Issuu

WWW.NKBV.NL | OKTOBER 2026 | NR 4

MAGAZINE VAN DE KONINKLIJKE NEDERLANDSE KLIM- EN BERGSPORT VERENIGING

onder je voeten

de aarde

LOPEN OP LAVA Over de Chaîne des Puys

OLIANA ALS LAB Hoe ontstaan gesteenten?

DE ALPENMOZAÏEK Drie gebergten in Montafon

BEVER LAAT JE NIET ZITTEN Daarom hebben we vast wat ideeën voor je om lekker naar buiten te gaan. Check onze Buitenkalender en zie in één oogopslag welke clinics en events Bever voor jou organiseert. We zien je buiten!

Check de Buitenkalender!

Jouw Buitenvriend voordelen Als Bever Buitenvriend profiteer je van veel voordelen. Aanmelden is gratis en zo gebeurd.

2x per jaar 20% korting

Altijd 10% korting als NKBV-lid

Een gratis wasbeurt bij aankoop van een nieuwe jas of slaapzak

Nieuw: 5 jaar gratis reparatie bij aankoop van reisbagage

1 jaar extra garantie boven op de standaardgarantie

Haal meer uit je NKBVlidmaatschap met Buitenvriend Sluit je aan bij meer dan 550.000 Buitenvrienden. Aanmelden duurt slechts 1 minuut!

inhoud

Kijk voor meer informatie op nkbv.nl of volg de NKBV op Facebook en Instagram.

ACTUEEL

8 14 15 100

Op de hoogte Sportklimnieuws Modderstroom in Nepal Gespot

NKBV

7 87

Van het bestuur NKBV voor jou

THEMA: DE AARDE

20 22 28 33 38 44 46 52 56 58 64 69

Aardwetenschappelĳke hotspot Arolla Depot: Fossielen Laboratorium Oliana Vulkanen in de Auvergne Fĳnproevers: Een alternatief Geologie en ecologie Naar een hut: Capanna di Sciora Onderzoek naar modderstromen Mineralen in het Binntal Naar een hut: Binntalhütte De Alpenmozaïek Het verdwĳnen van gletsjers Op de bok: Far North Line

EN VERDER

70 76 79

Interview Rob Leopold De Aachener Gipfelsteig Mĳn verhaal: Bouwer van tegelkachels 80 Markt & Materiaal 82 Bigwall in Cochamó 90 Klimmen bĳ de buren 91 Zo doe je dat: Touwgebruik 94 Rob Roy Way 98 Anders dan gedacht 99 Mĳn verhaal: 14 jaar en toerskiër 105 Ten slotte 106 Vooruitblik

4 | HOOGTELĲN 4-2026

DE AARDE

De mensheid is een speldenprik op de geologische tijdschaal. Hoe gesteenten ontstaan en vervormen, dat is een proces dat vele malen langer duurt. Als bergsporter of klimmer kun je, als je weet waarnaar je zoekt, allerlei aanwijzingen vinden hoe dat precies gebeurt.

MONTAFON

De Alpenmozaïek

AUVERGNE

De Chaîne des Puys

EL MONSTRUO

Bigwall in Chili

Weg

Dit is de laatste Hoogtelĳn waarbij ik op deze plaats mijn pen de vrije loop mag laten. Na bijna achttien jaar staan hier vanaf 2027 de gedachten en ideeën van mijn opvolger Marusja Aangeenbrug, aan wie ik de karabiner met veel vertrouwen overdraag. De eerste Hoogtelĳn waaraan ik meewerkte als vrijwilliger in de redactie verscheen april 2009, een nummer met een bloeiende alpenwei op de cover. Acht mensen zaten er toen in de redactie, inclusief eindredacteur Mieke Scharloo. Daarna kwamen Tjitske Nijdam, Femke Welvaart en medio 2022 Marjolein Wols als eindredacteur.

MARKT & MATERIAAL

Geef de sport cadeau

De eindredacteur is in dienst bij de NKBV. Marjolein en haar voorgangers zijn voor Hoogtelĳn een belangrijke spil tussen de redactionele vrijwilligers uit de vereniging en de professionals op het bureau in Woerden. Daarnaast stuurt de eindredacteur de vormgeving aan en is er overleg met de drukkerij.

ZO DOE JE DAT

Touwgebruik

In de afgelopen jaren groeide de redactie naar elf mensen, naast de vijf vrijwilligers die als corrector bijdragen aan goede teksten. Samen een blad maken is een creatief proces waarin iedereen zijn of haar tak van de klimen bergsport kwijt kan. We maakten niet alleen tientallen keren een Hoogtelĳn, we produceerden ook enkele specials. Over Zwitserland tweemaal, Tirol en Spanje. Voor die laatste ontving Frank Husslage, de nestor van de redactie, in 2016 een prijs. De hele redactie werd in 2011 onderscheiden voor een themanummer over de Ardennen.

INTERVIEW Rob Leopold

Er zitten nog een paar verhalen in mijn pen die verschijnen in de loop van 2027. We plannen nu eenmaal anderhalf tot twee jaar vooruit. Meewerken aan Hoogtelĳn was top. Ik wens Marusja en de redactie nog veel toppen! Eind december ben ik weg.

Peter Daalder Hoofdredacteur peter.daalder@hoogtelijn.nl WWW.NKBV.NL | OKTOBER 2026 | NR 4

NR 4 | OKTOBER 2026

MAGAZINE VAN DE KONINKLIJKE NEDERLANDSE KLIM- EN BERGSPORT VERENIGING

onder je voeten

de aarde

REGEN NA ZONNESCHĲN

WWW.NKBV.NL

Gletsjers verdwĳnen

LOPEN OP LAVA Over de Chaîne des Puys

OLIANA ALS LAB Hoe ontstaan gesteenten?

DE ALPENMOZAÏEK Drie gebergten in Montafon

Op de cover: Steile rots vol scheuren, randjes en gaten. Dat is het kenmerkende dolomiet van de Dolomieten (het gesteente is de naamgever van het gebergte). Ywen Ver Loren van Themaat klimt hier op de Torre Leo (Torre del Diavolo South Face via East Face of Torre Leo, 130 meter, VI-). Foto: Anna Kuiken

HOOGTELĲN 4-2026 | 5

Allergrootste supporter van kansen

Ja echt! Wij zijn er voor alle sporters, van vriendenteam tot TeamNL. Ja echt! Wij zijn voor alle sporters, van Schietsport vriendenteam tot TeamNL. Dus ook voor de er Koninklijke Nederlandse Associatie. Dus ook voor de Koninklijke Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging. Bedankt dat jij meespeelt. Bedankt dat jij meespeelt.

nederlandseloterij.nl wat kost gokken jou? Stop op tijd. 18+

bestuur

Tijd

Vanaf de Tête Blanche (3711 meter) kijk je uit op de Matterhorn en de Dent d’Hérens

Vanaf de Tête Blanche zie je machtige Alpentoppen: de Dent Blanche, de Matterhorn en de Dent d’Hérens. Horizontale lijnen accentueren dat gesteenten als laagjes op elkaar gestapeld zijn. Bijzonder is hier dat de bovenste lagen ouder zijn dan de eronder liggende gesteenten. Dat gebeurt niet van vandaag op morgen, maar op geologische tijdschaal. Het is het resultaat van tientallen miljoenen jaren plaattektoniek. Dat wij het kunnen zien is dan weer het gevolg van nog eens honderdduizenden jaren waarin water en ijs dalen hebben uitgesleten. Het is een machtig, inspirerend landschap dat jaarlijks meer dan 1,5 miljoen Nederlanders naar de Alpen trekt, waaronder vele NKBV-leden.

et landschap verandert continu: een samenspel van geologie, klimaat, ecosystemen en recent de mens. Steenslag, aardverschuivingen en modderstromen breken de bergen af en vullen de dalen. In deze historisch warme, droge en natte laatste paar jaar gaan de veranderingen razendsnel, met grote gevolgen voor de lokale samenleving en voor ons als bergsporters.

Aanpassen aan deze nieuwe realiteit

Iedereen zal zich moeten aanpassen aan deze nieuwe realiteit. Sommige tochten zĳn nu te gevaarlĳk, routes worden verlegd, nieuwe tochten ontstaan. De hoogalpiene tochten vinden plaats in het begin van de zomer, met meer dagen rots en minder dagen gletsjer. Het begrip ‘modern alpinisme’ begint door te dringen, met meer nadruk op licht, snel en veilig. Denk aan alpiene rotsklimtoeren en toegankelĳke alpiene graatroutes. Hierover las je misschien al in het artikel ‘Alpinisme in een veranderend klimaat’ in de vorige editie van

Hoogtelĳn. Recent heeft binnen de NKBV een enthousiaste groep zelfstandige alpinisten zich georganiseerd. Het doel? Alpinisten inspireren om zich te blĳven ontwikkelen in de dynamische sport. Twee inspirerende meets zagen daarom het licht, één voor alpinisten en één voor multi-pitchrotsklimmers. Wat niet is veranderd, is de inzet van ontelbare bergen klimsportliefhebbers die hun passie overbrengen. Om ons als vereniging inclusiever te maken, om rotsklimgebieden veilig in te richten, om kennis en gebiedsinformatie beschikbaar te stellen en om nieuwe activiteiten te organiseren. Deze betrokkenheid geeft mĳ energie, op korte en langere tĳdschaal.

Thom Bogaard

bestuur@nkbv.nl

Partners van de NKBV:

HOOGTELĲN 4-2026 | 7

op de hoogte

Onder redactie van Berend Berlijn

Op 94-jarige leeftĳd is een van de pioniers van het Zwitserse bergbeklimmen overleden. Max Eiselin was de leider van de expeditie die de eerstbeklimming van de op zes na hoogste berg ter wereld, de Dhaulagiri, op haar naam schreef. Ook was Eiselin de eerste persoon in Zwitserland die een winkel opende met bergsportmaterialen. Van 6 tot en met 15 november vindt in Heerlen en Aken het Dutch Mountain Film Festival plaats. Het thema dit jaar is ‘Top View’. Het tast de verandering af van de manier waarop wĳ geïnspireerd worden, eerst door de boeken en lezingen van avonturiers en bergsporters, tegenwoordig door influencers. Op 14 november viert het National Climbing Center in Nieuwegein haar Grand Opening. Met presentaties, laagdrempelige introductielessen en de showcompetitie Flashtest PRO wordt het nieuwe sportcomplex feestelĳk ingewĳd.

8 | HOOGTELĲN 4-2026

Met twee kleine prototypes wordt getest of wollen covers het ijs kunnen beschermen

Gletsjers beschermen met schapenwol Snel smeltende gletsjers zĳn een treurig gevolg van klimaatverandering. Op sommige plekken in Zwitserland worden zĳ al bedekt met synthetische zeilen om het zonlicht te weren en het ĳs te behouden. Milieuorganisatie Summit Foundation en de Universiteit van Lausanne hebben in hun eerste experiment op de Glacier de Zanfleuron

gezien dat een cover van schapenwol net zo goed het smelten tegenhoudt. Jaarlĳks wordt veertig tot zeventig procent van de Zwitserse schapenwol weggegooid. Door het een andere nuttige toepassing te geven, wordt deze verspilling tegengegaan. Daarnaast is schapenwol een biologisch afbreekbaar, duurzaam materiaal.

De bergvegetatie verandert

Wie wandelt of klimt in de bergen en er een beetje oog voor heeft, zal het ongetwĳfeld gemerkt hebben. Plantensoorten die vroeger alleen laag op de berg groeiden, kom je nu steeds hogerop tegen. Dat heeft alles te maken met klimaatverandering en de stĳgende temperaturen. Dat toont een studie aan die recent in Science verscheen. De auteurs onderzochten veranderingen van de flora op 62 Europese bergtoppen. Hoger op de berg verdwĳnen juist de soorten die gedĳen in de kou. Kortom, de bergvegetatie verandert. Op pagina 38 van deze Hoogtelĳn lees je meer over de plantengroei op verschillende gesteenten in de bergen.

Foto Lex van den Bosch

Voor het eerst is een vrouw op het podium geëindigd bĳ de ultramarathon Tor des Géants (330 kilometer, 24.000 hoogtemeters). De Duitse Katharina Hartmuth kwam na 67 uur, 10 minuten en 9 seconden als snelste vrouw over de finish en werd derde in het algemeen klassement.

Foto Zimy Da Kid/Summit Foundation

Peter Kok is vrĳdag 2 oktober plotseling op 66-jarige leeftĳd overleden. Kok was grondlegger van de kliminfrastructuur in Nederland. Vanaf 1992 tot heden is hĳ actief geweest als CEO bĳ De Klimmuur. Onder die naam opereren vĳf klimhallen. Daarnaast zĳn er binnen het bedrĳf nog zes boulderlocaties onder de naam Beest Boulders en Boulderhal Het Lab in Amsterdam.

Grijs kruiskruid komt voor boven de boomgrens, bijvoorbeeld in het Sellraintal

Foto Gwrthanesh/Wikimedia Commons

Wie is er schuldig als de berg boven wandelpaden instort?

Een lachende Purja na het voltooien van zijn ‘14 peaks’ in 2019

Nepalese recordbreker overleden Het was wereldnieuws. Op 30 juli werd een lawine op Broad Peak (8047 meter) in Pakistan de NepaleesBritse bergbeklimmer Nirmal Purja fataal. Purja – ook bekend als Nimsdai – schreef in 2019 geschiedenis door alle veertien bergtoppen ter wereld hoger dan 8000 meter in iets meer dan zes maanden tĳd te beklimmen. Daarmee verbrak hĳ destĳds het record, dat op zeven jaar stond. In 2021 verscheen een documentaire hierover op Netflix: 14 Peaks. Nimsdai liet met zĳn klimcarrière zien dat Nepalezen meer in hun mars hebben dan dienstbaar zĳn aan expedities van buitenlanders. Zĳ kunnen ook op eigen kracht de grootste bergsportprestaties neerzetten. Purja leidde een internationale expeditie op Broad Peak. Hĳ werd samen met negen andere klimmers overvallen door de lawine. Geen van hen overleefde het.

De Appalachian Trail van 3500 kilometer afleggen is voor iemand in de kracht van zĳn leven al een opgave. Maar als een 91-jarige het doet, is het helemaal bĳzonder. Verrassend is het dan ook niet dat Dale Sanders hiermee een record vestigde als oudste wandelaar van deze langeafstandsroute in het oosten van de Verenigde Staten. Hĳ deed dat al eerder op 82-jarige leeftĳd in 2017, maar dat record sneuvelde door een 83-jarige vriend. Nu heeft deze fitte bejaarde de leeftĳdslat wel erg hoog gelegd, maar wie weet welke krasse knar de uitdaging nog aandurft.

Illustratie Toon Hezemans

Heb je ook een leuk bergverhaal? Mail je anekdote van 120 woorden naar hoogtelijn@nkbv.nl o.v.v. En Passant.

Oud, maar niet versleten

en Passant

Vlammende tocht Op het composttoilet van de Velleseter in het Noorse Sunnmøre staat een kaarsje. Handig, denk ik, dat steek ik aan, dan stinkt het niet zo. Voordat ik het toilet verlaat komt een stukje toiletpapier te dicht bĳ het kaarsje en vat vlam. In een reflex gooi ik het in het toilet, vergeten dat er in dit toilet geen water zit! Terwĳl ik met grote haast met een emmer water vanuit het riviertje naast de hut richting het toilet ren, wĳst mĳn wandelmaatje Pieter mĳ er fĳntjes op dat er al rook uit de ontluchtingspĳp van het (splinternieuwe) houten toiletgebouwtje komt. Gelukkig ben ik er snel bĳ en krĳg ik het vuur geblust met twee emmers water uit de rivier. [Bas van Deursen]

Op pagina 44 staat een verhaal over een wandeling naar Capanna Sciora in Zwitserland. Het pad naar deze hut werd vernieuwd, nadat het onbegaanbaar was geworden door een aardverschuiving in 2017. Daarbĳ kwamen acht wandelaars om het leven. Een Zwitserse rechtbank heeft in deze zaak onlangs vĳf mensen vrĳgesproken van de beschuldiging van dood door nalatigheid. Het Openbaar Ministerie had het Graubündense nationale raadslid Anna Giacometti, drie medewerkers van het kanton en een externe geoloog daarvoor aangeklaagd. In de procedure ging het om de vraag of en in hoeverre de verdachten verantwoordelĳk kunnen worden gehouden voor de gevolgen van deze natuurramp. De rechtbank oordeelde dat er geen duidelĳke aanwĳzingen waren voor het naderende ongeluk.

