Jaarverslag Stichting Noorderzon 2009

Noorderzon

Performing

Arts

Festival

Groningen

INHOUD Bestuursverslag Algemeen

5

8

Artistiek

12

Activiteiten

15

Communicatie

20

Organisatie

23

Van heinde en verre

26

Toekomst

29

Colofon

33

3

Vormgeving: Pim Klomp, Pimp Design Wij vinden het leuk om sommige dingen nèt weer even anders te doen.

Daarom hebben we besloten dat ons jaarverslag door een andere vormgever dan onze huisvormgever Dirk de Jong/Ls Ontwerpers wordt gemaakt. Ieder jaar een andere, veelbelovende en jonge vormgever van Groningse bodem dus. Dit jaar is dat Pim Klomp; vormgever, webbouwer en nog veel meer. We hebben Pim gevraagd om voor het jaarverslag van 2010 een andere, veelbelovende en jonge vormgever aan te wijzen. Een soort langzame kettingbrief dus.

Duurzaamheid: We care Dit jaarverslag is uiteraard met liefde gemaakt. Maar ook met bewustzijn. Dat betekent dat wij een duurzame papiersoort hebben gebruikt, met FSC & TCF keurmerk. Ofwel: gerecycled papier uit goed beheerde bossen, zonder optische witmakers en 100% chloorvrij gebleekt. In dit jaarverslag kunt u meer lezen over Noorderzon & Duurzaamheid en onze in 2009 gestarte campagne We Care.

4

Faifai | My name is I LOVE YOU | Tokio, Japan

BESTUURSVERSLAG NOORDERZON 2009 Jaarverslag 2009

Philippe Quesne/Vivarium Studio | L’Effet de Serge | Parijs, Frankrijk

6

Elk jaar komen staf en bestuur van Noorderzon in februari samen voor een ‘heideweekend’, om het water te voelen met elkaar èn om te voelen of alle neuzen nog dezelfde kant op wijzen. Tijdens dit weekend is de kracht en de dynamiek van deze soms curieuze organisatie die met een klein stel individuen een groot evenement organiseert, goed zichtbaar.

Een organisatie die soms wordt geconfronteerd met moeilijke keuzes en daar toch altijd goed uitkomt.

Antoine Defoort en Halory Goerger | &&&&& & &&& | Lille, Frankrijk

Weeralarm of weersbestendigheid?

Ik doel daarmee bijvoorbeeld op de openingsdag van het festival. Vanwege een terecht door het KNMI afgegeven weer-alarm, hebben wij de openingsdag af moeten gelasten. Een flinke noodoperatie volgde om 15.000 gemotiveerde bezoekers uit een openbaar park te houden. De wijze waarop het team van Noorderzon met dit probleem is omgegaan, is uiterst flexibel, professioneel en verantwoordelijk geweest. Dit heeft in - ieder geval voor ons - bewezen dat Noorderzon bestand is tegen calamiteiten. Immers: een groot festival organiseren in de buitenlucht brengt dergelijke risico’s met zich mee. Deze flexibiliteit, stressbestendigheid en professionaliteit is nu eenmaal in de 19 jaar beproefd, we hebben daarop moeilijke keuzes gemaakt en zijn er goed uitgekomen. Een geruststellende gedachte.

Het heeft de organisatie intern echter - dat hebben wij als bestuur goed kunnen waarnemen – opgebroken in energie, maar tegelijkertijd bevestigd in wat ‘we met z’n allen aankunnen’.

En het is tevens bevestigd dat we dat niet alléén hoeven doen. Op de openingsdag anticipeerde nieuwe partner De Oosterpoort Groningen snel en hebben zowel het gratis concert van de Noorse indie-band Katzenjammer als het concert van de eveneens Noorse Hanne Hukkelberg doorgang kunnen vinden onder een ‘echt’ dak. En zo werd de openingsavond alsnog een feestje. Ondanks een vervallen openingsdag en her en der slecht weer, werd Noorderzon 2009, opnieuw één van de beste en mooiste edities ooit.

Cultuurnota 2009 was het eerste jaar van de nieuwe cultuurnotaperiode die tot en met 2012 loopt. De structurele subsidies voor Noorderzon van het NFPK+ (inmiddels: Fonds Podiumkunsten), Gemeente Groningen en Provincie Groningen zijn structureel verhoogd ten opzichte van de voorgaande periode. Noorderzon heeft nu een kleine 43% structurele subsidie, wat een noodzakelijke vooruitgang is ten opzicht van de te krappe 26% in 2005 - 2008. Uiteraard blijft een festival – ondanks meer vet op de botten – altijd een risicovolle structuur.

Artistiek Artistiek directeur Mark Yeoman slaagt erin het internationale profiel van het festival ieder jaar te bestendigen en te verstevigen. We presenteerden Nederlandse premières van de gevierde Congolese choreograaf Faustin Linyekula, van het Japanse Faifai, van het Franse toptalent Philippe Quesne, van het Australische Ranters Theatre en nog vele andere hoogtepunten. Ook verstevigde Noorderzon dit jaar zijn positie op de internationale markt met een aantal opzienbarende coproducties in samenwerking met vaste artistieke partner Grand Theatre: een gloednieuwe voorstelling van de Amerikaanse ster-in-wording Zachary Oberzan, ontroe-rend nieuw werk van de jonge Argentijnse maker Lola Arias, een muzikale belevenis in een watertoren van het Australische Aphids en een spectaculaire nieuwe performance van het eveneens Australische Stalker Theatre.

Noorderzon werd bezocht door tientallen (internationale) programmeurs en werkte ook dit jaar weer samen met een aantal internationale festivals en podia waaronder Zürich Theater-spektakel en Sommerfestival Kampnagel.

“Opnieuw één van de beste en mooiste edities ooit.”

In 2009 ontving Noorderzon eveneens incidentele bijdragen van de Mondriaan Stichting voor het driejarige project Format GAVA en van de Gemeente Groningen voor onze ambities in duurzaamheid.

Een steeds groter deel van het programma vindt DownTown plaats. Dit jaar voegden wij daarnaast twee grote speellocaties toe aan het programma – De Oosterpoort en de Noorderkerk. De voorstellingen DownTown omvatten inmiddels meer dan de helft van het algemene programma en deze

7

We zijn ook erg trots op de introductie van een Kinderprogramma. In 2009 zijn de voorstellingen uit een van de grote theatertenten verplaatst naar De Oosterpoort.

Deze ‘herwonnen’ ruimte op het terrein is ingezet voor een uitgebreid kinderprogramma, tijdens alle festivaldagen. Aangezien Noorderzon meer een avondfestival is, was het een gok om overdag veel kinderactiviteiten te ontwikkelen. De duizenden kinderen die we rond zagen struinen overdag, dachten daar kennelijk heel anders over…

cultuurnotaperiode hebben wij wat ingeteerd op onze algemene reserve; deze is nu weer versterkt.

Organisatie & bestuur Per ingang van 2008 hebben wij de functies algemeen en artistiek directeur gescheiden. Dit, om meer ruimte en tijd te creëren voor beide even belangrijke gebieden; artistiek en organisatorisch / financieel.

Deze managementversterking is – getuige ook de stabiliteit van zowel het artistieke als het organisatorisch financiële gedeelte – een goede geweest en loopt in de pas met onze ambities.

“En daar zijn we blij mee.”

Cijfers In 2009 verkochten wij weer meer kaartjes, ondanks een afgelaste openingsdag. Via onze online reserveringen en directe verkoop bij de Kiosk zijn meer dan 29.000 tickets verkocht. Op (buiten-)locaties en bij partners nog eens 18.000 kaartjes extra; in totaal zijn er dus iets minder dan 50.000 tickets verkocht. Het aantal bezoekers over 11 dagen festival zijn eender aan 2008. Het wegvallen van een dag festival heeft er niet toe geleid dat er minder bezoekers op Noorderzon zijn afgekomen. De verdeling over de dagen werd – bijna organisch – anders; de eerste vrijdag, 21 augustus, was de drukste dag ooit. Ondanks de schadepost van het verlies van de openingsdag, sluiten wij het jaar, dankzij een conservatieve begroting, af met een klein positief exploitatieresultaat ad. €18.085. En daar zijn wij blij mee. Over de afgelopen

Sinds ons aantreden als Bestuur werken wij met de aanbevelingen voor goed cultureel bestuur van de Stichting Kunst & Zaken (Cultural Governance). De aanbevelingen zijn langs onze werkwijze gelegd en waar dit nodig was, is onze werkwijze aangepast. Als model houden wij het Bestuur-Directie model aan, we functioneren als Bestuur op afstand en volgen de aangereikte best practices voor het genoemde bestuursmodel. We werken nog steeds graag met de richtlijnen van de Stichting Kunst & Zaken; ieder jaar evalueren wij onze werkwijze. Er is uiteraard een helder aftreedschema, we volgen de richtlijnen voor goed werkgeverschap, en er wordt eenmaal per jaar zonder de directie vergaderd. Ondergetekende heeft in 2009 zijn eerste termijn afgerond en is herkozen voor een volgende twee jaar, waarna een stemming voor een eventuele additionele twee jaar volgt.

