivalen.

Forutan å være nybakt far skriv han dramatikk så knottane på den vesle pcen hans nesten gir etter. Eirik har fått gode

9

Opning

Riksscenen er opna 9. september 2010 vart Riksscenen opna med song, dans, fest og fanteri. Gjestane fekk mellom anna oppleve lur, stev og munnharpe; joik-rock, hardingfeler og langeleik. Utdrag frå framsyninga til Lea de’ ”Flate steinar – er til å sitja på,” som hadde si premiere under Folkedansfestivalen 2010 i Bergen stod og på programmet, i tillegg til mellom anna trioen Dei Beste Damene og eit heftig avslutningsnummer leia av Nils Økland og RolfErik Nystrøm. Tekst og foto: Daniel Heggelid-Rugaas

Kulturminister Anniken Huitfeldt delte ut prisen Årets Folkemusikar til Sigrid Moldestad frå Breim i Sogn og Fjordane, og i sin opningstale sa statsråden at “den som anklager folkemusikken for å vere sidrompa, kan ta seg eit stev.” Redaksjonen i Ungdom er usikker om dei 203 resultata vi fekk opp då vi googla “folkemusikk+sidrompa” er representative for dei allmenne oppfatningane, men vi set likevel pris på at Huitfeldt tar avstand frå slike eventuelle påstandar.

Sidan Noregs Ungdomslag er ein av organisasjonane som stifta Riksscenen i 2007, hadde styreleiar Kristian Fjellanger med blomar og gode ønske for framtida. Riksscenen - nasjonal scene for nasjonal og internasjonal folkemusikk, joik og folkedans, skal vere den nasjonale storstova for det rike folkemusikk- og folkedansspekteret i Noreg og internasjonalt. Riksscenen held til i Schous Kulturbryggeri på Grünerløkka i Oslo.

- Vi får berre heie på og støtte kvarandre, sa Moldestad til jubel og applaus frå salen.

2014 Den 1. januar 2011 er det berre tre år til vi er inne i jubileumsåret 2014. Tre år går fort, og ungdomslag i bygd og by bør nå ta initiativet til at lokale styresmakter set ned ei nemnd som skal førebu feiringa av Grunnlova og det demokratiet som er utvikla på grunnlag av denne lova. Eit demokrati som vi stadig må arbeide vidare med.

10

av Asbjørn Thomassen lagsnamn og logo på ei kryssfinerplate. Det kan bli mykje sjåverdig av det. Fleire stader har allereide tradisjon med borgartog, men eg vil tru at på dei fleste stadene nøyer dei seg med barnetoget der skolene og barnehagane dominerer.

Men det er ikkje nok å syte for at det blir sett ned ei nemnd. Ungdomslaget, eller laga dersom det er fleire i kommunen, må vere representert i nemnda. Ved å vere initiativtakar og pådrivar i arbeidet blir ungdomslaget/ laga synlege på ein annan måte enn dei tradisjonelle måtane ungdomslaget har vist seg fram på.

Men dei frivillige laga har hatt svært mykje å seie for det demokratiet vi har utvikla. Både dei ”gamle” organisasjonane med rot i 1800-talet, og dei nyare som er komne til etter kvart. I dei seinare åra har det komme folk frå ulike land og kulturar til Noreg. Dei har også sine foreiningar. La dei også markere seg i borgartoget dersom dei ønsker det.

Den konkrete markeringa skal eg ikkje legge meg altfor mykje borti, men her kjem ein ide: Borgartog på grunnlovsdagen der alle frivillige lag og samanslutningar stiller opp under si fane. Og dei som ikkje har fane, kan male

Det som hende på Eidsvoll i vårdagene 1814 har vore eit ideologisk bakteppe for den frilynte ungdomsrørsla. Derfor bør ikkje ungdomslaga vere passive når 200-årsdagen skal feirast.

Debatt

Å gjere det usynlege synleg Immateriell kulturarv var tema for paneldebatten på seminaret ”Kunnande og vitande” i samband med representantskapsmøtet i Rådet for folkemusikk og folkedans på Riksscenen i Oslo 5. november. Om lag 40 personar var tilstades under debatten. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas

Noreg ratifiserte UNESCO-konvensjonen om immateriell kulturarv i 2008, og i desse dagar ferdigstiller AMB-utvikling ein rapport om satsingar på feltet. Utgreiinga blir overlevert til Kulturdepartementet 1. desember, og det blir spanande å sjå kva for vurderingar utvalet fell ned på, til dømes når det gjeld vilkåra for den norske folkedansen.

utfordringar, sa Skei Grande, og peika vidare på læraren si rolle i å vidareformidle kultur gjennom mellom anna historiefaget. Thommessen meinte dette var eit typisk “einig-felt”, og såg på det som eit problem at ein ikkje hadde nok konflikt: - Utan konflikt er det vanskeleg å skape løft. Skal vi møte debatten med trøkk, må ein velje, og det er fleire område å ta tak i, sa han: - Premisser for kunnskapsutvikling, til dømes. Vi må ta eit oppgjer med og krevje at visse kunnskapsformar har behov for andre formar, tidsløp – nokre fag krev faktisk ein form for “langsomhet”, og utdanningssystemet må akseptere slike løp. - Kultur må få lov til å leve i eit folkeleg rom utan å bli styrt ovanfrå. Det er nokre som trur på det som kjem ovanfrå, som kjenner dei som styrer no og som blir nervøs for at offentlege organ no kjem til å få ansvaret for å vidareformidle desse verdiane, sa Thommessen.

Marit Jacobsen, direktør i Norges Husflidslag og Eivind Falk, leiar i Norsk handverksutvikling, innleidde om ulike problemstillingar knytt til arbeidet:

- Dette er ikkje noko offentlege organ kan ta ansvar for åleine. Det vi kan gjere er å medverke til at den frivillige infrastrukturen overlever, la Trine Skei Grande til.

- Rekonstruksjon fell ikkje inn under definisjonane til UNESCO. Dette er vidareføring av ein levande kulturarv som overførast frå generasjon til generasjon, sa Eivind Falk. - Immateriell kulturarv er inga akademisk øving. Det er kunnskapen i, ikkje kunnskapen om, påpeika han.

Endre Kleiveland, politisk nestleiar i Noregs Ungdomslag, stilte spørsmål om avgrensing, og fekk svar frå Eivind Falk om at mykje av dette går på magekjensle:

Falk fortalte vidare om stipendordninga til Norsk handverksutvikling som ikkje er ei såkalla klassisk utdanning med pensum og undervisning, men eit slags djupdykk i faget. På møtet lanserte han ideen om å flytte stipendiatordninga frå Kunnskapsdepartementet til Kulturdepartementet, og at den ikkje berre skal gjelde handverkarar, men også til dømes folkemusikarar og folkedansarar. Marit Jacobsen trakk fram dei frivillige si rolle i implementeringa av konvensjonen:

- Vi havnar tilbake i same diskusjon som eg nemnte, sa Olemic Thommessen, om å satse på ein form for faglegheit; Norges Husflidslag som representant for nokre formar for handverkstradisjonar, og folkedans gjennom Noregs Ungdomslag, fortrinnsvis.

- Immaterielle kulturuttrykk blir halde levande og vidareført til nye kulturberarar takka vere dei frivillige organisasjonane. Jacobsen meinte eit felles løft måtte til for å reise desse kulturuttrykka, og viste til prosjektet “Gjør et spikk!” som hadde fått 3 721 lærarar eller lærarstudentar og 150 000 born til å lære å spikke i rått trevirke: - Det kan ein ikkje gjere åleine, det krev eit løft – saman! I tillegg til fagpersonar var også Olemic Thommessen, stortingsrepresentant for Høgre, og Trine Skei Grande, partileiar og stortingsrepresentant for Venstre, til stades: - Den immaterielle hukommelsen som blir forvalta av dei frivillige er vanskeleg å ta vare på, men alle er like viktige og krev ulike løysingar på eigne

- Vi har ikkje brukt så mykje tid på diskusjon om kor mange englar som får plass på eit knappenålshovud, sa Falk.

- Vi skal berre stimulere frivilligheita, ikkje betale dei. Viss vi vaknar opp ein dag og ingen vil danse, så er det ingen vits i å støtte dans lenger, sa Skei Grande. - Venstre er immateriell kulturarv. Vi har stått for nokre ideal i 130 år, men viss ingen stemmer på oss, så har vi ikkje lenger nokon rolle. Slik er det også med kulturen. Immateriell er et latinsk ord som betyr det samme som ikkemateriell. I bruk sammen med andre ord slik som verdier, kultur, rettigheter, mål, etc. blir det et eget uttrykk som gir meningen en egen identitet i språket. Imaterielle verdier er f.eks. oftest brukt om ideer og erfaringer til mennesker i form av tanker. Imaterielle verdier er et mer moderne uttrykk enn det konstruerte sammensatte ordet hjerne-kapital. Kjelde: http://no.wikipedia.org/wiki/Immateriell, henta 9. november 2011 klokka 15.04.

11

° Seminar og landsrad

Fagseminara 2011 25. til 27. februar 2011 er det klart for Fagseminar i Bergen. Fagseminara og Landsråd er ein arena i NU der ein møtest til fagleg påfyll, erfaringsutveksling og diskusjon. Her møtes alle fagfelta, samt tillitsvalde og tilsette i organisasjonen. I tillegg er dette ein møtestad for både amatørar og profesjonelle aktørar. I år er vi attende på Vestlandet. Bergen ungdomslag Ervingen har teke på seg den store oppgåva med å vere teknisk tilskipar for fagseminara. Dei inviterer oss til sine lokale, midt i Bergen sentrum! Barneteater I året som kjem ynskjer teaterrådet å satse meir på barneteater. Vi startar derfor friskt med eit barneteaterkurs for ungdom/ vaksne som driv med eller har lyst til å drive med barneteater. På kurset vil vi arbeide praktisk og lære meir om kva som engasjerer barn og korleis ein skal drive ei god teatergruppe der barn er skodespelarane. Vi vil forsøke å ta pulsen på det moderne barneteateret og finne ut av kva vi som organisasjon kan bidra med. Vi vil tilby eit kurs som sett barn og unges vilkår i fokus.

Bryllaup og tradisjonar Bunadseminaret vier seg denne gongen til brud og brudgom bryllaup og tradisjonar av alle slag rundt dette. Deltakarane får

12

sjå rekonstruert bunad frå Masfjord, vere med på å kle opp ei fanabrud og studere bryllaupssølv frå ulike delar av landet. Gjennom fotografi og film vil vi sjå nærare på bryllaupstradisjonar, t.d. tradisjonen med jonsokbrudepar som vert halde i hevd fleire stader. I tillegg blir det kortkurs i hekling av pulsvantar. Lærarar blir Aslaug Molland Takvam, Dag Olav Hagen og Hilde Fauchald med fleire. Sølvsmia på Voss kjem med to rekonstruerte brudekroner.

Landsråd - Ungdomslaget som eit samfunnsnav Landsrådsmøte vil i stor grad handle om førebuingar til Landsmøte 2011 - Styrke kvarandre slik at vi tør. Særleg vil ein drøfte korleis Noregs Ungdomslag kan spele ein politisk rolle både nasjonalt og lokalt - og korleis ein kan nytte Landsmøtet 2011 som arena for dette. Vidare kjem ein til å drøfte påverknadsarbeid og korleis vi saman kan følgje opp arbeidsprogrammet for 2011 2012. Landsrådsmøtet kjem og til ha fylkeslagsrunde og ein eigen

° Seminar og landsrad

kompetansehevingsbolk på mangfald i organisasjonar. Landsråd er møtestaden for tillitsvalde i fylkeslaga og styret i Noregs Ungdomslag.

