Jaarverslag 2008

Jaar en2008

bestuursverslag

Inhoudelijke verslaglegging Stichting Noorderzon Groningen

inhoud 2 Bestuursverslag 5 Noorderzon voor Nieuwkomers 7 In Vogelvlucht editie 2008 11 In Vogelvlucht Noorderzon Performing Arts Festival Groningen 15 Spiegeling Cultuurnotaperiode 2005 – 2008 19 Artistiek 20 Artistiek Verslag 23 Artistiek Programmalijst 2008 27

Niet – artistiek editie 2008 28 Niet - artistiek P & O 31 Niet - artistiek Communicatie & Marketing 34 Niet - artistiek Cijfers

37 Vooruitblik periode 2009-2012 40 Colofon en dank

bestuursverslag 2008 met vertrouwen en trots naar de nieuwe cultuurnotaperiode Stichting Noorderzon Groningen legt met dit jaarlijkse verslag zijn verantwoording af over zijn georganiseerde activiteiten. Dit verslag wordt aangeboden aan de subsidiënten, sponsoren en relaties van Stichting Noorderzon. Het jaarverslag is natuurlijk openbaar en daarom ook te downloaden van de site van noorderzon (noorderzon.nl).

Ook in 2008 heeft Noorderzon Performing Arts Festival Groningen weer kunnen rekenen op de steun van velen. Noorderzon ontvangt in het kader van de cultuurnota’s 2005-2008 structurele steun van het Ministerie van OC&W, de Gemeente Groningen en de Provincie Groningen. Voorheen het Fonds voor Podiumkunsten en Amateurkunst (FAPK) en voorheen het Fonds voor Podium Programmering en Marketing (FPPM) ondersteunen respectievelijk het internationale programma en de DownTown-samenwerking. Het FFPM, het FAPK en het FST zijn opgegaan in het Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten+ (NFPK+). Dit is tevens het Fonds waarmee Noorderzon naast Gemeente en Provincie Groningen, vanaf 1 januari 2009 een structurele subsidierelatie onderhoudt voor de periode 2009-2012. Noorderzon ontvangt daarnaast niet alleen veel steun van zijn publiek, maar ook van diverse bedrijven, sponsoren, artistieke partners, maar ook op incidentele basis van fondsen als het JB Scholtenfonds, Mondriaan Stichting, Norma Fonds, Je Maintiendrai Fonds, Huis van de Groninger Cultuur. In 2008 zijn wij zeer erkentelijk voor de

ondersteuning van ons Italiaanse programma door het Ente Teatrale Italiano (ETI) en het Istituto Italiano di Cultura Amsterdam (IIC).

Dit verslag geeft zowel een artistieke als financiële en organisatorische weergave van de resultaten van 2008. En, omdat we aan het ‘einde van de rit’ van de cultuurnotaperiode aan zijn gekomen, is er een reflectie op de afgelopen beleidsperiode 20052008 opgenomen.

Noorderzon 2008 Algemeen

Vanwege alle majeure verschuivingen in het subsidielandschap voor de nieuwe periode 20092012 zijn de procedures rond de cultuurnota’s een jaar verlengd. Dat betekende voor Noorderzon dat nota bene op de openingsavond van onze 18e editie – donderdag 21 augustus – de definitieve beschikking van het NFPK+ openbaar werd gemaakt. Een beter startsignaal voor Noorderzon 2008 hadden we echter niet kunnen bedenken: lovende woorden en het harde werken van de afgelopen jaren werd beloond met een verhoogde structurele subsidie. De eveneens positieve besluiten van de Provincie en de Gemeente Groningen volgden in de laatste maanden van 2008. Per 1 januari 2008 is de directie van Noorderzon verbreed: Femke Eerland werd benoemd tot algemeen directeur, Mark Yeoman tot artistiek directeur. Met deze personeelswijziging menen wij recht te doen aan het groeiende karakter van Noorderzon: zowel de artistieke groei

als de organisatorische als financiële groei krijgen nu de aandacht die ze verdienen. In 2008 is er tevens een extra bestuurslid aangetrokken: de heer Rob Janssen heeft zitting genomen in het Bestuur.

Noorderzon 2008 was een bijzondere editie: nog meer bezoekers, een ijzersterke programmering, en van de drie overheden een ‘motie van vertrouwen’ voor de volgende vier jaar.

Noorderzon 2008 Artistiek

Sinds een aantal jaren stellen wij ieder jaar in ons enorme programma-aanbod, een aantal opvallende zaken of thema’s centraal. Reeds in 2007 is Mark Yeoman gestart met het verkennen van het Italiaanse culturele landschap, bijgestaan door bevriend programmeur en Italiaan, Paolo Aniello. In elf festivaldagen hebben we een kleine dwarsdoorsnede van de stand van zaken van het Italiaanse theater laten zien. Jonge gezelschappen die nog nooit buiten de landsgrenzen hebben opgetreden en ook meer gevestigde gezelschappen speelden op Noorderzon.

Omdat 2008 de afsluiter van een vierjarige cyclus is, hebben we besloten onder de noemer Noorderzon Reload een aantal succesvolle en avontuurlijke gezelschappen van de afgelopen drie jaar, weer uit te nodigen met een nieuwe voorstelling. Zo waren bijvoorbeeld de Australische gezelschappen Chunky Move en Circa wederom onze gasten.

Daarnaast hebben we op bescheiden wijze een meer geëngageerde toon laten horen, met bijvoorbeeld de indringende voorstellingen van Rimini Protokoll, MaisonDahlBonnema/ Needcompany en met Dick van der Harst’s Vlernika.

Noorderzon DownTown is inmiddels met Noorderzon ‘volwassen’ geworden.

Onze stadssamenwerking is niet meer weg te denken uit de programmering. Vaste partner Grand Theatre zette zijn deuren weer wagenwijd open gedurende het festival en Noorderzon programmeerde in het Grand Theatre, en het Grand Theatre in Noorderzon. Speciaal voor dit jaar hebben het Grand Theatre en Noorderzon de handen nog meer ineen geslagen rond het mogelijk maken van twee bijzondere coproducties: de nieuwe voorstelling van het anarchistische gezelschap Radiohole (VS) en de terugkerende gasten van het jonge gezelschap Nature Theatre of Oklahoma (VS). Filmtheater Images stelde met veel plezier een fantastisch Italiaanse Cinemaweek samen. En samen met het Grand Theatre, Het Noord Nederlands Toneel (NNT) en Stichting MV Our World is er voor twee weken een 64 meterlange coaster afgemeerd voor het Groninger Museum, waar het NNT zijn voorstellingen speelde.

Met goede ondersteuning van onder andere de Mondriaan Stichting is in 2008 ook de coproductie tussen het Gronings AudioVisueel Archief (GAVA), Noorderzon en Studio Frank&Lisa gerealiseerd.

Dit project – Format GAVA- bedacht om op bijzondere wijze audiovisueel archief voor een groot publiek aantrekkelijk en toegankelijk te maken, wordt ook in 2009 en 2010 voortgezet.

En er was nog zoveel meer: de kinderactiviteiten die gretig aftrek vonden, de drie gratis muziekpodia waar elk jaar weer meer mensen op afkomen, bijzondere muziekconcerten in drie kerken in de stad en rondom het festivalterrein...

De inspanning en het risico waren het waard: met een broodnodige bredere financiële basis kunnen wij aan de volgende vierjarencyclus beginnen.

Dit laat onverlet dat het organiseren van een evenement met de uitstraling en omvang als Noorderzon, altijd deels risicovol werken zal blijven.

Noorderzon 2008 Cijfers

Namens Bestuur en Directie Stichting Noorderzon Groningen

De smalle structurele financiële basis van Noorderzon is ook in 2008 een aandachtspunt gebleven. Het risicoprofiel van Noorderzon – met 26% structurele subsidie – was ook in 2008 nog even groot als daarvoor. Omdat wij nog eenmaal - met het oog op de nieuwe subsidierondes - ons in de kijker wilden spelen, hebben wij wat meer risico genomen in 2008 en ons eigen vermogen deels ingezet voor een sterke editie van Noorderzon.

Dit heeft geresulteerd in een negatief resultaat wat ten laste van ons eigen vermogen is gebracht.

In de bestuursvergadering van 3 maart 2009 is het inhoudelijke verslag en het financiële verslag 2008 vastgesteld.

Dhr. Bert van Slochteren, voorzitter

noorderzon voor nieuwkomers

Uit het magazine 2008

Noorderzon voor nieuwkomers voor het eerst op noorderzon? wees welkom!

We gaan er soms te snel vanuit dat ons festival voor iedereen bekend is.