Duurzaamheid Als Bestuur en directie zijn wij ieder jaar weer blij met ons plek in het prachtige Noorderplantsoen. Het Plantsoen en veel meer willen wij graag (be-)houden

en daarom hebben wij in 2009 onze verantwoordelijkheid genomen. In 2007 en 2008 heeft de organisatie aangegeven duurzame mogelijkheden voor Noorderzon te willen onderzoeken. In 2009 zijn onze duurzame ambities wereldkundig gemaakt met de campagne (en heel veel duurzame initiatieven!) We Care – Noorderzon. Met een deel ondersteu-ning van de Gemeente Groningen ‘Duurzaamste stad 2025’ en heel veel partners, is het ons gelukt duurzaamheid bovenaan de agenda te plaatsen. Voor de resterende jaren van deze cultuurnotaperiode zetten wij deze lijn graag voort. En uiteraard is dit verslag daarom op ‘goed’ papier vervaardigd.

2010 Volgend jaar wordt het jubileum van Noorderzon Performing Arts Festival Groningen gevierd. Deze 20e nòg feestelijkere editie van Noorderzon vindt plaats van donderdag 19 tot en met zondag 29 augustus.

In dit bestuursverslag legt Stichting Noorderzon Groningen verantwoording af voor het jaar 2009. In de bestuursvergadering van 8 februari 2010 is het financiële verslag en dit bestuursverslag vastgesteld.

Namens bestuur en directie van Noorderzon

Dhr. Bert van Slochteren – voorzitter St. Noorderzon Groningen

Lola Arias | Mi Vida Después | Buenos Aires, Argentinië

worden evengoed bezocht als de voorstellingen in het Noorderplantsoen. Een bevestiging dat het artistieke profiel is losgekoppeld van ‘locaties’ zoals het Noorderplantsoen en dat blijft een geruststellende constatering.

ALGEMEEN Jaarverslag 2009

Urban Lies en Platform GRAS | Ersatzverkehr | Berlijn, Duitsland en Groningen, Nederland

9

Wiki-Noorderzon Noorderzon Performing Arts Festival Groningen is een bijzondere combinatie van een internationaal kunstenfestival op het scherpst van de snede met spannende hedendaagse podiumkunsten uit alle delen van de wereld... én een groots zomerfeest in een idyllisch plantsoen. Een jaarlijks, elfdaags festival voor bezoekers uit Groningen, de rest van het land en de rest van de wereld. Van ervaren schouwburgen concertzaalpubliek tot aan beginnelingen, van jong tot oud: iedereen is en voelt zich welkom op Noorderzon. Ons publiek komt graag een avondje ‘Noorderzonnen’! Dat avondje bestaat uit flaneren op het gratis toegankelijke festivalterrein en het bezoeken van een van de vele voorstellingen.

Gezamenlijk worden er bijna 50.000 kaartjes voor voorstellingen verkocht en bezoeken zo’n 135.000 mensen het festivalterrein.

Na zijn bezoek aan Noorderzon een aantal jaren geleden, verwoordde de Amerikaanse producer Andrew Horwitz (producer van PS122 in New York) de aard van Noorderzon op mooie wijze: ‘I arrived in Groningen, not knowing what to expect.

I was pleasantly surprised to discover a world-class festival on a local scale. I was impressed with the sophisticated programming and equally impressed by the extraordinary support of the local audience. It was truly remarkable to see sold-out houses for nearly every show. I have never before attended a festival where local audiences were so engaged and as willing to see experimental, challenging performances as populair music and entertainment’

Noorderzon is in 19 jaar uitgegroeid van een kleinschalig muziekfestival tot een 11-daagse internationale kunstenmanifestatie met een scala aan crossover-producties, waaronder muziek, dans, circus, toneel, mime, poppentheater. Het kloppende festivalhart is het prachtige Noorderplantsoen, een monumentaal stadspark aan de rand van het centrum. Een belangrijk onderdeel van Noorderzon is het DownTown gedeelte. Elk jaar spreidt de olievlek die Noorderzon heet zich meer en meer uit over de stad. Dit jaar presenteerden wij meer dan de helft van het totale programma buiten het Noorderplantsoen in locaties als: De Oosterpoort, Noorderkerk, Machinefabriek, Filmtheater Images, Grand Theatre, De Citadel, het Platformtheater, het Prinsenhof, het Martini Ziekenhuis en zelfs in een prachtige oude watertoren.

drempels weg te nemen. In 2009 heeft dit geresulteerd in ‘crisisprijzen’ met een maximum 12,50 euro voor een grote internationale productie.

Een mini-historieschets In 1991 vond voor het eerst een manifestatie plaats onder de naam Noorderzon en in de eerste tien jaar ontwikkelde Noorderzon zich tot een echt zomerfestival, met een voornamelijk Nederlandse programmering. Sinds 2001 is de Brit Mark Yeoman artistiek directeur van het festival en wordt hij op zakelijk vlak bijgestaan door Femke Eerland. De jaren 2001 – 2004 waren echte survivaljaren. Hoewel de festivals stuk voor stuk succesvol waren en de verwachtingen groeiden, bleef adequate financiële ondersteuning achter. Deze jaren waren de opmaat voor Noorderzon Nieuwe Stijl: dat van een interdisciplinair en internationaal festival.

“de olievlek die Noorderzon heet”

Het DownTown-programma komt tot stand met hulp van vele partners uit Groningen en omstreken.

Noorderzon werkt onder andere samen met het Grand Theatre, De Oosterpoort, ZomerJazzFietsTour, Noord Nederlands Toneel, Centrum voor Beeldende Kunst (CBK), Stichting Prime, Club Guy & Roni, Pavlov E-lab, Stichting GAVA, Studio Frank & Lisa, Buro05 en Filmtheater Images.

Een kwart van het Noorderzon programma is geheel gratis, evenals de toegang tot het Noorderplantsoen. Een tweede kwart van het programma is niet duurder dan 5 euro. Voor de rest proberen wij de prijzen zo laag mogelijk te houden om eventuele

Het harde werken werd in de nieuwe cultuur-notaperiode al voorzichtig beloond: in 2005 – 2008 kregen we goede respons op onze nieuwe beleidsplannen en werd de financiële situatie van de stichting wat rooskleuriger dan daarvoor. Zowel het artistieke profiel van het festival als de interne organisatie en de financiële huishouding ontwikkelden en consolideerden zich. Het festival groeide in deze periode enorm en in met name 2007 en 2008 was het internationale profiel van Noorderzon flink verstevigd.

Vanaf 2007 heet het festival: Noorderzon Performing Arts Festival Groningen. In deze periode kreeg ook het ‘tweede festival’ DownTown – samen met diverse lokale artistieke partners – zijn vaste signatuur. En,

10

het publiek van Noorderzon groeide gestaag voor de DownTown programmering en in het plantsoen.

Periode 2009 - 2012 Eind 2007 werd opnieuw een beleidsplan met liefde en toekomstvisie geschreven, voor de periode 2009 – 2012. Dit beleidsplan – ons huidige beleidsplan – richt zich niet op groei, maar op het vervolgen van de uitgestippelde koers voor ons Performing Arts Festival. We willen Noorderzon dus niet veranderen, we willen Noorderzon continue verbeteren en aanscherpen – de artistieke lat blijft immers hoog liggen. Dat – de programmering op het scherpst van de snede – vinden wij onze kerntaak. Daarnaast willen wij deze periode benutten om alle elementen van Noorderzon op hetzelfde stevige niveau te brengen – de interne organisatie, de financiële basis, onze rol lokaal, regionaal, nationaal en internationaal etc.

Mission Statement 2009 - 2012 Noorderzon is een jaarlijks terugkerend 11-daags Performing Arts Festival.

Met een onderscheidend hoogwaardig artistiek profiel en als basis een internationale en lokale programmering op het scherpst van de snede.

In combinatie met een zeldzaam lage drempel, spreekt Noorderzon een uiterst breed en divers publiek aan: van professional tot beginneling.

Het beleidsplan werd door zowel Fonds Podiumkunsten als de Gemeente en Provincie Groningen bijzonder positief ontvangen. Noorderzon wordt beoordeeld als een bijzonder aanvulling op het lokale, regionale en nationale aanbod en wordt geprezen om het unieke artistieke profiel en de enorme bereidwilligheid van het publiek om zich mee te laten voeren met het festival. De drie overheden verhoogden de structurele subsidie zodat in er in 2009 een structurele subsidiebasis ontstond van 43%. Dit geeft ons wat meer ‘lucht’ om het festival toekomstbestendig, leuker, mooier en beter te maken.

troef. Iedereen die Noorderzon bezoekt heeft altijd een echte Noorderzon-ervaring, dat is ons uitgangspunt. En daartoe hebben we in 2009 weer een zeer veelzijdig, internationaal aansprekend, programma aangeboden. Van een dagelijks literair programma tot drie gratis muziekpodia met klinkende namen, tot internationale co-producties en hechte artistieke partnerschappen. Samen goed voor meer dan 400 voorstellingen.

Dit jaar - 2009

Noorderzon – Kerngetallen

En, dit eerste jaar van deze nieuwe cultuurnotaperiode hebben wij met heel veel plezier en succes volbracht – al konden wij vanwege een weeralarm natuurlijk niet de volle elf dagen volmaken.