Ung i Noregs Ungdomslag Seminaret til Barne- og ungdomsrådet vil i år sette fokus på det å vere ung i Noregs Ungdomslag, og vil ha to viktige tyngdepunkt i tillegg til verdifull erfaringsutveksling og nettverksbygging: - Kva er NU, kva har NU vore og kva bør NU bli? Kva har dei unge i organisasjonen vore opptekne av tidlegare? Kva vil vi ta med oss når dei som er unge i dag skal forme organisasjonen? Korleis er det å vere ung i NU i dag? - Ungdomsringen og organiseringa av ungdomsringane. Ungdomsringane er ein svært viktig arena for aktivitet og opplæring for unge i NU som driv med folkedans, teater, musikk og anna kjekt. I denne økta vil vi diskutere ungdomsringane si rolle i NU og kva som er ei god organisering av ungdomsringane. Vi vil også lære meir om å arrangere helgesamlingar, gode idear til aktivitetar og bruken av sosiale media for nettverksbygging og marknadsføring.

Den norske Turdansen – konservert eller levande? - korleis skape rom for kreativitet i dansen og musikken? I 2011 utgir NU siste CD i serien Norske turdansar. CD-en inneheld musikk frå Trøndelag. Mange grupper dansar berre til cd-musikk og rettleiingsbøkene set standard for korleis ein dansar. Viktige folkelege elementet er i ferd med å forsvinne, og med det eit stykke norsk kulturarv. Korleis skape rom for kreativitet? Kan heile grupper improvisere? Tør dansaren improvisere? Tør musikaren improvisere? Kan dansaren påverke musikken? Påverkar musikken dansaren? Kor går grensa? Tema for kurset er mellom anna kontaktimprovisasjon og turdansar frå Trøndelag, frå både dansaren og musikaren sitt perspektiv Lærarar blir Silje Onstad Hålien, Tor Stallvik og Vegar Vårdal. Kurset passer for spelmenn, så vel som dansarar og instruktørar.

Prisar og praktisk Seminaravgifta er kr 1700 for medlemmer i NU og kr 2200 for andre. Det inkluderer seminar og alle måltid, inkludert festmiddag med underhaldning laurdagskvelden. Medlemmer under 26 år får kr 800 i rabatt på seminaravgifta ved påmelding innan fristen. Overnatting skjer på Hordaheimen. Enkeltrom: 595,-. Dobbeltrom: 795,-. 3-sengsrom: 995,-. Dette er prisar per natt, inkl. frukost. Påmeldingsskjema finn du på www.ungdomslag.no. Påmeldingsfristen er 1. februar, og påmeldinga er bindande etter at fristen har gått ut. Seminaret startar med middag fredag 25.2 kl. 18.00 og vert avslutta med lunsj sundag 27.2 kl. 13.30. Fagseminara og Landsråd vert skipa til med stønad m.a. frå Folkekulturforbundet.

Ny bok

Danseviser Det har i løpet av dei siste åra blitt gitt ut fleire hefter og bøker med tekstar og danserettleiing til nye og eldre viser. Vebjørn Bakken har denne hausten gitt ut boka Danseviser; eit fint bidrag til samlinga! Tekst: Synnøve Jørgensen

Heftet held gjennomført god standard både fagleg og grafisk, og Harald Aadnevik set verkeleg krona på verket med sine detaljerte og nydelege illustrasjonar. Dansane som er tekne med i heftet er utvikla over fleire år i både Oslo Songdanslag og Leikarringen Symra. I tillegg har forfattaren samarbeida med Inger Frøydis Bakken, Marianne Dahl og Anders Saxhaug, alle kjent for kvalitet og fagleg kunnskap om norsk folkedans. “Vi har prøvd å lage dansemåtane slik at dei skal høve med innhaldet i visa, eller med stemninga, og at dei dessutan skal passe med rytmen og melodien.” Skriv Bakken i historiekapitlet om songdansen. Boka og dansemåtane tek ikkje omsyn til lokal tradisjon eller scenografi, men set danseglede og formidling i sentrum. Boka og utvalet dansar speglar dette, og i eit variert repetoar finn ein kjende songskattar som “Den fyrste song” og “Fager kveldsol smiler” og dei meir ukjende og meir humoristiske “Alder om e ville” og “Kjerringa ho vart ballefeittlaus”. For kvar vise er det forklart dansemåte, skrive noter, tekst og fortalt om bakgrunn og opphav. Dansemåten har noko tettskriven tekst, men er heldigvis ikkje for lang og har eit lettleg språk. Personleg kunne eg ønska meg illustrasjonar som ein del av den forklarande teksten. Samstundes speglar dette også at det ikkje er dansemåten i seg sjølv, men dansegleda, formidlinga og innhaldet i visa forfattaren vil setje i høgsetet.

13

Folkedansfestival Nordisk folkedansstemne for barn

Veit du noko om denne fana?

Bli med til Barnlek 2011 i Danmark!

I 1999 byrja Asbjørn Thomassen med faneprosjektet, der målet er å gje ut ei bok som kan dokumentere faner og banner i den frilynte ungdomsrørsla, og som kan greie ut for andre perspektiv rundt desse kulturminna over heile landet. I Ungdom 1/2007 kan ein lese at den eldste fana seiast å vere frå før 1982 medan den yngste er frå 2006. Her er eit foto av fana til Ungdomslaget Solglytt, Tuft ved Hvittingfoss. Dette laget er no gått inn, men var tilslutta Vestfold Ungdomsfylking. Kor gammal denne fana er, veit ikkje Asbjørn.

13. – 17. juli er det klart for nordens største folkedansstemne for barn. Stemnet som i 2008 blei arrangert i Porsgrunn med 1500 deltakarar, blir til sommaren arrangert i Skive i Danmark, og dei ventar minst like mange.

- Eg veit ikkje kva tid det vart stifta eller kor gammal fana er. Dersom nokon av lesarane veit det, eller har tips om andre som veit, blir eg glad. Det er forresten einaste fana eg har sett med ei slik adresse på laget.

Tekst: Synnøve Jørgensen Foto: Elisabeth Klette

-Vi håper familier, dansegrupper og andre legg sommarturen innom, seier Synnøve Jørgensen, folkedanskonsulent i Noregs Ungdomslag. –Det er svært viktig at barna får oppleve at folkedansen og –musikken er levande, at det enno er mykje å lære og at det er mange barn som dansar. Slike opplevingar, og kanskje ein ny danseven frå Finland eller Island, kan gi inspirasjon som varer i lang, lang tid, smiler ho. Barnlek blir arrangert kvart tredje år i regi av det nordiske folkekulturnettverket, “Nordlek”, og pleier å samle om lag 1500 deltakarar. Barn og unge mellom 8 og 16 år kan delta. Vaksne eller eldre ungdom, kan delta som leiarar. Til sommaren kan ein mellom anna delta på tur til Legoland, felekurs med Katrine Sand og kurs i “Stomp” der både kosteskaft og tønner blir brukt som rytmeinstrument. Om kveldane er det dans, der deltakarane kan lære dansar frå alle dei nordiske landa og bli kjend med kvarandre. -Då vi reiste på stemne var det kanskje det å sove på klasserom og bli kjent med alle dei kjekke gutane som gav oss stjerner i auga, avslører Synnøve. Sjølv har ho reist på mange folkedansstemne og får enno inspirasjon av å tenkje tilbake på opplevingar ho hadde som lita. –Som vaksen er det i tillegg inspirerande å sjå barn som gløder i eit trygt miljø og med ein aktivitet som dei kjenner frå øvingane i lokallaget, avsluttar ho. Les meir om deltaking og påmelding til Barnlek 2011 på www.ungdomslag.no og www.barnlek2011.dk

Lyst til å lage

Folkedansfestivalen 2013? Har du og laget ditt lyst til å skipe til Folkedansfestivalen 2013? Vi lyser no etter tilskipar. Visjonen for festivalen: Folkedansfestivalen skal vere staden der du får det breiaste og mest varierte dansetilbodet, med vekt på norske folkelege dansetradisjonar. Festivalen har eit fast rammeprogram over tre dagar tidleg i juli. Festivalen skal m.a. innehalde konsertar, dans, danseførestillingar, framsyningskappleik, seminar og kurs. Festivalen skal ha ein familieprofil. Sommarleir for ungdom leggjast i tilknyting til festivalen. Styret håper å kunngjere kven som får vere tilskipar for Folkedansfestivalen 2013 på Landsmøtet i 2011. Frist for å sende inn søknad er satt til 1. mars 2011. Ta kontakt med NU-kontoret for nærare informasjon om festivalen og søknad. I 2011 er det Folkedansfestival i Bodø. I 2012 skipar vi til Nordlek på Steinkjer med Hilmar Alexandersen Stiftinga som tilskipar.

14

Folkedansfestival

Festivalkomiteen frå venstre: Anette Figenschou, Johanne Jeremiassen, Maren Albrigtsen og Siri Strige

Folkedansfestivalen 2011 i Bodø Verdas navle! Eller meir riktig – “Noregs navle”. Litt nord for Noregs midtpunkt, midt mellom Oslo og Kirkenes. Der ligg byen du skal vere i løpet av nokre herlege sommardagar. 7. til 10. juli 2011. Då skipar Ungdomsringen Salten til Folkedansfestivalen i Bodø. Tekst: Anette Figenschou Foto: Mads Ole Nygård

I ein by med flyplass, kai for hurtigruta, togstasjon og riksveg håpar vi å samle mange potensielle dansepartnarar. Ein ungdommeleg komite jobbar for ein stemningsfylt festival med tradisjonelle arrangement. Med god hjelp frå dei meir erfarne kreftene i Bodø håpar vi å tilfredsstille unge, yngre og erfarne. For å skape ein god festival har vi lagt vekt på gode danselokale og drivande god musikk. Vi har vore så heldig å få Ragnhild Furebotten som festivalmusikar. Ho har musikalsk bakgrunn får distriktet rundt Bodø, og vil med dette setje nordnorsk musikk på kartet. Kvar dag vil Ragnhild Furebotten inspirere dansegolvet

med ulike musikarar. Vi vil oppleve variasjon og mangfald med vår festivalmusikar i spissen. Du kan glede deg til ein festival med danselokale som gjer parallelle dansetilbud. Du kan velge din favorittsjanger eller din favorittdansepartnar. Saman kan dykk kose dykk i midnattssolas rike, for her i Bodø har vi “lyst hele natta”. Festivalkomiteen i Ungdomsringen Salten ønsker deg velkommen til Bodø!

15

Kven Veit?