HOOGTELĲN 4-2026 | 9

Piolet d’Or-nominatie voor Expeditie Academie Op de longlist voor de Piolets d’Or die eind deze maand worden uitgereikt in Oisans, staat ook de eerste beklimming van de Khang Chan Chenmo (6135 meter) in India door de Expeditie Academie 4 van de NKBV. In september 2025 werd de berg beklommen via de route Wish you Were Here (700 meter, 5b 50°) op de Kishtwar Range door Folke Drost, Maël Durand, Niek de Jonge, Laura Oldenburger, Alex Sternfeld en Bas Visscher. Het team gaf de route deze naam ter nagedachtenis aan Jeroen van Ommen, Mats Wentholt en Line van den Berg, die in 2023 omkwamen in de Alpen.

Onderzoekers Utrecht in november naar Nepal Een groep wetenschappers, onder wie professor Walter Immerzeel, van de Universiteit Utrecht probeert te achterhalen wat de oorzaak is van de grote ramp die Nepal eind augustus trof. Zĳ brengen eveneens de gevolgen van de immense ĳs-, rotsen modderstroom in kaart. Immerzeel geeft aan dat een aantal mensen van zĳn afdeling in november naar Nepal gaat, waar hĳ al vele jaren onderzoek doet naar de waterhuishouding in de Himalaya. ‘Het lĳkt erop dat dat tegen die tĳd wel kan. Wĳ starten altĳd in het dorp Syabru Besi. Daar is tachtig procent van de bevolking vermist. Dat is een grote schok.’ Over het natuurgeweld en de vele doden en vermisten lees je meer op pagina 15.

Foto Archief David Lama

op de hoogte

Peter Habeler met David Lama in het Dodenbivak op de Eiger (2017)

Peter Habeler wint Piolet d’Or voor alpien oeuvre De Oostenrĳkse bergbeklimmer Peter Habeler (84) krĳgt de achttiende Piolet d’Or Lifetime Achievement Award. Met deze ere Piolet d’Or wordt zĳn indrukwekkende alpiene oeuvre geëerd. De meeste mensen kennen hem als de man die samen met Reinhold Messner voor het eerst de Mount Everest beklom zonder extra zuurstof. Maar Habeler heeft nog veel meer grensverleggende prestaties achter zĳn naam staan. Hĳ beklom de Noordwand van de Eiger in tien uur, in 1974 een record. En hĳ stond in drie dagen op de top van Gasherbrum I in Nepal, ook met Messner. Van deze beklimming – snel en compact – wordt gezegd dat hĳ een nieuw tĳdperk van het expeditieklimmen inluidde: dat van de alpiene stĳl. Tot op de dag van vandaag woont Peter Habeler in zĳn geboortedorp Mayerhofen in het Zillertal, dicht bĳ de bergen waar hĳ nog altĳd klimt en skiet.

Court Haegens erelid van de NKBV

Court was van 2012 tot maart 2026 voorzitter van de Commissie Expedities en Alpiene Topsport van de NKBV en al meer dan dertig jaar actief als Alpien Instructeur, waarvan vĳftien jaar als Hoofdinstructeur. In die tĳd heeft hĳ enorme invloed gehad op de ontwikkeling van generaties alpinisten. Hĳ begeleidde meer dan dertig cursussen voor de NKBV, NSAC en KNAV, en speelde een sleutelrol in het programma Alpien+, de instructeurs-

10 | HOOGTELĲN 4-2026

opleiding en alle edities van de Expeditie Academie. Ook als alpinist heeft Court zich ruimschoots onderscheiden. Hĳ nam deel aan acht toonaangevende expedities, waaronder een beklimming van de Gasherbrum II zonder extra zuurstof. Met het afronden van de vierde editie van de Expeditie Academie heeft hĳ aangegeven het stokje te willen overdragen aan een volgende generatie. Dat was een passend moment om Court te eren voor zĳn verdiensten. Volgens het bestuur hebben ‘zĳn uitzonderlĳke inzet en indrukwekkende staat van dienst binnen het alpinisme en expeditieklimmen een blĳvende impact gehad op onze vereniging’.

Robin Baks verrast Court Haegens met de benoeming tot erelid van de NKBV

Foto Peter Daalder

Jarenlang leverde Court Haegens op bevlogen wĳze een bĳdrage aan de alpiene (top)sport binnen de NKBV. Tot zĳn eigen verrassing werd hĳ daarom benoemd tot erelid van de vereniging. Het was de laatste daad van afscheid nemend NKBV-directeur Robin Baks.

In juli werd het Franse Fontainebleau getroffen door grootschalige bosbranden. Van het bosgebied, dat zowel cultuur- als natuurhistorisch van groot belang is, ging ruim 2000 hectare in vlammen op. De grootste vuurzee ontstond door werkzaamheden aan de snelweg die dwars door het gebied loopt. Er werden echter meerdere brandhaarden gevonden. Twee achttienjarigen zĳn aangeklaagd voor het aansteken van kleinere delen. Ook veel bekende bouldergebieden werden getroffen. Het grootste deel van Trois Pignons blĳft nog zeker een jaar dicht en delen van Apremont en Franchard zĳn afgesloten. De impact is groot. De regio loopt veel inkomsten mis en de klimgemeenschap is bĳzonder aangedaan. Zĳ vreest beperkende maatregelen die de vrĳe toegang tot het gebied zullen inperken.

Foto Aniek Lith

Vlammenzee in Fontainebleau

Klimmen op Groenland met op de achtergrond nog wat drijfijs

Nieuwe routes op Groenland Deze zomer was Aniek Lith op bigwallexpeditie naar Kangertittivaq (Scoresby Sund), Groenland. Met de zeilboot Nanook (‘ĳsbeer’ in het Groenlands) voer ze samen met vĳf andere klimmers – Lena Drapella, James Taylor, Oda Aagaard Lauridsen, Edouard Sagues en Mads Schmidt Rasmussen – naar Grundtvigskirken, een indrukwekkende monoliet die recht uit het fjord om-

hoog rĳst. Hier klom het team in vĳf dagen een 1200 meter lange nieuwe route op de oostwand, Dawana (7a). Op het nabĳgelegen eiland Sulussuut klommen de vrouwen van het team een week later nog een nieuwe route genaamd Arnaviaq (360 meter, 7a). Deze expeditie werd financieel ondersteund door de Commissie Expedities en Alpiene Topsport van de NKBV.

Skyrunning NK en WK binnen een maand Lange, gevolgd door Bauke Rietveld en Marvin Truchet. Bĳ de vrouwen kwam Marjolein Bil als winnaar uit de bus, met Birgit van Bockxmeer en Sanne Glas achter haar. Een maand later vond op het Canarische Eiland La Gomera het WK Skyrunning plaats. Onder de 270 atleten uit 38 landen waren vĳf Nederlanders. Na haar NK-winst werd Rens Nĳman hier zesde in de SkyUltra. Bĳ de mannen eindigde Huub van Noorden in die race op plek 17 en Kevin Stroek op 35. Pablo van Hoorn eindigde als derde op het podium in het gecombineerde onderdeel Vertical & Skyrace en Eef van Dongen pakte met slechts 9 seconden achterstand het zilver op de Vertical. Hiermee zetten de sporters Nederland op de elfde plaats in het landenklassement.

Eef van Dongen loopt naar het zilver op het WK Skyrunning

Foto Maurizio Regis

De NKBV was op 21 en 22 augustus met het NK Skyrunning te gast bĳ L’Echappée Belle in Frankrĳk, een technische wedstrĳd met steile beklimmingen en lange afdalingen. Er waren twee onderdelen: de Skyrace (21 kilometer, 2000 hoogtemeters) en de SkyUltra (63 kilometer, 4770 hoogtemeters). Door hevige regenval moest het parcours van de Skyrace worden aangepast en verloor de route enkele technische passages. Het podium werd gevuld door Rens Nĳman (goud), Eline Gerritse (zilver) en Linda Valent (brons) bĳ de vrouwen en Stĳn Lagrand (goud), Diederick Calkoen (zilver) en Matthĳs Karels (brons) bĳ de mannen. Bĳ de mannen werd ook gestreden om de Masters-titels (46 jaar of ouder), die gingen naar Rogier Wouters (goud), Sjaak Kuin (zilver) en Bas de Bruin (brons). De SkyUltra werd gewonnen door Thĳs de

HOOGTELĲN 4-2026 | 11

Specialist in Bergsport Verzekeringen Voor meer informatie: NKBV verzekeringen te Woerden

www.hienfeld.nl +31 (0)20 - 5 469 469 info@hienfeld.nl

Naamloos-6 1 NKBV_220x145_2025.indd 1

02-10-2026 16/12/2025 09:57 13:38

DE BESTE OUTDOORFILMS VAN HET JA AR VA N A F O K TO B E R O P TO U R I N N E D E R L A N D

10 % KORTING

Online ticket korting voor NBKV leden Code: N K BVX E O F T 2 6

Alleen ONLINE inwisselbaar!

BESTEL NU JE TICKETS! E O F T. E U

PRODUCED BY

Naamloos-6 1

02-10-2026 09:55

vraag & antwoord

Boris Textor tijdens de beklimming van de Khan Tengri (7010 meter) in Kirgizië

Nederlanders op de top van de Dhaulagiri?

‘We gaan voor het avontuur’ Als het meezit gaat in september 2027 een Nederlands team naar Nepal om de Dhaulagiri (8167 meter) te beklimmen. In allerlei opzichten is dit een bijzondere expeditie, niet alleen omdat nog nooit een Nederlander aantoonbaar op de top heeft gestaan. ‘Wij willen aan de hand van de berg een vriendschapsavontuur beleven’, zegt UIAGM-berggids en een van de initiatiefnemers Boris Textor. Tekst Berend Berlijn Beeld Boris Textor

Hoe ontstond het idee voor deze expeditie? ‘Ik zocht naar een nieuwe uitdaging en die lag voor mĳ vooral in de Himalaya, echt een keer op grote hoogte actief zĳn. De Dhaulagiri is een vrĳstaande berg. Hĳ staat een beetje in de schaduw van de populairdere achtduizenders, is technisch en is niet al te complex. Dat sprak mĳ allemaal aan. Hĳ is nog nooit officieel beklommen door een Nederlander. Hoe mooi zou het zĳn als ons dat zou lukken in 2027, als de NKBV 125 jaar georganiseerde bergsport viert en vĳftig jaar na de eerste Nederlandse beklimming van een achtduizender, de Annapurna.’ Hoe ziet het team eruit? ‘Dat bestaat naast mĳzelf uit Marina Krĳgsman, Nicole Clerx, Christian de Jong, Menno Schokker en Aniek Lith. Drie mannen, drie vrouwen.

Dat is bewust. En misschien zelfs een statement in het expeditieklimmen, dat nog altĳd gedomineerd wordt door mannen. Wĳ geloven in gelĳkwaardigheid. Je bent een team als je op elkaar kunt vertrouwen in extreme omstandigheden. Dat gaan we ervaren, maar ik heb er met deze samenstelling alle vertrouwen in. Bĳ ons gaat het meer om het avontuur dan om koste wat het kost de top bereiken.’ Hoe pakken jullie het aan? ‘We hebben lang gedubd wanneer we zouden gaan. In het voorjaar is de gletsjer aan de voet van de berg bedekt met sneeuw en makkelĳker begaanbaar, maar dan is het hogerop droger en schraler en zou je meer terrein moeten afzekeren met touwen. In het najaar is de situatie juist omgekeerd. Dat sprak ons

uiteindelĳk meer aan. Daarom mikken we nu op de herfst. Tot het basiskamp worden we ondersteund door dragers, daarna staan we er alleen voor. De bedoeling is om drie kampen in te richten en van daaruit de push naar de top te doen.’ Wat is de volgende stap? ‘We zĳn druk bezig om de sponsoring rond te krĳgen. Wĳ doen de beklimming in alpiene stĳl, dus relatief licht en snel, zonder uitgebreide kampen. De kosten in vergelĳking met een commerciële expeditie, waarbĳ de deelnemers kunnen rekenen op alle mogelĳke ondersteuning, zĳn een schĳntje. We schatten het bedrag dat we nodig hebben op circa 90.000 euro. Voor ons is dat nog altĳd een pittige investering.’ HOOGTELĲN 4-2026 | 13

Onder redactie van Ico Kloppenburg

Nederlandse successen in internationale wedstrijdzomer Tĳdens een zomer vol internationale wedstrĳden werd Nederland goed vertegenwoordigd. In juli kwamen Geke Havermans, Nienke Kodde en Vincent van Hage (alle drie U17) in actie op het World Climbing Youth Championship in het Italiaanse Arco. Geke eindigde in Boulder als twaalfde van de wereld, in Lead als 46e. Nienke klom naar de beste Nederlandse klassering in Lead, plaats twintig, en werd 41e in Boulder. Vincent nam alleen deel aan Boulder en behaalde de 31e plek. Vervolgens was het eind augustus tĳd voor het Europees Kampioenschap in Laval, Frankrĳk, waar Paraklimmen, Lead en Speed op het programma stonden. Jamie Barendrecht (Para) stond op het podium met een bronzen medaille om zĳn nek. Voor Hilmer Oudĳk (Para), achtste

in zĳn categorie, stond Laval in het teken van internationale wedstrĳdervaring opdoen, met als ambitie de Paralympische Spelen van 2028. Lynn van der Meer (Lead) bereikte in de halve finale plek dertien, Noor Witte (Lead) werd 32e. Speedklimmer Ayla Janssen scherpte haar eigen Nederlandse record aan tot 8,36 seconden en werd daarmee 24e. Op het Europees Jeugdkampioenschap Lead in Augsburg in Duitsland werd Nederland vertegenwoordigd door Yara Meye en Noor Witte bĳ de U21 en door Nienke Kodde, Geke Havermans en Vincent van Hage bĳ de U17. Noor werd zestiende, Nienke 25e, Geke vĳftigste en Vincent 33e. Yara zette het beste resultaat neer: ze werd tiende en kwam daarmee heel dicht bĳ een finaleplaats.

Foto ClimbPhotos.com

Sportklimnieuws

Shauna Coxsey klimt moeilijkste deep-water-solo van Groot-Brittannië De Britse Shauna Coxsey stond dertig keer op het podium van een World Cup en liet in september zien dat ze nog steeds op heel hoog niveau klimt. Ze slaagde er als eerste vrouw in om Olympiad (8B), boven de zee in het

Welshe Pembrokeshire, te klimmen en dat lukte in slechts twee pogingen. Daarmee is het de snelste beklimming van Olympiad ooit en waarschĳnlĳk ook de moeilĳkste deep-water-solo wereldwĳd door een vrouw geklommen.

Nienke Kodde in actie op het Jeugdkampioenschap in Arco

Alle medaillewinnaars van het NJK Lead 2026

De wedstrĳdsport wordt ondersteund door

14 | HOOGTELĲN 4-2026

Foto Pablo van Dierendonck

NJK Lead ingekort door hitte Zo’n zeventig klimmers gingen op 27 juni op jacht naar de nationale jeugdtitel Lead. Met een buitentemperatuur van 35 graden en het uitvallen van de extra airco, werd het in de loop van de dag echter te heet in Neoliet Tilburg. De wedstrĳd moest worden ingekort en de scores in de kwalificatieroutes werden doorslaggevend voor de uitslag. Onder de NJK-deelnemers waren de meningen over klimmen in de hitte verdeeld. Daniël Stukker (U15) vond het toch wel meevallen:

‘Ik had er niet veel last van. En tĳdens het klimmen ben je er gewoon niet zo mee bezig, dan ben je meer gefocust op het klimmen.’ Jaden Tjon (U21): ‘In de iso was het nog wel oké, maar heel snel in de route raakte je al enorm bezweet. Ik moest heel veel poffen.’ De prĳsuitreiking kon gelukkig in een wat koelere, naastgelegen ruimte worden gehouden. De uitslagen van alle categorieën vind je op was.nkbv.nl/competitions/ 4989.