Daarom proberen we hier uit te leggen wat het festival allemaal behelst.

Noorderzon is een jaarlijks festivalfeest in het Noorderplantsoen en op vele bijzondere locaties in de binnenstad van Groningen. Met ‘festival’ doelen we op het grote aantal hoogstaande performances en voorstellingen dat ons programma rijk is.

‘Feest’ verwijst naar de ontspannen sfeer, de prachtige locatie en de vele heerlijkheden die uitnodigen tot onverwachte ontmoetingen en speelse situaties. Wat vind je in ons programma?

Theater, dans, multimedia, film, video en circus.

Maar ook rijzende sterren uit de popmuziek, lokale helden en voorstellingen, activiteiten en workshops voor jonge gasten. Veel, zo’n tweederde deel van het geheel, is internationaal werk. Vaak multidisciplinair en zonder (veel) tekst. Het andere deel is werk met sterke wortels in het Noorden.

Zoals eerder gezegd zijn er vele locaties.

Het hart wordt gevormd door het prachtige 19de eeuwse stadspark het Noorderplantsoen.

Daar vind je een aantal grote voorstellingstenten, de kaartverkoop, kleine acts, café’s, terrassen en heel veel meer. Maar er is altijd een aantal voorstellingen dat beter past in een bestaande structuur, of die op het lijf geschreven zijn van een speciale locatie. Daarom is een aantal locaties

in de binnenstad van Groningen al een flink aantal jaren partner van het festival. Theaters, bioscopen, werkplaatsen, architectonische hoogstandjes, kerken en wat al niet meer vormen zo de zogenaamde DownTownlocaties alwaar we dankbaar een deel van ons programma huizen.

Voor een groot deel van het programma moet betaald worden. Maar gelukkig kunnen we ook een fiks deel van het programma gratis of tegen gereduceerde prijs aanbieden. Een goed voorbeeld hiervan is de muziekprogrammering op de drie podia en een aantal kleinere acts op straat.

Ook bieden we altijd voorstellingen tegen kleine prijzen of gereduceerd tarief aan zodat zoveel mogelijk mensen van het festival kunnen genieten.

En, ook belangrijk, om in het Noorderplantsoen te komen hoef je gelukkig niets te betalen!

We zijn er trots op je te mogen verwelkomen en wensen we je veel plezier.

in vogelvlucht editie 2008

in vogelvlucht geslaagde 18e editie noorderzon 2008

‘Waar Yeoman met name gezien wordt als de architect van het artistieke profiel, kan Eerland worden gezien als de vormgever van de professionele organisatie die Noorderzon anno 2007 is. Yeoman en Eerland vormden al jarenlang samen het gezicht van de organisatie en het was dan ook een natuurlijke stap voor Yeoman om een deel van zijn taken over te dragen aan Eerland. Hij en het bestuur van Stichting Noorderzon Festival hebben het volste vertrouwen in de kwaliteiten van Eerland en zien deze overdracht als een essentiële en bovendien erg positieve eerste stap voor het festival dat een nieuwe tijdperk ingaat. Een tijdperk met nóg meer aandacht voor de inhoud en nóg meer

aandacht voor het financieel en organisatorisch mogelijk maken van die inhoud’.

(persbericht Stichting Noorderzon Groningen januari 2008).

Door alle verschuivingen in het subsidielandschap – wie wordt er opgenomen in de basisinfrastructuur? Wat gaat het nieuwe fonds doen? Hoe springen lokale overheden om met de wijzigingen? – waren de cultuurnotatrajecten nog spannender dan anders. En, zijn alle trajecten verlengd.

Het jaar 2008 heeft dus, net zoals de tweede helft van het jaar 2007, veelal in het teken gestaan van (veel!) gesprekken voeren, strategieën uitdenken, plannen maken en schrijven, lobbyen en uiteindelijk koffiedik kijken…

In het tweede kwartaal van 2008 werden de eerste contouren van het programma helder.

Maar, tegelijkertijd werden de eerste contouren van de structurele subsidies ook duidelijk. Er sijpelden adviezen, vooradviezen, notities, conceptcultuurnota’s en ontwerpplannen binnen.

Kortom: een druk en spannend jaar, waarin veel tegelijkertijd leek te gebeuren.

De eerste tekenen voor Noorderzon waren zeer positief en energiegevend. Op de openingsdag van Noorderzon – donderdagmiddag 21 augustus – kwam het ‘verlossende’ advies van het NFPK+.

In alle moeheid, de ‘buzz’ van de openingsdag, gingen wij gesterkt met een zeer lovend advies een prachtig festival tegemoet.

foto’s > NNT en noorderzon 2005-2008: met de klok mee begin linksboven: verzet (2005), welcome to soledad i.s.m. club guy & roni (2006), on top of the town (2006), the night of the 33 lucky ones i.s.m. mv our world (2008), de machinefabriek

NNT

downtown

We kunnen terugkijken op een zeer geslaagde 18e editie van ons performing arts festival. En we kijken niet alleen terug op een geslaagde 18e editie, nee, we kunnen terugkijken op een zeer geslaagde afgelopen vier jaar.

We zijn 2008 ingegaan met het idee ‘nog een keer te knallen’ én om alvast een broodnodig voorschot te nemen op een volgende periode.

In januari hebben we daartoe de directie van onze organisatie verbreed. Mark Yeoman was algemeen en artistiek directeur, Femke Eerland was zakelijk leider. Door Femke algemeen directeur te maken, menen wij beide – even belangrijke - takken van sport, organisatie en artistiek, de aandacht te kunnen geven die ze verdienen. In ons persbericht van januari 2008 schreven wij:

noord nederlands toneel

facts & figures noorderzon 2008 duur (in dagen)

11

muziekbands (gratis)

40

gezelschappen (theater/dans/crossover) gezelschappen/ op straat (gratis) films i.s.m filmtheater images

gezamenlijke voorstellingen/showmomenten downtown-partners

nationaliteiten performers tickets verkocht via kiosk

tickets verkocht derden/op locaties

tickets verkocht cbk-project enough space terreinbezoekers over 11 dagen

22 16

401 17 20

25.550

ca. 10.000 8.000

ca. 135.000

vrijwilligers

ca. 400

‘hits’ website juli & augustus

944.212

artikelen geschreven pers

10

70

....waarvan unieke bezoekers regendruppels

bron: stichting noorderzon groningen

355

73.915 >2.000

In het enorme palet aan programmering proberen wij altijd een aantal handvatten of richtingwijzers aan te geven. Dit jaar gaven wij een drietal accenten mee:

News from Italy – een Italiaanse programmering bestaande uit zeven onderdelen.

Met ondersteuning van het ETI (Ente Teatrale Italiano, Rome, Italie) en IIC (Istituto Italiano di Cultura, Amsterdam).

Noorderzon Reload – een aantal (succesvolle) groepen is al eerder te gast geweest tijdens Noorderzon, in het kader van het afsluiten van de periode 2005-2008, nodigden wij een vijftal gezelschappen met een nieuwe voorstelling, opnieuw uit om naar Noorderzon te komen. foto > chunky move - mortal engine (2008) melbourne

Documentary Theatre – een aantal (inter­ nationale) maatschappelijk getinte voor­stel­lingen met een scherper randje hebben wij laten zien op Noorderzon 2008. Met ondersteuning uit het internationaliserings-budget van het FAPK (nu NFPK+).

En, uiteraard blijven onze artistieke partner-schap­pen – gevat onder de noemer Noorderzon DownTown – zich verdiepen, verbreden en uitbreiden. Met vaste partner Grand Theatre Groningen realiseerden wij twee co-producties: ANGER/NATION van het Amerikaanse gezelschap Radiohole, en de twee voorstellingen Rambo Solo en Romeo & Juliet van het eveneens Amerikaanse gezelschap Nature Theater of Oklahoma. Naast het Grand Theatre participeerden vele andere lokale instellingen: van Filmtheater Images tot Centrum Beeldende Kunst Groningen.

Vanwege de toenemende drukte van de afgelopen jaren, hebben wij ook kritisch naar onze productionele zijde gekeken. Het productieteam hebben we versterkt: een algemeen productieleider voor alle niet-artistieke terreinaangelegenheden en een artistiek productieleider (programmacoör­ dinator) voor alle artistieke aangelegenheden. Een verbeterde logistiek en nog meer terreinbezoekers – 135.000 – waren onder de resultaten.