Kjært K Kj ærtt ba ær barn, arn rn,, ma man mange nge namn nge ng namn na m mn – Men Men kvifor kvvififorr skreiv skr kreeiv eiv duu deg deg inn inn n på på hotelhotel hote ho teellle et un unde derr fa de fals lsskt k namn? nnam a n? spurde am sspu purd pu rd de Snufs S uffs den Sn den let under falskt unge un u gee m a ne an nenn so om sat sat på den den n andre and dre r ssid id da mannen som sida av sskr av kriv kr ivvep ivep epul ulte ul tenn ti te ttilill den den stre st treeng n e lenslens le n ns skrivepulten strenge m ma annnen e . – Kvifor Kvififor Kv Kvif or kalla or kkal allaa du al du deg degg Rafael de Rafa Ra fael fa mannen. W Wh hin nggee? Whinge? Dett er er sslett leett t ikkje ikk k jee eeit it falskt ffal a sk al sktt namn, naamn n mn, sa – De den de nu unge un ge m man anne an nen. ne n. – D et eerr ei it kj kjæl æleæl emannen. Det eit kjælena amn mn far far min min n brukte bru rukt ktee på kt p meg megg da da egg var var namn lilite teen. Eg Eg veit veit ikkje ve ikk kkje jee kvifor, kvi vifo for, fo r, men men e nokre nok okre re liten. ggonger go nger ng er når nåårr eg eg er på på ferie, feri fe r e, ønskjer ri øns nskj kjer kj e eg er eg liliks ksom om m å vere veerre ein ein annan anna an naan enn en nn den d n eg er. de er. r liksom De et ha ar ik ikkj kje kj jee al aalltid llt lttid vore ltid vor o e så lett let ettt å vere vere Det har ikkje meg, me g, skal sska kall eg seie ka seeie eiie deg. deeg. Deet ha hhadde dde dd de vo ort rrtee bort bo ort rtee ma ang ngee pe peng ngar ng ar Det vorte borte mange pengar og ssmykke myykk kkee fr ffråå tu turi rissttan ri anee so som m fe eriier erte te turistane ferierte p Puskestøylen på Pusskkeest støy øyle øy lenn hø øgf gf je jjellllsh lllsh shot otel ot ell,l,l og el og høgfjellshotell, d di rreekt ktør øren ør en n meinte mei m e nt ei ntee det d t måtte de måått mått m ttee vere verre ve re ein ein n direktøren av ggjestene jest je sten e e so en som m var var tj tjuv uven en n. Sn Snuf ufss re uf reis iste stee tjuven. Snufs reiste op pp på hhotellet, otel ot elle let, le t o t, sjek e ka aall ek llle gj gjes este es tene te nee n opp ogg sj sjekka alle gjestene som so m budde buudd ddee de d er. D Det e vviste et i te sseg is eg d in der. daa at eein u un ng ma ann ssom om eeig igen entl tleg e hheitte eg eitt ei ttee Ru R do olf ung mann eigentleg Rudolf Simo Si mo ons nsen e , ha en hadd ddee sk dd sskrive r ve ri v sseg e inn eg nn i ggjestejest je steteSimonsen, hadde b bo kaa ssom om Rafael Raf a ae a l Wh Whin inge ge,, ogg nno o vi vill llee boka Whinge, ville le en nssma m nn SSnu n fs vvite nu itee kvifor. it kvififfor kv or.. lensmann Snufs

16

301 30 1

– Det Det er slett sle lett tt ikkje ikk kkje je så så mystisk, m sttissk, my k, o ogg egg eerr in inge geen tj gen ttjuv, juv uv,, sa sa d en uunge ngee ma ng mann nnen nn en.. en ingen den mannen. –H en nde d r de d kkj kjee at du du ønskjer ønsk øn skje sk jer je er å vere vere Hender dett iik ikkje ein ei n an aannan nna nan na n enn en nn den den duu eer? r Og r? Og hender h nd he der er det dett ik ikkj kkj k e at d u br bruk ukker uke er kkjælenamn jæ æle lena namn na m ppåå fo mn olk du du ikkje du bruker folk lilike ker? ke r? liker? SSn nuf ufss sv svar arra ik ikkj kkjje, m en vvart artt ssitjande ar itj tjan ande de Snufs svara ikkje, men og ttenkje. e kj en kje. e SSom e. om ssåå of om ofte tee ffør ørr tten ø enkt en ktee ha kt hhan n tenkte på d e h en hem em mme mele mele lege ge kkjærasten jæra jæ r st ra sten en ssin, in n, Ed Edit ithh it den hemmelege Edith Gran Gr anbe an berg be rgget e . Og O etter etter ttter kvart kkva vart va rt gjekk ggje jekk je kkk d et Granberget. det opp op p for fo or ha han n at han han iikkje k je kk je hhadde adde ad de nnok oko ok o noko kjæ kj ælen ælen enam am mn på hhenne. enne en ne.. Når ne Nåår ha hann te enk nkte te på på kjælenamn tenkte hhenne, he henn enn nne, e, eller eller ler kviskra kkvi visk visk s ra nnamnet amne am amne nett hennar henn he nnar nn ar lågt låg ågtt fo or seg s g sjølv, se sjøl sj ølv, ølv, v, sa sa han h n berre ha berr be rree Edith. rr Edit Ed Edit ith. h. for – Så rrart! a t!! tten ar en nkt ktee ha hhan, n, – aatt eg ikkje ikkkjee har har tenkte funn fu nnne på eeit itt kkjælenamn, jæ æle lennamn mn,, fo forr da hhadde a de d ad et funne det iikkje ik kkj kjee gj gjor ortt no or nnoko ko o om m eg kkvi visk vi skkra nnam am mne nett gjort kviskra namnet hhennar he n ar nn a llitt ittt høgt it hø øgt g slik slilikk at andre and ndre re høyrde høy øyrd øyrd rdee det. det. No pprø røvd rø vdee ha vd an se segg fr fram a : Ed am dit itt, t, EEdatt, datt da tt,, tt prøvde han fram: Editt, nei,i, det ne det var var iikkje k jee nnoko kk oko ok o nt nt. Ed nt dit itte te,, ne te nnei,i,, Editte, men me n ka kkanskje nsskj k e Di D ttte? e?!! Ditte?! M Me ir ffekk ekkk ha hann ik ikkj k e te kj tenk nktt på EEdi nk dith di th Meir ikkje tenkt Edith ak akku kku kura raat da rat a, fo fforr br bråt åttt hu åt hugs g a ha gs hann at hhan an n akkurat da, brått hugsa sat sa at p påå llen ensm en sman sm annns nsko kont ko ntor nt oret or ett m med e eein ed in n uung ng lensmannskontoret mann ssom mann om m kanskje kansk anskkje vvar an a eein ar in hhotelltjuv. otel ot ellt el ltju lt juv. ju v. – No N kree go kr ggonger nger ng err ø nskj ns kjer kj jerr eegg re rett tt o ogg Nokre ønskjer

avv G Gard Gar a d Es ar Espe Espeland pela pe land la n nd

sle sl ett å ve ett vere re ein ein annan aann nnan nn an enn ennn den den eegg er, err, sa s slett denn un de unge ge m man anne an nen, ne n –o n, dett er iikkje kkje kk je ssåå mannen, ogg de rrart, rart ra art rt, sk sskal all eegg se sseie ie deg, deg d eg,, for eg fo or eg har har slett sle lett ett ikkj ik kjee ha kj att tt d e ssåå le et lett tt hher e i llivet. er ivvet et . Far Far mi min n ikkje hatt det døyd dø y de aalt yd ltt ffør ør eegg va vart rt ffødd, ø d, o ød morr mi m døydde ogg mo varr ei va e ffattig attti tigg en enkj k e. kj e enkje. Sn nufs ufs ha uf hadd d e fr dd fram am mleeiss vvan ansk an skar sk a m ar e å ed Snufs hadde framleis vanskar med kons ko nsen ns entrer entr e e se seg g, ffor g, or no no hadde haadd d e ha hhan n te teke ke konsentrere seg, till å te ti tenk nkkjee ppåå om m EEdith dith di th kkanskje ansk an skkje skje j hhadde ad dde tenkje eei it kj kjæl ællen enam amnn på hhan am an,, so an om Sn Snif ifff el elle leer ler eit kjælenamn han, som Sniff eller Snuf Sn uffe uf fe. Ogg det fe det llikte ikktee han han n slett sle lett ttt ikkje. iikk kkkje j . Snuffe. – Hu Huff ff,, ne ff nei!i! Dette Detttee går går ikkje! ikk kkje jee! tenkte tenk te nkte nkte Huff, SSnufs. Sn uffs. – N o må eegg ko kkonsentrere nsen ns en ntr trer eree me er meg. g O g. No Ogg ak kku k ra r t da ggjekk jekk je kk d kk e o et pp ffor or SSnufs nuffs nu fs aatt akkurat det opp mann ma nnen nn en hhad adde ad d aavslørt de vslø vs lørt lø rt sseg eg ssjø jø jølv ølv lv.. mannen hadde sjølv. Er d duu like like k sska karp ka rpp ssom om Snufs? SSnu nufs nu fs?? Ko fs K r ei rl eiss skarp Korleis hhadde add de ma mann nnen nn en aavs vslø vs lø ørt sseg egg ssjø jølv jø lvv? mannen avslørt sjølv?

Først Førs Fø rst rs st se seie seier eie iierr mannen m nn ma nnen en at at Rafael Rafa Ra faael e Whinge Whi W hing hi ngee ng var hans hadde kalla var no noko ko ffar ar hhan anss ha an hadd ddee kka dd alll a ha hhann da d han liten, men etterpå seier han var var lilite ten, te n, m en eett tter tt erpå er p ssei på eier ei err han han at a far far hans han a s døydde døyd dø yddde før før ø han hann vart vvar artt fødd. ar f dd fø d . Og om om du d skulle sku kulllle llle lure l re lu re på på det: det: Snufs SSnu nufs nu fs tok tok til kalle Edith tiil å ka kall llllee Ed dit ithh fo forr Ditte Ditt Di ttte når når ha hhann saa namnet namn na mnet mn et hennar hen enna naar lågt lågt for forr seg seg sjølv. ssjø jø ølv l .

Lensmann Snufs

13 13

Isleik

315

17

27

Z I U Q Kurs

1

om kroppen din

Korr mykje K Ko m kj my kje e va vatn atn t drikk dri r kk kk eit eitt gjen gj enno en n msni no msni ms nitt ttsm tt ttsm smen enne en nesk ne sk ke gjennomsnittsmenneske gje gj enno en n m livet live li vett sitt? s ttt? si gjennom A. 1 A. 0 00 000 0 li ite er 10 liter B 25 B. 25 000 0 0 li 00 ite terr liter C. 60 60 000 00 00 liter liite terr

2

6

Kvar Kv a d ar ag gp rro omp mpar a vi, ar vi, i men men e kor kor o dag prompar my ykj kje e ta ttarmgass rmga rm g ss s sslepper lepp le pp per e v på mykje vii ut på e ei n da dag? g?? ein A. 1 d des essil ilit iter er desiliter B ½ liter B. lit iterr ite C.. 1 lliter C iterr it

Korr ofte Ko ofte g går å e år eit it g gjennomjenn je nnom om mssnittsmenneske sn itts it t menn ts menn me n eske esske e på på do på på e ei n da ag? ein dag? A 5g A. onge o on nge ge r gonger B. 10 B. 10 go g nger ng e er gonger C 2g C. gon on nge g r gonger

3 all lle ll e ty ttypar parr h pa hå år, k va ttrur ru ur du u Av a alle hår, kva veks k rraskast? aska as kast ka st?? st veks A H å p år å ho h vude vu dett de A. Hår på hovudet B Skjegget Skj k eg egge g t ge B. C Hår Hår å u n err a nd rman rm ane an e C. under armane

7

4 Kor mange Ko Kor man ma nge kilo ng kiilo h hud ud  a ud assar s ar ss ei it me enn n es e ke a v i løpe lløpet lø øpe p t av v7 70 0 eit menneske av år r? år? A. 7 A. 1 ki k lo o 71 kilo B 48 B. 48 kilo kilo o C 23 C. 23 ki ilo o kilo

8 5

10 0

18

Kor langt la ang gt  yt ytta yt ta ar bl b lo od o det e i Kor yttar blodet menn me n es nn eske kekr ke k op kr oppe pen pe n se sseg eg i lø øpe p t menneskekroppen løpet it d øg gn?? av e eit døgn? 00 00 00 k ki ilo lome mete me te er A. 2 20 000 kilometer B. 50 50 000 0 0 ki 00 kilo lome lo mete me mete t r B. kilometer C 100 100 00 0 k 00 kil ilom il om met ete er er C. 000 kilometer

Ko or mykje m kj my kje e tj ttjukkare ukka uk kare ka re e er er Kor blod o e nn nv attn? n? blod enn vatn? A 6g on nge g r A. gonger B 4g onge on gerr B. gonger C. 2 g o g on ge er C. gonger

Korr mange Ko mang ma n e bakteriar ba b akt kter e ia iarr bu burr de et det på k på v r kv va vad dra rattcentimeter cent ce ntim nt imet im eter et er av av kvar kvadrat k kr o pe op en vå v r r? kroppen vår? A. 3 m illi il lion li o ar on a millionar B 4m B. mi illi iil lli lion on nar a millionar C. 5 m i li il lion onar on arr millionar