Aantal dagen festival

2009

2008

2007

2006

10,3

11

11

11

Ticketverkoop kiosk Noorderzon

21.573

25.550

25.485

24.956

Ticketverkoop op locatie

18.250

18.000

15.000

15.000

Ticketverkoop kinderprogramma

7636*

nvt

nvt

nvt

Ticketverkoop totaal

47.459

43.550

40.485

39.956

Terreinbezoekers (gratis toegang)

135.000

135.000

125.000

100.000

17

16

15

Aantal DownTownpartners

We merken dat onze positie zowel lokaal als nationaal en internationaal is verstevigd; de merknaam Noorderzon wordt elk jaar waardevoller. Het belangrijkste blijft dat ons publiek met ons is meegegroeid en dat er een grote aanwas van nieuw publiek is bijgekomen. We hebben een sterke vertrouwensband met ons publiek. De uiterst avontuurlijke Noorderzon-bezoeker is onze sterkste

18

* zat eerder versleuteld in Kioskverkoop

11

We Care - duurzaamheid Een belangrijk en relatief nieuw onderdeel van Noorderzon 2009 was het thema Duurzaamheid. Wij hebben een start gemaakt met de campagne We Care, die wij de komende jaren zullen continueren samen met ons publiek en veel partners. Wij vinden het thema duurzaamheid goed bij ons passen: een avontuurlijk festival wat altijd net naast de gebaande paden loopt. Daar hoort een ‘groen & caring’ hart bij, vinden wij. Met een groot platform, een netwerk van relaties en een groot publieksbereik, vinden wij het logisch om een rol te spelen in het behoud en het verbeteren van onze eigen leefomgeving. De vele maatregelen om microen macroniveau die wij binnen onze organisatie en binnen de editie 2009 hebben doorge-voerd zijn een goede start geweest van een campagne die ons weer wat extra inzet kost, maar nog veel meer voldoening bezorgt.

Facts & Figures Noorderzon 2009 • Duur (in dagen)

10,3

• Aantal Gezelschappen (Theater/dans/crossover)

43

• Aantal Muziekbands (GRATIS)

37

• Aantal Bands Ham Radio/Nachtclub

38

• Aantal artiesten Format GAVA

8

• Aantal artiesten Literaturia

19

• Aantal gezelschappen op straat/in het plantsoen

16

• Aantal activiteiten Speelweide

11

• Aantal Films i.s.m Filmtheater Images • Gezamenlijk aantal voorstellingen/showmomenten

14 463

• Aantal DownTown-partners

18

• Aantal nationaliteiten performers

22

• Aantal tickets verkocht via Kiosk

21.573

• Aantal tickets verkocht derden/op locaties

18.250

• Aantal tickets verkocht Kidsactiviteiten Speelweide • Aantal tickets verkocht TOTAAL • Aantal terreinbezoekers over 10 dagen • Aantal vrijwilligers • Aantal mediamomenten (geschreven/tv/radio) • Aantal pageviews website 2009 • Aantal unieke bezoekers website 2009 • Aantal regendruppels

7.636 47.459 ca. 135.000 ca. 450 410 1.073.293 111.792 teveel!

Bron: Stichting Noorderzon Groningen

Bill Callahan | Austin, Verenigde Staten

ARTISTIEK Jaarverslag 2009

Silvertree & Gellman | Scattered Tacks | Adelaide, AustraliĂŤ

13

Ons signatuur: mix van internationaal & lokaal werk

Latitude 14 | Red Fly/Blue Bottle | New York, Verenigde Staten

Het programma van Noorderzon 2009 was prima in balans: een mooie mix van spannend internationaal werk (zo’n 70%) en voorstellingen met wortels in het Noorden.

Noorderzon behoort inmiddels tot een groep van rond de 20 internationale festivals in Europa, die hedendaags internationaal werk op deze schaal presenteren.

Na langzaam maar gestaag bouwen aan ons artistiek signatuur, merken wij dat dit profiel van Noorderzon – wie wij zijn, wat we doen en waarom we dat doen? – stevig is ingebed in de internationale culturele scene. Dit merken we door de respons van artiesten en gezelschappen die we benaderen, andere festivals en in de relaties die we hebben opgebouwd over de afgelopen jaren.

De voorstellingen die wij programmeren zijn elk jaar uitdagender, steeds nieuwer en bijna alle voorstellingen zijn (Nederlandse) premières. Met ons programma willen wij een aanvulling zijn op het reeds bestaande aanbod in onze omgeving.

met onze gelijkgestemde ‘bondgenoot’ De Internationale Keuze van de Rotterdamse Schouwburg. Maar ook faciliteerden wij het eerste bezoek aan Nederland van het kleurrijke Japanse gezelschap Faifai, de terugkeer van het wonderbaarlijke Italiaanse Santasang-re, de komst van het legendarische Israëlische Itim Theatre Ensemble onder leiding van Rina Yerushalmi en de entree van de spannende nieuwe theatermakers van het moment uit Australië: Ranters Theatre.

Het verstevigen van ons internationale netwerk is voor het presenteren van ons internationaal programma, van essentieel belang. Alleen door samen op te trekken met (Europese) festivals die in dezelfde periode als Noorderzon plaatsvinden, kunnen wij deze gezelschappen naar Groningen halen. Zo werkten – naast de co-presentatie met De Internationale Keuze Rotterdam, omtrent de Argentijnse Lola Arias, de Braziliaans Bruno Beltrao nauw samen met het Zürcher Theater Spektakel en Kampnagel in Hamburg en met het Grand Theatre Groningen.

Co-produceren, co-presenNoorderzon wordt met het jaar een grotere teren, samenwerken speler op het internationale terrein, wat ons in 2009 Nederlandse premières opleverde van belangrijke makers als de Congolese choreograaf Faustin Linyekula, het Franse talent Philippe Quesne / Vivarium Studio die wij beiden co-presenteerden

In 2009 zijn wij er in geslaagd onze naam op het gebied van internationaal coproduceren en co-financiering weer flink te verstevigen. In samenwerking met onze artistieke partner het productiehuis Grand Theatre Groningen werkten wij aan het

in Groningen presenteren van een vijftal internationale producties: De Amerikaanse acteur en theatermaker Zachary Oberzan (voorheen Nature Theater of Oklahoma, Noorderzon 2006 en 2008) was een maand bij ons te gast om te werken aan zijn nieuwste solovoorstelling Your Brother.

Remember? De eerste stappen van dit ‘work in progress’ werden tijdens Noorderzon gezet en hij presenteerde zijn voorstelling – met succes! – zeven keer op Noorderzon. Zachary vervolg-de zijn weg bij Brut Festival in Wenen om in mei 2010 officieel in première te gaan op het toonaangevende Kuns-tenfestival Des Arts te Brussel.

Wij onderzoeken de moge-lijkheden in de toekomst meer met deze interessante maker te gaan werken.

Ook presenteerden wij een avant-première van de gloednieuwe voorstelling van het internationaal vermaarde Australische gezelschap Stalker Theatre. Stalker is gedurende een periode van drie weken aanwezig geweest in Groningen om in de Noorderkerk te werken aan MirrorMirror.

MirrorMirror was de openingsvoorstelling van Noorderzon in de Romeo Tent. Speciaal voor Noorderzon, heeft Stalker zijn voorstelling in Groningen omgebouwd om alleen met LED verlichting te spelen. Aan het eind van 2009 ging deze voorstelling officieel in première in Sydney.

Ook co-financierden wij samen met het Grand Theatre de prachtige productie

14

Mi Vida Después van de Argentijnse ‘new kid in town’ Lola Arias. Arias werkte eerder onder meer met Rimini Protokoll en richtte in Argentinie Compañía Postnuclear op, bestaand uit een groep interdisciplinaire kunstenaars. Samen met het Zürcher Theater Spektakel, Steirischer Herbst Graz en Kampnagel Hamburg co-financierde Noorderzon/Grand Theatre Groningen deze productie die inmiddels overal ter wereld hoge ogen gooit.

Tenslotte faciliteerden wij de Franse theater-makers Antoine Defoort en Halory Goerger om in Groningen te werken aan hun op vele vlakken waanzinnige voorstelling &&&&& & &&& en co-produceerden wij een mini-percussieconcert in een oude watertoren, van het Australische gezelschap Aphids.

Downtown & groningse inbedding Naast met het Grand Theatre werkt Noorderzon samen met nog vele andere DownTown-partners. Ons DownTown programma is een niet meer weg te denken onderdeel van Noorderzon. Het pu-bliek weet zijn weg prima – getuige onder andere de kaartverkoop – te vinden naar locaties buiten het Noorderplantsoen. En artistiek geeft het ons en alle partners, meer armslag voor verdieping en betere faciliteiten. Sommige voorstellingen hebben – zoals co-producties – andere locaties nodig voor langere tijd, sommige voorstellingen komen het beste tot hun recht in een ‘gebouw’ in plaats van een tijdelijke locatie op het festivalterrein.

Wij presenteerden dit jaar weer twee schitterende concerten in samenwerking met Stichting Prime, een breed filmprogramma samen met Filmtheater Images en Buro05 organiseerde voor de tweede maal

een dagelijks literatuurprogramma (genaamd Literaturia) – als zeer welkome en leuke aanvulling op het programma.

Wij werkten voor het tweede jaar op rij met Ham Radio Communications voor een intieme muziekprogrammering in een huiskamer in het Noorderplantsoen en een swingende programmering in onze Noorderzon Nachtclub, die dit jaar voor het eerste in samenwerking met het Platformtheater werd georganiseerd.

2009 was ook het tweede jaar van het driejarige project Format GAVA dat wij produceren samen met Stichting Gronings AudioVisueel Archief (GAVA) en Studio Frank & Lisa. Format GAVA leverde weer acht prachtige nieuwe voorstellingen op van veelal jonge makers die een voorstelling maken met als basis audiovisueel erfgoedmateriaal uit de provincie Groningen. We zien de kwaliteit van het Format met het jaar toenemen. Twee van de voorstellingen van Noorderzon 2009 waren ook te zien tijdens het Internationaal Filmfestival van Rotterdam in Groningen, vijf maanden na Noorderzon.