In dit verslag zijn veel foto’s opgenomen; Noorderzon is voor ons niet alleen een verzameling van heel veel verhalen, maar ook een verzameling van heel veel beelden. Voor dit jaarverslag hebben wij niet alleen beelden uit 2008 meegenomen, maar uit de gehele periode 2005-2008. De verhalen vertellen wij – en velen met ons - ieder jaar voort, de beelden blijven op het netvlies. Veel (kijk-)plezier.

in vogelvlucht noorderzon

performing arts festival groningen

in vogelvlucht noorderzon performing arts festival groningen

stichting

downtown

12

PRIME

Om het verhaal en het avontuur van Noorderzon Performing Arts Festival te kunnen vertellen, kijken we eerst achteruit, naar waar we vandaan komen.

Noorderzon vindt sinds 1991 met de hoofdactiviteit Noorderzon-festival plaats in het Noorderplantsoen in Groningen. Noorderzon leek anno 2001 wat ‘stil’ te staan en Bestuur en organisatie wilden het artistieke profiel verstevigen. Noorderzon moest zich meer en helderder profileren, zich onderscheiden.

In januari 2001 werd de Brit Mark Yeoman aangetrokken als artistiek en algemeen directeur.

Het grote internationale netwerk van Mark kwam goed van pas bij de herprofilering van Noorderzon.

Er werd meteen een aantal wijzigingen doorgevoerd in de programmering: de traditionele en relatief kostbare openingsact kwam te vervallen.

Het daarmee vrijgekomen budget is gebruikt voor gratis activiteiten en gratis (lokale) muziek gedurende het gehele festival. Voor meer rumoer op het festivalterrein. Vanuit de overtuiging dat een festival niet in isolement kan bestaan en dat Noorderzon een collectief gedragen evenement is, werd een ronde langs belangrijke spelers in de lokale culturele infrastructuur gemaakt.

Deze ronde heeft geresulteerd in een nog steeds groeiende samenwerking met diverse artistieke partners, zoals productiehuis & theater Grand Theatre, Stichting Prime, ZomerJazzFietsTour, NNT en Filmtheater Images.

En, we moesten ons oriënteren op de toekomst van Noorderzon. De structurele inkomsten uit subsidies van de twee overheden gezamenlijk besloegen slechts e 115.000 aan inkomsten. Een te smalle financiële basis om ambities te realiseren.

Daarnaast waren de beleidsplannen 2001-2004 geschreven en ingediend door de voorgaande directie. Een periode dus om eens aan kritische zelfreflectie en zelfonderzoek te doen.

Wat is Noorderzon eigenlijk? Wat wil men met Noorderzon? En wat willen wij? En, niet onbelangrijk, wat is er mogelijk? En hoe doen we dat dan?

Met veel enthousiasme en energie hebben wij Noorderzon in de jaren 2001-2004 van onderen tot boven en van links tot rechts kritisch bekeken.

In 2002 hebben we een onderzoek geïnitieerd naar de positie en toekomst van Noorderzon.

Daartoe hebben we ook een werkconferentie georganiseerd met acht stedelijke artistieke spelers. Dit alles heeft geresulteerd in het rapport The State of Noorderzon (2003). Daarin schetsten wij een status van Noorderzon en een aantal mogelijke toekomstscenario’s voor het festival.

Ontwikkelingsscenario’s. Waaronder de ontwikkeling van de lokale artistieke partnerschappen, onder de naam DownTown. En een eventuele groeimogelijkheid uit DownTown Noorderzon naar een tweejaarlijkse, grotere versie: een kunstenbiënnale onder de werktitel Groninger Arts Festival.

foto’s > stichting prime en noorderzon 2005-2008, boven: bl!ndman [vox] – turntables 4 voices (2008) onder: vlnr. ictus ensemble – waits/weill (2007), ralph van raat – walk during an essay for a sonate (2005), balanescu quartet & camerata ardesko – balanescu’s happy hour (2008)

13

Ondertussen probeerden wij met man en macht Noorderzon artistiek, organisatorisch en financieel te ontwikkelen. De wensen kunnen er immers wel zijn, maar de middelen om te faciliteren ontbraken. De periode 2001-2004 waren eigenlijk ‘survivaljaren’. De eerste festivaleditie in 2001 was een instant succes, maar ieder succes bracht ook verwachtingen en kosten met zich mee. In deze periode hebben wij gewerkt aan het vestigen van onze naam, het ontwikkelen van ons artistieke profiel en het ontwikkelen van strategieën voor de toekomst. Langzaam maar gestaag groeide de waardering voor ons werk, de aandacht die er aan werd geschonken en kregen onze strategieën concretere vorm.

14

foto > santasangre - spettacolo sintetico per la stabilita’ sociale (2008) rome

spiegeling cultuurnota

periode 2005-2008

spiegeling cultuurnota periode 2005-2008 Eind 2003 hebben wij onze nieuwe beleidsplannen geschreven voor de cultuurnotaperiode 2005-2008.

De doelstellingen voor de beleidsperiode 2005-2008, Algemeen:

Hierin onderscheidden wij een aantal deeldoelstellingen: 1. Een sterke oriëntatie op interdisciplinair en experi­ menteel theater. Het Noorden heeft een unieke (geografische) positie ten opzichte van de rest van Nederland. Dit levert een aantal belangrijke voordelen op: een gunstige infrastructuur, een gunstige omgeving om in te ontwikkelen en te experimenteren. Daarnaast leent een festivalcontext zich uitermate goed voor het experiment.

2. Noorderzon wil zijn positie als regionaal podium behouden & versterken; Commitment aan de regio.

3.B. Noorderzon wil naast het reguliere theaterpubliek, nieuwe publieksgroepen aan zich binden; ook door het versterken van samenwerkingsverbanden.

Daarnaast wordt er - zeker gezien de geografische positie - geïnvesteerd in de Duitse markt. En met speciale programma- en communicatieonderdelen, in een jong en divers publiek.

3.C. Noorderzon wil de samenwerking met diverse culturele instellingen versterken en de gezamenlijke presentaties voortzetten, en waar van toepassing, uitbreiden. Wij noemen dit: DownTown. Een festival is per definitie een collectieve onderneming: een samenwerkingsverband en het zoeken naar dwarsverbanden zijn dan ook prioriteiten voor Noorderzon. Daarnaast heeft Noorderzon niet de volwaardige structuur om zelf te produceren.

(Het ontwikkelen van) een productiefunctie is dan ook geen doelstelling. Het versterken en verdiepen van partnerschappen wel. Om unieke projecten te realiseren, wordt samengewerkt met instellingen met een toegewijde productiefunctie, zoals het Grand Theatre. Aanvragen Noorderzon 2005-2008: Focus op Interdisciplinair Theater (Rijksaanvraag, 2003)

foto’s > filmtheater images en noorderzon 2005-2008, boven: lars von trier – manderlay (2005), julian jarrold – brideshead revisited (2008) midden: pedro almodóvar - volver (2006) onder: jennifer baichwal – manufactured landscapes (2007)

filmtheater

downtown

16

‘Op een zo laagdrempelige en toegankelijke wijze mogelijk, cutting edge en kwalitatief hoogwaardig (internationaal) interdisciplinair theater aanbieden aan een zo breed en divers mogelijk publiek. Daarmee neemt de programmering van Noorderzon een unieke positie ten opzichte van het bestaande lokale aanbod in, en een belangrijke positie ten opzichte van het nationale aanbod’.

3.A. De rol van ‘aanjager’, ofwel katalysator. Noorderzon vervult een belangrijke rol in de culturele infrastructuur van Groningen en omstreken.

Noorderzon is vaak initiator van gezamenlijke presentaties, unieke samenwerkingsprojecten, speciale coproducties en co-presentaties.

images

En nu, waar zijn we nu, anno 2008?

En waar willen we naar toe?

De afgelopen jaren hebben we Noorderzon ontwikkeld. De doelstellingen als geformuleerd voor 2005-2008 zijn nog even actueel als toen we ze schreven. Alleen waren ze destijds geënt op ontwikkeling.

18

De algemene doelstelling is de kern van het Noorderzon Performing Arts Festival en de leidraad bij onze programmering. Onze positie in het culturele netwerk en infrastructuur is erkend en gewaardeerd. We bekleden inmiddels deze unieke positie en complementeren lokaal, regionaal en nationaal het bestaande aanbod. Noorderzon anno 2008 is dat international performing arts festival waar we naartoe aan het groeien waren.

Voor ons gevoel zijn we echter nog lang niet klaar – voorzover een festival ooit ‘klaar’ is. De toekomst van Noorderzon bestaat uit het willen voortgaan op deze ingeslagen weg en doorontwikkelen van het festival.

Noorderzon is stevig verankerd in de culturele gemeenschap van Groningen waarin voorzichtige samenwerkingsverbanden inmiddels zijn uitgegroeid tot hechte artistieke partnerschappen.