298 2 29 98

Teater

12 2A 1 B 11

10 C 10 9A 8C 7A 6B 5C 4B 3B 2A 1C Svar: Sv Svar var ar: r:

Korr mykje m kj my kje e sp spytt pyt yttt 11 1 1 Ko llagar la g r vi ga v i lløpet øpet øp et a v av

9

Og k kor or m mange an a nge c cel celler elle el lerr err le k kr op ppe pen n vå år sett sett saman sam aman an kroppen vår av?? av A. 1 00 b 00 illi il lion li onar on ar 100 billionar B. 100 100 0m illli lion onar on ar millionar C. 100 100 ttus usen us en n tusen

10 1 0

299 29 99

live li ve et vå vårt rt?? rt livet vårt? A. 1 2 00 000 0 li lite ite terr 12 liter B 23 B. 23 000 000 li lite t r te liter C. 66 66 000 000 li lite terr te liter

12 1 2 Kor Ko or lang la ang ng er er tynntarmen tty ynn nnta tarm ta tarm rmen en din din n om m du du kunne kunn ku nne nn e strekkje sttre rekk kk kje han han n u ut ut?? A 2m A. met e er et meter B. 4 m eter et er meter C. 6 m met eter et er meter

Korr mykje Ko mykj my kje kj e av hjernen h er hj e ne nen n d di n err v æske æs ke?? ke din væske? A 8 A. 85 5% B. 50 50 % C. 25 25 %

19

11 11

FLAUSAR Papegøyen P apegøyen

Søster SSø øst stter err m mi,i,i, mamma maam m mma maa og m og eg eg var vaarr byen. bye y n. n. IInne nnnne i ei eein in b bu butikk uttiikk kk sstod tto od eegg o ogg ssn nak akka kka ka ssaman aam maan nm e ssøster ed øste øs steer mi m Pl luttse selleeg sele eg berre beerr rre re gjekk g jeekkk søster gj søst sø s eerr mi, mi, snakka med mi.i. P Plutseleg m me en eg e merka merrka ka det deett ikkje ikk kkje og og bbe errre sn err ssnakka nak akka akka ka vvidare. id dar are. are. e. Bak B ak ak m e stod eg sto tod d men berre meg no eeii aan no nna na d am ame me sso om ikkje iikkkj kje skjøna skjø sk kjø jøna na bæret bær æret rett av av det det eg de eg skravla skkrravla avvla la om. om . anna dame som SSøster Sø øste stteerr m og eegg he hheldt eld eld ldt påå å llee oss oss i hel os hel et he eetterpå. ette t tteerp erp rpå. på. å. mii og Helsing He H els lsiinng ng fr frå ein frå ein au ppapegøye ei appeggøyye apeg

Veddemålet

BBiltabben iltabben

Ein E Ei in gong go ong ng vvii ha hhadde add dde h dde ha handla an nd dla la ppåå ma m matbutikken atb bu uttikkkkeen en o ogg kkom om o m uutt at att, t tt,, sstod to tod od d de et to to hheilt eiilt ei ltt like lik ike bilar biilila b lar parkert paark p rkeerr t der. deer. d r. Sjølvsagt SSjø jø ølvvssaagt g t tok tok ok vi vi feil feilill bil. fe bilil.. Vi Vi det stod st tod od d eerr o pprøvde røv øvde de ggon ong et ong on eetter t te ter er gong ggo ongg å få få opna opna op na bildøra, bilild dø øra r , men me n me der ogg pr gong kklarte kl lar arte te det te dett jo jo ikkje. ikkkj kje. je. e. Til Tilil slutt sluutt Send t fann ffan ann inn ann an vi ut utdine at vi vi eigne hadd ha ddee tatt tflaauser ta t t feil tt fei eil bil! eil biitil b l! nana@ a vi at hadde FFl lau lau autt t t! t! Flautt! Amalie A Am mal aliee

Søppelbil S øppelbil

SSist Si ist ist st vveke eekke ssk eke skulle kuullle kul le m mamma, am mm maa , pappa, papp pa papp ppa, a , bror a, bro or min min og mi og eegg ti ttilil se ssentrum ent n ru rum fo for or å handle. hand ha nd dle le. Si Sia ia d de det et va vvar ar on o onsdag nssd dag ag o ogg ssø søpøp p-ppe elt lt ø øm ømmi mming miing m ng dagen dag agen en eetter, t ter tt er, hengte heng he ng te te vi vi søppeldunken sø øpp ppel eldu dunk du nken en på en på hengarfestet he n he nggar gar ar ffeest stet ett på på bilen bileen for bi fo or å ta t a dunken dun d un u nke ken med med ned me ne d ne peltømming ttiil hovudvegen, til hovvu ho hovu udv dveggen n, de d an bbl lirr tømt. tøm ømt. tt.. Då Då vi vi kom kko om til om tilil butikken, buuttikkkkeen, n, fann fan ann vi vi oss ossss ein ein n parkeringsplass. par arkeri keri ke r in ring nggsp pla lassss. Pappa Paapp P ppa ry rrygga ygg g ggaa derr ha han blir bbi ile ile len på på pplass. llaassss. ”Dunk!” ”D Dun unk! k!” sa sa d et . Pa et P ppa kki pp ika ka i bbakspegelen aksp ak sp speg peeggeellen no urtte på på kkvifor vifor vi for i al fo allee d alle agaarr bbutikken ag uttiikkken keen ha add ddee bilen det. Pappa kika ogg lu lurte dagar hadde ssett se ett ttt opp opp ein eiin n ssøppeldunk øppeld øp peld pe dun unkk m mi idt idt dt ppåå p pa ark rkerin eerrings in nggsspl plas asse as se n . se midt parkeringsplassen. ” Eh, ”E ”Eh, h, kkanskje aan nskje skkjee vvii gl ggløymde øyymd m e å se ett t te av av søppeldunken sø øpppeld peeld dun unke nke ken vår våår fø ffør ør vi v kkøyrte ø rrtte øy sette vvi ida ida daree til tilil butikken,” buttikkkkeen, n,” saa eg. eg. g. vidare ”Å Åh ne nnei,i,, så så au aautt!” utt t t!!”” sa sa mamma. mamm ma maa.. Her Heerr hadde had ddee vi vi køyrt k øyr kø øyr yr t rundt rund ru und nd dtt i ”Åh sent se ntru ru rum um ut utan t an an å vvite itte aatt ssøppeldunken øppe øp p ld du un nken ken vår ke våår ffr ram mle leis eis is sentrum framleis hhaang ng bbakpå aakkpå på bbilen. iilleen n. H He eilillee familien faami fami milliien en var vaarr rimeleg rim meellegg hang Heile au. u. au Anonym A An non onym ym

18 18

20

I symjehallen

306

Teater

På P å ferie ferie

Pappa Pa P app ppa og og eegg va vvar ar påå ffe ferie. eriiee. Vi er V hhadde adde adde ad de vvore vo oree ute ute og og eet te middag, miiddag m dd dagg, og o d ett vvar ar ar ete det bblitt bl blit litt itt t seint sein se nt på på kvelden. k vveeld ldeenn. Vi Vi kikka kik ikka ka i ka bbutikkar bu uti tikkar kkkarr o vvimsa ims msa lilitt msa ittt hher er og er og d de err.. ogg vi der. Pa P app ppaa eerr rredd eed dd fo or meg me g o me ogg ggår år år Pappa for aalltid al llt l id d i hælane hæ ællane an ne mine. m nee. Plutseleg mi Pllu P uttse seleeg sser se er egg at at pappa ppaapp pa held hheeld d rundt rundt undt un d ssk kul u dr dra tti frraama ama mand mand d jente. jen nttee. skuldra tilil eii framand JJenta Je enta ntt a sp pri ring ingg aalt lltt hho o kka an bo bbort rrtt spring kan ttilil fo ti oreelld dra ra sine sin ine ogg peikar peeiika ikar kar på ka på foreldra den sk de den sskumle umle um mlee m anne an nenn.. P aap pppaa mannen. Pappa ttr ruud dde de hho o va vvar ar m me eg… g… trudde meg… Megg Me

a@norsk-barneblad og få premie tilsendt.

Dofl D oflause ause

Dette D De ettte skjedde skkje jedd d e då d eegg gj gjek gjekk jeekkk i fø førs første ørrsstee kkla klasse. lasssse. la e. B Bå ådee jenter jjen en nte t r og og ggutar utt aarr hhad ad ddee ssam ame do am doen oen en,, Både hadde same doen, so som om berre beerrre var var fo va fforr førsteklassingar. førrssste fø tekkllaasssi te sinnggarr. V Vii ssk kul u lee på på sk sskogstur kog o sttu urr m med ed d kklassen, lasssen la en, og og aalle llle skulle må mått åtttte te di d ffo or gå gå på på do do først. før ørsstt . Då Då det det et var var m in n måtte difor min ttu ur til til å gå ti g ppåå d do o, ssåå sskulle kuullllle læ ku læra ærraare ren en pa ppasse ass sse se p påå tur do, læraren aatt ingen ing n en n kom kom m iinn, nnn, fo or eg eg torde to orrde de iikk k je kk je å llåse åsee ås for ikkje døra dø rraa . Pl P lu uttsseele leg berre berrrre kom be kom ko om det d t ein de e n gut ei guut inn inn in døra. Plutseleg ogg hhen o en nta t a hhanskane an ansk nsskkaan ne si ssine ine ne m edan edan ed an eegg ssa at at og og henta medan sat d ding di ingglaa ppåå do dosk skkåållaa.. P inleeg! in g! dingla doskåla. Pinleg! Meg<3 Me M eg< eg< g<33

What? W hat?

D eegg var Då var lite va liliten, ite ten, n, vvar aarr eegg ei ein n go ggong ng i ein ein butikk, buttik ikk, k sasaa man ma an me m d fa ffamilien ami miiliien m nm in n, fo forr å handle haand h n le le litt. litt t. t Då Då såg såg egg med min, eein ei inn sv svar arr t ma m nn.. Eg nn Eg gjekk g je jekk kk bbort kk orr t ti ttill ha han an ogg sspurte: purt pu rrtte: svart mann. ”S Sna nakk k arr d u een ngels nge lsskk?? ” Ma M nnen nn n ssa: a ””What?” a: W at Wh at?” ?” EEgg ”Snakkar du engelsk?” Mannen viss vi ssstee ikkje iikk kkjee meir kk mei eir å seie, seeiee, så seie s eg eg sa ingenting ing n en nttiing ingg og og gjekk gjek gj ekkk ekk visste bbe eerr rre tilbake rr tilbbak ti a e til t l handlevogna ti haand ndleevvo ognna vår. våår. r. H uff f og og h huf uff! uf f f! berre Huff huff! EEmililil Em Eg var i middag hos bestevenninna mi. Det var første gongen eg var heime hos dei, og det var dekt nt på og var litt stilig, liksom. Midt under middagen kjente eg at eg måtte se. Men for at dei ikkje skulle høyre lyden hosta eg samtidig. Det skulle eg ikkje ha gjort, for eg var litt forkjølt, og det kom ei skikkeleg grøn snørrklyse ut av nasen min. Jøje meg for ein middagsgjest, tenkte dei nok. Venninna mi og eg har irt mykje av den historia.