Financiering wordt mede mogelijk gemaakt door de Mondriaan Stichting.

Daarnaast programmeerden wij in 2009 nieuw werk uit Groningen en omgeving van het Noord Nederlands Toneel, Random Collision & Jean Parlette, ROODPALEIS, Pavlov E-lab, Platform GRAS en presenteerden wij de terugkeer naar Groningen van de internationaal succesvolle voorstelling Poetic Disasters van Club Guy & Roni. Helaas kon de voorstelling Donker van het Drentse gezelschap PeerGrouP geen doorgang vinden wegens familieomstandigheden van de regisseur.

Muziek & kids Tenslotte presenteerden wij dit jaar in samenwerking met de programmeurs Peter Sikkema (De Oosterpoort, EuroSonic Noorderslag) en Joey Ruchtie (EuroSonic Noorderslag en Rotown) weer een ijzersterke muzikale line-up van internationale allure op het Dok Dommelsch Muziekpodium en in de Spiegeltent.

Hoogtepunten waren onder meer Bill Callahan, The Bony King of Nowhere, DeVotchKa, The Black Lips, The Mummers, The Asteroids Galaxy Tour, Katzenjammer en Grupo Fantasma. Een groot deel van dit programma was net als andere jaren gratis toegankelijk, evenals het dagelijkse muziekprogramma – samengesteld door Hielke Wenselaar en Ham Radio – op de buitenpodia De Werf en Jazz op Zuid.

Ten slotte willen wij met trots de ‘hit’ van het jaar noemen. Op de Speelweide op het zuidelijke deel van het terrein waar de afgelopen jaren een grote voorstellingstent stond, hebben wij dit jaar een grootse Kidsarea gecreëerd, met een flink aantal doe-dingen voor kinderen. Waar het kinderprogramma normaal gesproken erg leuk was, maar zich toch wat meer in de marge afspeelde, hebben wij in 2009 het programma flink uitgebreid en alle ruimte gegeven. Het was de investering en aandacht meer dan waard: meer dan 7500 kinderden bezochten dit terrein dat ook nog eens in het teken stond van duurzaamheid. En de ouders waren zo tevreden dat naar verluid aardig rondging op de schoolpleinen. In 2010 continueren wij het Kidsarea, bouwen wij het verder uit en proberen wij de te verwachten drukte nog beter te faciliteren!

ACTIVITEITEN Jaarverslag 2009

Stalker Theatre | MirrorMirror | Sydney, AustraliĂŤ

Rina Yerushalmi & Itim Theatre Ensemble Bruno Beltrão/Grupo de Rua | H3 (Brazilië) | The Dybbuk (Israël) Santasangre | Seigradi-concerto per voci Club Guy&Roni | Poetic disasters e musiche sintetiche (Italië) Delgado Fuchs | Long sky-blue woollen Stalker Theatre | MirrorMirror (Australië) coat....(Zwitserland & België) Faustin Linyekula/Studios Kabako | more, Urban Lies/Platform GRAS | Ersatzverkehr (Duitsland) more, more... future (Congo) Via Appia | Een zomerse dag Plan-D en SOIL | Zoutkamp Zachary Oberzan | Your brother. RememRandom Collision & Jean Parlette | Big ber? (Verenigde Staten) Enough Box Rosemary Lee & Nic Sandiland | Remote Circus/variete Dancing (Engeland) Rosemie Warth & the KGB Clowns | Total Verspielt (Duitsland) Theater Silvertree & Gellmann | Scattered Tacks Antoine Defoort & Halory Goerger | (Australië) &&&&& & &&& (Frankrijk)

Dans

Court! enerverende mix van veelal bekroonde korte films uit Frankrijk Label Caravan | Symphonie Bizarre (Frankrijk) Looking for Eric | Ken Loach (Engeland) Los Abrazos Rotos | Pedro Almodóvar (Spanje) Sneak Preview | Begin van een traditie Soulpower | Jeffrey Levy-Hinte (Verenigde Staten) The Chaser (Chugyeogja) | Na Hong-Jin (Zuid-Korea) Troubled water (DeUsynlige) | Erik Poppe (Noorwegen)

ces De Kunstfabriek | Maak en verkoop je kunst Entertain & Sustain | Tower of Power Froe Froe | Bangelijke Sprookjesmolen (België) KidsLiteraturia |Een voorleestuin Machina della Panoramica | Wonderlijke machine Rosemary Lee & Nic Sandiland | Remote Dancing (Engeland) Van Rups tot Vlinder | Een prachtig insect van sloophout Weerwaar | De kunst van het hergebruik

In het plantsoen Film voor kids

De Verloren Schat van de Tempelridders II Bettina Atala/Grand Magasin | Saison 1 | Giacomo Campeotto (Denemarken) Film/video/multimedia Épisode 2 (Frankrijk) Fietsmug en Dansmug | Jannik Hastrup & Antichrist | Lars von Trier (Denemarken) Brokentalkers | In Real Time (Ierland) Flemming Quist Møller (Denemarken) Ernst Reijseger / Werner Herzog / Mola De Jongens | Aktieman!

Het allerliefste spookje Laban | Lasse Sylla / Cuncordu e Tenori de Orosei | ReFaifai | My name is I LOVE YOU 1 (Japan) quiem for a dying planet (Senegal, Italië Persson (Zweden) Figurentheater Tübingen | salto.

KidsKist | De mooiste kinderanimaties in lamento…or the nocturnal side of affairs & Duitsland) de Kist: Format GAVA | Laboratorium in prachtige (Duitsland) Kring-loop@Noorderzon | Animatieworktoverlantaarn (elke dag andere voorstellJoris Smit & NNT | Dennendal shop ing): Latitude 14 | Red Fly/Blue Bottle (VeVj Werc renigde Staten) Voorstellingen voor kids Lola Arias | Mi Vida Después/My Life After Florian Wolff Freya & Sarah Eshuijs (twee dagen) Arling&Arling | VlinderVangMachine (Argentinië) YouEcho Label Caravan | Symphonie Bizarre NNT | De Mevrouwen Aarsschaafsel & Olga Timmer & Rik Mohlmann (Frankrijk) Korrelfotze The Black Atlantic Mini teater | Duimelijntje (Slovenië) PeerGroup | DONKER * Vj Lau Philippe Quesne/Vivarium Studio | L’Effet Kim Janssen & Lex Vesseur Doe-dingen voor kids/ de Serge (Frankrijk) Gigante | Adrián Biniez (Uruguay) speelweide Ranters Theatre | Holiday (Australië) Images in de Kist: Atelier SEVA | 9 manieren om zuinig te Renée Copraij & David Linton | Passage NPS kort!

10 Nederlandse fictiefilms van zijn op elkaar du désir in the tunnel of love (Nederland 10 minuten i.o.v. NPS De Buttonboom | Een geheim groeipro& Verenigde Staten)

AVL - concept/Noorderzon/Studio Frank & Lisa | Aqua Luma CBK/Alex Winters | Room FL 240 4 x 2 Rigid Redirected Traffic...

Daniel Valentim | GO (Brazilië) De Opladers | De Opladers De Wisch | Sky is Blue El Teatro Espectacular! | The Incredible Flying Man Frank den Hollander & Alina Kiers | De Pieterpotten Groninger Forum | Forum out of the Box Het Huis van Waren | Shoppen in het plantsoen Joris Smit & NNT | Dennendal Klaske Oenema & Harm Wierda | Plastic Crown Michel Velt | A window to India NNT | De zingende vergeetput TAMTAM Objectentheater | Wonderen gebeuren direct...

Theatergroep NiznO | Vergeten kinderen Vincent de Rooij | SPOOR

16

17

Muziek & muziektheater Aphids | System Building (Australië) Aki Takase & Louis Sclavis/Available Jelly (Japan, Frankrijk & Verenigde Staten) Atrocitas Honestus | Beautiful Horror Bill Callahan (Verenigde Staten) Ernst Reijseger / Werner Herzog / Mola Sylla / Cuncordu e Tenori de Orosei | Requiem for a dying planet (Senegal, Italië & Duitsland) Hanne Hukkelberg (Noorwegen) Jessica Lea Mayfield (Verenigde Staten) Meindert Talma | Tamango The Black Atlantic | cd-presentatie The Bony King of Nowhere (België) Transkapela | Over the Village – Carpathian Impressions (Polen) Walter Hus and the Decap Automat Orchestra | Organ Jungle (België)

Huiskamerconcerten | Ham Radio Communications (elke dag andere concerten): Flux Music for the Defect Kiddycar (Italië) I am Oak Soy un Caballo (België) We Swim You Jump The Fox & The Bramble (Engeland) Marten de Paepe Jack Beauregard (Duitsland) The Black Atlantic Windsor for the Derby (Verenigde Staten) Mathijs Leeuwis Kim Janssen

Awkward I Fuck the Writer Sexton Creeps Truth is Created Special Guest Her Name is Calla (Engeland) Audiotransparent

Gratis muziek: het dok podium Katzenjammer (Noorwegen) Grupo Fantasma (Verenigde Staten) The New Earth Group DeVotchKa (Verenigde Staten) Port O’Brien (Verenigde Staten) The Black Lips (Verenigde Staten) Howling Bells (Engeland) Glint (Verenigde Staten) The Mummers (Engeland) Stuurbaard Bakkenbaard The Asteroids Galaxy Tour (Denemarken)

Gratis muziek: jazz op zuid podium L. Grapps Jazzfanfare Organic Blanco Confuzion The Smederij Jazz Party Surprise Mingus Spirit The S!lHarmonics Martije! & Band Blaas of Glory

Gratis muziek:

de werf podium Rosy Lee Tommy Ebben Band Dutch Oven Pilatus Pas Grunneger Toal Roos.