Het culturele klimaat in Groningen is gunstig, met stevige artistieke partnerinstellingen zoals het Grand Theatre, NNT, NND, Noorderlicht, Prime. En de samenwerking in deze infrastructuur werkt als een keten. Al deze instellingen, samen met Noorderzon, vormen de Groningse culturele basisinfrastructuur,

met een bovenregionale uitstraling en impact.

De focus op interdisciplinair en experimenteel theater is geen zoektocht meer: de constante kwaliteit van onze programmering onderstreept dit. Wat eens begon als een ‘gespierde’ missie, is nu uitgegroeid tot onze onderscheidende identiteit in het festivallandschap. De pro­gram­mering bestaat voor een slordige 70% uit internationaal werk.

In deze inter­nationale context wordt ook – soms in nauwe samenwerking met partners – een slordige 30% werk met wortels in het Noorden geprogrammeerd.

Onze aanpak lijkt te hebben gewerkt: het succes is ongekend. Een stabiele overall bezettingsgraad rond de 85%. De sterke groei in publieksaantallen is dus niet alleen voor het sociale ‘feestje’: de programmering vindt gretige en niet aflatende aftrek. En getuige onze publieksonderzoeken in 2004 en in 2006, is onze publiekssamenstelling ook erg jong: meer dan 75% is onder de 40 jaar.

Noorderzon is geworden tot een merknaam: de vertrouwensband met ons publiek is daar een goed voorbeeld van. Onder de paraplu van Noorderzon begeeft ons publiek zich namelijk evenzo graag naar een voorstelling in het Noorderplantsoen, als naar het Grand Theatre of een obscuur schuurtje op een dijkje buiten de stad.

Van zomermanifestatie is Noorderzon een volwassen internationaal performing arts festival geworden.

foto > pavlov medialab - open mind/openbare hoorcolleges (2008) groningen

artistiek

verslag / progammalijst 2008

artistiek verslag 2008 was op artistiek gebied een uitda­gend jaar voor Noorderzon. We presenteerden vol trots een program­ma dat groter en diepgravender was dan het ooit is geweest. Binnen dat uitgebreide programma legden we drie accenten: 1. Een accent op hedendaagse podiumkunsten uit Italië onder de titel: News from Italy.

20

Fanny & Alexander HIM (Ravenna) Motus X [x.03] Racconti Crudeli della Giovinezza (Rimini) Pathosformel La Timidezza delle Ossa (Bologna) Santasangre 84.06 (Rome) Santasangre Spettacolo Sintetico per la Stabilità Sociale (Rome) Teatrino Clandestino Madre e Assassina (Bologna) Teatrino Clandestino Mesmer Vacuum (Bologna) TPO Company Children Cheering Carpet De Japanse Tuin (Prato)

Een aantal van deze gezelschappen speelde voor het eerst buiten Italië. Met steun van het Italiaanse instituut Ente Teatrale Italiano (ETI Rome) en het Nederlands - Italiaanse instituut Istituto Italiano di Cultura Paessi Bassi (IIC Amsterdam) hebben we deze dwarsdoorsnede van het Italiaanse cultuurlandschap

kunnen presenteren. En, met succes: een gemiddelde bezettingsgraad van 82% voor dit programmaonderdeel en 12 persartikelen.

Filmtheater Images presenteerde in het kader van News from Italy een Italiaans filmprogramma en de kinderactiviteiten op de Leliesingel (Piazza di Bambini) stonden ook grotendeels in het teken van de Romeinse cultuur.

2. Scherp sociaal-maatschappelijk theater onder de naam: Documentary Theatre. Voor veel theatermakers is de maatschappij een belangrijke bron van invloed op hun werk.

Noorderzon presenteerde werk van een aantal geëngageerde gezelschappen als:

MaisonDahlBonnema/Needcompany The Ballad of Ricky & Ronny (Brussel) Membros Febre (Macaé) Mpumelelo Paul Grootboom/State Theatre of South Africa Township Stories (Pretoria) Rimini Protokoll Call Cutta in a Box (Berlijn / Calcutta) Trefpunt & Dick van der Harst Vlernika - Los Niños della Guerra (Gent / Baskenland)

3. In dit laatste jaar van de cultuurnotaperiode 2005-2008 hebben we een aantal succesvolle internationale gezelschappen gevraagd om met hun nieuwe voorstelling terug te komen naar Noorderzon. We noemden dit Noorderzon Reload.

Het gaat om de nieuwe voorstellingen van:

Chunky Move Mortal Engine (Melbourne) Nature Theater of Oklahoma Rambo Solo (New York) Nature Theater of Oklahoma Romeo and Juliet (New York) Nature Theater of Oklahoma / Zachary Oberzan Flooding with Love for the Kid (New York) Circa By the light of stars that are no longer...

(Brisbane) Jeremy Wilhelm is... Paolo Parmeggiano (Minneapolis) Mike Daisey The Envoy’s Dilemma (New York)

Co-produceren & Co-presenteren

In 2008 heeft Noorderzon in samenwerking met het Grand Theatre een voorzichtig begin gemaakt met het co-produceren van voorstellingen van een tweetal internationale gezelschappen.

Zo waren wij co-producent van de twee gloednieuwe voorstellingen van Nature Theater of Oklahoma – Romeo & Juliet en Rambo Solo. In 2006 haalde Noorderzon dit hippe New Yorkse gezelschap voor het eerst naar Europa en met groot succes. Noorderzon draagt graag bij aan de artistieke ontwikkeling van dit gezelschap en coproduceerde deze voorstelling samen met onder meer: Grand Theatre (Groningen), Kampnagel (Hamburg), Kaaitheater (Brussel), Buda Kunstcentrum (Kortrijk) en Wexner Center for the Arts (Ohio). Hetzelfde geldt voor Radiohole, eveneens uit New York. Dit gezelschap bivakkeerde

een kleine maand in het Grand Theatre als artist in residence om hun nieuwste voorstelling ANGER/NATION af te monteren. Noorderzon coproduceerde deze voorstelling (die inmiddels is bekroond met de prestigieuze Spalding Gray Award) samen met Grand Theatre (Groningen), Donaufestival (Wenen) en The Kitchen (New York).

Ook is Noorderzon dit jaar een driejarige samenwerking aangegaan met Studio Frank&Lisa en Stichting Gronings AudioVisueel Archief (GAVA) om het project Format GAVA te co-produceren.

Kunstenaars krijgen binnen Format GAVA de mogelijkheid om een nieuwe voorstelling te maken op basis van audiovisueel erfgoedmateriaal. Deze samenwerking wordt mogelijk gemaakt door de Mondriaan Stichting (Stimuleringsfonds voor beeldende kunst, vormgeving en cultureel erfgoed), JM Fonds en het Huis van de Groninger Cultuur.

Noorderzon DownTown

Uiteraard is ook in 2008 het festival weer tot stand gekomen met hulp van vele DownTownpartners uit de stad en omgeving van Groningen.

In samenwerking met onze trouwe partner het Grand Theatre presenteerden wij bovenstaande co-producties, maar ook een flink aantal andere voorstellingen.

Filmtheater Images stelde weer speciaal voor ons een programma samen met voorpremières, Italiaanse films en een ode aan de in 2008 overleden Hugo Claus.

21

artistiek programmalijst 2008 In samenwerking met Stichting Prime presenteerden wij drie nachtconcerten en het openingsconcert van het vermaarde Balanescu Quartet in de Nieuwe Kerk.

In samenwerking met de Stadsschouwburg/De Oosterpoort presenteerde Noorderzon in het kader van 125 jaar Stadsschouwburg de voorstelling Sutra van Sidi Larbi Cherkaoui & Monks from the Shaolin Temple en een concert van José González.

22

Samen met MV Our World presenteerden Noorderzon en het NNT een voorstelling in een gigantische coaster die voor het centraal station lag. En Noorderzon programmeerde in het huis van het NNT: de Machinefabriek.

Samen met Stichting Folk presenteerde Noorderzon concerten van Dazibao en de in Engeland erg populaire Rachel Unthank & The Winterset. Pavlov Medialab trok honderden mensen met lezingen en met de voor Noorderzon gemaakte voorstelling Inside Out. Andere DownTown-partners waren dit jaar het Prinsentheater, Wall House #2, ZomerJazzFietsTour, Theaterwerkplaats De Prins van Groningen, Simplon en De Pudding.