Middagsgjesten Sykkelen

Hannah Montana

For to–tre veker sidan sat eg på med Jon, på sykkelen hans. Då vi hadde sykla ned ein bakke, bad han meg hoppe av fordi setet var så lågt. Men eg var ikkje høg nok, så då eg hoppa ned, fekk eg låret og skrittet rett inn mellom hjulet og setet. Au au au. Det er kanskje ikkje det auaste eg har gjort, men eg hugsar ikkje på andre ausar akkurat no. Benjamin

307

21

19 19

Kulturhelg

Barcelona Zoo – ein ann dei lant a b r d e i ver ffen Sjira te dyra il 1300 t rs kg. r stø ege opp e l l a v an og k

Barcelona Ba B arccel elon onaa Zo on Zooo ha harr me meir ir eenn nn 2 2200 200 20 0 dyrr frå ddy frå 318 318 ulike ulik ul ikee artar ik arta ar taar og er er med med i ei eire internasjonale int nter erna er nasj na sjon sj onal on alee program al prog pr ogra og ram ra m for for eire å ta vare var a e på trua tru ruaa dyreartar. dyre dy rear re arta ar tar.r. ta Flei Fl eire ei iree av av dyra dyra r er er difor difo di difo forr ga gganske nske ns ke Fleire sjel sj eldn el d e. dn e sjeldne. Steinar St teiina narr Sund Sund

Eitt av Ei av d e ssjeldnaste ei jeld je ld ldna dna nast stee dy st dyra r ra dei inhe er er eein in p pyg ygmé yg mé-mé her pygméingv p t på bold od o od hest he st.. De st Dett ttee er tt odhest. Dette Hum mna F. a h W ar eein ei n lilite ten n od o hest he stt liten odhest en h sta til W i l på bberre e ree 1130 er 30 kkgg so 30 om som raud dett err ssvæ de vært væ rt uuvanleg v nl va nleg eg svært å op oppl p ev pl evee i de dett fr fri an oppleve fri.i.i. H Han hheld he ld ttilil i V Ves estes t-Af tAfri Af rika ri kaa , de derr Vest-Afrika, hann er ttruga ha r ga ru g ppåå gr run nn av ekst ek stre st reem grunn ekstrem ho hogs ogsst, t nnoko o o so ok som m ha ar en endr d a he dr heil ile hogst, har endra heile ø øk ossys yste teme te mett i om me områ råde rå det. FForskarar det. orsk or skkarrar Maur Ma urrsl sluk ukar uk a en eerr ei ar eitt utruleg utru ut ru uleeg Maurslukaren økosystemet området. trrurr aatt det trur deet ikkje ikkkj kjee  ns ns st me meir irr eenn nn o m la lagg mo oro rosa samt sa mt d yr å ssjå yr jå ppå. å. å. morosamt dyr nst om 3000 30 00 eeksemplar ksem ks em mpl plar ar aavv de d n e dy nn dyre rear re arte ar teen ten Han Ha n ha ar ei in la lan ng, rø ng, ng ørf rfor orma or ma har ein lang, rørforma denne dyrearten i he heil ille Af Afri rika ka,, men m n talet me tale ta lett er svært le svæ ært snut sn utee ut ut utan an ttenner. enne en ner. ne r. Som r. Som snute heile Afrika, us sikkke k rt rt,, de dett ka kkan an n ve vere re eend ndåå fæ nd færr rre. rr e. nnamnet na mnett seier, mnet mn sei e er er,, lever leve le veer han h n for ha for usikkert, endå færre. Pygm Py gm méo d es dh este ten te n le eve verr al aaleine e ne eell ei ller i ller dett me de m stee avv m st aurr og au meste maur Pygmé odhesten lever eller mind mi ndree ffam ndre am millie iegr gru gr upper uppe peer i små små is sol oler err te term te rm mit itta tarr so ta som m han han sy sygg i termittar mindre familiegrupper isolerte eelvelommer el velo ve lomm lo mmer mm er o er ssumpar, ump mpar arr, og i ffuk ukti uk tige ti ge segg ved se v d hj ve hjel elp el p av d en llan en ange an gee hjelp den lange ogg su fuktige skog sk ogar og ar i EElf lflfeen enbein enbe insk in s ys sk y teen,, LLiberia iber ib eria er iaa o snut sn uten ut ten en.. Ha Han n he held ld d nnaturleg atur at u leeg ur snuten. skogar Elfenbeinskysten, ogg SSierra Si ier erraa LLeo erra eone eo ne,, tr ne trul uleg ul eg o ogs gsåå i Ni gs Nige geri ge riaa og ti Mel llom llom om-- og SSørør-ør tilil i Me MellomLeone, truleg også Nigeria G Gu Guin uin inea nea ea.. De Den n st stor oree od or odhe hest he sten st e lliker en ikker er sseg egg Amer Am errika. erik ika Han Han a er er truga t ug tr ugaa bå åde Amerika. både Guinea. store odhesten best be st i eelv lvar lv a ar o g vatn va tn. tn . Pygm Py gmé gm é o dhes dh este es te e n av jak j akt ak t og b ioto io topto p-øy pøyde øy d de legg le ggin gg inga nga garr jakt biotop-øydeleggingar elvar og vatn. Pygméodhesten kann og ka o såå llik ikke se segg i vatn, vattn va tn, men men er e so om er forårsaka ffor orår or årsa år saakaa av saka av menneska. menn menn me nnes eska es ka.. ka som også like stør st ørst sted st edel ed elen el en aavv ti ttida da ppåå la and nd.. Ha Han n et Tale Ta l t påå m le aurs au rslu rs luka lu kara ka rarr gå ra gårr i da dagg ra ask sktt Talet maurslukarar raskt størstedelen land. ppl lan nta t ar, r, ggras, ras, ras, ra s ffrukt s, ru ukt k o ogg bl bblad. ad.. ad nnedover. ne dove do veer. r. plantar, Fo oss ssilill har har vvist isst att tapiren tap apir irren eein in n ggon o gi on Fossil gong Merkelege Merk Me rk kel eleg e e og eg ttida ti da ffan a stt o an gsåå i Eu gs uro ropa pa.. I da pa dagg  ns nsst ha nst han n fanst også Europa. sjeldne sjel sj elldne berr be rree i Sø rr Sørr Am rA er eriika, o et er rree berre Sør-Amerika, ogg de det Denn st De sstore tor o re ar r ta tarr av hhan. an.. Al an A lee eerr tr trug uga. ug a T a. apir ap iren ir en artar Alle truga. Tapiren m ma urssl ur sluk ukar aren ar en er er kkan ka n sj sjåå ut ssom om ein ein n gris ggri riss i kr ri rop ppe pen, n n, maurslukaren kroppen, eeit ei itt merkeleg merkel me rkel rk eleg eg dyr dyr menn ho me hovu vude vu deet ka kan n mi minn nnee litt nn liitt o m hovudet minne om ogg eerr bl blan antt dei an dei eein ei n el elef efaaan ef nt me med d al aaltfor tfor tf o kko or or t ort or blant elefant kort mang ma ngee dy ng dyre rear re a ta ar t nee ssn nab abeeel el.. I rø rrøynda ynda yn da eerr ha han n ei ein n mange dyreartane snabel. i ve erd da so som m st står år ppåå verda WWFF si rraudliste. WW audl au dlis dl isste te..

slektning slek sl ektn ek tnnin ng av både båd ådee hest hest a ho as orn rn. og nnashorn. Den br bras assili ia ianske ians nske ttap apir ap iren ir en Den brasilianske tapiren held seg seg i regnskogen reg egns nsko ns koge ko genn ge held riivs vstt best bestt i ffuktige be ukti uk tige ti ge og ttrivst skog sk ogso og somr so mråd mr åd åde. de. e. Han Han lever llev e err ev skogsområde. alei al eine ei ne, er aktiv ne akt k ivv om om natta natt na ta tt aleine, og eerr ei og ein n gl gglimrande im mraand de sy symj mjar mj ar.. ar symjar. Han Ha n op opph phel ph eld el d se segg gj ggjerne ernne er ne i oppheld vvatn. va vatn atnn. Fa FFavorittkosten vo ori r tt ttko ttko kost stten e eerr gr ggras, as , as as, vvassplantar, va ssp ss plan plan anta tar, ta r, blad, bllaad, planteskot pla p laant ntes essko ot ogg frukkt. fr t frukt. Mara Ma raen ra en kkan an ssjå jå uutt so som m ei eein n Maraen slag slag sl agss hare, hare ha ree, sjølv sjjøl ølv om dei ølv dei slett sleett slags ikkkj kjee err i slekt. sle lekt kt.. I staden kt s ad st aden en er er ikkje haan i slekt slek sl ektt med ek meed marsvina maars r vi vina na han an o pp pfa fatt ttas tt astt som as so om eit eit ogg kkan oppfattast ssllaggs kj kkjempe-marsvin empe em pee-m pe-m -mar arrsvvin n ssom om kan kan slags blii heile bl heilile he le 166 kg. kg. g. Maraen M Mar arae ar aaeen let leet bli segg lett se leett temje tem emje je og og er ofte oft ftee seg nyyttta so som m kj kjæ æled e yr i nytta kjæledyr dyyreha reehaga haaga gar. r. I vvil ililll tilstand t ls ti lsta taand dyrehagar. vill er arten art rten en i ferd ffer erd er d med med å er miink m nke, e, og e, og han han er i dag dagg minke, r kn re k a blant blan bl antt dei an dei truga trug tr ugga rekna d reearta dy arr ta tane ne.. Det ne Det kjem kjem dyreartane. både av av at livsområda livvso somr m åd mr ådaa deira deir de ira ra både vert øydelagde øyd delag aggdee av av menneska, menn me nnes eska es ka,, ka vert av at europeiske eur urop opei op eisk ei skee harar sk hara ha rarr har ra h r vorte ha vort vo rtee rt og av in nnf nfør ørte ør te i Patagonia Pat P atag at aggon onia iaa av av menneska. menn me n es nn eskka ka . ka. innførte Hara Ha raane konkurrerer rane kkon o kurr on kuurr rrer erer er e med er med d maraen mar a aeen om Harane t rr te rrittoriu rrit oriu or ium m og o ressursar. res essu suurs rsar ar. ar territorium

Store Stor St ore or e dy dyrr i fa fare re Bisonen B Bi so one nen n levde levd le vdee ein vd ein go ei gong ng i sstore tore to re o okk okkar kkarr på d dei eii aamerikanske meri me rika kans kans n ke sslettene, lett le t en tt ene, e, men men vart vvaar ar t art nest ne sten st en utrydda utr u tryd tr ydda yd da ffrå råå d e aamerikanske et meri me r kans ri kaanske nsske nesten det kkontinentet ko kont ont n in inen e te en tett i lø løpe øpe pett avv d ett 119. 9. 9. løpet det hund hu ndre nd reår re året år et.. I dag et dag ns nstt de ns dett fr ram amle leis le i is hundreåret. framleis bbison bi so on både både i

n ein er ei en er goen go ng in amin am Flamingoen Flam FFl l. gl. fug ker fugl. kk k vak va eg vakker ule ru utruleg utrule ut