The Postponers Note to Allison Soy Un Caballo (België) Windsor for the Derby (Verenigde Staten) The Fox and the Bramble (Engeland) Solace I Guess Wierda Brassband Heman Awkward I Kismet Dent May & His Magnificent Ukelele (Verenigde Staten)

Gratis muziek: 11 days, 11 dj’s Dj Itchy Nutz DJ Eepee DJ’s Koen Dj Sem Swingmaster Dj Joey Ruchtie Dj Sebastian Davidson Dj Bert Hadders Dj Leo Dj Chocolate Brown Dj Foefurs Dj Frequent

Divers Arno van der Heyden | Arno’s Apéritief Arno van der Heyden | Het Laatste Avondmaal

Noorderzondag Pavlov E-lab | Open Mind/Live Lab ROODPALEIS | Memento PUR

Literaturia | Literaire cross-over performances (elke dag andere voorstellingen): Vorlesebuhne Kito & Vincent Stichting Jiddisj De Aesir, Hanz Mirck & Anneke Clause Krijn Peter Hesselink, Maud Vanhauwaert & Rebekka de Wit, Ronald Ohlsen Noorderzlam Freek Vielen & De Hobbyrockers Paulien Cornelisse, Erik Jan Harmens & Igor Wijnker Willem Thies, Albert Secuur & Bas de Bruijn Literago, Nyk de Vries & De Toffe Gasten.

Noorderzon nightclub (elke dag ander concert): Dr. Scalpel & The Incisions De Kift We Swim You Jump Lars Ludvig Löfgren (Zweden) Rue Royale (Verenigde Staten & Engeland) Alcoholic Faith Mission (Denemarken) Johnny Cage Jack Beauregard (Denemarken) Kiddycar (Italië) The Devil’s Horns Kill the Matador (Verenigde Staten) Kismet Monotekktoni (Denemarken)

iemand anders was je voor

iemand anders was je voor

Delgado Fuchs | Long sky-blue woollen coat... | Bern, Zwitserland/Brussel, BelgiĂŤ

iemand anders was je voor

iemand anders was je voor

Rina Yerushalmi & Itim Theatre Ensemble | The Dybbuk | Tel Aviv, IsraĂŤl

COMMUNICATIE Jaarverslag 2009

21

Het programma van Noorderzon wordt jaarlijks een stap uitdagender en veelzijdiger voor onze bezoeker, zo ook de uitdaging voor de afdeling marketing & communicatie. Inmiddels omvat Noorderzon naast een omvangrijk kernprogramma in het Noorderplantsoen en op de locaties van DownTownpartners, ook een groot muziekprogramma, een literair programma, een filmweek, een volledig kinderprogramma op de speelweide èn we blijven natuurlijk ook dat grote zomerfeest met duurzame ambities.

Hoe bepalen we onze doelgroepen en hoe spreken we deze op de juiste manier aan? Hoe krijgen we vervolgens iedereen naar een voorstelling en hoe zorgen we dat ieder naar de juiste voorstelling gaat?

Een festival bedient natuurlijk zoveel doelgroepen in een zeer gecondenseerde tijd, dat onze communicatie en marketing steeds meer maatwerk wordt.

Daarnaast bieden wij een programma waarvan 90% onbekend is voor onze bezoeker – onze vertrouwensband behouden en versterken met onze bezoeker, is daardoor per definitie onze grootste uitdaging.

Maatwerk - ‘help mij kiezen’ Om wat meer richting te geven binnen het immense programma introduceerden wij dit jaar het concept ‘help mij kiezen’. In het magazine en op de website werd het speciale mailadres helpmijkiezen@ noorderzon.nl geïntroduceerd, waar mensen de vraag konden neerleggen voor een festivaltip op maat. De festivaltip werd samengesteld door de marketingmedewer-kers die vooraf goed gebrieft waren. Tientallen mensen hebben hier gebruik van

gemaakt – en tot tevredenheid. Een interessante start van een ontwikkeling waarbij wij onze bezoeker voorafgaand aan het festival zoveel mogelijk en zo persoonlijk mogelijk, willen gaan adviseren over het omvangrijke programma.

Getwitter en gekwetter Hoewel de invloed van papieren communicatiemiddelen almaar lijkt af te nemen, is het voor Noorderzon belangrijk om een mooi papieren magazine uit te brengen. Niet alleen omdat wij ons magazine beschouwen als ons belangrijkste communicatiemiddel door het jaar heen, maar ook omdat wij menen dat het alleen digitaal aanbieden van informatie een mogelijke drempel kan zijn voor mensen. Er gaat immers niets boven het lekker bladeren en op het gemakje samenstellen van schema’s door een ‘analoog’ medium.

In 2009 hebben we het structureel veranderen van ons magazine hoog op de agenda gezet. Een nieuwe cultuurnotaperiode, een nieuwe ‘look & feel’, meende wij. Samen met onze mediapartner Dagblad van het Noorden hebben we diverse opties bekeken en uiteindelijk is daar – ons inziens – een brochure uitgekomen die is opgewaardeerd naar het niveau van Noorderzon anno 2009. Honderd pagina’s tellend, op gerecycled Noorderzon-website Pageviews papier, geen 2008-2009 2009 kranten-courant Kwartaal 1 23.307 druk meer, en een Kwartaal 2 61.682 lagere oplage van Kwartaal 3 968.915 40.000. Vanuit de Kwartaal 4 19.389 visie: hoe mooier Totaal 1.073.293 de brochure, hoe Bron: Nedstat

zuiniger mensen zijn op hun eigen exemplaar. En dat is gebleken; we hadden er genoeg en het magazine onderscheidde zich sterk van onze publicaties van voorgaande jaren.

De aandacht van de papieren media was weer optimaal. Met een mooie mix van landelijke, regionale en lokale dag-, week- en maandbladen. En, zoals het hoort, veel inhoudelijke verslaglegging. Daarnaast is onze website weer aanzienlijk vaker bezocht dit jaar en hebben wij weer de groei gezien van de wijze waarop mensen online over Noorderzon praten op allerlei social media als Twitter, LastFM, Hyves en YouTube. Getwitter en gekwetter alom! Het aantal kaarten dat via internet werd ge-reserveerd is inmiddels ongeveer 65% van het totale aantal kaarten dat wordt verkocht bij de Kiosk. Ook leuk om te Noorderzon -

Pageviews

Unieke bezoekers

Jaar 2009

1.073.293

111.792

Jaar 2008

1.049.733

94.723

websitebezoek

Jaar 2007

856.456

70.439

Jaar 2005

184.382

29.226

Jaar 2003

42.528

25.434

Bron: Nedstat

Pageviews

Unieke bezoekers

2008

2009

Unieke bezoekers 2008

19.663

5.119

4.200

56.264

11.022

9.775

944.212

90.498

73.915

29.594

5.153

6.833

1.049.733

111.792

94.723

Ernst Reijseger/Werner Herzog/Mola Sylla/Cuncordu e Tenori de Orosei | Requiem for a Dying Planet

Onbekend maakt onbemind?

22 catie, hebben wij het magazine als apart project vermelden is, dat er in het eerste uur van de start afgezonderd en daar een auteur – Koen van Hees, van de reserveringen 2500 kaartjes werden gereserveerd in de volle breedte van het programma. afkomstig van online cultuurmagazine 8WEEKLY Samenstelling bezoekers die online reserveerden in 2009 Herkomst

Aantal reserveerders

Procenten

Aantal kaarten

Procenten

Kaarten p.p.

2.494

72,39

10.708

75,54

4,29

Provincie Groningen

518

15,04

1.994

14,07

3,85

Stad Groningen Provincie Drenthe

168

4,88

694

4,90

4,13

Provincie Friesland

82

2,38

236

1,66

2,88

Rest van Nederland

173

5,02

519

3,66

3,00

Buitenland

10

0,29

25

0,18

2,50

3.445

100%

14.176

100%

4,11

Aantal reserveerders

Procenten

Aantal kaarten

Procenten

Kaarten p.p.

2.088

72,88

8.871

75,13

4,25

Provincie Groningen

430

15,01

1.674

14,07

3,89

Rest van Nederland

326

11,38

1205

10,21

3,70

21

0,73

57

0,48

2,71

2.865

100

11.807

100%

4,12

Totalen & gemiddeld

Samenstelling bezoekers die online reserveerden in 2008

Herkomst Stad Groningen

Buitenland Totalen & gemiddeld

Deze overzichten zijn gebaseerd op de bij Noorderzon bekende reserveerders van kaarten via de website www.noorderzon.nl.

De bezoekers die telefonisch reserveerden, losse kaarten kochten bij de Kiosk of op de vele locaties zijn buiten beschouwing gelaten.