Modderstroom treft Nepal

Vermist na de ramp Tekst Peter Daalder Beeld Manan Vatsyayana (AFP)

Bij het universiteitsziekenhuis in Kathmandu hangen slachtoffers foto’s op van dierbaren die vermist zijn

et is 26 augustus. In Langtang, Nepal, is het half bewolkt, een graad of 23, er waait een matige oostenwind. Het is in de vallei druk met toeristen en bedevaartgangers. Veel Tibetaanse boeddhisten en hindoepelgrims uit vooral India en Nepal reizen naar de heilige berg Kailash in Tibet. Daar lopen ze de Kora, een 52 kilometer lange bedevaart rondom de berg. De bedevaartgangers hebben een busreis gemaakt door het subtropische Langtang National Park. Het gebied is opvallend groen, er staan veel gewassen op het land. De route gaat langs diverse dorpen. De opvallend kleurige huizen, vaak drie of vier verdiepingen, staan dicht tegen de rivier. Op veel plaatsen liggen bruggen over de rivier.

Gletsjer

Dan voltrekt zich even na acht uur ’s ochtends een ramp. Op de Langtang Lirung breken op 5200 meter enorm grote delen van een gletsjer af. Het ĳs stort ruim duizend meter naar beneden langs de steile helling. Het kabbelende gletsjerriviertje wordt een kolkende massa. Een muur van zwart water, ĳs, rotsblokken en modder dendert met ontzagwekkende snelheid naar beneden. Grĳze stof- en waterwolken kondigen de eerste golf van de modderstroom aan. Een half uur na het afbreken van de gletsjer wordt er alarm geslagen door de Flood Forcasting Division. Maar de watermassa neemt apocalyptische vormen aan en overvalt velen.

15 | HOOGTELĲN X-2026

Bruggen, huizen, de solide ogende grenspost Gyirong met Tibet, zeventien waterkrachtcentrales waarvan vĳf in aanbouw, alles wordt door het water verzwolgen. Tientallen kilometers raast het water verder in de rivier de Trishuli.

Alles kwijt

Mensen proberen te vluchten, maar bewoners en toeristen worden verrast door de snelheid van de kolkende moddermassa. Opeens zĳn velen alles kwĳt. Huis, land, familie, vrienden. Slachtoffers zĳn wanhopig op zoek naar gezinsleden, bekenden, buren. Waar zĳn ze? In leven? Vermist. Op verschillende plekken worden foto’s opgehangen van dierbaren. Heeft iemand mĳn man, vrouw, kind, opa of tante gezien? Anderen bekĳken de foto’s. Dagenlang is er geen enkel teken van leven. Geen nieuws, niets. Een geliefde is opeens weg. Er is niets meer, alleen een foto, ergens op een muur.

Hulp

De ramp heeft aan ruim 1450 mensen het leven gekost. Er is geen hoop meer voor de bĳna vĳfduizend vermisten, onder wie twee Nederlanders. Er vielen ruim tienduizend gewonden. Het herstel van de schade kost naar schatting vier miljard euro. De premier van Nepal coördineert de hulp via het Prime Minister Disaster Relief Fund.

HOOGTELĲN 4-2026 | 15

Dal van Glacier de Cheilon met de Mont Blanc de Cheilon, rechts de Tête Noire met daarop Cabane des Dix

E X TR A NLINE ARTIKEL O , hoort bĳ

n afbrokkele at Dat bergen rlĳk kan d u tu a N ’. p o o sl n p ve O e . hun ‘l leveren tuaties op si e k m in ĳ ro rl a a a geva e rots d en wordt d rg e tuur. b ra e a p ig p somm et meeta m n e d u o eh de de gaten g ochvogel in ld op de H e d p o n Bĳvoorbee te daar wach is t e H . u Allgä e voor de QR-cod klap. Scan l. a dit verha

20 Depot: Fossielen 22 Laboratorium Oliana 28 Vulkanen in de Auvergne 33 Fĳnproevers: Een alternatief 38 Geologie en ecologie 44 Naar een hut: Capanna di Sciora 46 Onderzoek naar modderstromen 52 Mineralen in het Binntal 56 Naar een hut: Binntalhütte 58 De Alpenmozaïek 64 Het verdwĳnen van gletsjers 69 Op de bok: Far North Line

16 | HOOGTELĲN 4-2026

THEMA

DE AARDE

Thema: De aarde

Aardwetenschappelijke

hotspot Arolla Misschien is er in de bergen nog meer te zien dan je al dacht. Alpiene Tochtleider, Instructeur, NKBV-bestuurslid én aardwetenschapper Thom Bogaard opent dit themanummer met een tocht langs verschillende aardwetenschappelijke fenomenen. Vanuit Arolla vertelt Thom op welke tijdschalen die processen werken en hoe je ze gemakkelijk zelf kunt zien in het landschap. Tekst en beeld Thom Bogaard

HOOGTELĲN 4-2026 | 17

We lopen langs een modderstroomafzetting

De Dranse de Bagnes stroomt door het Ottemadal

e klimmen de laatste 100 hoogtemeters over een steile met gras begroeide helling naar Col de Riedmatten. De vernieuwde trappen in de naastgelegen Pas des Chèvres ten spĳt: die optie is afgesloten door steenslaggevaar. Ik ben met een aantal deelnemers op pad in het gebied rond Arolla tĳdens een hoogalpiene tocht van Bergsportreizen. Vanaf de col hebben we mooi uitzicht op het dal van de Glacier de Cheilon met de rĳzige Mont Blanc de Cheilon (3870 meter) als trots ĳkpunt. Het dal heeft imposante, bochtige, moreneruggen die bewĳzen dat hier niet zo lang geleden drie gletsjers samenvloeiden. Nu ogen de gletsjers te klein voor het weidse, ruige landschap. Het contrast met het idyllische groene landschap in het dal van Arolla kan bĳna niet groter.

Van rotsblokken naar zandkorrels

Cabane des Dix ligt op een groen-zwarte sokkel in het gletsjerlandschap. Deze Tête Noire (2980 meter) is een restantje oceaanbodem uit een ver verleden (uit de Jura, 180 miljoen jaar geleden) toen twee stukken aardkorst zo’n 100 tot 250 kilometer van elkaar af bewogen zĳn. Een combinatie van metamorfe, groene serpentiniet en zwarte gabbro (gestold magma) is wat nu de sokkel van Cabane des Dix is. Populair gezegd was dit gesteente de grens tussen Europa en Afrika. Op enig moment zĳn de aardplaten weer naar elkaar toe geduwd en kwamen Afrika en Europa weer vĳftig procent dichter bĳ elkaar. De gesteentes uit de oceaan die tussen de continenten lag zĳn in elkaar geduwd en de hoogte ingegaan, waardoor de Tête Noire boven op het jongere graniet en sediment kwam te liggen. Indrukwekkend, die gebergtevorming. Al meer dan een eeuw is dit stuk Europa een hotspot voor geologen. Het heeft een belangrĳke bĳdrage geleverd aan het ontrafelen van de ontstaansgeschiedenis van de Alpen.

Dit alles zien we perfect tĳdens de afdaling van Col de Riedmatten tot het smeltwatermeer onderaan de Glacier de Cheilon. Wĳ doen onze helmen op en dalen dicht op elkaar lopend af via de steenslaggevaarlĳke geul die met kettingen is afgezekerd. We moeten wachten op een groep Amerikaanse wandelaars die zich moeizaam omhoogtrekken. Niets van de uitrusting van de groep wĳst op voldoende voorbereiding of bewustzĳn van de gevaren van steenslag en uitglĳden. Hoe lager we komen, hoe ronder en kleiner het sediment. Na de korte, steile puingeul komen we eerst op de verzameling grote hoekige rotsblokken van de Monts Rouges. We volgen de rode stippen in dit rotsblokkenlabyrint in noordelĳke richting en stappen bĳna onmerkbaar over naar de zĳmorenerug: een mengsel van klei, zand, grind en rotsblokken waarop het weer soepel wandelen is. Dit materiaal is samengebracht tot een grote heuvel aan de zĳkant van de Glacier de Cheilon, ontstaan door het langzaam schuiven van de ĳsmassa tĳdens de koude periode die we de Kleine Ĳstĳd noemen en die zo rond het jaar 1850 eindigde.

Het geduw en getrek heeft het gesteente geen goed gedaan: het zit vol scheuren en breuken. Dit verbroken gesteente werd bĳ elkaar gehouden door de tegendruk van de gletsjer en door het ĳs in de scheuren. Nu zowel dat gletsjerĳs als de permafrost in de scheuren smelt, valt de berg letterlĳk uit elkaar en neemt steenslag toe. Aan de voet van de hellingen verzamelen deze hoekige en vaak erg scherpe rotsblokken zich. Vanaf daar worden ze door ĳs en water verder richting de grote dalen en uiteindelĳk naar de zee vervoerd. De hoekige rotsen verliezen langzaamaan hun scherpe randen, worden afgesleten tot rondere rotsblokken en breken af tot afmetingen die te vervoeren zĳn door de rivieren: grote rotsblokken tĳdens hoogwaterafvoer en fĳner sediment ook tĳdens het laagwater.

Riviervlakte en modderstromen

met modder- en puinstromen zĳn van alle Een schoolvoorbeeld Overstromingen tĳden. Het landschap ontwikkelt zich naar een evenwicht ligt aan mijn voeten tussen klimaat, ecosysteem en geosysteem. Korte, krachtige

18 | HOOGTELĲN 4-2026

THEMA

DE AARDE

het water wegsĳpelt uit het mengsel. Hier ligt de afzetting van een eerdere modderstroom te wachten tot het volgende voorjaar, wanneer hoogwaterafvoer door regen en het smelten van de sneeuw deze massa weer zal opnemen in de riviervlakte.

Terug in het dal

schokken, zoals extreme neerslag, zĳn belangrĳke factoren voor landschapsontwikkeling. Het brengt loszittend gesteente naar het dal, waar de rivieren het verder eroderen en transporteren. Aardverschuivingen en puin- en modderstromen zĳn daar vervaarlĳke voorbeelden van. Het dal van de Glacier d’Otemma is lang. In gestaag tempo lopen we van Cabane de Chanrion naar Cabane des Vignettes. Het brengt ons van de grasvelden rond Chanrion langs prachtige alpiene riviervlaktes waar de smeltwaterrivier zĳn eroderende en sorterende werk doet. Verzonken in gedachten, link ik dit dal aan Nederland: ‘Denkend aan de Alpen zie ik een vlechtende rivier door steil berglandschap gaan. Het glinsterende transparante water dat ontsnapt aan de gletsjermond, op zoek naar de uitgang, sorteert een eindeloze hoeveelheid sediment en creëert een platte vlakte.’ We stappen regelmatig over kleine zĳbeekjes die vanaf de steile flanken naar beneden komen. De meeste zĳn nu droog, maar de afzettingen waarover we lopen verraden anders. Tĳdens heftige regenbuien verworden zulke beken heel snel tot gevaarlĳke modderstromen die alles wat ze tegenkomen meesleuren. (Meer over modderstromen lees je op pagina 46.)

Als we door het dal van de Glacier d’Arolla afdalen, kunnen we er niet omheen. Wat ooit een toeristische attractie was, de wandeling naar het uiteinde van de Glacier d’Arolla, is nu een serieuze hike tot 2600 meter hoogte, bĳna halverwege de oorspronkelĳke Haut Glacier d’Arolla. De gletsjers zĳn zo ingekrompen dat de tientallen meters hoge zĳmorenes aan heftige erosie zĳn blootgesteld. Paden worden aan de lopende band verlegd. In het rivierdal onderaan de Haut Glacier d’Arolla is een speciale graafmachine bezig om het pad voor de wandelaars nog enigszins begaanbaar te houden. Het is een verwarrend gezicht, een mechanische spin die de natuur een handje helpt met transport van sediment. De bergen veranderen in razend tempo en dat is in Arolla en omgeving goed te zien. Tĳdens de grote zomerse stortbuien en de periode dat de sneeuw smelt verandert dit ‘droge’ dal in een verwoestende stroom. Twee jaar geleden was ik hier ook. In de laatste week van juni 2024 werden de zuidelĳke en westelĳk Alpen getroffen door hoosbuien die grote schade achterlieten, met de ravage in La Bérarde (Écrins, Frankrĳk) als een triest dieptepunt. De provisorische brug naar Cabane des Dix was weggeslagen en ook de oevers van de camping in Arolla erodeerden zo sterk dat deze op last van het kanton Wallis werd gesloten: de rivier bedreigde grote delen van de camping. Ook dat is het ‘zien’ van aardwetenschappelĳke fenomenen.

Halverwege het Ottemadal, slingert de groep langs een stenen opstapje, logischerwĳs het vlakke terrein volgend. Ik stop en kĳk mĳn ogen uit. Een schoolvoorbeeld van een modderstroomafzetting ligt aan mĳn voeten. Een cirkel van grote rotsblokken omzoomt opgedroogde modder. Mooier heb ik het nog nooit gezien. Tĳdens een intense regenbui vermengen water en modder zich in de nauwe beekjes tot een cementachtige substantie, dik genoeg om hele grote rotsblokken voor zich uit te duwen. Vaak komt deze in een aantal ritmische golven door een bergrivier heen zetten. Als het mengsel van stenen en water vanuit het smalle beekdal in de riviervlakte komt, neemt de stroomsnelheid af en vormt het een kleine waaier. De modderstroom stopt als de aanvoer van water en modder vermindert en als

Een aangepaste graafmachine aan het werk onder de Haut Glacier d’Arolla

HOOGTELĲN 4-2026 | 19

Fossielen

Versteend leven

Iedere bergwandelaar of klimmer die de ogen de kost geeft, komt vroeg of laat fossielen tegen. Je vindt ze overal: van de Ardennen tot de Alpen en van de hoogste Himalayatoppen tot in klimrotsen pal aan zee. Van enorme slakkenhuizen van wel een meter doorsnee tot honderd kleine koraaltjes op iets ter grootte van een kiezelsteen. Hoogtelijnredacteur Frank Husslage maakte deze selectie uit zijn verzameling. Tekst en beeld Frank Husslage

Net ten noorden van de Provence is de Montagne de Lure een ware schatkamer voor fossielenjagers. Je vindt de resten langs de tientallen kleine en nog kleinere paadjes, waar doorgaans amper iemand komt. En als je weet in welke bocht van welk riviertje je moet zoeken, is het helemaal prĳs. Je vindt er hoofdzakelĳk ammonieten, dus deze afdruk van een tweekleppige was toch weer bĳzonder. 6 centimeter

Deze fossiele ammoniet en een fossiele afdruk van een ammoniet werden gevonden nabĳ het basiskamp van de Cho Oyu in Tibet. Wat ooit zeebodem was, is hier tot ruim 5700 meter hoogte opgetild. Beide 4,5 centimeter

20 | HOOGTELĲN 4-2026

De Britse Jurassic Coast is op sommige plaatsen vrĳwel letterlĳk geplaveid met ammonieten; niet voor niets heet een strook kust daar Ammonite Pavement. De fossielen zĳn vaak te groot om zelfs maar te denken aan meenemen. Bĳzonder was het, om onder de klimroutes van Dancing Ledge tussen al dat geribbelde geweld juist ook deze simpele steenkern van een gastropode op te rapen. Grote foto: precieze afmeting ongekend, inzet: 3 centimeter

Bĳ Yara in het Nepalese Mustang zĳn deze shaligrammen te vinden. Gewoon hier en daar in de rivier, maar ook bĳ duizenden tegelĳk op sommige passen. De twee helften passen perfect in elkaar en vormden samen een ooit gesloten, door het water gladgeslepen steen. Deze ammonieten worden door hindoes gezien als een verpersoonlĳking van de god Vishnu. Daarmee zĳn deze stenen voor hen heilig. Het offeren van een dergelĳke steen op een pas kan helpen bĳ een veilige reis. 8 centimeter

Depot

Niet alleen langs de Nederlandse Geul vind je belemnieten. Deze twee zwarte fossielen komen uit de vallei van de Kali Gandaki in Nepal. De belemniet is hetzelfde model als de Limburgse hiernaast, alleen twee maatjes groter. In het hart van de door het water rond geslepen kei is ook een voormalige pĳlinktvis te herkennen. Links: 5 centimeter, rechts: 10 centimeter

Aan de bosrand in het Gulpdal bĳ Slenaken lag dit puntige fossiel en het negatief ervan. Donderkeilen worden deze fossielen ook genoemd. Ooit dacht men dat dit was wat overbleef waar de bliksem in de grond sloeg. In werkelĳkheid is deze belemniet een fossiel overblĳfsel van een inktvisje met een puntvormige schelp. Links: 5 centimeter, rechts: 4 centimeter

Ondanks dat er veel sneeuw lag bĳ Lobuche Basecamp in Nepal, viel dit kleine zwarte fossiel op. De soort durf ik niet te benoemen, al lĳkt hĳ qua vorm wel op een hedendaagse turitella. 3 centimeter

Bĳ Weinsheim in de Schnee-Eifel vond ik deze zaphrentidae. In tegenstelling tot het ook daar gevonden kolonievormend koraal, is dit telkens maar één poliep in een apart skelet. Het leuke van deze vondsten uit de buurt van Weinsheim, is dat deze soorten koraal ook volop te vinden zĳn in de natuurstenen stoepen van mĳn woonplaats. Links: 4 centimeter, rechts: 5 centimeter

Het grootste deel van de fossielen in dit ‘Depot’ zĳn ammonieten. Gelukkig is er ook een trilobiet bĳ, dat is een andere vaak gevonden fossielensoort. Dit exemplaar komt uit de Eifel, waar deze fossiele geleedpotige zeedieren goed te vinden zĳn. 8 centimeter

Vlakbĳ Weinsheim ligt ook volop van dit kolonievormend tabulaatkoraal. Van buiten oogt het wat sponsachtig, maar als je een blok zou doorzagen, zou je zien dat de gaatjes aan de oppervlakte de mondjes zĳn van evenzoveel buisjes. Beide 4 centimeter

Vlak boven Saint-Geniez in de Alpes-de-HauteProvence is een klein maar zeer uitdagend klimgebied. Als je oostelĳk daarvan de helling oploopt, richting de Pas de l’Échelle, kom je van alles tegen. Zoals deze gebroken maar toch erg fraaie ammoniet. 8 centimeter

Help met determineren Zelfs met hulp van diverse musea kwam ik niet verder dan hoofdzakelijk de klassen van deze fossielen. Weet jij over welke soorten het hier precies gaat? Laat het ons dan weten via hoogtelijn@nkbv.nl.