24 4

22

312 31 2

s he

od - fl på é or st d. g m u ga y g P tr av o em er unn ogst rks gr ogh rve e s k mm ø t

nleis dyrehage ri ar a e Ein m kt med sle nær . vinet ma r s

Amer Ame Am erik ikka ogg Europa. Eur urop o a. op a. A rten rt en hhar ar aauka ar ukaa uk Amerika Arten llitt t t i Amerika, Ame m ri rika ka,, men ka men er framleis ffra raml ra mlei ml eis truga eis trug tr u a ug litt Euuro ropa paa . Bi Biso sone so nen ne n er er ein ein n drøvtyggjar drø røvt vtyg vt yggj yg g arr gj i Europa. Bisonen som lever so leve le ever veer i okk. okkk. Han Han n er er i slekt slek sl ekkt ekt som med kyr kyr og bbø ø ar ar o ogg eerr de den n stør st tø ørrstte med største pllan ante teet te etar et aren ar en i Europa Eur urop opaa og llever op evver ffor orr det dett planteetaren meest stee av a blad blaad og bork. bbor ork. or k. k. meste E t anna Ei aan nnna n stort na ssto t rtt dyr to dyr som som er er truga trug tr ugga av Eit utry ut ryydd ddin i g, er in er nashornet. naash hor o ne net. t.. N assho horn rn net utrydding, Nashornet nstt i da dagg i fem feem ul uulike ikee ar ik aartar: taar: r: jjav avan anas an assho orrn n, ns javanashorn, pans pa nser ns erna er naash hor orn, n, sspi p ss pi ssna nash na shor sh orn, or n,, pansernashorn, spissnashorn, sttum mpn pnas asho as ho horn orn n, og ssumatranashorn. umat um atra rana nash shor sh o n. or n. stumpnashorn, Pans Pa nser ns errnaash shor o ne or n t, eell lllerr d et iindiske ndis nd iske is ke Pansernashornet, eller det nash na shor sh orne or net, ne t , bblir t, lilir rekna rekn re knaa for kn for å vere fo vere så så godt godt d nashornet, som utrydda. utry ut r dd ry dda. a. Det Det e lever llev ever ev er i India, Ind diaa, Nepal Neepa pall og som Bhut Bh uttan, an, me an en fo fors rska rs kara ka rane ra nee ttrur n rurr at det ru det et nnst st Bhutan, men forskarane mind mind ndre ree eenn nn 22000 000 00 0 dy dyrr at att. t. mindre Nash Na shor sh orne or nett er eein ne in pplanteetar laant ntee eeta ee t r og eerr i ta Nashornet røyn rø y yn da svæ s vært væ rt s ky, ky , me e n om d et kkjenner j nn je nner err røynda svært sky, men det seg truga, trug tr ugga, kan kan a det det bli blil svært svæ vært rt aggressivt agg ggre reessivvt og seg åtaak, både bbåd ådee på åd p dyr dyr y eller ellller er menneske. men enne nesk ne skke. e. gå ttilill åtak, Eitt mø Ei møte te med med d eeit itt nnashorn asho as h rn ho n kkan an d dif ififor o vvere or ee er Eit difor svær sv ærtt farleg. ær f rl fa rleg eg. eg. svært

Trua Tr ua a ffug fugleartar ugle ug lear le arta ar tarr ta EEin Ei inn del del fugleartar f gl fu glea eart ea rtar rt arr eerr òg å nn nn ne på W W ssii ra WF raud udlilist s e, st e, nne WWF raudliste, mell me lllom anna llom aann nnaa den nn den mellom vakr va k e am kr amin ingo in goen go e . en vakre amingoen. Denn am De aamerikanske erik er ikkansk ansk an skee am min ingo goen go en lever levver ppåå amingoen kkysten ky kyst yst sten en no ogg i la llagunene guune nene ne mell me llom anna ann nnaa påå mellom Baha Ba hama ha m sma s- øy øyan ane, an e, Bahamas-øyane, Cuba Cu ba,, Haiti ba Hait Ha itii it Cuba,

313 31 3

ein t er r. e n r o a Nash lanteet p r s to

n te

o dt så g r e en Bison rydda i ut s om . rika A me

ogg d den e D en Dominikanske omin om i ikan in ikkan ansk skke rre republikken epu p bl blik ikke ik ken ke n Gal alap al apag ap aggos os, og i Sentral-Amerika. Sen ntr tral a -A al Ameeri rika ka.. Den ka Den ogg G Galapagos, sp pessieellle raudfargen raaud udfa farg fa rggen n sskil k l ha ki han n fr fråå an andr d re dre spesielle andre arr tarr av amingo. arta ami ming ming ngo. o. Sjølv o. Sjø ølv om om det det enno enno en no o artar nstt ga gans nske ns k m ke ma ange ang an ge aavv de dess ssee fu fugl g an gl ane – ei ane ein n ns ganske mange desse fuglane rekn re k ar med kn med at at det d t ns de nst me mell lllom m 80 8 0 000 00 00 reknar nst mellom 90 00 0000 av d ei – ssåå gå ei gårr ta tale lett gr le ggradvis ad dvi vis vis og 90 dei talet needo n dove veer. r. Det Dett kkjem jem je m fo forr det det me m est stee av aatt st nedover. meste miljøe mi ljljøe ø t deira d ir de iraa vert veert r øydelagt øyd ydel elag el agtt meir ag m irr og me og meir. meir me ir.. miljøet An ndr d e ffu ugl glar arr ssom om m llever ever ev e i ffaresona, er ares ar eson ona, on a, eerr Andre fuglar p lika pe kan n ogg pingvin. ppin ingv in gvin gv in. Talet in Tale Ta leet på ppelikanar e ikkan el anar ar har har pelikan vort vo rtee dr rt dram aam mat atis issk re edu d se sert rt, særleg rt s rl sæ r eg eg i Europa. Eur urop opa. op a. vorte dramatisk redusert, Rund Ru ndt nd dt år 1190 9 0 ku 90 kunn nne de denn n e st nn stol ollte olte t fuglen fug ugle len le n Rundt 1900 kunne denne stolte teeljjas astt i millionar. millllllio mi iona io n r. Rundt na R Run un undt ndt 1980 198 980 0 trudde trrud udde de eein in teljast det berre berr be rree var rr vaar ru rund ndtt 10 nd 11000 000 0 hhekkande ekka ek kand ka ndee pa nd parr det rundt att, og og pelikanen pellika pe kane nen ne n har haar vorte vort vo rtee ein rt eiin sjeldan sjel sj elda el dan da n fugl fugl att, sjå he herr i Europa. Euro Eu rro opa pa. å sjå

ren sluka r u a pem dy r Kjem eleg k r e r og tm er ei ld til i Sø he ka. s om meri A m Mello

jå ut a n s ed k n re is m . Tapi n gr i e re som lefantøy e

Pe te likan lja s t en k i m un illi ne on fø ar r .

23

25

Dans

Når dansefoten swingar Gjennom mange år var det eit stort ønske i Tunsberg Leikarring å få sitt eige hus. Etter å ha dansa i ulike lokale i Tønsberg sidan starten i 1948 fekk Tunsberg Leikarring høve til å leige eit flott lokale i Re kommune. Tekst: Roar Venås, Tunsberg Leikarring

Sverretun vart satt opp i 1932-1933 av Losje Birkebeinerne, og i 1984 kjøpte Motorførernes Avholdsforbund (MA) Tønsberg huset. Då leikarringen byrja å leige lokalet i 2001 blei det etter kvart eit godt samarbeid: - Leiinga i MA Tønsberg forstod etter kvart kva for positive haldningar vi stod for, og for fire år sidan kom dei med eit forslag om å la oss kjøpe huset, seier Thomas Lauvrud, leiar i Tunsberg Leikarring. Etter mange møte, forslag til løysingar og ekstraordinære årsmøte både i leikarringen og i MA Tønsberg blei huset overtatt i november 2006. No blei moglegheitene mange: - Vi kunne arrangere festar, loppemarknad og nye dansekurs. Det var berre fantasien som kunne stoppe oss, fortset Lauvrud: - Moglegheitene for å få til eit “dansens hus” i midtre Vestfold kom på banen. Ein ønskja swingkurs og dansekveldar med instruksjon også etter at kurset var ferdig, seier Lauvrud. Våren 2007 fekk Tunsberg Leikarring på plass instruktørar og dansekveldar kvar andre torsdag, med flott oppmøte og stor stemning. Mellom 15 og 30 menneske møtte kvar gong. - Etter kvart kunne vi gjennom kontaktane våre arbeide vidare med ideen om dansens hus. Vi hadde leigd ut huset til andre , men berre sporadisk. Ikkje før tidleg i 2010 kom den store moglegheita: Ein av swingklubbane i Tønsberg vart vedtatt nedlagt på grunn av dårleg økonomi og dårlege danselokale. - Ein del av medlemmane der hadde ofte vore hos Tunsberg Leikarring, og etter ei stund blei det bestemt at medlemmar av Tønsberg Swingklubb skulle få tilbod om å bli medlemmer hos oss, seier han. Måndag 23. august vart kurs for nybyrjarar og vidarekomande i originalswing sett i gong med omtrent 30 deltakarar. To dagar etterpå starta ein med folkeswing, og då kom det 35 dansarar. - Vi vart overraska over den flotte responsen, og det positive som skjedde var også at Tunsberg Leikarring fekk 30 nye medlemmar som meldte seg inn for å være ein del av dansemiljøet på Sverretun, kan Thomas Lauvrud fortelje.

24

Etter at dei første 6 vekene med kurs var over, var leikarringen spent på om dei ville få nye deltakarar til dei nye kursa i oktober. Bekymringa var utan grunn. - På måndagskursa er vi nå mellom 15 og 20 mens det på folkeswingkursa er påmeldt 52 deltakarar, seier han. Medan Tunsberg Leikarring har jobba med nye danseformar, har det samstundes vore fokus på folkedansen. Dei siste åra har leikarringen vore heldige som har fått nye dansarar i tillegg til at dei gamle fortsatt er med, slik at det no er mellom 25 og 30 dansarar kvar tysdag kveld. På dei mest aktive vekene er det altså mellom 120 og 140 dansarar innom Sverretun. - Miljøet i ringen er veldig positivt og ein er opptatt av at det skal vere trygt å komme til oss. Leikarringen skipar til kurs i kvinne- og mannsbunadar, og mannsbunaden er forresten eit produkt av godt rekonstruksjonsarbeid som bunadnemnda har arbeidd med i fleire år. Kvar haust i september er det loppemarknad, men til våren må leikarringen ha eit nytt på grunn av for mange lopper. Marknaden er viktig for den sosiale delen av ringen og det gjer mykje pengar til kassa. Sidan Tunsberg Leikarring tok over Sverretun i 2006 har huset blitt oppussa for mellom 3-400 000 kroner, og arbeidet med huset har husnemnda stått for. Dei næraste planane, forutan kursa, er eit dansearrangement 27. november. Då blir det dansekveld med swing og gammaldans der medlemmane skal få moglegheit til å bli kjend med kvarandre. - Sverretun ligg berre nokre hundre meter frå der slaget i Re stod i 1163 e.v.t. Dette vil kunne gje oss uante moglegheiter for bruken av huset og tomta vår, avsluttar Lauvrud.

Ung makt

Skal kartlegge barn og unges makt Regjeringa oppnemnte 29. oktober eit offentleg utval som skal undersøke unges makt og deltaking i samfunnet. Trond-Viggo Torgersen skal leie utvalet som skal jobbe fram til desember 2011, og Noregs Ungdomslag støttar initiativet. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas

- Unge mennesker deltar mindre på dei tradisjonelle politiske arenaene enn før. Eg ønskjer å finne ut om unge har reell moglegheit til å få innflytelse og å påverke det som skjer i samfunnet, seier barne-, likestillings- og inkluderingsminister Audun Lysbakken. Styreleiar i Noregs Ungdomslag, Kristian Fjellanger, er glad for initiativet frå Regjeringa: - Våre lokallag driv rundt 90 ungdomsklubbar, 350 ungdomshus og uttallige ungdomsringar over heile landet. Vi sett pris på at det no blir sett i verk ei kartlegging av korleis samfunnet gir moglegheiter til barn og unge i dag.

Minneord for Jon Aarekol Jon Aarekol døydde 2. september etter å ha vore sjuk ei tid. Jon var tilsett i Noregs Ungdomslag frå 1987 - 1990 og jobba med informasjon, m.a. med fornying av medlemsbladet vårt. Han har også jobba i Noregs Mållag og dei siste åra jobba han i informasjonsavdelinga Riksrevisjonen. Han har eit aktivt liv i ungdomslags- og målsrørsla bak seg. Før Jon flytta til Oslo var han aktivt med i Bondeungdomslaget i Bergen som folkedansinstruktør og kordirigent. I Oslo har Jon vore aktiv innan folkedans og folkemusikk i Bygdelagssamskipnaden. Her hadde han mange tillitsverv, m.a. som leiar for Barnelaget i Bygdelagssamskipnaden. Organisasjonen vil sakne Jon sitt engasjement. Vi lyser fred over minnet hans.