En natuurlijk waren ook Peter Sikkema (De Oosterpoort/Noorderslag) en Joey Ruchtie (Noorderslag/Rotown/Watt) weer betrokken bij het programmeren van het muziekprogramma dat elk jaar sterker en spannender wordt. Dit jaar met op het gratis toegankelijke Dok Dommelsch Muziekpodium hippe namen als The Dodos, Cut Copy, Get Well Soon en Slagsmålsklubben en grotere spannende namen als Tinariwen, The Bees en Tracy Bonham. In de prachtige ambiance van de Spiegeltent werden prachtige concerten geven door: Angus & Julia Stone, Adam Green en Lucky Fonz III. Ook werden er dit jaar weer veel voorstellingen speciaal voor Noorderzon gemaakt. Denk daarbij aan het eerder genoemde Inside Out van Pavlov Medialab, Mo-Ichido van Tomoko Mukaiyama in Wall House #2, Northern Sons of the Circus van de muziekgroep audiotransparent, de jaarlijkse Safari van de Theaterwerkplaats Prins van Groningen, de burlesque show uit New York van Julie Atlas Muz & Friends en nog veel meer.

En natuurlijk is er dan nog onze fijne jaarlijkse samenwerking met het Centrum Beeldende Kunst Groningen (CBK), waarmee we dit jaar het grote project Enough Space van Jauke van den Brink presenteerden. Een project in de vorm van een grote witte toren langs de vijver met daarin een mysterieus licht- en schaduwenspel. Maar liefst 8000 mensen beklommen deze toren.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

theater & dans

Chunky Move Mortal Engine (Melbourne) Membros Febre (Macaé) NNT/Club Guy & Roni The Last Chaos Piece (Groningen) Sidi Larbi Cherkaoui & Monks from the Shaolin Temple Sutra (Antwerpen / Londen / Songshan) Betontanc/Umka.lv Show your face! (Ljubljana / Riga) De Utvalgte Jimmy Young (Nesodden) Different Trains Dunne Norm & Dikke Waard (Groningen) Fanny & Alexander HIM (Ravenna) MaisonDahlBonnema/Needcompany The Ballad of Ricky & Ronny (Brussel) Mike Daisey The Envoy’s Dilemma (New York) Motus X [x.03] Racconti Crudeli della Giovanezza (Rimini) Mpumelelo Paul Grootboom/State Theatre of South Africa Township Stories (Pretoria) Nature Theater of Oklahoma Rambo Solo (New York) Nature Theater of Oklahoma Romeo and Juliet (New York) Nature Theater of Oklahoma / Zachary Oberzan Flooding with Love for the Kid (New York) Rimini Protokoll Call Cutta in a Box (Berlijn / Calcutta) NNT/MV Our World & Roze Roest The Night of the 33 Lucky Ones (Groningen) Pathosformel La Timidezza delle Ossa (Bologna) Radiohole ANGER/NATION (New York) Santasangre 84.06 (Rome) Santasangre Spettacolo Sintetico per la Stabilità Sociale (Rome) Stichting Peerd Peerd & Woagen (Groningen) Teatrino Clandestino Madre e Assassina (Bologna) Teatrino Clandestino Mesmer Vacuum (Bologna) Theaterwerkplaats De Prins van Groningen De Safari ’08 (Groningen) Trefpunt & Dick van der Harst Vlernika - Los Niños della Guerra (Gent / Baskenland) Tomoko Mukaiyama Mo-ichido (Amsterdam) Vincent de Rooij Vlucht (Amsterdam) Circa By the light of stars that are no longer... (Brisbane) Fafa, Max Nix & Willi Widder Nix The Big Problem (Heidelberg / Toulouse) Julie Atlaz Muz and Friends Four Strippers of the Apocalypse (New York / Londen)

32 Pavlov Medialab Inside Out (Groningen) 33 Pavlov Medialab Open Mind – Art vs Science (Groningen) 34 GAVA/Studio Frank & Lisa & Noorderzon Format Gava (Groningen): • Jean Parlette • Reggie & Sensores • Mirnikana & Machinefabriek • Klaske Oenema & Harm Wiertsema • Flux & Jelien • BCK\SLASH • [Re] member door Sweet ‘n’ Wicked • Liseth Medema en Gluid • Erling • MR Velcrofastener / Studio Frank & Lisa 35 Barbara van Velsen & Peter Evers (samenstellers programma) Supernova (divers) 36 Barbara van Velsen & Peter Evers (samenstellers programma) The Beam Me Up (divers)

activiteiten jonge gasten

Samenstellers: Marga Kroodsma & Nynke Oele: • Piazza di Bambini • Machina della Panoramica Marc Buddendorf & Studio Pats • La Citta Suonabile Chantalla Pleiter & Tarik Barri • Il Depinto Eefje Bouwkamp • Romeo Montecchi & Giulietta Capuleti Marga Kroodsma & Nynke Oele

37 Aruspice Circus Buno Solo (Lyon) 38 Brenda Bosma & Barbara van Velsen (samenstellers programma) Zienema voor Jonge Gasten (divers) 39 Michiel Johannes Jansen Op/Af (Zeerijp) 40 Raar op Maat Waterwandelpad (Noorderhogenbrug / Ten Post) 41 Rozemarijn Tromp Een toren van pizza’s (Groningen) 42 Shona Reppe Puppets Cinderella (Edinburgh) 43 Josje Kobès Levende letters (Groningen) 44 TPO Company Children Cheering Carpet De Japanse Tuin (Prato) 45 Adrian Schvarzstein Dans (Barcelona)

23

24

film

46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60

Brideshead Revisited Julian Jarrold (Stoke Holy Cross) Café de los Maestros Miguel Kohan (Buenos Aires) Caos Calmo Antonio Luigi Grimaldi (Sassari) Centochiodi Ermanno Olmi (Bergamo) De Muze Ben van Lieshout (Utrecht) Estômago – A Gastronomic Story Marcos Jorge (Curitiba) Het Sacrament Hugo Claus (Antwerpen) Vrijdag Hugo Claus (Antwerpen) Il Dolce e L’Amaro Andrea Porporati (Rome) Lake Tahoe Fernando Eimbcke (Mexico City) Parole Sante Ascanio Celestini (Rome) Un Secret Claude Miller (Montreuil-sous-bois) Vento di Terra Vincenzo Marra (Rome) Verrassingsfilm Filmtheater Images Images Lounge (divers)

literatuur

op straat

61 Buro 05 Literaturia programma & gasten:

Vincent Zwiggelaar & Jurre van den Berg / Bill Mensema: Reflexies op Bob Dylan / Jan Glas en Bert Heikema / Hora Est: Het ‘ja en nee’ van Ibn Arabi / Egbert Hovenkamp II / Project Wildeman / Marlies Somers / Gerrit Komrij / Abdelkader Benali / Hélène Gelèns / Renée Luth / Michel Dijkstra /

De Moordwijven / ACG Vianen / Freek Vielen / Dichtclub Marleen / Coen Peppelenbos & Derwent Christmas / Vamba Sherif / Tsead Bruinja & Ramon Verberne / Jan Siebelink / Nick ter Wal: De Grote A. Marja Revue / Stuifzwam (Laura Demelza, Jornt Duyx en Zoli Soos) / Herman Sandman 62 Circusdrome Metamorfoso (Groningen) 63 De Wolf, Degen & Sinkgraven Enter tot de macht drie (Groningen) 64 Gigja Reynisdottir & Dienke Groenhout Pocket Garden (Groningen) 65 Jeremy Wilhelm is... Paolo Parmeggiano (Minneapolis) 66 Lisa Sportel Waar voor het Huis (Woltersum) 67 NiznO Jakov, het gezicht van Beslan (Groningen) 68 Odd Enjinears Het concert des levens (Amsterdam) 69 Patricia de Vos Huis van Waren (Groningen)

70 Radio Barkas (Groningen / Amsterdam) 71 Stephen Bain Baby, where are the fine things you promised me? (Auckland) 72 Stichting Diepte De terugkeer van de View-o-Rama (Amsterdam) 73 Superconstellation Centraal Station (Groningen) 74 Swoolish (Groningen) 75 Weerwaar De kunst van het hergebruik (Groningen)