Namen en rugnummers Een wens uit ons beleidsplan 2009-2012, was om de communicatie- en marketing structureel te verstevigen. Na vier festivaljaren vertrok ‘onze’ Pernille Claessen als hoofd communicatie. Zij werd opgevolgd door Mark Hospers, die de laatste twee jaar reeds fungeerde als zakelijk en communicatieassistent. Deze wijziging gaf ons de mogelijkheid de operatie eens goed door te lichten en waar nodig veranderingen aan te brengen.

Waar het uitgebreide programmamagazine voorheen geschreven werd door het hoofd communi-

– voor aangetrokken. Mark Hospers fungeerde als projectleider ‘magazine;’. Door het aantrekken van een extra schrijven / auteur, was het ook mogelijk om meer verdieping aan te brengen in de informatievoorziening rond de voorstellingen.

Koen is van start gegaan met het afnemen van interviews met makers om deze te verwerken in program notes, die bij de speellocaties werden uitgedeeld. Deze wens leefde al een tijd en die is in 2009 voor het eerst in vervulling gegaan. Ook 2010 zullen wij verder gaan met het aanbrengen

van verdere inhoudelijke verdieping. Naast Koen, kon Noorderzon in 2009 rekenen op hulp van een drietal zeer kundige stagiaires, Milou de Boer, Marlein Wiertsema en Pauline Klad.

Het DNA van de organisatie In 2009 hebben wij en passant nog een nieuwe huisstijl ontwikkeld voor onze corporate communicatie, hebben wij geëxperimenteerd met een informeel bezoekersprogramma (met ‘tea & cake’ voor professionele bezoekers met artistiek directeur Mark Yeoman) en hebben wij de communicatie en routing in het Noorderplantsoen aanzienlijk verbeterd. Noorderzon heeft kortom intern in 2009 weer veel veranderd aan de communicatie en marketing en dat heeft geleid tot voor ons de beste, meest coherente campagne tot dusver. Marketing is nooit iets ‘alleen’ van een een afdeling geweest, maar is door versterking van het team en betere connecties tussen alle functies te leggen, in 2009 echt van de hele organisatie geworden. De manier waarop marketing geworteld is in de DNA van de organisatie Noorderzon, geeft het prettige gevoel dat we klaar zijn voor de komende jaren, waarin maatwerk naar de bezoeker en nieuwe manieren van communiceren een steeds grotere rol gaan spelen. In 2010 willen wij ook met betrekking tot het programma, nog meer aandacht besteden aan ‘specials’, zoals bijzondere samenwerkingsprojecten, co-producties en copresentaties door alle afdelingen – van productie tot techniek – te betrekken bij de marketing.

Lola Arias | Mi Vida Después | Buenos Aires, Argentinië

ORGANISATIE Jaarverslag 2009

Ranters Theatre | Holiday | Melbourne, AustraliĂŤ

24 In ons beleidsplan 2009-2012 schreven wij over de wens onze interne organisatie wat te verstevigen.

Niet alleen om in house getrainde talenten te kunnen behouden en zo geen roofbouw te hoeven plegen op ons eigen geslaagde trainingsprogramma.

Maar ook domweg omdat we meer mensen nodig hebben om die inmiddels aanzienlijke ‘operatie Noorderzon’ te kunnen verwezenlijken zoals we willen. Immers, veel kernfuncties hebben geen afdelingen, geen assistenten. Dat maakt een organisatie te kwetsbaar. In 2009-2012 is daarom onder andere de nadruk sterk op het verstevigen van onze personele infrastructuur komen te liggen. In 2009 hebben we al een goede eerste slag gemaakt.

Productie, pre-productie, co-productie De functies van productie algemeen en de artistieke productie, zijn gesplitst in productieleider (Arnout Dieleman) en programmacoördinator (Henk Bothof ) en in de pré-productie periode zijn er twee assistenten (Folkert Swart en Cathelijne Baron) aangetrokken. De positieve spin-off van deze versteviging hebben wij op vele fronten gemerkt: een betere logistiek, betere planningen, minder ad hoc en reactief te werk moeten gaan. En, door een goede organisatie ontstaat er ook tijd om de gezelschappen - die tot een maand voorafgaand aan Noorderzon reeds arriveren in Groningen om op locatie te werken goed te faciliteren en begeleiden. In 2010 willen wij de kernfunctie techniek versterken, door een assistent aan te trekken. Door de (omvang van) DownTown-programmering is het aansturen

van de totale techniek teveel voor 1 persoon geworden. Het hoofd techniek is dan gebaseerd in het plantsoen, de assistent is het aanspreekpunt voor de DownTown locaties.

Office management & boekhouding In functioneringsgesprekken met office-manager Roland Oostinga werd in 2007 en 2008 door hem de wens uitgesproken zich verder te willen bekwamen in administratie en boekhouding.

Een boekhoudcursus werd met goed gevolg afgerond en in 2009 is Roland voor twee dagen per week begonnen met het verzorgen van de administratie van Noorderzon. Tot 2009 werd daartoe een externe boekhouder – Saskia Bothof – ingehuurd. Zij heeft dit eerste jaar de begeleiding van Roland nog op zich genomen bij het opstellen van de jaarrekening en de kwartaalafsluitingen. Vanaf 2010 verricht Roland alle werkzaamheden zelfstandig.

Om de dagen van Roland als officemanager over te nemen en om het officemanagement te versterken is een extra medewerker voor 2 dagen per week aangetrokken: Maryanti Tjia. Tot volle tevredenheid heeft zij haar eerste jaar vervuld; in 2010 zetten we haar dienstverband voort.

Communicatie, marketing, auteurschap In 2009 hebben we na vier jaar afscheid genomen van ‘onze’ Pernille Claessen. We hebben in deze jaren plezierig met Pernille aan onze marketing en communicatie gewerkt en dit naar

een hoger niveau getild. Mark Hospers heeft Pernille opgevolgd als hoofd communicatie en Koen van Hees is aangetrokken als auteur.

Een aantal wensen – zoals meer tijd en ruimte voor verdieping in onze communicatiematerialen – hebben we zo kunnen vervullen. Een auteur die ‘alleen’ belast is met het schrijven van teksten voor ons magazine, programme notes als handouts bij voorstellingen, het afnemen van interviews met makers, zonder dat hij ook een productieproces van het magazine moet overzien, campagnes moet plannen etc. Deze herverdeling van taken en verantwoordelijkheden heeft ons inziens goed gewerkt en is de blauwdruk voor de inrichting van onze communicatie- en marketingwerkzaamheden voor de komende jaren.

Stagiaires Ons stagebeleid hebben wij als volgt verwoord: “Stichting Noorderzon is een lerende en dynamische organisatie. Wij willen nieuwsgierige, enthousiaste mensen graag de kans geven een kijkje achter de schermen te nemen van het festival en tegelijkertijd wordt er verwacht dat je meehelpt. Een festival is hard werken, dus bij ons geen stages om te leren koffie zetten. Noorderzon is een kleine organisatie, dus veel plaatsen zijn er niet te vergeven”.

Het succes van onze communicatiecampagnes van afgelopen jaar, kan niet aangestipt worden zonder daarbij onze zeer goede stagiaires bij te vermelden. Milou de Boer, Pauline Klad en Marlein Wiertsema (allen Kunst Cultuur & Media

Aphids | System Building | Melbourne, Australië

25 studenten van de Rijksuniversiteit Groningen) zijn met erg veel enthousiasme, energie en inzet in een vol Noorderzon-jaar gestapt. Ze hebben zich over de volle breedte met Noorderzon bemoeit en mogen bemoeien – van teksten schrijven over muzikanten, tot inrichten van de website, van helpen bij mailingen tot het het coördineren van de NoorderZondag.

We hopen Milou, Pauline en Marlein in de toekomst bij Noorderzon te kunnen inzetten of ze elders in de culturele sector te treffen.

Vrijwilligers Een speciale plek in het jaarverslag is natuurlijk gereserveerd voor de ‘ruggengraat’ van Noorderzon: het enorme team van vrijwilligers dat ieder jaar zijn schouders zet onder onze bijzondere operatie. In 2009 konden we wederom rekenen op een grote, nieuwe aanwas van vrijwilligers en natuurlijk een grote groep ‘oude getrouwen’. De Noorderzon-familie blijft gestaag groeien; inmiddels staat de teller op meer dan 450 vrijwilligers. Onze vrijwilligers zijn niet alleen onmisbaar voor al dat werk wat er verzet wordt, maar tevens voor de binding met Groningen. Er is niets fijner dan te kunnen constateren dat Noorderzon echt leeft bij Groningers, immers: zoveel mensen willen een steentje bijdragen aan ‘hun feest’.

De Noorderzon-vrijwilligers zijn overal te vinden: achter de barren, bij de kidsactiviteiten, het kaartjesscheuren, de techniek in alle speelloca-ties, bij speciale projecten, bij de merchandise...

Bestuur, directie, cultural governance Zoals reeds beschreven in het bestuursverslag worden de handreikingen voor goed bestuur van de Stichting Kunst & Zaken al jaren ter harte genomen bij Noorderzon. De spelregels voor good cultural governance voor het Noorderzon bestuur zijn op de 23 Aanbevelingen gebaseerd.

De directie wordt gevormd door de algemeen directeur, Femke Eerland. De artistiek directeur is Mark Yeoman. Bij de meeste bestuursvergaderingen zijn beide directeuren aanwezig om het bestuur te informeren. De bestuursleden zijn geselecteerd op basis van profielen die zijn opgesteld.

Bestuur en directie zijn op de volgende data in kalenderjaar 2009 bijeengekomen: 27 januari (tevens interne evaluatie), 03 maart, 21 april, 19 mei, 18 augustus en 14 december.