Medlemmane i Noregs Ungdomslag får skulering i demokratiske prosessar gjennom aktiv deltaking. Ungdomslaga har ei viktig rolle for mennesket, lokalmiljøet og storsamfunnet, og skal vere aktiv i arbeidet for å medverke til gode og livskraftige lokalsamfunn i bygd og by: - Vi er særs spent på neste års prøveprosjekt med røysterett for 16- og 17-åringar, og vil følge nøye med på det som skjer, seier Fjellanger. "Barnas maktutredning" skal vurdere forslag og tiltak som kan bidra til å auke unges påverknad. Til Dagbladet seier statsråden at ein aldri har hatt kartlegging av dette temaet om unge menneske tidlegare: - Unge menneske røystar sjeldnare enn før. Dei deltek mindre

i tradisjonelle parti og har mindre samfunnsmakt, seier Audun Lysbakken. Med i utvalet er også forskarane Dag Wollebæk og Per Selle, som er nokre av dei fremste ekspertane på frivillighetsforsking i Noreg. Utredninga skal ta for seg ungdom i alderen 12 til 26 år, og vil gå inn på spørsmål knytta til kjønn, kultur, ulik etnisk bakgrunn, nedsett funksjonsevne og levekår.

Nytt namn på Folkekulturforbundet Folkekulturforbundet må endre navn, og inviterer alle til å vere oppfinnsamme og kome med forslag til post@folkekultur.no innan 15. desember. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas

På bakgrunn av det nye kravet om at alle godkjente studieforbund må ha uttrykket "studieforbund" i namnet, er Folkekultur-

forbundet no pålagt å endre sitt namn. Noregs Ungdomslag er medlem hos Folkekulturforbundet, i tillegg til mellom anna Noregs Mållag, HATS, Vestlandske teatersenter og Norges Husflidslag. Folkekulturforbundet oppmodar no alle til å kaste seg på, og av alle forslag som kjem inn vil 3 bli premiert. Du finn meir informasjon på heimesidene til Folkekulturforbundet.

25

° Seminar og landsrad

Teater, dans og landsråd! Helga 8. til 10. oktober var det tid for Instruktørkurs modul 2 i folkedans og teater. Marianne Dahl og Tor Stallvik var lærarar på folkedanskurset, medan Tor Arne Ursin var lærar på teaterkurset. Tekst: Daniel Heggelid-Rugaas og Ida Marie Holmin foto: Daniel Heggelid-Rugaas

Instruktørkurs modul 2 er del av NU sitt opplæringsprogram for instruktørar, og er nytt frå 2010. Kursa tek utganspunkt i fokedansog teaterarbeidet som blir drive lokalt i rørsla og har som mål å utvikle gode instruktørar som har kunnskap om lokal aktivitet og som vil vere med på å heve sitt eige og andre sitt faglege nivå. - Det har vore fint og lærerikt å gå på instruktørkurs i teater. Eg har fått mange idear til arbeidet som instruktør. Eg føler meg sikrare på meg sjølv og har lyst til å lære enno meir, seier Hanne Tosterud, som er instruktør i Te-Nord, som er teatergruppa til

26

Håløyglaget i Oslo. Gruppa jobbar med eit stykke som heiter Meddelelser av Trude Marstein. Premiere og framsyningar blir våren 2011. Denne helga var også fylkeslaga i NU samla til ekstra landsrådsmøte. Det vart eit fint møte med mykje nyttig og praktisk informasjon om momskompensasjon, nytt medlemsregister og opplæring i bruk av sosiale media. Det var også ei fellesøkt med instruktørkursa om Noregs Ungdomslag sin plass i heildagsskulen. Innleiarar på denne økta var Marit Jacobsen, tidlegare generalsekretær i Noregs Ungdomslag og med lang erfaring frå korpsbevegelsen, Trine Merete Sjølyst, frå teaterrådet i NU og prosjektleiar for Bondeungdomslaget i Oslo si satsing på å tilby folkedansopplæring til skulane og Tor Steinar Fromreide, primus motor for Nordsjøfestivalen og skuletilbodet deira. 1. til 3. april 2011 er det klar for ein ny runde. Då blir det instruktørkurs i folkedans og teater modul 1 i Oslo.

째 Seminar og landsrad

Du kan sj책 fleire bilete fr책 helga p책 NU si facebookside: www.facebook.com/noregsungdomslag

27

Vi har forsikringsløsningene for Noregs Ungdomslag Som medlem av Norske kulturbygg kan alle lokal- og fylkeslag i Noregs Ungdomslag benytte de gunstige forsikringsløsningene som KNIF Trygghet Forsikring AS tilbyr. Det gjelder også for de ansatte og tillitsvalgte. Vi tilbyr spesialtilpassede forsikringer for bl.a. klubbhus, grendehus og kulturhus tilhørende NU. Som ansatt eller tillitsvalgt i NU kan du benytte deg av alle våre forsikringsløsninger. Ønsker du rådgivning, forslag til forsikringsløsning eller mer informasjon om våre forsikringsprodukter, ta kontakt med oss på telefon 23 68 39 00 eller e-post: post@ktf-as.no.

Besøk oss på www.kniftrygghet.no

Bunaden -en kulturarv å ta vare på

Vi ved Mandal Veveri tilbyr kvalitetsstoffer til alle landets bunader. Hos oss finner du de originale bunadstoffene i ull, drapè og rekonstruert ulldamask. Mandal Veveri er en bedrift med over 90 års erfaring, og vi har bred kompetanse innen veving og rekonstruering av gamle, originale tekstiler.

www.mandal-veveri.no 28

Annonse - november 2010.indd 1

post@mandal-veveri.no 09.11.2010 16:47:14

UngdomMai09 22.05.09 13:14 Side 3

29

Bunadsbelter til Beltestakk og Øst-Telemarks bunad Brikkevevde bånd og Hårvipper Anne Britt Westlund Olsen Glaserveien 57, 3727 Skien Tlf: 35 53 65 96 E-post: abwo@hotmail.no

- en litt annerledes gullsmed butikk

• Omarbeidelser • Verksted • Design av smykker Jon Torbergssonsvei 8, 4070 RANDABERG, v/apoteket. Tlf: 51 41 34 00

Åpningstider: Man-Fre 10-17, Tors 10-19, Lør 10-15

www.ungdomslag.no

Bunadsølv - til heile landet!

I 70 år har Sylvmidja produsert bunadsølv på Voss – mitt mellom norske fjordar og fjell. I dag er verksemda landets største produsent av bunadsølv, og leverar sølv til bunader frå alle landsdelar. Bunadsølv frå Sylvsmidja får du kjøpt hjå din lokale gullsmed, husflid eller bunadsprodusent.

www.sylvsmidja.no 30

Endå

Kvinnebunad fra Meldal

Ny giv for nynorsken i media

meir

trykk på

Nynorsk

2007 er eit merkeår for Nynorsk Pressekontor (NPK), og for alle aviser som nyttar nynorsk på redaksjonell plass.

trykk endå

NPK i ny drakt: www.npk.no

meir på

Etter snart 40 år som eit lite, men produktivt pressebyrå for dei minste og mellomstore avisene, har NPK i år teke plass mellom dei store. Samarbeidsavtalen med Norsk Telegrambyrå set oss i stand til å auke aktiviteten og produktspekteret vårt, og bli eit verdifullt stofftilbod også for større mediebedrifter. Nynorsk Pressekontor er i dag samlokalisert med NTB og er ein del av NTB-konsernet.

Nynorsk NPK utvidar tilbodet sitt – endrar seg – spissar profilen Kontakt oss på 22 03 44 00, eller send e-post til npk@npk.no

Norges største utvalg av bunadsølv på nett!

Bunadsølv i 100 år! Vi leverer sølv til • tinnbunaden • skjælestakken • vest-telemarksbunaden • øst-telemarksbunaden • beltestakken ... og mange flere

Gullsmed Sando vår nettbutikk finner du på www.sando.no

Sam Eydes gt. 63, Rjukan Tlf 35 09 05 01

Haldbare handvevde tekstilar. Metervarer til bunadsproduksjon i heile landet. Ta kontakt for meir informasjon. Laila Thastum, Nesje, 6799 Oppstryn handveveriet@gmail.com, 98496266 www.handveveriet.no

Coop Marked Å Husfliden

Stensveien 1, 7335 Jerpstad. Tlf.: 72 49 86 58 e-post: aa@marked.coop.no www.coop-aa.no

Hårek og Gyda

Festantrekk

6493 Lyngstad Telefon 71 29 57 31 faks 71 29 57 01 lytex@online.no www.lytex.no 31

Brosjerte damaskstoffer i ni farger til stakker, liv, vester og caper.

Bunaden din fortjener Klaveness bunadsko! Foto: Randi Flagstad Bøen

Damaskforklær Bunadsølv

BUNADSENTERET I NUMEDAL 3629 NORE. www.stoffstugu.no Tlf./faks 32 74 52 58 - mob. 971 29 835

www.norskflid.no

Annonsere i Ungdom? Ta kontakt for pristilbod: Arild Halsne Tel 51315700 E-post: arild@hrme.no

32

www.klaveness.no

Husfliden Tønsberg Øvre Langgt. 44 3110 Tønsberg Tlf. 333 13 563

© Kern Design Reklamestudio | www.kern.no

Kalemank

Notisar

Kven veit? 2011 Tema for Kven veit? 2011 er frivillighet, i samband med at neste år er Det europeiske år for frivillighet. Det er same tema for begge klasser. Les meir om tema og tevlinga i brosjyrene våre som du finn på www.ungdomslag.no. Påmeldingsfrist er 1. desember.

Noregs Ungdomslag veks! Vi ønskjer Nesodden Danselag i Akershus velkomne som nytt medlemslag i Noregs Ungdomslag.

raske penger Rådet for Folkemusikk og Folkedans fordeler kvart år ut prosjektstøtte til tiltak for folkemusikk og folkedans, med formål om å fremje, verne og vidareføre norske folkemusikk- og folkedanstradisjonar som eit uttrykk for kulturell identitet og bærar av særegne kvalitetar. Frå og med 2010 har Rådet innført ei ny stønadsordning kalla “Raske midler”. Denne ordninga gjeld for mindre summar (maks 8 000 kroner) og får ei forenkla og rask sakshandsaming. I fjerde runde blei følgande midlar fordelt: • Nordhordland spel- og dansarlag: Juniorsamling for barn og unge, kr. 8000 • Fjellrosa spel- og dansarlag: Folkedans i skolen, kr. 8000

1,5 millionar til lokal aktivitet 129 lokallag søkte om frifondtilskot for 2010, og organisasjonssekretær Alf Steinar Nekstad i NU fortel at lokallag har mykje å tene på desse ordningane: - Kontingenten til Noregs Ungdomslag er 90 kroner for aldersgruppa under 26 år, og laget har dermed eit overskot på minst 125 kroner per barne- og ungdomsmedlem, seier Nekstad. Frifond er ei støtteordning oppretta av Stortinget, for å betre rammevilkåra for demokratisk og medlemsbasert kulturarbeid for barn og unge på lokalt nivå. I år der det nye reglar for tildeling, og tilskotet er tre–delt i grunntilskot, oppstartstilskot og prosjekt–tilskot for teater. Når ein legg til grunn medlemstalet i laga som har søkt frifond blir tilskotet på 196 kroner per medlem under 26 år. I tillegg kjem det faste grunntilskotet på 4000 kroner. Lag som har søkt driftstilskot og som har registrert medlemmer under 26 år, får tildeling på grunnlag av tal medlemmer under 26 år per 31.12.2009. I tillegg kjem det ein fast del på 4000 kroner. Lag som har under 5 medlemmer får eit oppstartstilskot på 4000 kroner for å starte aktivitet for barn og ungdom. Konklusjonen er i alle fall heilt klar: Det er lønsamt å skape aktivitetar for barn og ungdom.