76 77 78 79 80 81 82 83 84 85

86 87 88 89 90 91

muziek & muziektheater

Adam Green (New York) Angus & Julia Stone (Newport / Sydney) audiotransparent Northern Sons of the Circus (Groningen) Balanescu Quartet & Camerata Ardesko Happy hour (Londen) Balanescu Quartet Second Breath & Play (Londen) Bl!NDMAN[vox] Turntables 4 voices (Brussel) Dazibao (Gent) Ensemble Klang & Keir Neuringer Walden (Den Haag) Gerard Ammerlaan Backyard Visions (Groningen) Ham Radio Communications Huiskamerconcerten van: The Black Atlantic (Groningen), Efterklang (Kopenhagen), Jean Parlette (Leeuwarden), Lawn (Leeuwarden), One Trick Pony (Leeuwarden), Rue Royale (Chicago), Thoughts Create The World (Joure), The Ghost (Faeröer Eilanden), Arthur Adam (Amsterdam), audiotransparent (Groningen), Tommy Ebben (Groningen), The Dirty Shambles (Groningen), The Bees (Isle of Wight), Kismet (Utrecht), Tiedo & Band (Groningen), The Tranquis (Groningen), Meindert Talma (Groningen), Jaap Olthoff (Winsum), Het Gloren (Leiden), Marten de Paepe (Nijmegen), Bram de Hont (Groningen), Octoberman (Vancouver), We Swim You Jump (Groningen) José González (Götenborg) Lucky Fonz III (Amsterdam) Rachel Unthank & The Winterset (Northumberland) World/Inferno Friendship Society Addicted to Bad Ideas (Brooklyn / New York) ZJFT Proloog/Delta Saxophone Quartet & Hugh Hopper Soft Machine (Londen) ZJFT Proloog/Marty Krystall & Trio Joode/Braam/Vatcher Herbie Nichols Materials (Amsterdam)

92 93 94 95 96 97 98 99 100

26

101 102 103 104

105 106

107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120

muziekpodia (gratis)

De Werf: Them Apples (Groningen) Florian Wolff/Rolodex (Groningen) Chicklet (Groningen) Koper & Koi (Groningen) Brazilian Love Affair (Groningen) Ousman’s Fanfare (Groningen) Smilin’ Osei (Kwahnu Nkwatia) Caveman (Groningen) Ham Radio Communications avond: Black Atlantic (Groningen), Rue Royale (Chicago) en The Ghost (Faeröer Eilanden) Diego’s Umbrella (San Francisco) Sixtyniners (Groningen) Wild Berry’s (Groningen) Subroutine Records avond: Vox von Braun (Groningen) Fuck The Writer (Rotterdam) Skipper (Groningen) Tweed ‘n Sneakers (Groningen) Flux and Band (Groningen) Het Dok Dommelsch Muziekpodium: Want 2 Swing (Assen) The Dutch Palladium Orchestra (Parijs / Groningen) The Budos Band (Staten Island / New York) D-A-A-N (Leeuwarden) The Pedro Delgados (Amsterdam) Tinariwen (Adrar Iforas Region) Cut Copy (Melbourne) Efterklang (Kopenhagen) Get Well Soon (Berlijn / Londen / Mannheim / Dublin) The Bees (Isle of Wight) The Dodos (San Francisco) Tracy Bonham (Brooklyn / New York) Esser (Londen) Slagsmålsklubben (Norrköping / Stockholm / Berlijn)

foto > betontanc/umka.lv - show your face! (2008) ljubljana/riga

Jazz op Zuid: 121 Link ’n Mole (Groningen) 122 Tobias gaat naar Afrika (Groningen / New York) 123 Ground Floor Connection (Groningen) 124 Allophonic (Groningen) 125 126 127 128 129 130

Afro-Carribean Quartet (Groningen) Ode aan Horace Silver (Groningen) Blowdown (Groningen) The Decoderzzz (Groningen) Bitches Brew/Part 3 (Groningen) Brassed Off (Vleuten)

divers

131 Arno van der Heyden Arno’s Apéritief (Groningen) 132 Arno van der Heyden Arno’s Ommelandse Reis (Groningen) 133 De Pudding Nachtclub (Groningen) 134 Jauke van den Brink/CBK Groningen Enough Space (Groningen) 135 Jolanda Wijngaards Lotusbloem (Groningen) 136 NoorderZondag – feestelijke afsluitende dag van Noorderzon 137 Simplon Nachtclub (Groningen)

niet artistiek editie 2008

p&O 2008 communicatie & marketing cijfers

NIET – ARTISTIEK: P&O 2008 Bestuurssamenstelling

1. Bert van Slochteren (m) - voorzitter Profiel: voormalig directeur woningcorporatie IN, Groningen. Allround.

Geboortejaar: 1943 Toegetreden: 2005, Aftreden: 2009

Allround, extra accent: artistiek.

Toegetreden: 2005, Aftreden: 2012 (tweede termijn)

2. Lineke Kortekaas (v) – lid Profiel: directeur poppodium Luxor Live, Arnhem.

3. Jan Hendrik Jansen (m) – lid

28

Profiel: ondernemer interim-management &-advies Flex4, Groningen. Allround, extra accent: P &O, management.

Toegetreden: 2005, Aftreden: 2011 (tweede termijn)

Allround, extra accent: financiën.

Toegetreden: 2006, Aftreden: 2010

4. Baukje Jensma (v) – lid Profiel: senior accountant KPMG, Groningen.

5. Rob Janssen (m) – lid Profiel: ondernemer communicatiebureau

JanssenVos, Groningen. Allround, extra accent: communicatie & marketing.

Toegetreden: 2008, Aftreden: 2012

6. Notulist: Johanna Bos (v)

Het model van Stichting Noorderzon is een Bestuur & Directie-model. Er is notie genomen van de Best Practices en Principes opgesteld door Stichting Kunst & Zaken, voor dit model. Deze zijn ook – waar van toepassing – toegepast op de werkwijze van het Bestuur en de directie van Stichting Noorderzon.

Bestuursvergaderingen kalenderjaar 2008

22 januari 2008 15 april 2008 20 mei 2008 15 juli 2008 18 augustus 2008 (eerste kaartverkoopdag festival) 12 september 2008 (evaluatie festival) 09 december 2008

foto’s > cbk en noorderzon 2005-2008, boven: marc petstra – chair up (2005, 2006) linksonder: huting & de hoop – follie (2006), rechtsonder: jauke van den brink – enough space (2008), saskia de groot – recycling chairs (2007)

CBK

centrum beeldende kunst groningen

downtown

Het bestuur bestaat uit drie mannen en twee vrouwen. Er is een vrouwelijke directie en een vrouwelijk notulist. Het bestuur is benoemd voor een zittingstermijn van 4 jaar, enkele bestuursleden zijn bezig aan hun tweede termijn. Bestuur & Directie volgen – waar van toepassing en naar inzicht van bestuur en directie - de 23 Aanbevelingen voor Cultural Governance, als geformuleerd door de Stichting Kunst & Zaken in 2003. Zo wordt er eenmaal per jaar zonder directie vergaderd, is er een jaarplanning en een jaaragenda, wordt er op uniforme vastgestelde wijze gerap­porteerd, zijn er profielen opgesteld voor de bestuurssamenstelling en is er bewust gekozen voor een model.

Meer belangrijke P & O in 2008

In 2008 hebben zich geen mutaties in het personeelsbestand voorgedaan. Wel hebben we een aantal takenpakketten en of functies gewijzigd en de inhuur van enkele kernmedewerkers verhoogd.

30

Mark Yeoman> van algemeen & artistiek directeur naar artistiek directeur Femke Eerland> van zakelijk leider naar algemeen directeur Arnout Dieleman> van productieassistent/hoofd horeca naar algemeen productieleider Henk Bothof> van algemeen productieleider naar artistiek productieleider Eva Kuipers> stagiaire productie – organisatie NoorderZondag, assistentie merchandise Jaap de Vries> in 2007 stagiaire, in 2008 ingehuurd als hoofd merchandise en NoorderZondag

Vrijwilligers 2008

Noorderzon mag zich ieder jaar verheugen in een grote – zeer grote! – belangstelling van mensen die zich belangeloos willen inzetten voor ons festival.

Deze vrijwillige hulp is voor de aard van Noorderzon onontbeerlijk: willen we Noorderzon zo toegankelijk en vriendelijk houden zoals het nu is, dan zijn vrijwilligers daar de sleutel in. Daarnaast zijn ‘onze’ vrijwilligers de oren en ogen van onze organisatie, immers via al onze helpende handen krijgen we veel waardevolle informatie en tips te horen en de vrijwilligers vormen voor ons als organisatie een spiegel. Doen we het goed? Is het allemaal duidelijk? Weet een ieder wat we willen? Dat de vrijwilligers in zulke grote getale de handen uit de mouwen willen steken, bevestigd voor ons ook onze lokale verankering. In 2008 mochten wij maar liefst meer dan 100 nieuwe vrijwilligers

verwelkomen, naast de meer dan 250 trouwe garde.