HOOGTELĲN 4-2026 | 21

Hoe ontstaat gesteente?

Laboratorium Oliana De rotsen waarop wij klimmen bieden onbegrensde mogelijkheden om ons uit te leven. Ze zijn een laboratorium waarin we kunnen experimenteren en onze grenzen verkennen. Tegelijk zijn die rotsen geen statisch gegeven. Ooit zijn ze ontstaan en ooit zullen ze ook weer vergaan, in een cyclus van vele miljoenen jaren. Hoe dit proces verloopt, bekijken we aan de hand van Oliana in Catalonië. Een klimgebied waar de experimenten van topklimmers tot legendarische routes hebben geleid, maar dat we ook kunnen bekijken als een laboratorium waarin verschillende soorten rots zijn ontstaan die er nu naast elkaar te vinden zijn. Tekst Gerard van Laar en Ico Kloppenburg Beeld César Garcia Callariza

22 | HOOGTELĲN 4-2026

THEMA

DE AARDE

ots komt en gaat in een miljoenen jaren durende cyclus en is onder te verdelen in stollingsgesteente, sedimentair gesteente en metamorf gesteente. Dit verhaal over de rotscyclus begint bĳ magma, vloeibaar gesteente onder de aardkorst. We noemen het lava als het door de aardkorst naar buiten komt. Het magma stolt in de aardkorst vooral als graniet (en al haar variëteiten), terwĳl lava die via vulkanen naar buiten vloeit en daarna afkoelt voornamelĳk stolt als basalt. Beide zĳn voorbeelden van stollingsgesteentes. Graniet noemen we intrusief, omdat het onder de aardkorst gevormd wordt. Door geologische processen als gebergtevorming en erosie komt zulk gesteente soms aan het aardoppervlak terecht. Basalt en ander vulkanisch gesteente zĳn extrusief, aangezien ze boven de aardkorst ontstaan. Het meeste extrusieve stollingsgesteente ontstaat op de bodem van de oceaan rond spleetvulkanen, waar twee aardplaten uit elkaar bewegen. Het overige deel wanneer lava uit een vulkaan op het land stroomt en afkoelt. Al deze gesteentes brokkelen op hun beurt weer af of eroderen op andere manieren en worden daarna door rivieren verspreid. Als de brokken tot stilstand komen in een bassin, wordt deze laag sediment samengedrukt door het water en door nieuwe lagen sediment. Ook stapelen skeletten en schalen van zeedieren zich op, om vervolgens aangedrukt te worden. Al deze samengeperste materialen vormen diverse soorten sedimentair gesteente, zoals zandsteen en kalksteen. In dat proces kunnen ook fossielen ontstaan, wat geologen helpt om de leeftĳd van het gesteente te bepalen aan de hand van het tĳdperk waarin de organismen voorkwamen. Als je goed oplet, kun je bĳ het klimmen in kalksteen vaak fossielen zien! Als stollingsgesteente of sedimentair gesteente wordt samengeperst, ontstaat met de tĳd, onder zeer hoge druk en temperatuur metamorf gesteente zoals schist of gneis. Uiteindelĳk kunnen rotsen weer naar beneden worden gedrukt, zodat ze onder de aardkorst terechtkomen, waar ze verhit worden tot ze weer vloeibaar zĳn. De cyclus van miljoenen jaren is rond! Om dit in perspectief te zien: de aarde is ongeveer 4.500.000.000 jaar oud en de Homo sapiens slechts 300.000 jaar. We komen dus net kĳken.

Het ontstaan van een rotswand

Jorg Verhoeven op het kalksteen van Oliana, de route is een project van Chris Sharma, nog zonder naam of waardering

Als alleen de bovenstaande cyclus bestond, zouden alle rotsen netjes in lagen op elkaar gestapeld liggen. Gelukkig zit er beweging in de aardkorst. De aardkorst is opgedeeld in vĳftien tektonische platen die ten opzichte van elkaar bewegen. Op de snĳvlakken van deze platen wordt de aardkorst dus samengedrukt, uit elkaar getrokken of langs een andere plaat geschoven. De orde van grootte van deze bewegingen is enkele centimeters per jaar, niet erg snel dus. Toch kan er enorme spanning worden opgebouwd, die soms plotseling vrĳkomt in de vorm van een aardbeving. Ook binnen de tektonische platen vinden deze bewegingen plaats. Hierdoor HOOGTELĲN 4-2026 | 23

Erosie

Gesteente wordt omhoog gedrukt

Transport en afzetting

Stollingsgesteente

Vormt een laag sediment

Magma stolt

Sediment wordt samengedrukt

Magma

Gesteente smelt Metamorf gesteente

Hoge temperatuur en druk

De rotscyclus

wordt de aardkorst samengedrukt of uit elkaar getrokken, wat soms tot breuken in de plaat leidt, die aan het landoppervlak voor reliëf zorgen. Daarnaast ontstaan er dalen door erosie: rivieren en gletsjers slĳten in het landschap en vormen diepe geulen. Dit alles gebeurt in miljoenen jaren. Binnen ons leven of zelfs het bestaan van de mensheid zĳn deze processen nauwelĳks merkbaar, tenzĳ er aardbevingen of tsunami’s bĳ ontstaan. Maar binnen het bestaan van de aarde is er wel heel veel veranderd. In ‘slechts’ een miljoen jaar kunnen platen tot 150 kilometer naar elkaar toe gedrukt worden, wat ervoor zorgt

Druppeltje na druppeltje vormde het water de tufa’s

Beeld Siyavula Education

Sedimentair gesteente

dat de aardkorst zowel naar boven als naar beneden wordt gedrukt, met bergen tot gevolg.

Een voorbeeld: Oliana

Het klimgebied Oliana is een massief voor sterke sportklimmers. De tweede 9b+ ter wereld, La Dura Dura, werd hier geopend. Maar hoe is dit klimgebied ontstaan en wat maakt het zo aantrekkelĳk voor klimmers? Twee van de tektonische platen zĳn de Euraziatische Plaat en de Iberische Plaat. Deze platen schoven tussen 25 en 100 miljoen jaar geleden tegen en langs elkaar, wat ervoor zorgde dat de Pyreneeën ontstonden. Oliana is een dorp dat in de Prepyreneeën in Catalonië (Spanje) ligt. De vlakke vallei die je nu in Oliana vindt, was in eerste instantie een bekken, een laagte voor de Pyreneeën. Rivieren transporteerden stenen naar dit bekken, waarna deze stenen met het zand werden samengeperst en ‘verkitten’ tot conglomeraat. Toen het meer daarna droog kwam te liggen, bleven de rivier en de vallei over. Na verloop van tĳd ontstond daar vervolgens een grote plooi in de aardplaat, de Oliana-anticline. Een anticline is een plooi met naar beneden wĳzende flanken. Ter hoogte van het beroemde klimgebied zĳn door die plooiing twee in het oog springende lagen conglomeraat uit het paleogeen (tussen 23 en 60 miljoen jaar oud) zichtbaar geworden. De bovenste laag wordt nu gebruikt als gemoedelĳke terugliggende wand voor multi-pitches, terwĳl de onderste de bekende sterk overhangende wand is.

Het massief van Oliana

24 | HOOGTELĲN 4-2026

Het klimgebied in Oliana bestaat dus voornamelĳk uit conglomeraat. Toch zĳn er ook de fameuze verticale banden die we tufa’s noemen, afzettingen van kalktuf op de wand. De vraag is dan: hoe kunnen de routes van Oliana zulke tufa’s bevatten, terwĳl die verband houden met kalksteen? Dat komt

THEMA

DE AARDE

2 Klimgebied Conglomeraat uit het bartonien (40 miljoen jaar oud) 3 De vlakke vallei Conglomeraat uit het oligoceen (23-33 miljoen jaar oud) De kaarten van het Institut Cartogràfic i Geològic de Catalunya geven informatie over de bovenlaag, botsingslijnen, rivieren en hoogtelijnen

doordat het regenen grondwater kalk uit de bovenliggende laag gesteente heeft opgelost, waarna de kalk is afgezet op het conglomeraat van de onderste laag. Dat conglomeraat bevat van zichzelf ook al kalkstenen keien en het cement bevat naar alle waarschĳnlĳkheid ook kalk. Druppeltje na druppeltje vormde het over de onderste wand stromende én verdampende kalkhoudende water tufa’s, net zoals stalagmieten en stalactieten worden gevormd in grotten. Laten we de twee rotssoorten eens nader bestuderen.

Conglomeraat

Conglomeraat kent liefhebbers en haters onder klimmers. Het is ontstaan doordat rotsblokken ergens in de wereld uit elkaar zĳn gespat en de kleinere stenen zĳn meegenomen door rivieren, die uiteindelĳk stil kwamen te liggen. Langdurig transport heeft ervoor gezorgd dat de keien flink afgerond en versleten zĳn. Zĳn de stenen nog scherp en hoekig, dan kwamen de keien van dichtbĳ. Naast deze keien heeft de rivier ook zand meegenomen dat zich tussen de stenen nestelde. Door de opeenhoping en samenpersing van de keien met zand en klei, door meerdere sedimentlagen of een meer erboven, ontstond het conglomeraat. Een sedimentair gesteente dus! De kwaliteit van conglomeraat hangt voor klimmers af van veel factoren: waar kwamen de keien vandaan, waar bestaat het cement uit en hoe lang en hard zĳn ze samengeperst? Conglomeraat varieert van wanden waar je de keien zo uit kan plukken tot wanden met een bonte verzameling van keien van graniet, kalksteen en zandsteen die rotsvast in de wand zitten. Voor klimroutes worden de haken vooral in de grotere keien geboord. In Spaanse klimgebieden vind je heel verschillend conglomeraat. Wil je graag aan enorme rode keien trekken? Ga dan naar Riglos voor 250 meter lange, relatief eenvoudige routes. Technisch klimwerk op scherpe kleinere keien op grĳze wanden? Montserrat heet u welkom.

Beeld Institut Cartogràfic i Geològic de Catalunya

1 Kalksteenrotsen Kalksteen uit het aptien (113-125 miljoen jaar oud)

Close-up conglomeraat

De samengedrukte rots schilfert en wordt op zijn plek gehouden door gaas

Conglomeraat kent liefhebbers en haters Kalksteen

Veel van de klimrotsen in de omgeving van Nederland zĳn van kalksteen, ontstaan doordat miljarden skeletten en schalen van zeedieren op elkaar gedrukt zĳn. Denk bĳvoorbeeld aan de massieven in de Ardennen. Dit sedimentaire gesteente is gaan plooien of juist uit elkaar getrokken, waardoor we erop kunnen klimmen. Kalksteen heeft een aantal eigenschappen die herkenbaar zĳn voor klimmers: er zitten gaten in en het heeft vaak een ruw oppervlakte dat soms door erosie van duizenden jaren of tientallen jaren rotsklimmen gladder is geworden. Er zĳn niet veel scheuren, waardoor dit soort gesteente zich vaak beter leent voor sportklimmen dan voor tradklimmen. Kalksteen bestaat voornamelĳk uit calciumcarbonaat dat door zuur regenwater wordt opgelost. Dit zorgt ervoor dat er gaten ontstaan in het gesteente, van kleine vingergaatjes tot hele grottenstelsels. Soms blĳft het opgeloste calciumcarbonaat na verdamping in de vorm van druipsteen, zoals tufa’s, achter op de rots. Kalksteen is zachter dan de meeste andere gesteentes. Samen met het feit dat de rots op kan lossen in zuur regenwater en dat er holtes in de rots zitten, zorgt dat ervoor dat het behaken van klimroutes op kalksteen niet altĳd eenvoudig is. Expansiebouten kunnen de rots waar ze in geboord worden breken en de lĳm van lĳmhaken kan in de holtes verdwĳnen. Het inrichten van een klimroute op kalksteen vereist dus veel lokale kennis en kunde. HOOGTELĲN 4-2026 | 25

BOUW MEE AAN DE KLIMKLIM & BERGSPORTCOMMUNITY Word vrijwilliger bij een Regio of Sectie van de NKBV Draag bij aan de groei van de klimen bergsport Leer andere klimen bergsporters kennen Bedenk en organiseer samen toffe activiteiten Ontwikkel je skills als organisator, instructeur, commissie- of bestuurslid

Bekijk wat er bij jou past

Naamloos-6 1

NIEUW IN MONTAFON 5 nieuwe vakantiewoningen

02-10-2026 09:59

25% NK

OPE

NING

S VO

ORD

EEL

Scan voor Woningen, prijzen & beschikbaarheid

De bergen in? Ontdek Husky Lodge Montafon, een nieuwe uitvalsbasis voor jouw verblijf in Oostenrijk. Als NKBV-lid proﬁteer je van 25% openingsvoordeel bij een verblijf van 16.10.2026 t/m 19.12.2026, 12.04.2027 t/m 01.07.2027 of 15.09.2027 t/m 15.12.2027. NKBV-tarief boeken? Mail je gewenste periode en aantal personen naar booking@huskylodge.at. HUSKY LODGE Naamloos-6 1 Advertentie 200 x 128,5.indd.indd 2

28-09-2026 02-10-2026 10:49 10:00

THEMA

DE AARDE Close-up van kalksteen

Klimmen in Oliana Reis

In veertien uur reis je met de trein van Utrecht naar Barcelona. Vanaf Barcelona is het nog vĳf uur met de bus of twee uur met een huurauto. Met de auto is de reis vanaf Utrecht ongeveer 1500 kilometer.

Klimgebieden

Oliana ligt in de regio Alt Urgell in de provincie Catalonië. In Alt Urgell zĳn duizenden klimroutes (trad, sport, single- en multi-pitch en boulder) in

verschillende klimgebieden. De papieren topo wordt niet meer gedrukt, maar op thecrag.com vind je veel routes en informatie.

Film

Hĳ is al twaalf jaar oud, maar de korte documentaire La Dura Complete, over de eerste en enige twee beklimmingen van La Dura Dura (9b+), is zeker de moeite waard. Scan de QR-code om de film te bekĳken.

La Dura Dura

Dat brengt ons terug naar La Dura Dura, de 9b+ klimroute in Oliana. Dit was een project van Chris Sharma dat voor het eerst werd geklommen door Adam Ondra in 2013, toen hĳ de route samen met Sharma probeerde. Het is een 50 meter lange route in een overhangende wit- en blauwkleurige conglomeraatwand. In hoeverre had het rotstype invloed op de beklimming? De basis van de klimwand is conglomeraat, maar hĳ staat bekend als kalksteenwand. Dat komt doordat het opgeloste calciumcarbonaat een kalksteenlaag heeft achtergelaten op het conglomeraat en ook tufa’s heeft gevormd. Een hybride wand dus. Deze klimroute heeft vanwege de conglomeraatwand gaten door vroeger uitgevallen keien en de gevormde tufa’s zorgen voor de brede knĳpgrepen. De bruikbare gaten zitten op grote afstanden van elkaar, wat een atletische klimstĳl vereist, ook omdat de route enorm overhangend is.