• Norsk Langeleikforum v/ Marit Steinsrud: Kurs i spel på langeleik , kr. 5000 • Foreningen for Fjøskultur på Loddgarden: Introduksjonskurs i Rørospols, kr. 6000 • Gransherad Spel- og dansarlag v/Bente A. Tveiten: Leikaring Hausten 2010, kr. 8000 • Nordhordland spel- og dansarlag: Sommarsamling, kr. 8000 Du finn meir informasjon på www.rff-sentret.no eller på www.rffsoknad.com.

Eit ungt Landsmøte i 2011! Kunne ikkje det ha vore noko folkens? Det yngste Landsmøtet i manns minne? La oss ikkje vere i tvil om at vi elskar alle som kjem på Landsmøta i NU. Dei er verd si vekt i gull og år. Gamal og ung er like tung. Men vi vil jo meir, ikkje sant! Neste år vil vi vere større, sterkare og yngre enn vi var i 2010. Tre ting på ein gong er vel ingen sak for ein organisasjon med 114 års erfaring! Alle er med dette utfordra til å bidra til å sende framtida vår på Landsmøtet 2011. Landsmøtet finn stad i Oslo 7.-8. mai 2011.

33

Ungdomshus og lagsbruk

Norske kulturbygg Norske kulturbygg – samarbeids- og tenesteorganisasjonen for lagsbruka i NU og NM og ungdomshusa i Noregs Ungdomslag. Kompetansesenter for lags- og organisasjonseigde kulturbygg og ein rusfri kulturarena. tekst: anders slaattsveen

Bruk oss! Norske kulturbygg har vel 60 års erfaring (Lagsbruksnemnda (1948), Lagsbrukssamskipnaden (1979), Norske Lagsbruk (1997), Norske kulturbygg (2009)) og har kompetanse og nettverk for rettleiing, rådgjeving, innspel og hjelp på det meste som gjeld dei 350 ungdomshusa, lagsbruka og andre forsamlingshus m.v. Dette er og konkretisert i samarbeidsavtala mellom Norske kulturbygg og Noregs Ungdomslag. Vi har ei oppmoding til alle lag med hus og fylkeslag: Bruk oss! Ikkje noko spørsmål er for lite eller ubetydeleg, og blir det ”for” stort eller vanskeleg, kan vi mest truleg gje eitt og anna positivt bidrag. I stikkordsform: • Byggteknisk, bygningsfagleg og driftsteknisk inkludert internkontroll/brannvern (IK) • Forarbeid/planlegging/prosjektering og gjennomføring av storvøling, ombygging/utbygging, restaurering, nybygg (inkludert besøk og spesifikke huskurs). • Huset som kulturarena og scenetekniske spørsmål (m.a. gjennom NOK / Nasjonalt forum for kulturarenaer) • Kulturminnevern (vern gjennom bruk) og kulturminnefagleg arbeid (vi er medlem av Norsk kulturarv og Fortidsminneforeningen) • Metodar og hjelpemiddel for analyse og dokumentasjon (planarbeid) – sentralt for alle søknader om tilskot, prosjekt, samarbeid og arbeidet med huset si framtid (og evt vøling/om-/ utbygging) • Juridisk og organisatorisk (organisasjonsform, avtaler, utleige, skøyte, sal/eigarskifte m.m.) • Økonomi, finansiering/tilskotsordningar, prosjekt og søknader (spelemidlar/tilskotsordninga til regionale og lokale kulturbygg er delegert til fylkeskommunane) • Husforsikring (og andre forsikringar) i KNIF Trygghet forsikring (her er det mye å spare) • KNIF innkjøp (særs gunstige innkjøpsordningar)

34

• Ruspolitisk, rusfagleg arbeid, rusfri kulturarena (vi er medlem av Actis – rusfeltet sitt samarbeidsorgan og NSRM Norsk senter for rusfri miljøutvikling) • Fagmiljø, faginstansar og ressurspersonar, forsking, styresmakter (sentralt, regionalt, lokalt) • Nytenking om bruk, samarbeid og utvikling av huset – huset som arena/bases for samfunns- og kulturentreprenørar og verdiskaping • Media og profilering (sjekk ungdomshusa/-laga som er på facebook / sosiale media) • Huskurs (fylkesvise og lokale/spesifikke) og husbesøk

Inspirerande prosjektsamling Prosjektsamlinga og erfaringsseminaret i samband med avsluttinga av fellesprosjektet Trygg og rusfri samlingsstad for ungdom (Norske kulturbygg og LASS) på Gardermoen 16.-17. oktober samla dei aller fleste lokale delprosjekta og kunne oppsummere eit mangfaldig og vellykka prosjekt. Prosjektet har samla sju lag med hus frå LASS og sju ungdomslag med hus + URA (sjå nettsida vår). Samlinga vart og ein fin start på og inspirasjon for det nye fellesprosjektet til Norske kulturbygg og LASS - Rusfri kulturarena! Sjå prosjektomtale på denne sida i ”Ungdom” 3/2010 og på nettsida vår. Vi vil gjerne ha ditt lag og ungdomshus med i dette prosjektet.

Samfunnsentreprenør ”Innovative bygdemiljø – ildsjeler og nyskapingsarbeid” (Fagbokforlaget, 2010) er redigert av Odd Jarle Borch og Anniken Førde. Dette er forsking på sitt beste og til stor inspirasjon for alle som er engasjert i bygdesamfunnas ve og vel. Samfunnsentreprenøren er definert som ein person som fungerer som eldsjel og drivkraft bak kollektive nyskapingsprosjekt. Det er nettopp det organisasjonsgrunnleggarane var (og er). Boka kan skaffast på nettet (fagbokforlaget.no) eller tingast frå din lokale bokhandel. Eg siterer frå mi eiga bokmelding i ”Kultmag” 6/2010: ”Personleg skulle eg gjerne sjå kvart einaste av våre 350 ungdomshus, kvart grendahus og andre forsamlingshus – dei lagseigde kulturbygga – som base for samfunns- og kulturentreprenørar.

Nytt fra° FOLK

Nytt frå FOLK Nye studieplanar FOLK arbeider kontinuerlig med å oppdatere, forbetra og lage nye studieplanar. Siste veka i september var det seminar med deltakarar frå dei største medlemsorganisasjonane, styret og administrasjonen i FOLK. Frå NU møtte Alf Steinar Nekstad, Synnøve Jørgensen og Ida Marie Holmin. Seminaret hadde grundige og gode diskusjonar om kva studieplanar skal ha av innhald og om korleis dei kan vere eit godt verkty for å få til gode kurs. Arbeidet med studieplanane vil halde fram ved at nokre av seminardeltakarane og administrasjonen i FOLK vil lage nye og forbetre dei eksisterande studieplanane, slik at vi til slutt har gode studieplanar for dei fleste emne som organisasjonane held kurs i. Databasen for eksisterande studieplanar finn dykk på www.studieplaner.no (den kjem de også til når de søker kursstønad elektronisk) FOLK vil informere om endringar i studieplanar på www.folkekultur.no etter kvart som det skjer noko nytt.

gjenstandar og gjenstandsgrupper. Arbeidet vil dels bli gjennomført som gruppeoppgåver på samlingane og dels som sjølvstendig arbeid mellom samlingane. Meir informasjon om kurset finn du på: www.folkekultur.no/gjenstander.

Statsbudsjettet – inga endring for vaksenopplæringa Regjeringa sitt framlegg til statsbudsjett vil ikkje gje noko endring i tilskot til studieforbunda. Tilskot til vaksenopplæring i regjeringa sitt framlegg er på 184,9 millionar kroner. Målet med tilskotet er at det skal medverke til at studieforbunda og medlemsorganisasjonane deira skal kunne tilby fleksibel og brukartilpassa opplæring for vaksne. - Vi hadde håp om ei realauke av tilskotet seier Marit Jacobsen, som er styreleiar i Folkekulturforbundet. - Dette syner at vi må helde fram med å tydeliggjere opplæringa som skjer i frivillig sektor. Vi treng ei reell auke i tilskotet for å få til ei vitalisering av vaksenopplæringa i dei f rivillige organisasjonane. Du finn meir stoff om statsbudsjettet på www.folkekultur.no

Ny tilsett på kontoret i Vågå Dag Lindvig starta opp som organisasjonskonsulent 1.oktober. I stillinga skal Lindvig ha ansvar for den regionale strukturen i studieforbundet. Han skal arbeide med å sikre og vidareutvikle rammevilkåra på det regionale forvaltningsnivået. Til saman har Folkekulturforbundet sine fylkesledd mista 100.000 kroner i regionale tilskot det siste året. Det syner at arbeidet med å få oppegåande ledd av studieforbundet på det regionale nivået er svært viktig. Dag Lindvig kjem frå ei stilling i NAV, og er utdanna jurist. Han har blant anna arbeidd i Norsk Kulturarv, har restaurert garden Gammel Kleppe saman med kona Ingunn Munch Lindvig. Familien på fem bur på garden og driv den også som overnattingsverksemd og selskapslokale. Kontaktinformasjon om Dag Lindvig finn dykk på www.folkekultur.no. Mette Vårdal har starta på doktorgradstipendiat og har no berre eit lite engasjement i FOLK for å arbeide med studieutvikling.

Nytt studietilbod – gjenstandar og kontekst Studiet vil gje innføring i historisk folkekunst, og vidareføring av denne i nyare tid. Vurdering av ulike gjenstandar og gjenstandsgrupper frå det folkekulturelle feltet blir sentralt i studiet. Faget vil gje kompetanse til arbeidet med å formidle den folkelege kulturarven, og for lage produkt med ny design som bygger på denne.

Kr 100,(per stk.)

Julegåvetips frå Mållaget! Kaffikurs laga av Porsgrund Porselænsfabrik: Det går mangt eit menneske og ser seg fritt ikring for Ivar Aasens skuld Tarjei Vesaas, 1950 Skogen stend, men han skiftar sine tre Olav H. Hauge, 1965 Send tinginga til nm@nm.no eller sjå www.nm.no

Studentane vil gjennom praktiske øvingar få trening i analyse av

35

B-økonomi Returadresse Ungdom Postboks 414 Sentrum 0103 Oslo

NU-kalenderen 2010-11 2010

Desember 03.12 - 05.10

URA-samling

Dokka

04.12 - 05.12

Frå idé til framsyning: Teater- og dansekurs for barn, med framsyning søndag i regi av BUL Oslo

Nordahl Bruns gate 22, Oslo

12.12

Julekonsert med Songlaget i BUL Oslo

Grønland kyrkje

04.12, 05.12, 11.12, og 12.12

Putti Plutti Pott og julenissens skjegg

Ulike stader

2011

Januar 08.01

Draumkvedet i samarbeid med Olav Sem, Steinar Strøm, Åsne Bergset og Kristin Baalerud

Kongsberg kirke

28.01 - 30.01

Storkurs for Telemark, Agder og Rogaland

Bø i Telemark

04.02 - 05.02

Storkurs i dans, musikk, teater og husflid i regi av Nordland ungdomsfylking

Gibostad

12.02 - 13.02

Nordisk instruktørseminar i balldansane til Nordlek 2012 i Steinkjer

Nordahl Bruns gate 22, Oslo

25.02-27.02

Fagseminara 2011

Bergen

Februar

Kven veit? Tevlingsveker: veke 5., 9. og 13 April 01.04 - 03.04

Instruktørkurs modul 1 (teater og folkedans)

Oslo

07.05 - 08.05

Landsmøte i Noregs Ungdomslag

Oslo

23.05 - 28.05

Norsk amatørteaterfestival 2011

Det Norske Teatret, Oslo

Barnestemne i Nordland Ungdomsfylking

Leknes

Mai

Juni 03.06-05.06 Juli 04 til 07.07

Sommarleir i Noregs Ungdomslag

07.07-10.07

Folkedansfestivalen 2011

Bodø

13.07-17.07

Barnlek 2011

Skive i Danmark

Noregs Ungdomslag • post@ungdomslag.no • Telefon: 24 14 11 10 • www.ungdomslag.no