Wie Bert van Slochteren Baukje Jensma

Functie

M/V

Geb.jaar

voorzitter

M

1943

lid

V

1969

Lineke Kortekaas

lid

V

1962

Jan Hendrik Jansen

lid

M

1950

Rob Janssen

lid

M

1947

Notuliste: Johanna Bos.

Vrijwilligersonderzoeken

In 2009 – met de eerste mailing, altijd op de officiële lentedag – hebben wij een klein tevredenheidsonderzoek gehouden onder onze vrijwilligers. Onze belangrijkste vragen betroffen de hoogte van de werkdruk, onze informatievoorziening, onze wijze van aansturing en instructie en wat de belangrijkste redenen zijn om bij ons te ‘vrijwilligen’. De resultaten waren erg positief – de belang-rijkste redenen om vrijwilliger bij Noorderzon te worden waren: 1. graag onderdeel van het festival willen zijn In Uit Termijn 2. en erg belangrijk is omdat 2005 2011 2e de sfeer er zo leuk is, zowel 2006 2010 1e op het festival zelf als in 2005 2012 2e het team waarmee gewerkt 2005 2011 2e wordt. ‘Het Noorderzon2008 2012 1e gevoel’!

De informatievoorziening werd als goed tot zeer goed beoordeeld. Sinds 2004 maken wij een speciale crewgids voor alle medewerkers, uiteraard zijn er meerdere mailingen vanaf de eerste lentedag op 21 maart, sinds een aantal jaar is er een speciale digitale vrijwilligersnieuwsbrief en er wordt gewerkt met persoonlijke roosters – ofwel: een op maat gemaakt rooster. Dit wordt allemaal zeer gewaardeerd, dus deze lijn wordt voortgezet. De informatievoorzie-ning voor vrijwilligers die tijdens het festival pas aanmelden kon nog wel verbeterd worden. Daar gaan we aan werken. De werkdruk werd als goed beoordeeld, af en toe is het hard werken, maar niet te hard, besloot men. De aansturing bij de werkzaamheden werd prima bevonden.

In 2007 en 2008 heeft Noorderzon tevens meegewerkt aan een groot onderzoek van het Utrechtse bureau Movisie. Stichting Movisie is gericht op het delen van kennis en het verlenen van advies voor maatschappelijke ontwikkeling. Een groot onderzoek naar vrijwilligerswerk bij festivals werd in 2007 en 2008 verricht, Noorderzon was 1 van de 5 participerende festivals en in 2009 werd de publicatie Backstage, Onderzoek naar vrijwillige inzet bij culturele festivals gepresenteerd. Een overzichtelijk en interessant handboek. Het onderzoek is gratis te downloaden op movisie.nl.

VAN HEINDE EN VERRE Jaarverslag 2009

AVL-concept & Studio Frank & Lisa | Aqua Luma

27

Noorwegen Zweden Engeland

Denemarken Polen Ierland Duitsland België Zwitserland Italië Slovenië

Verenigde Staten

Rusland

Japan

Israël

Senegal

Congo Brazilië

Australië

Argentinië

Groningen als middelpunt Noorderzon biedt een uitgebreide internationale programmering. Dat betekent dat er tientallen groepen van over de hele wereld afreizen naar Groningen, maar ook dat de programmeurs van Noorderzon een deel van het jaar op pad zijn om de beste voorstellingen te scouten. In dit hoofdstuk geven wij rechts een overzicht van de plekken en de voorstellingen die de medewerkers van Noorderzon hebben bezocht en hierboven een weergave van het internationale karakter van de groepen te zien op Noorderzon 2009. Wij proberen waar mogelijk de CO2 uitstoot van de internationale vluchten te compenseren via greenseat.nl of via de luchtvaartmaatschappijen.

Noorwegen Engeland

Zweden

Denemarken Litouwen

Ierland Verenigde Staten

Duitsland België Oostenrijk Frankrijk Zwitserland Spanje Italië Kosovo

Slowakije

28

De programmeurs van Noorderzon bezochten...

Bezocht Noorderzon in 2009 7 t/m 12 jan: APAM 12 t/m 13 jan: voorstellingsbezoek

Land

Stad

Verenigde Staten

New York

Denemarken

Kopenhagen

Bezocht Noorderzon in 2009 2 t/m 12 jul: Over het IJ 17 t/m 19 jul: Firenze (voorstellingsbezoek)

Land

Stad

Nederland

Amsterdam

Italië

Firenze

13 t/m 18 jan: voorstellingsbezoek

Engeland

London

29 jul t/m 7 aug: Theater aan Zee

België

Ostende

15 t/m 17 jan: Eurosonic/Noorderslag

Nederland

Groningen

7 t/m 16 aug: Festival Boulevard

Nederland

Den Bosch

14 t/m 16 aug: Zürich Theaterspektal

Zwitserland

Zürich

24 t/m 25 jan: voorstellingsbezoek

Duitsland

Keulen

28 jan t/m 1 feb: IFFR Groningen

Nederland

Groningen

29 jan: voorstellingsbezoek

België

Neerpelt

5 feb: voorstellingsbezoek

België

Antwerpen

6 t/m 7 feb: voorstellingsbezoek

België

Brussel

9 t/m 10 sep: voorstellingsbezoek

11 t/m 12 feb: VRAK Festival

België

Brussel

18 t/m 20 sep: Incubate Festival

Nederland

Tilburg

20 t/m 21 feb: Performatik Festival

België

Brussel

19 sep: Internationale Keuze

Nederland

Rotterdam

4 mrt: The game is up! How to save the world in 10 days

België

Gent

20 sep: voorstellingsbezoek

Nederland

Amsterdam

15 t/m 19 mrt: Alcala Festival

Spanje

Madrid

24 t/m 27 sep: voorstellingsbezoek

Frankrijk

Charleville

18 mrt: voorstellingszoek

België

Brussel

30 sep: voorstellingsbezoek

Duitsland

Berlijn

Frankrijk

Parijs

1 t/m 10: voorstellingsbezoek

Duitsland

Berlijn

31 mrt t/m 5 apr: Festival Cement

Nederland

Maastricht

6 t/m 17 okt: Almost Cinema Festival

België

Gent

5 apr: PeerGroup

Nederland

Veenhuizen

7 t/m 10 okt: voorstellingsbezoek

Finland

Helsinki

Italië

Pisa, Milaan

16 t/m 26 apr: Springdance

Nederland

Utrecht

23 t/m 26 apr: IETM

Slowakije

Bratislava

30 apr t/m 2 mei: Donau Festival

Oostenrijk

Krems

15 t/m 18 okt: Scena Conemporanea Festival

België

Brussel

22 t/m 24 okt: Brussel Batard Festival

België

Brussel

19 t/m 20 mei: voorstellingsbezoek

Frankrijk

Nancy

29 okt t/m 1 nov: voorstellingsbezoek

Noorwegen

Bergen

21 t/m 23 mei: voorstellingsbezoek

België

Brussel

5 nov: voorstellingsbezoek

Engeland

London

Noorwegen

Bergen

15 nov: voorstellingsbezoek

Duitsland

Oldenburg

28 mei t/m 1 jun: Goldegg Performing Festival

Oostenrijk

Goldegg

19 t/m 20 nov: voorstellingsbezoek

Engeland

Brighton

21 t/m 30 mei: Festival aan de Werf

Nederland

Utrecht

21t/m 28 nov: Jonge Harten Festival

Nederland

Groningen

Duitsland

München

Kosovo

Pristina

Nederland

Amsterdam

20 t/m 22 mrt: voorstellingsbezoek

8 t/m 9 apr: voorstellingsbezoek

30 apr t/m 4 mei: voorstellingsbezoek

24 t/m 26 mei: Bergen International Festival

14 aug: Internationales Sommerfestival Kampnagel

Duitsland

Hamburg

1 t/m 3 sep: Festival Zeeland Nazomer

Nederland

Middelburg

6 sep t/m 4 okt: Noorderlicht

Nederland

Groningen

België

Antwerpen

8 t/m 10 okt: voorstellingsbezoek

Nederland

Rotterdam

8 t/m 11 okt: IETM

Litouwen

Vilnius

15 t/m 17 okt: Berlijn

Duistland

Berlijn

Italië

Modena

13 jun: De Parade

Nederland

Rotterdam

19 nov t/m 5 dec: Spielart Festival

19 t/m 27 jun: It’s Festival

Nederland

Amsterdam

4 t/m 11 dec: Skena Up Festival

Ierland

Cork

13 t/m 28 jun: Cork Midsummer Festival

16 dec: voorstellingsbezoek

TOEKOMST Jaarverslag 2009

Zachary Oberzan | Your Brother. Remember? | New York, Verenigde Staten

30

2009-2012 Zoals reeds beschreven in dit verslag, is het eerste jaar van deze cultuurnotaperiode een plezierige geweest. Zoals voorgesorteerd in ons beleidsplan 2009-2012, hebben wij onszelf niet weer ‘opnieuw uitgevonden’. We wilden en willen immers door op de ingeslagen weg, en Noorderzon continue verbeteren en aanscherpen. Een adequatere financiering was daartoe voor ons onontbeerlijk. We zitten deze periode wat ruimer in onze jas dankzij verhoging van de structurele subsidies van zowel het Fonds Podiumkunsten als de Gemeente en de Provincie Groningen. Ons risicoprofiel is daarmee afgenomen – de begroting wordt nu nog door zo’n 55%-60% gedekt, tegen een risicovolle 70% gedurende de voorgaande cultuurnotaperiode– en daarmee is er relatieve rust in de organisatie gekomen. Deze financiële waardering heeft ons ook gesterkt in onze toekomstplannen. Door deze rust, het uitgesproken vertrouwen en deze investering in onze continuïteit, kunnen wij ‘bouwen’ aan ons artistiek profiel en een stabiele organisatie. In 2009 is de artistieke lat onverminderd hoog blijven liggen en hebben we eerste (inhaal-) slagen gemaakt op onze voorgenomen doelen: versterken van de interne organisatie, ontwikkelen van de marketing & communicatie, investeren in relaties en expertisebundeling en het kunnen leveren van maatwerk. Deze ontwikkelingen zetten wij met veel enthousiasme voort in 2010-2012.