Toen de destĳds twintigjarige Adam Ondra La Dura Dura klom motiveerde hĳ de twaalf jaar oudere Chris Sharma zo, dat die ruim een maand later de route ook uitklom. Daarna is de route door geen enkele klimmer meer herhaald. In dezelfde sector, op dezelfde hybride rots, is de Nederlander Jorg Verhoeven momenteel samen met Stefano Ghisolfi aan het werk in de route Fight or Flight (9b).

De ijsberg

Wat hierboven is beschreven is slechts het topje van de ĳsberg. We hebben twee veelvoorkomende gesteentes onderzocht, maar er zĳn zo’n vĳftig andere soorten waarop we klimmen. Elk gesteente heeft een eigen ontstaansgeschiedenis. In België staat Freyr bĳvoorbeeld bekend als een kalksteengebied, maar is dat ook zo? Slechts gedeeltelĳk, want sommige massieven van Freyr bestaan uit dolomiet. En zandsteen komt ook in vele vormen! Boulderen op de grofkorrelige rode zandsteen van het Spaanse Albarracín is totaal anders dan de ronde boulders in alle kleuren grĳs van Fontainebleau in Frankrĳk. En het voorbeeld van Oliana laat zien dat er binnen een route zelfs verschillende steensoorten kunnen voorkomen. We hopen dat je na het lezen van dit artikel met een nieuwe nieuwsgierigheid naar die prachtige rotsen kĳkt. Lees ook vooral eens de inleiding van je klimtopo. Vaak staat hier informatie over de ontstaansgeschiedenis van het lokale gesteente. Kĳk op je rustdag dus eens met andere ogen naar het klimgebied, naar het laboratorium. HOOGTELĲN 4-2026 | 27

Wandeling langs oude en jonge vulkanen in de Auvergne

Lopen op lava De eerste tekenen dat er iets onheilspellends dreigt te gebeuren zijn subtiel. De bodem trilt en rommelt. Eerst zachtjes, daarna steeds heviger. Diep in de aarde komt heet magma langzaam in beweging. De aardkorst begint scheuren te vertonen, waaruit plotsklaps uitbarstingen plaatsvinden. Met donderend geweld worden as, stenen en gloeiende lavabrokken de lucht in geslingerd. Aswolken verduisteren de hemel. Lava stroomt langzaam door de Franse dalen, terwijl het afkoelt tot zwart basalt of poreus vulkanisch gesteente. Wat overblijft is een kale, rokende vlakte. Maar langzaam zal het leven terugkeren: flora, fauna en uiteindelijk ook mensen. Tekst en beeld Joanne Brouwer

De zwarte stad

Clermont-Ferrand geeft alvast een voorproefje van wat we de komende dagen kunnen verwachten. De stad is gebouwd op een vulkaan en het centrale plein, de Place de Jaude, bevindt zich in de krater. Het waren de lavastromen uit deze krater die de steile heuvel vormden waarop de beroemde zwarte kathedraal staat. Veel gebouwen in de

28 | HOOGTELĲN 4-2026

stad zĳn opgetrokken uit donker lavagesteente, maar het is vooral deze grote domkerk die met zĳn donkere uiterlĳk dé eyecatcher is van la ville noire Clermont-Ferrand.

De badkamer van de koningin

Vandaag staat de eerste etappe van de GR441 op het programma. Bĳ het plaatsje Volvic steken we met gids Sylvain direct de bossen in. Niet minder dan vier vulkanen moeten vandaag worden beklommen. Al snel gaat het heuvelopwaarts. De malse bosgrond onder onze voeten voelt als een zachte deken. Je hebt geen moment het idee dat hier ooit lavastromen hun weg naar beneden zochten. Zo voelt lopen op lava dus. Volvic is bekend van het gelĳknamige mineraalwater, maar ook vanwege de zwarte ‘eeuwige’ steen die hier al in de middeleeuwen gedolven werd en die afkomstig is van de oude lavastromen van de Puy de la Nugère-vulkaan (994 meter). Het vulkanisch gesteente bleek heel geschikt om mee te bouwen. Nadat

Foto Francis Cormon (Terra Volcana)

et een beetje fantasie stel ik me voor hoe het hier lang, lang geleden eraan toe kan zĳn gegaan, lang voordat wandelaars over deze begroeide vulkanische heuvelruggen trokken. Hier: dat is de Chaîne des Puys in de Franse Auvergne. Een ketting van zo’n tachtig aaneengeregen vulkanen verspreid over een gebied van ongeveer 40 kilometer lengte, waar je in een lange lus om- en óverheen heen kunt lopen. De Grande Randonnée 441 (GR441) gaat langs een flink aantal van die vulkanen en laat wandelaars kennismaken met dit nu serene landschap vol vulkaankraters, lavakoepels, uitgestrekte bossen en open plateaus.

THEMA

DE AARDE

Uitzicht over enkele vulkanan in de Chaîne des Puys, met de Puy de Dôme als hoogste

HOOGTELIJN 4-2026 | 29

Foto Pixabay

De zwarte domkerk steekt uit boven Clermont-Ferrand

de lava uit de Nugère stroomde, koelde het snel af. Daardoor ontstonden er weinig luchtbellen en kristalliseerden mineralen dicht op elkaar. Dat maakt dit gesteente keihard. ‘Het werd niet alleen gebruikt voor bijvoorbeeld de bouw van de zwarte kathedraal in Clermont-Ferrand, maar naar verluidt liet koningin Elizabeth een van haar privébadkamers in Buckingham Palace ermee bekleden’, aldus Sylvain.

Franse vulkanen: een buitengewoon geologisch fenomeen

Toen de Alpen ontstonden en omhoogrezen voltrok zich bij Clermont-Ferrand het tegenovergestelde: daar werd de aardkorst uit elkaar getrokken. Zo ontstond onder meer de Limagnebreuklijn. Via de breuken kwam gloeiendheet magma omhoog, wat leidde tot de vorming van tientallen vulkanen in de Chaîne des Puys. De vulkanen in de Auvergne bestaan globaal uit drie typen: Kegelvormige vulkanen (cônes) De kegelvormige vulkanen in de Auvergne zijn ontstaan door korte hevige erupties van relatief vloeibaar magma, dat snel naar de oppervlakte stijgt en scoria, oftewel sintels, uitbraakt. Deze lavafragmenten hopen zich vervolgens op in de vorm van een kegel. De lavastromen kunnen meerdere kilometers ver komen. Dit is het meest voorkomende type vulkaan in de Chaîne des Puys. Koepelvormige vulkanen (dômes) Er zijn zo’n zeven koepelvormige vulkanen in de Chaîne, waarvan de Puy de Dôme de meest iconische is. Dit zijn explosieve vulkanen: het magma is stroperiger dan bij de kegelvormige vulkanen en het gebeurt soms dat in het magma opgesloten gassen de druk zo ver laten oplopen dat de vulkaan explodeert, wat een wolk van brandende brokken en as veroorzaakt, bekend als een pyroklastische stroom, of gloedwolk. Zo’n gloedwolk raast langs de hellingen van de vulkaan naar beneden en vernietigt alles op zijn pad. Door de langzame uitstroom van de stroperig lava vormt zich bovengronds een koepel, en dus geen krater. Maaren Het derde type vulkaan dat je in de Auvergne aantreft is een maar. Daarbij komt magma ondergronds in contact met een natuurlijk waterreservoir. De druk stijgt dramatisch, als in een hogedrukpan. Er volgt een explosie die een enorme krater creëert. Meestal vult deze zich met water en zo ontstaat een meer. De Chaîne des Puys telt een tiental maaren.

30 | HOOGTELIJN 4-2026

We klimmen verder over de steile flanken. Op sommige plekken moeten we met handen en voeten onze weg omhoog zoeken, voordat we de top van de Puy de Jumes (1161 meter) bereiken. ‘De krater is afgesloten om verdere erosie te voorkomen’, vertelt Sylvain. ‘De enige die toegang hebben zijn schapen, die er op hun beurt voor moeten zorgen dat de kraters niet helemaal dichtgroeien en dat de vulkanen als zodanig wel herkenbaar blijven. Dat is een voorwaarde om de UNESCO-status van het gebied te behouden.’

Tweelingvulkanen

‘Lang werd gedacht dat de met bomen en gras begroeide heuvels “gewone” bergen waren, tot Jean-Étienne Guettard in 1756 tijdens bodemonderzoek ontdekte dat het vulkanen waren’, vervolgt Sylvain. ‘Van bovenaf zie je wel dat de ronde koppen en kraters geen normale bergen zijn, maar als je over de paden loopt, heb je daar geen benul van.’ Na de buurvulkanen Puy de Jumes en de Puy de la Coquille, komen we aan bij de tweelingvulkanen Puy des Gouttes en Puy Chopine. Geologisch gezien zijn dit heel bijzondere exemplaren: ze zijn ontstaan door opeenvolgende erupties, waarbij de Puy Chopine vele duizenden jaren later door de oudere Puy des Gouttes heen is gebroken. De top van de Puy des Gouttes (1134 meter) biedt een prachtig uitzicht op de wijde omgeving waarin verschillende typen vulkanen (zie het kader) verspreid liggen. Alsof iemand ze handmatig heeft uitgestrooid. Terwijl we pauzeren, strijkt een groep Franse studenten neer. Ze luisteren geboeid naar de aanschouwelijke uitleg van hun docent over de ontstaansgeschiedenis van deze bijzondere natuurfenomenen.

THEMA

DE AARDE

Foto Francis Cormon (Terra Volcana)

Sylvain: ‘Iedereen die hier woont heeft een relatie met de vulkanen. Het is een onderdeel van onze identiteit en taal. Kijk om je heen: elke top is een vulkaan!’ Hij wijst naar de koning van de vulkanen: de Puy de Dôme, die we morgen gaan beklimmen. ‘Als ik die zie, weet ik dat ik thuis ben.’

Tandpasta- en colavulkanen

De volgende morgen staat al vroeg Didier op de stoep – onze gids tijdens de tweede etappe van de langeafstandswandeling. In de loop van de dag wacht de hoogste top: de Puy de Dôme. De eerste kilometers gaan over zanderige bospaden, maar al gauw is het pad op de vulkaanflank meer gravelachtig, met groter vulkaangesteente. Wat opvalt is de rust op de GR441, ver weg van massatoerisme. We komen langs de Puy de Côme. Wandelaars mogen deze vulkaan niet op vanwege erosiegevaar. We lopen door op zoek naar de volgende heuvel, de Puy de Cliersou, Clersioux of is het Clerzoux? Didier kijkt verwonderd van zijn landkaart naar de gele routepaal en schudt zijn hoofd bij al deze uiteenlopende spellingswijzen. ‘Waarschijnlijk iemand uit Parijs die deze kaart heeft gemaakt’, verzucht hij. Een korte klim brengt ons boven op de vulkaan. ‘De 11.000 jaar oude Puy de Cliersou is een koepelvormige vulkaan’, legt Didier uit. ‘Dat betekent dat bij een uitbarsting stroperige lava langzaam uit de vulkaan stroomt, zoals je een tube tandpasta uitknijpt. Dan vormt zich op de vulkaan een kop, een koepel. Dat is dus anders dan bij vulkanen waarbij magma wordt uitgespuugd alsof je een colafles flink schudt en dan de dop eraf draait. Dat levert vaak kegelvorminge vulkanen op met steilere hellingen.’

‘alsof je een colafles schudt en dan de dop eraf draait’ Fietsen op lava

De beklimming van de Dôme in de warme middagzon is een pittige. De top van de Puy de Dôme (1464 meter) was geregeld ook een etappefinish in de Tour de France. Heel wat renners reden zich stuk op de korte, steile klim. Joop Zoetemelk kwam hier twee keer als etappewinnaar uit de bus. Eenmaal boven wacht een indrukwekkend 360 graden-panorama over de Auvergne. Nu zie je pas goed hoeveel vulkanen er in de Chaîne des Puys zijn. Ook de Limagnebreuklijn en de Alpen zijn op deze hoogte goed te onderscheiden.

Doorkijk naar de Puy de Dôme

HOOGTELIJN 4-2026 | 31

‘het pad is al een halve meter weggeslagen’

Doordat de Volcan de Lemptégy is gebruikt als steengroeve kwamen vulkanische bommen, lavastromen en diverse interne lagen bloot te liggen

Slapende of uitgedoofde reuzen?

Wetenschappers beschouwen vulkanen als uitgedoofd wanneer ze 10.000 jaar niet zĳn uitgebarsten. Volgens deze definitie zĳn de relatief jonge vulkanen van de Auvergne slechts slapend. Anders dan bĳvoorbeeld de Etna, die nog steeds actief is, barsten de vulkanen die typerend zĳn voor de Chaîne echter maar één keer uit (monogenetisch). Het zou kunnen dat er ooit wel níeuwe vulkanen ontstaan, maar daarover valt weinig te voorspellen.

We beginnen aan de afdaling via het steile muilezelpad. De lange laatste kilometers naar het hostel in Laschamps zĳn gezellig druk met wandelaars. De hosteleigenaar zoekt onze naam op in een immens dik boek waarin alle reserveringen staan opgeschreven. Hier geen digitaal ongemak. Wifi is er niet. En soms valt de stroom uit. Maar de ondergaande zon en het fraaie zicht op de Puy de Dôme, die als een enorme bult in het landschap ligt, is alle eventuele ongemakken meer dan waard.

Château d’eau

Het zuidelĳke deel van de Chaîne des Puys wacht ons, ditmaal met gids François. De regen komt met bakken uit de lucht. De forse regenval in dit gebied heeft een voordeel: de Auvergne is het château d’eau van Frankrĳk. De waterflessen van supermarktketen E.Leclerc worden niet voor niets hier gebotteld. Maar al die nattigheid betekent ook dat dit gebied lĳdt onder erosie, legt François uit. Hĳ wĳst naar het water dat langs en onder onze schoenen door de diepe geulen in het bospad stroomt. ‘Veel vulkanen hier hebben de vorm van een kegel en de steile hellingen bestaan uit los materiaal zoals as en lavagruis. Dat spoelt makkelĳk weg bĳ regen. Kĳk, het pad is al meer dan een halve meter weggeslagen. Op sommige plekken is ook weinig begroeiing, dus geen wortels die de grond bĳ elkaar houden. Daarom is het belangrĳk dat toeristen de regels respecteren, anders zĳn straks alle vulkanen onbegaanbaar.’ Daar sluit ook Caitlin Lajoie zich bĳ aan. Ze is natuurbeheerder bĳ het regionaal natuurpark van de Vulkanen van de Auvergne. ‘Door erosie moeten we soms andere paden aanleggen. Maar dat valt niet mee, omdat sommige vulkanen veel eigenaren

32 | HOOGTELĲN 4-2026

hebben. Door het ingewikkelde Franse erfrecht kan dat oplopen tot wel honderd mensen. Probeer met al die belangen maar eens beleid te maken om zowel toerisme, bos- en landbouw als natuurbescherming optimaal tot hun recht te laten komen’, lacht Caitlin. ‘Op Strava kunnen we zien dat mountainbikers soms andere routes nemen dan de paden die er liggen. Vaak hebben mensen geen weet van de schade die ze zo aanrichten. Educatie is daarom een groot deel van ons werk. Tegelĳk doen we aan bosbeheer. We kappen hazelaars weg, maar niet allemaal, want de hazelaar houdt grassen vast en zorgt zo dat het kwetsbare evenwicht niet verder achteruitgaat. Tegelĳkertĳd mogen we van UNESCO niet alles laten staan, omdat de vulkanen anders niet meer als zodanig herkenbaar zĳn’. En de GR441 en haar wandelaars? ‘Die vormen over het algemeen door hun geringe aantallen geen probleem qua natuurbescherming. Waar we wel last van hebben is klimaatverandering en dalende waterniveaus, waar de biodiversiteit onder lĳdt. Maar bĳvoorbeeld ook resten van zonnebrandcrème vormen een serieus probleem voor de kwaliteit van onze meren. Je ziet het: we strĳden op verschillende fronten.’

Slapende reuzen

Met François lopen we verder langs de laatste vulkanen van de route. De tweelingkraters van de Puy de la Vache en de Puy de Lassolas zĳn de jongste van allemaal. Hun lavastromen blokkeerden zo’n 8500 jaar geleden rivieren en valleien en zo ontstond het grootste natuurlĳke meer van de Auvergne, het Lac d’Aydat. Die avond zitten we aan de oever van het meer. Met zicht op de kleine dobberende zeilbootjes eindigt hier onze tocht door het land van de slapende reuzen.