De constante verjonging in ons publiek is een trend die zich ook vertaald in ons vrijwilligersbestand. Wie durft nog te beweren dat jongeren niet belangeloos willen helpen..?! Doordat de groei in vrijwilligers gelijk opgaat met de groei van het festival, kunnen wij Noorderzon nog steeds op de zo eigen en vriendelijke manier organiseren als we allen willen. En maatwerk blijven leveren, waar nodig. Daarnaast is het wel van essentieel belang om te blijven onderzoeken hoe we deze enorme groei medewerkers informeren en hoe we ze bij het festival betrekken. Deze groeiende club moeten we immers koesteren. Zeker met een dergelijke aanwas van nieuwe vrijwilligers. In 2008 zijn we daarom gestart met een aantal nieuwe instrumentaria. Naast het Crew-infoboekje dat iedereen krijgt, de instructieavond, brieven, informatiebrieven en intakegesprekken, hebben we twee extra informatiebijeenkomsten georganiseerd, ruim voor aanvang festival. Alle kernmedewerkers zijn daar aanwezig en leggen specifieke zaken vanuit hun vakgebied uit en toe.

De bijeenkomsten waren een succes en dus voor herhaling vatbaar.

Vanaf 2009 willen wij ons vrijwilligersbeleid herijken en alle instrumenten en middelen eens goed tegen het licht houden. Eind 2008 hebben wij ons daarom gemeld bij Stichting Stiel, de stichting voor samenlevingsopbouw in de Gemeente Groningen.

Door enkele medewerkers van Stiel is al onze communi­ catie met vrijwilligers en ons vrijwilligersbeleid geanalyseerd en de bevinden worden binnenkort opgesteld. Met deze bevindingen in de hand en een vernieuwd vrijwilligersbeleid hopen wij nog beter aan de verwachtingen en wensen van onze dierbare groep vrijwillige medewerkers te kunnen voldoen.

NIET – ARTISTIEK: MARKETING & COMMUNICATIE 2008 Marketing & Communicatie

Vol verbijstering keken wij dit jaar naar de stati­ stieken van ons reserveringssysteem de eerste minuten nadat de reserveringen van start gingen.

Na vijf minuten waren er maar liefst 1000 kaarten gereserveerd, alsof het een hip popconcert betrof.

Na een uur was de openingsvoorstelling en de drie vervolgvoorstellingen By the light of stars that are no longer... van het Australische gezelschap Circa helemaal vol gereserveerd. In totaal betreft dit een capaciteit van 1760 personen. Dit zegt genoeg over het vertrouwen in de naam Noorderzon en het succes van de gevoerde campagne, die elk jaar scherper wordt.

In het kort: veranderingen in 2008

In 2008 voegden we een digitale nieuwsbrief aan onze marketinginstrumentaria toe, waarmee met een aantal drukken op de ‘knop’ duizenden mensen kunnen bereiken. We maakten ons programmamagazine 16 pagina’s dikker om het omvangrijke programma van zowel Plantsoen persaandacht 2001-2008 dagbladen nationaal dagbladen regionaal dagbladen internationaal week- en maandbladen nationaal week- en maandbladen regionaal overig regionaal en nationaal internetpers*# totalen

2001 6 74 0 0 5 0 0 85

2002 5 60 0 2 4 17 0 88

als DownTown nóg beter tot zijn recht te laten komen. We maakten meer publiciteitsmaterialen dan ooit en we integreerden de seizoensgebon­ den festivalcommunicatie meer en meer in de stichtingscommunicatie door het jaar heen.

Zo kwam de merknaam Noorderzon in zijn geheel beter dan ooit naar voren.

De omvang van het festival was in 2008 dusda­nig groot, dat sommige onderdelen van het pro­gramma soms wat buiten de boot leken te vallen, terwijl we ook deze onderdelen belangrijk vinden. In 2009 willen wij ook deze initiatieven beter integreren in het totaalbeeld van het festival.

De belangrijke rol van het internet noorderzon.nl, YOUTube, LastFM….

Met name bij de inventarisatie van de mediaaandacht die Noorderzon in 2008 kreeg, zagen we de enorme invloed van het internet en de internetmedia. Mensen zijn massaal bezig met het ‘buzzen’ van de naam Noorderzon op sites als 2003 15 145 0 7 22 33 0 222

2004 17 98 0 13 26 32 0 186

2005 21 127 0 18 33 40 0 239

2006 36 125 0 29 22 41 0 253

2007 32 197 9 13 21 32 35 339

2008 24 157 1 23 20 76 54 355

*Geen gegevens 2001-2006, # Persartikelen en aandacht op internetpodia als Hyves, YOUTube buiten beschouwing gelaten, Bron: Knipselinfoservice, Stichting Noorderzon, internet

31

downtown

Grand Theatre

LastFM, YouTube, Flickr etc. Ook het website­bezoek op noorderzon.nl is weer flink gestegen vergeleken met het recordjaar 2007 naar meer dan een miljoen pageviews in 2008. Het mooie aan deze manier van communicatie is dat het internet volledige free publicity is met eindeloze mogelijkheden en ruimte. Daarnaast betreft het een hele ‘pure’ vorm van aandacht: enkel en alleen voortkomende uit de kwaliteit van het programma en het gevoel dat verbonden is aan het merk Noorderzon.

Immers: de pagina’s op Hyves, LastFm en YouTubefilmpjes zijn door enthousiastelingen zelf geplaatst en gemaakt – Noorderzon heeft daar niets anders voor hoeven doen dan een mooi programma neer te zetten.

Deze vorm van aandacht en marketing, is de meest ongeregisseerde,eerlijkste vorm.

Jong publiek

De groeiende rol van het internet levert met name sinds 2006 en 2007 een grote stijging op in het aantal jongere bezoekers van ons festival. Een belangrijke bijkomende

oorzaak hiervan is de gratis muziekprogrammering op het Dok, die via het internet opgepikt wordt door duizenden jongeren. Sinds 2006 werken we voor onze muziekprogrammering intensief samen met programmeurs Peter Sikkema (Eurosonic Noorderslag/De Oosterpoort) en Joey Ruchtie (Eurosonic Noorderslag/ Rotown/Watt). Het is te merken dat Noorderzon veel meer jonge mensen trekt, die vervolgens – heel belangrijk - ook terug te zien zijn bij voorstellingen van hedendaagse dansgezelschappen als Membros en Chunky Move.

Hedendaagse hipheid

Zo komen we verder en verder af te staan van het traditionele concept van het ‘zomerfestival’ dat toch een beetje wordt geassocieerd met laagdrempelig vertier in een feestelijke setting. Noorderzon biedt hoogdrempelige performing arts in de context van een hip stadsfeest. Het behouden en versterken van deze hedendaagse hipheid is een belangrijk onderdeel in de campagnes voor de komende jaren.

noorderzon.nl 2007-2008 kwartaal 1 kwartaal 2 kwartaal 3 kwartaal 4 totalen

pageviews 2008 19.663 56.264 944.212 29.594 1.049.733

pageviews 2007 9.197 26.063 805.433 15.763 856.456

bezoek noorderzon.nl jaar 2008 jaar 2007 jaar 2005

pageviews 1.049.733 856.456 184.382

unieke bezoekers 94.723 70.439 29.226

unieke bezoekers unieke bezoekers 2008 2007 4.200 2.143 9.775 5.054 73.915 60.254 6.833 2.988 94.723 70.439

* Bron: Nedstatpro.nl, waar Noorderzon sinds 2003 zijn statistieken in beheer heeft.

*Bron: Nedstatpro.nl, waar Noorderzon sinds 2003 zijn statistieken in beheer heeft. foto’s > links grand theatre en noorderzon 2005-2008, grand theatre, arling&arling – de astronaute en de ster (2005), robert-paul jansen – decomposition symphony (2007), rechtsboven: eric joris: crew – crash 3.0 (2005), rechtsonder: matanicola – ladies first (2007), radiohole – anger/nation (2008)

33

NIET – ARTISTIEK: CIJFERS facts & figures noorderzon 2008

Structurele subsidies

....waarvan unieke bezoekers

Het betekende echter wel dat bij aanvang van de periode 2005-2008 de financiële structurele basis al erg smal was. En dat deze structurele basis met de incidentele groei alleen maar smaller werd.