Relaties, netwerken, expertisebundeling en kennisdeling Noorderzon is een platform van relaties – wij zijn dan ook gewend aan het onderhouden en investeren in vele, zeer uiteenlopende relaties en netwerken. Daarin vinden wij een soort open source-model belangrijk: de kennis & ervaring die Noorderzon heeft en heeft opgedaan, willen wij graag delen. Via een aantal (soms virtuele) organisaties doen wij dit dan ook. Dat vinden wij echt (investeren in) de toekomst.

Sinds 2001 ontmoet Noorderzon een aantal landelijke festivals in verenigingsverband. Vanaf 2001 als Vierde Kwartaal, in 2005 is het Vierde Kwartaal opgegaan in de VSCD als sectie festivals. De VSCD richt zich op: collectieve belangenbehartiging, individuele dienstverlening en professionalisering en bevordering van de podiumkunsten. Anno 2009 zijn de volgende festivals lid: Terschellings Oerol, Tweetakt Festival, Springdance, Festival Boulevard, Karavaan Festival, Reuring Festival, Zeeland Nazomer Festival, Festival Over het IJ, Overijssel op Straat, Festival Cement, Holland Festival. Het ontmoeten van elkaar op informele wijze met een formele agenda vinden wij een waardevolle toevoeging aan ons netwerk.

Tevens zijn wij lid van de vereniging Kunsten ’92. Kunsten ’92 is de bovensectorale belangenvereniging voor instellingen op het ge-

bied van kunst, cultuur en erfgoed en telt circa 400 leden uit alle geledingen uit de cultuursector. Doel is het versterken van de positie van de kunsten in Nederland.

Voor onze meer internationale ‘ogen, oren & stem’ zijn wij lid van IETM (Informal European Theater Meeting), een internationale netwerkorganisatie voor de hedendaagse kunsten. En, zoals men het zelf omschrijft, richt de IETM zich op: “ To stimulate the quality, development and contexts of contemporary performing arts in a global environment… by initiating and facilitating: professional networking and communication, the dynamic exchange of information, know-how transfer and presentations of examples of good practice”.

En, sinds de onderhandelingen over een voorgenomen korting op de gemeentelijke cultuurnota eind 2008 / begin 2009 hebben we in Groningen een eigen alliantie: de G7. Alle 7 leden van deze alliantie kregen een korting voor de kiezen – door gezamenlijke inspanning is deze ongedaan gemaakt. De samenwerking beviel uitstekend en sinds 2009 is de G7 een feit. Er wordt om de 6 tot 8 weken vergaderd bij een van de leden in ‘huis’. Gezamenlijk zijn we tot de volgende omschrijving gekomen: De G7 is een strategische alliantie van: Festival Eurosonic / Noorderslag, Noorderzon

31 Performing Arts Festival Groningen, Fotomanifestatie Noorderlicht, Vera – club for the International Pop Underground, Het Grand Theatre, Filmtheater Images en Jonge Harten Festival.

“De G7 is autonoom, ongebonden, nieuwsgierig en wordt breed gedragen door cultureel Groningen. De G7 is een alliantie die vertrouwen wekt, die een eerlijke, kritische en positieve discussie kan voeren in een dynamische omgeving. Deze discussie voert de G7 graag op niveau met constructieve gesprekspartners, of minder formeel door met de ‘benen op tafel’ te filosoferen.

Het doel van onze strategische alliantie is het hebben en behouden van een relevante positie, ten behoeve van het belang van het culturele heden, verleden èn de culturele toekomst van Groningen. Een alliantie - met een cultureel geweten - waar men niet omheen kan, maar waar men ook graag mee om de tafel gaat. De G7 trekt onder andere gezamenlijk op, op het gebied van marketing, uitvoering van motie 12, evenementenbeleid, duurzaamheid en versterkt zich door onderlinge (informatie-) uitwisseling en afstemming. Daarnaast geeft de G7 graag gevraagd en ongevraagd haar mening”.

wisselende samenstelling – werken we soms een vol jaar samen aan allerlei projecten. Zoals met fijne partner productiehuis en theater het Grand Theatre. Of met nieuwe muziekprogrammeurs van Stichting Pime Concerten. Of Filmhuis Images. Of…teveel om op te noemen. DownTown is een niet meer weg te denken onderdeel van Noorderzon’s DNA geworden en daar blijven wij graag in investeren.

We zijn jarig!

In 2010 bestaat Noorderzon – met de naam Noorderzon – 20 jaar. Dat willen we niet ongemerkt voorbij laten gaan. Op moment van schrij-ven van dit jaarverslag zijn de voorbereiding en voor een nog feestelijkere editie Noorderzon, in volle gang. De plannen voor de viering vallen ruwweg uiteen in twee delen: enerzijds het ‘herschrijven’ van de geschiedenis van Noorderzon, samen met alle bezoekers, Groningers, artiesten, personeel. En dat te bundelen op een speciale interactieve website en uiteindelijk te vormen tot een electronisch book (e-book). Anderzijds willen we de binnenstad extra feestelijk aankleden, met diverse projectie- en videoprojecten.

Duurzaamheid In 2010 blijven wij investeren in de G7 door krachtenbundeling, maar ook door nieuwe projecten te initiëren zoals het onderzoeken van de mogelijkheden tot een gezamenlijke website, samenwerken / samen inkopen op het gebied van duurzaamheid etc.

En natuurlijk blijven wij gebundeld in DownTown.

Met heel veel lokale artistieke partners – in jaarlijks

In 2009 hebben wij – na vooronderzoek, verdieping, voorbereiding – onze duurzaamheids-campagne voor 2009-2012 gestart. Onder de noemer: We Care.

Ons plan voor de komende jaren is simpel: Doelen: in alle lagen en niveaus van zowel organisatie als festival Noorderzon, streven naar zo duurzaam mogelijke oplossingen en initiatieven. Een en ander in

een realistisch perspectief en tijdsbestek (2009-2012) en binnen de (financiële en logistiek werkbare) mogelijkheden van Stichting Noorderzon en partners!

Resultaat / Parameters: meetbaar en merkbare verschillen op gebied: stroomafname, afvalproductie, waterverbruik, gebruik ingrediënten, bewustwording, publiciteitsmaterialen etc.

Dit willen we realiseren door de volgende thema’s aan te houden: • educatie • bewustwording • keuzes maken • en door betrokkenheid te creëren, zowel intern als extern.

Met ondersteuning van de Gemeente Groningen en van veel leveranciers en partners van Noorderzon, heeft de campagne een vliegende start gehad. In 2009 hebben we al een enorm scala aan initiatieven geïmplementeerd – van overstap op bio katoen tot lantarenpalen op zonne-energie – in 2010 gaan wij onverminderd voort met het ontwikkelen en implementeren van duurzame toepassingen. De organisatie KMVK (keurmerk milieu, veiligheid en kwaliteit) is inmiddels bezig met de afronding van de ontwikkeling van een Green Key voor evenementen. Noorderzon streeft ernaar in 2010 dit keurmerk – indien klaar voor implementatie - te krijgen.

32

Bruno Beltrao/Grupo de Rua | H3 | Rio de Janeiro, BraziliĂŤ

33

Colofon Technische gegevens Papiersoort omslag: Biotop hvo naturel Papiersoort binnenwerk: Modo Balans off-white hvo Printer: RCG Groningen Gemaakt op: een Mac

Wie, wat, waar, hoe dit verslag Tekst: Femke Eerland & Mark Hospers Bijdragen: Bestuur Noorderzon Foto’s: Pierre Borasci (Frankrijk) & Karel Zwaneveld, Groningen, www.karelzwaneveld.nl Coverfoto: Santasangre | Seigradi | Rome, Italië gemaakt door Pierre Borasci Vormgeving, illustraties & bewerking foto’s: Pim Klomp, Groningen, www.pimpdesign.nl Stats: nedstatpro.nl, Noorderzon Producent: Stichting Noorderzon Groningen, Postbus 1736, 9701 BS Groningen, 050-314 02 78, info@noorderzon.nl Volgend jaar bestaan we 20 jaar! En dat gaan we vieren tijdens Noorderzon 2010 van 19 tot en met 29 augustus.

Exemplaren Als u meer exemplaren van dit jaarverslag wilt ontvangen (het is nu eenmaal een mooi boekje!), neemt u dan contact op met ons. Zolang de voorraad strekt! Dit jaarverslag is – net zoals de jaarverslagen van voorgaande jaren – overigens ook te downloaden op onze site www.noorderzon.nl.

Faustin Linyekula/Studios Kabako | more, more, more... future | Kisangani, Congo