GR441 langs de Chaîne des Puys Reis

Volvic ligt op ruim 900 kilometer van Utrecht. Afhankelĳk van de overstappen duurt een treinreis hiernaartoe twaalf tot veertien uur.

Route

De GR441 is een rondwandeling van 114 kilometer waarbĳ je ruim 2800 meter stĳgt. Doorgaans doen

wandelaars zes dagen over de rood-wit gemarkeerde route. De hele route en een driedaagse variant vind je op auvergnevolcansancy.com/gr-441. Dit artikel is deels gemaakt in samenwerking met Sylvain Pasdeloup en Terra Volcana. Zĳ hadden geen invloed op de vorm of inhoud.

THEMA

DE AARDE

‘Geluk is het inzetten van je laatste reserves’ - Alfred Wegener

Fĳnproevers: (niet) de noordwestgraat van de Westliche Floitenspitze

Een alternatief in het Zillertal Een vergeten route opnieuw inrichten, dat is dit keer het doel voor ons als Fijnproevers. Als we onderaan de noordwestgraat van de Westliche Floitenspitze staan, gooit het weer echter roet in het eten. Tekst en beeld Niek de Jonge

Boris klimt naar de eerste standplaats van de Westliche Floitenspitze in de ijzige wind

HOOGTELĲN 4-2026 | 33

Het begin van de aanloop door het Floitental, met in de achtergrond de Westliche Floitenspitze

p een kleine parkeerplaats aan de voet van het Floitental staan Boris en ik onze klimspullen te sorteren in de brandende zon. Het is warm voor de tijd van het jaar, waardoor we tijdens het inpakken meer op strandgangers lijken dan op alpinisten. In korte broek, blote bast en op onze teenslippers binden we de sneeuwschoenen en pickel op onze tassen. Aan het eind van mei ligt er nog veel sneeuw, die met deze warmte waarschijnlijk zacht is. De tassen zijn zwaar, erg zwaar zelfs, waardoor we alleen de hoognodige zaken inpakken. Op het klimmateriaal kunnen we niet bezuinigen. Er gaan zelfs vijftig boorhaken en een boormachine mee. Het plan is om een bestaande route opnieuw in te richten. Op initiatief van Boris gaan we proberen een oude route over een rotsgraat naar de Westliche Floitenspitze (3195 meter) nieuw leven in te blazen. ‘Niek, ik heb deze route in het Zillertal al een tijd op het oog. Hij ligt vlak bij de hut, het ziet er prachtig uit en hij wordt nooit beklommen, hoe lijkt jou dat?’ Hier hoefde ik natuurlijk niet lang over na te denken. Want als een echte Fijnproever, met een drang naar avontuur en het onbekende, valt het klimmen van in vergetelheid geraakte lijnen uiteraard in de smaak. Met zweetdruppels op mijn voorhoofd loop ik nog een laatste keer mijn spullen door. ‘Boris, neem jij je donsjas en thermoondergoed mee?’

Er gaan vijftig boorhaken en een boormachine mee 34 | HOOGTELIJN 4-2026

Boris zet thee als een echte huttenwaard

Aanloop

Nadat de teenslippers zijn verruild voor de bergschoenen helpen we elkaar de loodzware tassen op de rug te krijgen. Met de felle zon in het gezicht beginnen we aan de wandeling richting de Greizer Hütte. Voor Boris is dit dal bekend terrein. Omdat hij in Innsbruck woont, is het voor hem een thuiswedstrijd. Voor mij is het echter de eerste keer in dit deel van de Alpen. De Zillertaler Alpen, bekend om het boulderen en rotsklimmen op prachtig gneis. Enthousiast en met goede moed lopen we over de onverharde weg omhoog. Na drie uur lopen komen we een grote lawinekegel tegen die over de hele breedte de weg naar de hut blokkeert. Een teken dat het nog niet zo lang geleden veel heeft gesneeuwd en dat inmiddels de hete zon de sneeuwpakketten in beweging heeft gekregen. Dit soort lawines zijn zo krachtig dat zelfs rotsblokken ter grootte van een koelkast worden meegenomen in de verwoestende weg naar beneden. Bij een korte drinkpauze genieten we van het uitzicht. Voor ons stroomt een wilde vlechtende rivier met rijk begroeide oevers, met erboven de donkerbruine rotswanden van gneis. En dat alles in een dal met een markante U-vorm. Deze

THEMA

DE AARDE

U-vorm is typerend voor een dal dat door een gletsjer is uitgesleten. Bizar om te bedenken dat een paar honderdduizend jaar geleden hier op deze plek een honderden meters dikke gletsjer lag die het landschap domineerde.

De gesloten Greizer Hütte

Aangekomen bij de hut wachten we tot het materiaalliftje er is met onze tassen. Wat een luxe om heerlijk licht het steilste deel van de wandeling zonder tas te lopen. Boris kent Christian, de huttenwaard, en van hem hebben we de sleutel van de hut gekregen. Het is nog vroeg in het seizoen, dus de Greizer Hütte is nog niet open. Even later staat Boris als een echte huttenwaard thee voor ons te zetten. Vanaf de hut hebben we een prachtig zicht op de graat van de Westliche Floitenspitze met erachter de col en de grens met Italië. De rots ziet er goed en solide uit. We genieten van de thee, chocolade en de aangename avondzon, terwijl voor ons drie marmotten druk in de weer zijn en ook genieten van de rust die over een aantal weken voorbij zal zijn. Dan zullen talloze wandelaars hier langskomen op de Berliner Höhenweg, een bekende langeafstandswandeling. ‘Hey Niek, weet jij hoe het komt dat hier in het Zillertal de rotsen uit gneis bestaan terwijl net wat noordelijker de kalkrotsen van de Karwendel en Wetterstein liggen en daar, in het zuiden, de Dolomieten alweer beginnen?’

Geologie van het Zillertal

Wanneer je in het Zillertal bent kan het je niet ontgaan: steile bergwanden met donkere rotsen. De bergen en rotswanden bestaan grotendeels uit gneis, een gesteente dat diep in de aarde is ontstaan. Ooit was dit gneis een stollingsgesteente, graniet of dioriet, dat is ontstaan uit vloeibaar magma (zie ook pagina 22). Maar tijdens de vorming van de Alpen werd het blootgesteld aan enorme druk en temperaturen van wel honderden graden Celsius. Onder die omstandigheden onderging het stollingsgesteente een gedaanteverandering: het werd het metamorfe gesteente gneis. De rots die uitermate geschikt is om op te klimmen en die een stille getuige is van de enorme krachten die onze planeet vormgeven. Maar hoe kwam dit gesteente uiteindelijk hoog in de bergen terecht? Het antwoord ligt in een idee dat ruim een eeuw geleden werd voorgesteld door de Duitse wetenschapper en poolreiziger Alfred Wegener. In 1912 stelde hij dat de continenten niet altijd op dezelfde plaats hadden gelegen, maar langzaam over het aardoppervlak bewogen. Ooit hebben ze

We hebben de sleutel gekregen van de hut De Westliche Floitenspitze

HOOGTELIJN 4-2026 | 35

De gloednieuwe boorhaak op de eerste standplaats

van botsende continenten en van een wetenschapper die het aandurfde om anders naar de wereld te kĳken. Dankzĳ het werk van Alfred Wegener begrĳpen we nu dat dit indrukwekkende landschap niet alleen door wind en water is gevormd, maar vooral door de langzame, onstuitbare beweging van de aarde zelf.

De ijzige noordenwind

Boris in de steile cruxlengte van de route Amok op de Taufenkopf

Het is te koud en we zijn te traag, dus we keren om als puzzelstukjes aan elkaar gelegen en één groot continent gevormd, het supercontinent Pangea. Destĳds werd zĳn theorie met veel scepsis ontvangen, omdat niemand nog kon verklaren hoe deze continenten konden bewegen. Pas tientallen jaren later, met de ontdekking van de theorie van de plaattektoniek, bleek dat Wegener verrassend dicht bĳ de waarheid zat. De Alpen, en daarmee ook het Zillertal, ontstonden doordat de Afrikaanse Plaat en de Euraziatische Plaat langzaam naar elkaar toe bewogen. Gedurende tientallen miljoenen jaren werd de aardkorst samengedrukt, geplooid en omhooggestuwd. Gesteenten die ooit tientallen kilometers diep lagen, kwamen uiteindelĳk aan het oppervlak te liggen. De rots waarop wĳ vandaag de dag klimmen, boulderen en alpineren vertelt dus een verhaal van oeroude gesteenten,

36 | HOOGTELĲN 4-2026

In het eerste ochtendlicht lopen we over een drassig bergpad richting de Westliche Floitenspitze. Na anderhalf uur lopen binden we de sneeuwschoenen onder, gooien we de zware tassen met klimmateriaal weer op de rug en vervolgen we de weg door de sneeuw. Al gauw verdwĳnt onze beoogde top in de wolken. Als we de voet van de graat naderen nemen we even de tĳd om de instap te bepalen. Niet al te evident, met slechts een vage foto uit de vorige eeuw. Snel lopen we door, want inmiddels worden we volop blootgesteld aan een ĳzige, gure noordenwind. Al rillend doen we de klimgordels om en binden we ons in aan het touw. Boris besluit de eerste lengte voor zĳn rekening te nemen. Terwĳl hĳ door slechte, losse rots omhoogklimt probeer ik mĳ enigszins warm te houden door wat spastische dribbelbewegingen te maken. Ik vervloek mĳzelf dat we zulke dunne kleding aan hebben en terwĳl Boris hoger klimt, krĳg ik het alleen maar kouder. Als we aan het begin van de tweede lengte staan ben ik inmiddels zo afgekoeld dat ik mĳn klimschoenen niet aan kan doen. Boris probeert nog door het steile gneis, van inmiddels goede kwaliteit, omhoog te komen, maar ook hĳ heeft last van koude handen en voeten. Er zit niets anders op. Het is te koud en we zĳn te traag. Dus we keren om. Onderweg naar beneden voorzien we de twee standplaatsen van een gloednieuwe glinsterende boorhaak met abseilring. ‘Boris, zullen we de spullen hier laten en het morgen opnieuw proberen?’

Tegenslag

In de hut analyseren we de weerberichten. Morgen lĳkt de wind iets te gaan liggen, dus dat stemt positief. Hopelĳk draait de wind ook. Dan zĳn we minder geëxponeerd en heeft het tunneleffect van de wind, die over de col raast, minder effect op ons. In de aangename warmte van de hut dwalen mĳn gedachtes af naar de talloze keren dat ik tĳdens een alpiene tocht ben omgekeerd. Hoe hoger je de lat legt, hoe groter de kans is dat er iets niet op ‘groen’ staat. In het eenzĳdige beeld in de sociale media, op websites en tĳdens lezingen, zoals op de Bergsportdag, krĳgt succes doorgaans meer aandacht dan tegenslag. Kunnen we het thuisfront, onze vrienden of klimmaatjes in de hal, of onze online volgers wel tevreden stellen met een verslag van een onvoltooide toer? Of, erger nog, een klim die nooit heeft plaatsgevonden? En wat als het slecht weer is, zoals nu, in die ene week die je vrĳ hebt genomen van werk en verplichtingen?

THEMA

DE AARDE

‘Hey Boris, ik hoop dat het morgen lukt, want anders halen we de deadline voor het artikel in Hoogtelĳn niet. En zonder een beklimming heb ik toch niets om over te schrĳven.’ Enigszins terneergeslagen beginnen we in de grote keuken van de hut aan het bereiden van het avondeten. Ik moet terugdenken aan het verhaal van Alfred Wegener dat ik Boris gisteravond vertelde. Hoe zou hĳ met deze tegenslag zĳn omgegaan?

Op de laatste dag van onze klimweek besluiten Boris en ik de koelte van de schaduw op te zoeken. We klimmen een imposante multi-pitch route op de beroemde Taufenkopf. Deze spectaculaire steile rotswand huist talrĳke prachtige routes van vĳf tot zes touwlengtes. Wĳ klimmen de route Amok (150 meter, 6c). We genieten van de kwalitatieve rots, de indrukwekkende steile lengtes en de fysieke klimstĳl langs spleten en randjes. En zo blĳkt dit alternatief helemaal zo gek nog niet.

Een alternatief

Terwĳl op de hoofdkam van de Alpen de wind verder raast, lopen we met de zware tassen weer omlaag. Inmiddels hebben we berusting gevonden in de keuze om om te keren. Want ook de tweede poging van vanmorgen bood weinig ruimte voor twĳfel. De ĳskristallen striemden in ons gezicht en onze vingers en tenen werden ĳsklompjes. Het was nog veel erger dan gisteren, waardoor we niet eens aan de route zĳn begonnen. Het was voor ons allebei overduidelĳk dat het hem gewoon niet ging worden. Dus besloten we ook de tweede keer om te keren. Maar dit keer namen we alle klimspullen weer mee naar het dal. Wat is nu het alternatief? Wat moeten we doen als het niet lukt of simpelweg niet kan? Ik ben van mening dat een goede alpinist altĳd verschillende opties achter de hand moet hebben. Accepteer dat het weer of de condities gewoon niet altĳd gunstig zĳn voor het beoogde doel. Wees flexibel en omarm een tegenslag als een wĳze les of een moment voor bezinning.

Boris begint aan touwlengte drie

Klimmen in het Zillertal Omgeving

Het Zillertal is een waar paradĳs voor klimmers. Verspreid door het dal liggen talrĳke boulderblokken, honderden single-pitch sportklimroutes, moderne klettersteigs en uitdagende wanden met multi-pitchroutes. En op de hoofdkam van de Alpen kan je alpineren, in de zomer wandelen en in de winter toerskiën. Voor zowel beginners als ervaren klimmers zĳn er volop mogelĳkheden te vinden. De combinatie van indrukwekkende berglandschappen, kwalitatief hoogwaardige rots en een rĳke bergsporttraditie maakt het Zillertal tot een van de mooiste

klimgebieden van de Oostenrĳkse Alpen.

Materiaal

Het spreekt voor zich dat de verschillende disciplines ook verschillende materialen vereisen. Voor de route op de Taufenkopf hebben wĳ een enkeltouw van 70 meter gebruikt, circa twaalf setjes en een paar cams voor de zekerheid.

Reis en overnachten

Met de nachttrein reis je in slechts dertien uur van Utrecht naar Mayrhofen. De afstand bedraagt ongeveer 950 kilometer.

In het dal bĳ Mayrhofen zĳn meerdere grote campings. Bĳ de Ewige Jagdgründe, een van de bekendste sportklimgebieden in het dal, kan je met je camper staan voor een kleine vergoeding. In het wild staan wordt niet getolereerd. En in de bergen zĳn er meerdere goede berghutten, zoals de Greizer Hütte. Zorg wel dat je tĳdig reserveert, met name in het hoogseizoen. Fĳnproevers wordt mede mogelĳk gemaakt door Scarpa en Rab.

HOOGTELĲN 4-2026 | 37

Geologie en ecologie

Gesteente, moeder van alle planten Toon mij een steen en ik vertel welke planten er zullen groeien. Zo simpel is het niet, maar er is wel veel te vertellen over de relatie tussen moedergesteente en vegetatie. Zeker in de bergen! Tekst en beeld Lex van den Bosch

Alpenhoornbloemen groeien vanuit een spleet in een gelaagd metamorf gesteente – vermoedelijk schist – dat met korstmossen is bedekt (Saas Fee, 3050 meter)

38 | HOOGTELĲN 4-2026

THEMA

DE AARDE

f het nu om water, voedingsstoffen, sporenelementen, licht, wind of temperatuur gaat, voor elke plant is er een bandbreedte in de omstandigheden waaronder die kan groeien. Daarbij heeft het moedergesteente altijd een flinke vinger in de pap. Dat geldt net zo goed in een soortenrijk kalkgraslandje boven een bergdorp als op een schistricheltje op 3000 meter hoogte, waar maar weinig soorten het volhouden. Maar voordat er planten kunnen groeien, moeten gesteenten eerst verweren.