In 2005 bestond nog 31% van onze begroting uit alle structurele subsidies samen, in 2008 is dit percentage gezakt tot 26%. Onnodig te zeggen dat ons risicoprofiel evenredig steeg. Daarom zijn wij blij dat met de nieuwe beschikkingen van de overheden, het verder vergroten van ons risicoprofiel een halt is toegeroepen. De structurele subsidies samen vormen in 2009 iets meer dan 40% van onze begroting, waarmee de druk op het verwerven van (veel) incidentele middelen wat is afgenomen.

duur (in dagen)

11

muziekbands (gratis)

40

gezelschappen (theater/dans/crossover) gezelschappen/ op straat (gratis) films i.s.m filmtheater images

gezamenlijke voorstellingen/showmomenten downtown-partners

nationaliteiten performers tickets verkocht via kiosk

tickets verkocht derden/op locaties

tickets verkocht cbk-project enough space terreinbezoekers over 11 dagen

70 22 16

401 17 20

25.550

ca. 10.000 8.000

ca. 135.000

vrijwilligers

ca. 400

‘hits’ website juli & augustus

944.212

artikelen geschreven pers

regendruppels

bron: stichting noorderzon groningen

Weerbaarheid

355

73.915 >2.000

Bestuur en directie heeft begin 2005 geformu­leerd te willen streven naar een eigen vermogen van circa 10% van de exploitatie. Dit eigen ver­mo­gen is nodig om de fragiele financiële enigszins te kunnen ondervangen in geval van tegenvallers, en eventueel in te kunnen zetten als bestuur en directie dit nodig achten. In 2006 en in 2008 is er een beroep gedaan op het eigen vermogen, in 2005 en 2007 is er een positief resultaat gedraaid, waardoor per saldo het eigen vermogen over de gehele periode 2005-2008 is afgenomen met circa e 18.000.

foto’s > boven: op zuid en juliet tent, links: speelweide, dok dommelsch muziekpodium, rechts: acrobat - smaller - poorer - cheaper (2007) albury/melbourne

noorderzon

performing arts festival

IN the park

34

Met constructieve adviezen en beschikking voor 2009-2012 op zak, is het lastig terugkijken. Echter, in de periode 2005-2008 hebben wij Noorderzon zien groeien, zowel inhoudelijk als in omvang.

Eigenlijk een vrijwel autonome groei, immers: onze plannen voor deze periode waren niet gericht op groter worden.

Wel op constant beter, mooier, interes­ santer, meeslepender en avontuurlijk worden. Deze groei is ons dan ook deels een beetje overkomen. Dat klinkt alsof het iets onprettigs betreft, maar niets is minder waar: wij hebben daar ook erg van genoten.

Festivalcijfers

Over de gehele periode 2005-2008 is er natuurlijk veel meer in statistieken te vatten, dan alleen financiĂŤn. Het aantal bezoekers groeit gestaag, maar zo gestaag dat wij dit goed kunnen accommoderen. En, de kaartverkoop stijgt nog steeds: niet alleen in aantallen, maar ook in omzet.

Cijfers waar we trots op zijn. In 2004 en 2006 hebben wij publieksonderzoeken laten uitvoeren, waar in de jaarverslagen 2005, 2006 en 2007 over is bericht. In 2009 willen wij wederom een nieuw publieksonderzoek laten uitvoeren.

Kwaliteit en artisticiteit

De kwaliteit, de artisticiteit van Noorderzon is niet in statistieken te vatten.

Enkele middelen om de waardering van ons programma te meten, zijn opgenomen in dit verslag. Zoals de positieve persaandacht, de toenemende bezoekersaantallen, toenemende kaartverkoopaantallen, toenemende websitebezoeken en de waardering van de overheden in zijn adviezen voor 2009-2012.

36 Noorderzon - Cijfers Aantal dagen festival Ticketverkoop kiosk Noorderzon Terreinbezoekers (gratis toegang)

Bron: Jaarrekeningen Stichting Noorderzon

2005 11 23.220 120.000

foto > tpo company - children cheering carpet: de japanse tuin (2008) prato

2006 11 24.965 110.000

2007 11 25.485 125.000

2008 11 25.550 135.000

vooruitblik 2009/2012

mission statement

VOORUITBLIK/MISSION STATEMENT 2009/2012 Noorderzon is een jaarlijks terugkerend elfdaags Performing Arts Festival.

Met een onderscheidend hoogwaardig artistiek profiel en als basis een internationale en lokale programmering op het scherpst van de snede.

In combinatie met een zeldzaam lage drempel, spreekt Noorderzon een uiterst breed en divers publiek aan: van professional tot beginneling.

Advies

“Het Noorderzon Performing Arts Festival heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot het stedelijk theaterfestival van het Noorden met een hoogwaardig artistiek profiel en een grote internationale uitstraling. De programmering bestaat uit een evenwichtige mix van internationaal aanbod en producties van lokale partners. Daarmee is het festival een presentatieplatform van formaat. Door duidelijke profilering en een goede marketing heeft het festival een groot en breed geschakeerd publieksbereik”. Uit: Kunstraad Groningen, Cultuur in Groningen, Kiezen voor Kwaliteit, advies cultuurnota Gemeente Groningen 2009-2012, Groningen, april 2008.

Uit: Beleidsplan Stichting Noorderzon Groningen 2009 – 2012 januari 2008, Groningen

Stichting Noorderzon Uit de beoordelingen 2009-2012:

Beoordeling

De commissie is van oordeel dat Noorderzon binnen de zomerfestivals een unieke plek inneemt.

Het festival heeft een eigen profiel met een eigenzinnige programmering. Volgens de commissie is de programmering van Noorderzon een belangrijke aanvulling op het reguliere aanbod. Over de relatie tussen programmering en publiek is goed nagedacht. Het festival bewijst keer op keer een groot, divers en jong publiek te kunnen trekken, zonder artistiek-inhoudelijke concessies te doen.

Noorderzon heeft in de afgelopen jaren een interessante internationale programmering gebracht. Het festival beschikt over een goed netwerk van internationale partners (…)

De festivalsfeer is goed, evenals de ambiance en de plaats in de stad. Noorderzon is goed ingebed in de noordelijke infrastructuur. Laagdrempeligheid heeft zich bij Noorderzon niet vertaald in gemakkelijke programmering, maar in alles om de kunst heen: prijsbeleid, aantrekkelijkheid van de omgeving, communicatie en de mate waarin mensen zich prettig voelen in de buurt waar de optredens plaatsvinden. Het DownTown-programma zorgt voor een duidelijke inbedding in de lokale structuur en heeft een interessante meerwaarde ten opzichte van het parkdeel.

Uit: Adviezen en besluiten Nederlands Fonds voor de Podiumkunsten+/NFPK+, Den Haag, 21 augustus 2008.

De Stichting Noorderzon organiseert jaarlijks het festival Noorderzon, dat een belangrijke rol als theater- en cross-over-festival in Groningen en het noorden vervult. De laatste jaren ontwikkelt Noorderzon zich tot een festival met een hoogwaardige internationale programmering, terwijl ook de regionale inbreng van belang blijft. Noorderzon vervult een essentiële rol als theater- en cross-overfestival in Groningen.

Uit: Cultuurnota Provincie Groningen, Stroomversnelling 2, Groningen, 10 december 2008.

Performing Arts Festival Groningen

Het Noorderzon Performing Arts Festival is hét evenement in Groningen dat het einde van de zomer en het begin van het nieuwe theaterseizoen markeert. Het festival combineert een actueel internationaal aanbod met opkomend talent uit de eigen regio. Noorderzon werkt daarbij samen met lokale partners (NNT, Grand Theatre, het CBK, de Noorderlingen, Images, het NND, De Stadsschouwburg, Simplon, GAVA etc.). Aan het festival werken zo’n 280 vrijwilligers mee. (…) De festivalorganisatie trekt elk jaar weer nieuwe medewerkers aan die on the job getraind worden en van wie sommigen doorgroeien tot volwaardige festivalorganisatoren. Ook in dat opzicht is het festival belangrijk voor Groningen.

Uit: Reader Cultuurnota Gemeente Groningen, Cultuurstad Groningen, Gewoon Bijzonder!, Groningen, 5 november 2008.

39

colofon

Stichting Noorderzon Groningen Noorderzon Performing Arts Festival Postbus/P.O. Box 1736 • 9701 BS Groningen NL +31 (0) 50 314 02 78 • Akerkhof 12 Groningen NL info@noorderzon.nl • www.noorderzon.nl Dit jaarverslag en een samenvatting (ook in het Engels) is natuurlijk ook te downloaden van onze website: kijk op www.noorderzon.nl/downloads

40

tekst

eindredactie

prachtige foto’s

vormgeving

dank

Femke Eerland, Mark Hospers Mark Hospers Pierre Borasci ©, Grenoble, Frankrijk Karel Zwaneveld ©, Groningen Jethro Bijleveld ©, Groningen Dirk de Jong: LS Ontwerpers BNO, Groningen

Iedereen die heeft meegeholpen, bijgedragen, heeft ondersteund, geluisterd, gelachen, hard gewerkt, vertrouwen heeft gehouden, geduld heeft gehad!...

TOT NOORDERZON

20 T/M 30 AUGUSTUS 2009

41