Het begint bij de bodem

Verwering – het verkruimelen en uiteenvallen van het moedergesteente – wordt niet alleen aangedreven door weersinvloeden, maar ook door de vegetatie zelf. Door zuren af te scheiden met hun wortels, lossen planten gesteenten langzaam op. Dat doen ze zodat ze gebruik kunnen maken van de vrijkomende voedingsstoffen en sporenelementen, kleine hoeveelheden mineralen. Ook zijn de wortels heel bedreven in het splijten van gesteenten. De losse verbrokkelde rots wordt vervolgens verrijkt met afgestorven plantmateriaal, dat op zijn beurt door het bodemleven wordt omgezet in humus, dat vocht en mineralen vasthoudt. Zo geven planten grotendeels zelf vorm aan hun leefomgeving.

Hoe hoger, hoe dunner

Zo’n proces van bodemvorming duurt eeuwen of zelfs millennia. In een dynamisch milieu als het hooggebergte, met zijn steile hellingen, steenslag en aardverschuivingen, wordt dit proces nogal eens tegengewerkt. Daar komt nog bij dat het groeiseizoen steeds korter wordt naarmate je hoger komt, wat de opbouw van bodem ook niet bepaald bevordert. En toch vinden we op 3000 meter hoogte nog bloeiende planten in gebergten als de Alpen, al zijn ze klein en gedrongen om de elementen te weerstaan. Op richeltjes en in spleten, plekken waar stof, bodemdeeltjes en plantenresten zich verzamelen, weten hoogalpiene soorten zich te vestigen. Vooral op sedimentaire en metamorfe gesteenten (zie ook pagina 22) met een gelaagde structuur vinden we dit soort vestigingslocaties, veel meer dan op stollingsgesteenten als graniet.

Volwassen vegetatie op een volwassen bodem

Daal je wat af, dan zie je de bodem dikker worden, als de helling tenminste stabiel is. Kruiden gaan over in struikjes, die op hun beurt overgaan in bomen als je de boomgrens eenmaal bent gepasseerd. Op welke hoogte deze opeenvolgende vegetatiezones liggen, hangt af van het klimaat en de breedtegraad. Én van de bodem. Ligt er eenmaal een mooie bodem over het moedergesteente, dan groeit de vegetatie als vanzelf naar een hoogtepunt, het climaxstadium. Tenzij je als mens ingrijpt en bijvoorbeeld een stuk bos kapt om een alm met grazend vee te beginnen. Stop je met het vee omhoog brengen in de lente, dan zal de alm onvermijdelijk dichtgroeien en terugkeren naar het climaxstadium bos. Soms willen we dat climaxstadium helemaal niet terug, zijn we van het cultuurland gaan houden. Almen, heidevelden en weideHOOGTELIJN 4-2026 | 39

Gewoon landkaartmos groeit op silicaathoudende gesteenten als graniet, gneis en kwartszandsteen en mijdt kalksteen vrijwel volledig (Gran Paradiso)

Bodemvorming op een tot stilstand gekomen rotsblok. Korstmossen, kruiden en struikjes als het alpenroosje hebben al een dunne bodem opgebouwd voor de eenzame fijnspar (Mürren)

gebieden, ze zullen in ons klimaat bĳna allemaal dichtgroeien als we de natuur haar gang laten gaan. Tot aan de weidse Schotse Hooglanden aan toe, die ooit ook bedekt waren met weelderig bos.

Fijnmazige vangnetten

Planten breken niet alleen gesteenten af, ze houden ook de kruimels vast met hun fĳnmazige wortelstelsels. Vernietig je dit vangnet door een helling kaal te kappen, dan loop je de kans dat de complete bodem in één keer naar beneden komt bĳ de eerstvolgende periode met aanhoudende, zware regens. Op het kale moedergesteente moet het hele proces van bodemvorming dan weer helemaal opnieuw beginnen. Hele regio’s zĳn door de mens omgetoverd in gebieden met een gedegenereerd vegetatietype. Zeer bekend is de garrigue in het Middellandse Zeegebied. Waar ooit een rĳk Mediterraan bos stond, groeien nu alleen nog kleine, lage struikjes met planten als tĳm en rozemarĳn.

Exoten in het rijke laagland

Tegelĳkertĳd is de mens een verspreider van soorten over de planeet. Zet je een cactus in de polder, dan zal die wegrotten of doodvriezen. Maar haal je een Japanse duizendknoop als tuinplant naar Nederland, dan blĳkt deze het zo goed te doen in zĳn nieuwe thuisland dat hĳ zich verspreidt en inheemse planten compleet weet te verdringen. Hetzelfde geldt voor de Kaukasische berenklauw. De betrekkelĳk gedrongen exemplaren die op 2500 meter hoogte op de matig voedselrĳke

In de alpiene zone vind je echte kalkspecialisten 40 | HOOGTELĲN 4-2026

schisten en schalies langs de Georgische Abanopas staan, vallen in het niet bĳ de metershoge bossen berenklauwen langs de snelweg in de vruchtbare Flevopolder. De Kaukasische berenklauw houdt namelĳk niet per se van hoogte, hĳ houdt vooral van vocht en voedselrĳke bodems.

Hoog en droog op kalksteen

Zet je de Kaukasische veelvraat op een arme bodem, dan wordt hĳ overschaduwd door soorten die hier beter mee kunnen omgaan. Is de bodem ook nog droog, zoals op kalksteenpakketten, dan komt een compleet ander vegetatietype tot ontwikkeling. In plaats van hardgroeiers komen we hier soorten tegen die goed met de lage beschikbaarheid van water en met een voedingsstof als fosfor kunnen omgaan. In een basische kalksteenbodem worden veel stoffen gebonden, waardoor planten ze maar mondjesmaat kunnen opnemen. En toch staan schrale kalkgraslanden bekend om hun hoge soortenrĳkdom. Het lĳkt een paradox, maar als je bedenkt dat allerlei laagblĳvende planten als steenanjers en orchideeën daar niet overschaduwd worden door metershoge berenklauwen en brandnetels, is het al een stuk logischer. Kom je in de alpiene en de hoogalpiene zone, dan vind je ook

THEMA

DE AARDE

echte kalkspecialisten, al moet je de soorten soms wel goed uit elkaar weten te houden om het te zien. Zo is het harige alpenroosje een echte kalkspecialist, terwijl je het gewone alpenroosje juist op zuurdere bodems vindt, waarin veel meer ijzer beschikbaar is. Hetzelfde geldt voor verschillende soorten blauwe gentianen. Ook zijn er soorten die voornamelijk op dolomiet gevonden worden, een kalkgesteente waarin een deel van het calcium vervangen is door magnesium. De overgrote meerderheid van de kalkplanten kan echter op beide kalksteensoorten leven, zoals de Rhaetische papaver, een hooggebergtesoort uit de Centrale en Zuidelijke Alpen, die als een van de weinige soorten op zeer dynamische kalkhoudende puinhellingen voorkomt.

Ondoordringbaar graniet

Een volstrekt ander vegetatietype vinden we op het stollingsgesteente graniet. Op dit zeer slecht waterdoorlatende

moedergesteente ontwikkelen zich zure bodems, waarin sporenelementen en niet-essentiële zware metalen als lood en cadmium geleidelijk oplossen. En doordat voedingsstoffen in lage hoeveelheden aanwezig zijn in graniet, zijn de bodems er, net als op kalksteen, arm. De voedingsstoffen die er zijn spoelen ook nog eens makkelijk weg als er veel neerslag valt. Hoe een granietlandschap er in de praktijk kan uitzien, zien we in Aigüestortes. Dit nationale park in de Catalaanse Pyreneeën telt zo’n tweehonderd meertjes op het ondoordringbare, door gletsjers afgeschuurde graniet. Op het metamorfe gesteente gneis, dat we veel in de Centrale Alpen vinden, komen vergelijkbare bodems en vegetaties voor. Net als in graniet is er door de afwezigheid van kalk nauwelijks een bufferende werking, waardoor de bodem snel verzuurt. Op plekken waar sneeuwvelden lang blijven liggen, ontwikkelt zich vaak een venige vegetatie, met karakteristieke soorten als alpien wollegras en veenmos.

Heavy metal-liefhebbers Rhaetische papaver is een hooggebergtesoort van de Centrale en Zuidelijke Alpen, die als een van de weinige soorten op zeer dynamische kalkhoudende puinhellingen voorkomt, zowel op kalksteen als op dolomiet (Ortler)

Zijn er zeer hoge concentraties zware metalen aanwezig, zoals in serpentijnbodems of rond mijnen, dan kun je plantengemeenschappen tegenkomen met metallofyten. Deze heavy metal-liefhebbers onder de planten weten met hoeveelheden lood, zink, cadmium en nikkel om te gaan die voor de meeste organismen giftig zijn. Een goed onderzocht voorbeeld is het alpiene zinklepelblad, dat enorme hoeveelheden zware metalen in zijn bladweefsel opslaat zonder er zelf last van te hebben. Terwijl niet aangepaste soorten in hun groei geremd worden, of er zelfs niet kunnen groeien, hebben metallofyten een voordeel in de strijd met andere planten om licht, water en voedingsstoffen. Ook zijn er aanwijzingen dat herbivoren deze planten soms mijden. Tegelijkertijd zijn er ook metaaltolerante plantensoorten die de zware metalen niet opslaan, maar juist buiten de deur houden. En om het nog ingewikkelder te maken: de metallofyt Alyssum murale blijkt als verwilderde tuinplant zelfs niet-metaalhoudende bodems buiten zijn natuurlijke verspreidingsgebied te kunnen koloniseren. Al is dat wel een uitzonderlijk geval. Het zinkviooltje, een metallofyt die in ons eigen land voorkomt in het Geuldal, is strikt gebonden aan bodems die vervuild zijn door de (al lang geleden) gesloten zinkmijnen in België.

Leven op een vulkaan

Een ander uitdagend milieu vind je op actieve vulkanen. Op de hellingen van de 3400 meter hoge en zeer actieve Etna is te zien wat er gebeurt als het proces van bodemvorming steeds opnieuw moet beginnen. Op een pas uitgebarsten vulkaan is geen humus aanwezig en zijn lava-uitvloeiingen en as- en gruislagen zo goed als steriel. In dit vijandige milieu liggen wind, droogte en grote temperatuurverschillen constant op de loer. Gestolde basaltafzettingen zijn nog niet aangetast door verwering en als er regen valt, zakt het water snel weg in de poreuze gruislagen. Schaduw of beschutting van andere planten is er niet. En toch zijn er planten die dit braakliggende terrein kunnen koloniseren als de uitbraak HOOGTELIJN 4-2026 | 41

VOOR WIE VAN DE KOU HOUDT TOCHTEN EN CURSUSSEN VAN BERGSPORTREIZEN IJsklimcursussen Sneeuwschoenwandeltochten Toerski- en offpiste cursussen Toerskitochten Toerski- en freeride winterweken

VERZEKER JE VAN EEN PLEK VOOR DEZE WINTER

THEMA

DE AARDE

Wollegrassoorten groeien op zure, venige bodems waar water stagneert. In de bergen is het moedergesteente vaak graniet of gneis (Val Martello, rond de boomgrens)

De kussenvormige plakkaten van de Astragalus siculus, een hokjespeul die hooggelegen lavavelden koloniseert, komen uitsluitend voor op de Etna (Sicilië)

voorbĳ is, al kan dit vele decennia duren. Zo zĳn de gruizige Monti Sartorius, een serie zĳkraters rond de 1700 meter die tĳdens de uitbarsting van 1865 zĳn ontstaan op de oostflank van de Etna, nog altĳd overwegend kaal.

Vruchtbare bodems

Krĳgen vulkaanbodems de tĳd om te rĳpen, dan kunnen ze zeer vruchtbaar zĳn. Zo kunnen ze, vooral als er veel basalt wordt afgezet, bĳzonder geschikt zĳn voor akkerbouw, dankzĳ hoge concentraties calcium, magnesium en kalium. Ook dit is op de Etna het geval, waar je onder aan de zuiden de westhelling een lappendeken aan landbouwpercelen ziet. In deze meer volwassen bodems is veel meer water beschikbaar dan op de droge, jonge gruishellingen van de zĳkraters.

Unieke vulkaanflora

En er is meer interessants aan de hand op de Etna. Er komen tientallen endemische plantensoorten voor: die soorten zĳn uniek voor de Etna. Dat valt ook af te lezen aan wetenschappelĳke namen als Rumex aetnensis (Etna-zuring), Cerastium aetnense (Etna-hoornbloem) en Viola aetnensis (Etna-viooltje). Heb je er ooit rondgelopen, dan heb je vrĳwel zeker de kussenvormige plakkaten gezien van de Astragalus siculus, een hokjespeul die de hooggelegen lava koloniseert op de Etna. Waarom deze planten niet op andere vulkanen met soortgelĳke bodems groeien? De verklaring is een biogeografische. De Etna is als een eiland in de oceaan: in de wĳde omtrek is geen vergelĳkbaar milieu te vinden, andere vulkanen zĳn simpelweg veel te ver weg voor genetische uitwisseling. Dit leidt tot geïsoleerde groepjes van een soort, die geen genen meer uitwisselen met hun soortgenoten elders. Zonder genetische uitwisseling gaat zo’n groep een eigen koers varen door aanpassingen aan lokale omstandigheden.

Korstmossen

Wat op een actieve vulkaan groeit, moet wel bestand zĳn tegen gassen en dampen uit de aarde. Met baardmossen behangen bomen zul je niet vinden op actieve vulkanen, want deze langgerekte korstmossen zĳn extreem gevoelig voor zwaveldioxide. Korstvormige korstmossen hebben hier over het algemeen veel minder last van. Ze vormen een interessante groep omdat ze direct op het gesteente groeien. Ook korstmossen scheiden zuren af om het gesteente op te lossen voor de opname van voedingstoffen. En net als veel andere planten zĳn ze vaak heel specifiek in hun voorkomen. Zo komt het wĳdverbreide landkaartkorstmos, met zĳn karakteristieke landkaartachtige groeipatroon, alleen voor op niet-kalkhoudende gesteenten, terwĳl je een soort als het plat dambordje juist alleen zult tegenkomen op kalkhoudende gesteenten. Met kennis van korstmossen kun je dus ook iets zeggen over het gesteente. Blĳft een rots of steen decennia onbewogen op dezelfde plek liggen, dan raakt hĳ steeds verder overdekt met deze extreem langzame groeiers. Totdat de steen vrĳwel volledig bedekt is en het moedergesteente moeilĳk herkenbaar wordt. Zĳn stenen nog volledig kaal, dan weet je zeker dat je je in zeer dynamisch terrein begeeft. En zo kunnen planten je ook iets vertellen over risico’s in de bergen. Maar het mooiste blĳft toch de veelvormigheid. HOOGTELĲN 4-2026 | 43

Capanna di Sciora, Val Bregaglia, Zwitserland

Een nieuwe weg We schrijven 23 augustus 2017 als een kleine vier miljoen kubieke meter rots uitbreekt uit de oostwand van Pizzo Cengalo in het Val Bondasca. Samen met het ijs van de gletsjer waar het puin overheen dondert, vormt dit een vernietigende modderstroom die acht wandelaars doodt en grote vernielingen aanricht in het verderop gelegen dorpje Bondo. In dit inferno verdwijnt ook een groot deel van de aanlooproute naar Capanna di Sciora. Tekst en beeld Frank Husslage

apanna di Sciora is de uitvalsbasis voor beklimmingen op het prachtige graniet van de Scioragroep. Met name de Schweiz Plaisir-routes van wijlen Jürg von Känel op de Torre Innominata, de Punta Pioda en de Bügeleisen op de Pizzi Gemelli trekken veel alpiene rotsklimmers. Maar minstens zoveel bergwandelaars weten de hut te vinden als tussenstop op een meerdaagse wandeling richting Capanna da l’Albigna en verder. Noodgedwongen door de lawine was Capanna di Sciora jarenlang gesloten, maar er is een volledig nieuw wandelpad aangelegd en sinds

44 | HOOGTELIJN 4-2026

de zomer van 2025 ontvangen Cinzia Fanconi en Mauro Cortesi weer gasten in hun knusse hut. In de tussenliggende jaren is van de nood een deugd gemaakt en is de hut deels gerenoveerd.

Tolweg

Al sinds jaar en dag kun je vanaf Bondo de eerste kilometers over een tol-karrenspoor naar boven rijden. Vrezend voor de beroerde staat van de weg, zoals ik die bij eerdere bezoeken ervoer, lopen we op een knetterhete julidag een uurtje heerlijk in de schaduw over

wat een perfecte gravelweg blijkt te zijn. Ook na de autoweg, op het nieuwe wandelpad, houdt de schaduw nog uren aan. Dat pad gaat steil omhoog, zigzaggend door een dennenbos. Een stijging die maar niet ophoudt, maar met steeds weer fraaie uitzichten op met name de Pizzo Badille en de Pizzo Cengalo, die de pil vergulden. Zo snel mogelijk omhoog, om vooral maar buiten de gevarenzone van eventuele nieuwe lawines te blijven. Op deze hoogte kunnen niet alle beekdalen via omwegen doorgestoken worden, daarvoor zijn ze nu nog te diep. Daarom zijn er vier ronduit spectaculaire

THEMA

DE AARDE

Jouw hut in Hoogtelijn?

naar een hut

Voor velen is een hut het (eind)doel van een tocht. Een rustplaats voor een bord soep, een glas fris of een broodje. Heb je een dagtocht gemaakt naar een bijzondere hut en heb je goed fotomateriaal? Stuur de naam van de hut en jouw idee hierover naar hoogtelijn@nkbv.nl o.v.v. ‘Naar een hut’, dan bespreken we de mogelijkheden voor een artikel in deze rubriek.

Van en naar Capanna di Sciora Moeilijkheidsgraad: wandelpad (T3) Tijdsduur: vijf uur vanuit Bondo, vier uur vanaf de hoogste parkeerplaats Afstand: 8,4 kilometer Stijging: 1400 meter

hangbruggen geconstrueerd. De eerste treffen we na zo’n anderhalf uur. Hier is ook net wat meer ruimte in de steile boshelling en is er plek voor een uitzichtplateau. Vanaf daar staan alle toppen in het zuidwesten op een presenteerblaadje voor je, terwijl aan de andere kant de hangbrug zich als een kalenderplaatje presenteert.

Staalkabels

Langzaamaan komen we hoger en wijkt het bos. Het pad is gewaardeerd als T3, wat staat voor een veeleisend, smal bergwandelpad met soms een steile helling ernaast en soms voorzien van staalkabels. Die staalkabels zijn er inderdaad af en toe en ik snap goed dat je op sommige plaatsen niet moet vallen, dat doe je

maar één keer. Laten we het erop houden dat dit geen wandelpad voor beginners is. Het laatste uurtje komen we boven de boomgrens en ontmoeten we tientallen tegenliggers. Kennelijk was er de afgelopen dagen een afdelingsweekend van een bergsportclub in Capanna di Sciora. Een klein half uur voor aankomst komt de hut nadrukkelijk in zicht. Nog een laatste stuk door lekker lopend blokkenterrein en dan melden we ons bij de waard.

Steenbok

Aan de eetzaal van de hut lijkt me niets veranderd sinds mijn vorige bezoek. Dat is nog steeds de kleine, gezellige, maar wat donkere huiskamer. Het Matratzenlager kan ik niet vergelijken met een eerdere versie, want met nog twee andere gasten krijgen wij het Winterraum toegewezen. Prachtig, zo’n mooi miniatuurhutje bijna helemaal voor onszelf. Eten doen we uiteraard weer gezamenlijk. We treffen toevallig Bas Visscher met een klimpartner. In Hoogtelijn 3-2026 schreef Bas een artikel over flexibel met plannen omgaan als alpinist. Het advies dat hij daarin gaf brengt hij nu in

praktijk: omdat in het Mont Blancgebied te weinig sneeuw ligt, gaat hij voor plan B, rotsklimmen in Val Bregaglia. De hut is vannacht halfvol met ongeveer evenveel klimmers als wandelaars. Tijdens het eten gaan in alle talen de mooiste verhalen over tafel, al maken lachsalvo’s van de tafel naast me die verhalen soms onverstaanbaar. Hoe gezellig kan een hut zijn? En hoe vermoeiend, maar dan op een positieve wijze. Na het eten keert de rust terug, ook voor de mensen die de hut draaiende houden. De rugzakken voor morgen moeten gepakt en de slaapplaatsen in orde gemaakt. Stukje bij beetje raakt het terras leger en kruipen de gasten onder de wol. Dit is echter ook het moment dat Cinzia en Ettore, het zoontje van vrienden dat twee weken op de hut logeert, hun dagelijkse wedstrijd dieren spotten houden. Met forse verrekijkers speuren ze het dal af. Mauro zit erbij als scheidsrechter. Bij wijze van grote uitzondering wint Cinzia deze keer. Daar waar voor de lawine een wandelpad naar Capanna Sasc Furä lag, poseert nu een trotse steenbok, die lijkt te zeggen: ‘Dit dal is weer van mij’. HOOGTELIJN 4-2026 | 45

De Illgraben in de Zwitserse Alpen

Onderzoek naar modderstromen

Over de auteur

Tjalling de Haas is universitair hoofddocent Fysische Geografie aan de Universiteit Utrecht. Hij is gespecialiseerd in aardverschuivingen en andere massabewegingen in berggebieden. Zijn onderzoek richt zich op het begrijpen van het ontstaan, de dynamiek en de risico’s van aardverschuivingen, waarbij hij veldwerk combineert met experimenten, modellering en remote sensing. Daarnaast onderzoekt hij vergelijkbare processen op Mars en andere hemellichamen om hun geologische geschiedenis te ontrafelen.

46 | HOOGTELIJN 4-2026

THEMA

DE AARDE

Wie zich in de bergen begeeft, wordt beloond met adembenemende vergezichten, kristalheldere lucht en een bijna tastbare stilte. Tegelijkertijd schuilt in dit indrukwekkende landschap ook een onvoorspelbare kant: steile hellingen en instabiele ondergronden brengen risico’s met zich mee, zoals vallende rotsen, steenlawines, aardverschuivingen en modderstromen. Waar die natuurrampen de stilte doorbreken, proberen wetenschappers ze beter te begrijpen. Tekst en beeld Tjalling de Haas

limaatverandering manifesteert zich op indringende wijze in de bergen. In veel berggebieden verloopt de opwarming sneller dan in de omliggende laaglanden. In de Alpen gaat de opwarming bijna twee keer zo snel als het wereldwijde gemiddelde. Waar de aarde gemiddeld ongeveer 1,2 graden Celsius is opgewarmd sinds het einde van de negentiende eeuw, is de opwarming van de Alpen al rond de twee graden of meer. Als gevolg hiervan verschuiven neerslagpatronen richting extremere regenval. Gletsjers trekken in hoog tempo terug, waardoor instabiele hellingen en grote hoeveelheden sediment (klei, zand, grind en rotsblokken) worden blootgelegd. Permafrost ontdooit en verliest zijn stabiliserende werking. Cycli van vorst en dooi veranderen in frequentie en timing, wat directe gevolgen heeft voor de verwering van gesteente. Ook de vegetatie ondergaat verschuivingen, zowel in soortensamenstelling als in ruimtelijke verspreiding, met grote – soms positieve, maar veelal negatieve – consequenties voor de stabiliteit van hellingen. Deze samenloop van processen heeft een groot effect op natuurrampen in berggebieden. In de zomer van 2025 werd nog maar eens pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar de Alpen zijn. Zo werd in Zwitserland het dorp Blatten bedolven onder een grote lawine van rots en ijs, en werden op andere plekken meerdere huizen verwoest door modderstromen, waaronder in de Zwitserse dorpen Sorte en Fontana, met meerdere doden tot gevolg. Dit roept cruciale vragen op. Hoe beïnvloeden de aanhoudende veranderingen in de bergen het risico op natuurrampen? En wat kunnen we hiertegen doen? Waar is het nog veilig om te wonen, infrastructuur te bouwen en te recreëren? En hoe bepalen we dat?

Het uitvoeren van dronemetingen, met op de achtergrond de Illhorn, het hoogste punt van het brongebied van de Illgraben

De invloed van klimaatverandering op natuurrampen Het is lastig om duidelijke trends in natuurrampen in de

HOOGTELIJN 4-2026 | 47

Een modderstroom in de Illgraben, gefilmd vanuit een meetstation. Let op de grote rotsblokken aan het front.

Wat is een modderstroom?

Een modderstroom, of puinstroom, is een snelle, verwoestende stroom van water, modder, grote rotsblokken en ander puin, die met snelheden tot wel 10 meter per seconde van een helling naar beneden stort. Het is een vorm van aardverschuiving die vaak voorkomt in bergachtige gebieden, vooral na hevige regenval. Een voorwaarde voor het ontstaan van modderstromen is dat er voldoende sediment beschikbaar is boven in het dal. De viscositeit van modderstromen is hoger dan bĳ gewoon stromend water: de beweging is wat stroperig, vergelĳkbaar met cement (zie ook de video). Grote rotsblokken worden aan de voorkant van de stroom getransporteerd, zoals te zien is

op de foto hierboven. Door die rotsblokken, de hoge snelheid, de mobiliteit en de onvoorspelbaarheid zĳn modderstromen het dodelĳkste type aardverschuiving. Als voorbeeld: in 2019 zĳn er wereldwĳd 1628 doden als gevolg van modderstromen geregistreerd. Een modderstroom in 1999 in Venezuela zorgde zelfs voor 15.000 dodelĳke slachtoffers. Wil je zien hoe een modderstroom naar beneden komt? Of wil je meer weten over het onderzoek in de lllgraben? Scan dan de QR-code voor een korte documentaire met dronebeelden van de kloof.

Alpen te herkennen, omdat deze processen van nature grillig en sterk lokaal bepaald zĳn. Gebeurtenissen zoals steenslag en modderstromen ontstaan alleen onder specifieke omstandigheden, waardoor naburige valleien heel verschillend kunnen reageren. Het langzame signaal van klimaatverandering is daardoor moeilĳk te onderscheiden van natuurlĳke variatie. Daar komt bĳ dat gegevens vaak onvolledig zĳn: systematische registraties zĳn relatief recent en kleinere gebeurtenissen werden vroeger niet altĳd vastgelegd. Bovendien reageren verschillende processen ook anders op opwarming. Sommige nemen toe, andere veranderen van karakter, wat het beeld complex en soms tegenstrĳdig maakt. Toch lĳken er de afgelopen decennia een aantal trends zichtbaar. Er is sterk bewĳs voor toenemende steenslag als gevolg van dooiende permafrost en terugtrekkende gletsjers. Dit maakt rotswanden significant instabieler. Ook rotslawines lĳken vaker voor te komen, maar de kleine hoeveelheid observaties daarvan maakt het moeilĳk om een mogelĳke relatie met klimaatverandering vast te stellen. Het aantal intense regenbuien is sterk toegenomen, wat zorgt voor meer aardverschuivingen. Het effect op modderstromen is echter minder eenduidig. In sommige gebieden nemen ze toe, terwĳl ze in andere gebieden juist afnemen. Dit komt doordat meer hevige regenbuien alleen meer en grotere modderstromen kunnen veroorzaken als de hoeveelheid sediment in die gebieden ook toeneemt, maar dat is sterk afhankelĳk van de lokale geologie en het klimaat.

48 | HOOGTELĲN 4-2026

De drone op de rand van de Illgraben. Op de voorgrond het brongebied van de Illgraben, waar de modderstromen ontstaan; in de verte het Rhônedal.

De actiefste kloof in de Alpen

De onderzoeksgroep berggeomorfologie aan de Universiteit Utrecht doet onderzoek naar het voorkomen, de dynamiek en de impact van verschillende natuurrampen in berggebieden. Eén van de belangrĳkste locaties voor onderzoek naar modderstromen is de Illgraben, een steile kloof nabĳ het dorp Susten in de Walliser Alpen in Zwitserland. De Illgraben strekt zich uit vanaf de Illhorn (2717 meter) tot aan de Rhône op ongeveer 800 meter hoogte. Het is de actiefste berggeul in de Alpen, waarin elke lente en zomer meerdere modderstromen voorkomen, gemiddeld zo’n vier tot tien per jaar. Tussen mei en oktober 2024 zĳn er in deze geul zelfs 21 modderstromen waargenomen. De reden voor de extreem hoge frequentie van modderstromen in de Illgraben is de geologie van de kloof. Door een verandering in de oriëntatie van de grote Simplon-breuklĳn, waar twee stukken aardplaat tegen elkaar liggen, zĳn talrĳke breuken ontstaan in het gesteente van de Illgraben. Hierdoor is de rots sterk vervormd en verbrokkeld en als gevolg zwak en instabiel. Dit leidt tot een groot aantal aardverschuivingen en steenslag, met name in de wintermaanden. Soms komt er meer dan een miljoen kubieke meter gesteente in beweging.

THEMA

DE AARDE

Onderhoud aan een weerstation op de rand van de Illgraben, net onder de top van de Illhorn

een sleutel tot een veiliger leven in de Alpen van de toekomst Hierdoor eroderen de hellingen van de Illgraben met tientallen centimeters per jaar en vult de kloof zich met tientallen meters sediment. Tĳdens hevige regenval in de zomermaanden vormen zich hieruit modderstromen.

Een natuurlijk laboratorium

De extreem hoge frequentie van modderstromen in de Illgraben en de relatief goede bereikbaarheid van de kloof maakt het een ideale locatie voor onderzoek. De Illgraben is uitgegroeid tot een natuurlĳk laboratorium. Onderzoekers van de Universiteit Utrecht, het Zwitserse onderzoeksinstituut WSL en ETH Zürich werken hier samen om modderstromen in detail te observeren met een uitgebreid netwerk van instrumenten. Weerstations meten neerslagintensiteit, temperatuur en bodemvocht, zodat we de relatie tussen weersomstandigheden en het optreden van modderstromen beter kunnen begrĳpen. Langs de geul staan meetinstallaties die met radar- en lasersensoren de stroomsnelheid, stromingshoogte en dichtheid van passerende modderstromen registreren. Een grote weegschaal in de bodem van de geul meet de impactkrachten van grote rotsblokken in een stroming. Dat levert informatie op die essentieel is voor het ontwerpen van beschermingsconstructies, zoals dwarsdammen en

ringnetbarrières. Tegelĳkertĳd leggen seismische sensoren de trillingen vast die ontstaan door botsende stenen en bewegend sediment in de modderstromen, waaruit de interne dynamiek en transportprocessen kunnen worden afgeleid. Door het detecteren van deze trillingen kunnen modderstromen enkele minuten voordat ze in bewoonde gebieden arriveren al worden waargenomen. De metingen verzameld in de Illgraben zĳn dus van groot belang voor het ontwerpen en testen van waarschuwingssystemen. Door topografische opnames door drones met elkaar te vergelĳken brengt de Universiteit Utrecht de productie van sediment en de erosieprocessen van modderstromen in kaart. Dit is cruciaal om rampen te voorspellen, omdat de impact van een modderstroom afhangt van het totale volume

Slot Loevestein

Samen met collega Daniel Draebing passen we scheurmeters die normaal worden gebruikt voor het monitoren van scheuren in rotswanden (inclusief de Illgraben) toe op de buitenmuur van Slot Loevestein. Met deze sensoren meten we sub-millimeter nauwkeurig hoe bestaande scheuren zich ontwikkelen en hoe de muur reageert op temperatuurwisselingen, vocht, belasting en rivierstanden.

Deze technieken, ontwikkeld voor en toegepast bĳ het bergonderzoek, geven ons een beter inzicht in de oorzaken en het tempo van schade aan historisch metselwerk in het slot. Die kennis helpt om gerichte maatregelen te nemen voor behoud en restauratie, en laat zien hoe methoden uit bergonderzoek ook waardevol zĳn voor het beschermen van cultureel erfgoed in Nederland.

HOOGTELĲN 4-2026 | 49

Foto Friedrich-Karl Mohr

THEMA

DE AARDE

Zelf de Illgraben bezoeken De Bhutanbrug gaat over de geul op de puinwaaier van de Illgraben

van de stroming. Dat volume wordt voornamelijk bepaald door de hoeveelheid erosie tijdens de stroming van de bergtop naar de vallei. Met een drone maken we duizenden overlappende foto’s van hetzelfde gebied, telkens uit iets andere hoeken. Fotogrammetrie-software herkent vervolgens duizenden identieke punten in de foto’s. Uit kleine verschuivingen van deze punten tussen de foto’s berekent de software hoe ver elk punt van de camera is verwijderd. Zo worden gedetailleerde hoogtemodellen van de Illgraben opgesteld. Door al deze verschillende meetmethoden en gegevens te combineren ontstaat een uniek inzicht in modderstromen. De metingen laten zien hoe deze gevaarlijke natuurrampen ontstaan, zich ontwikkelen en uiteindelijk tot stilstand komen. Die kennis helpt om modellen van modderstromen te verbeteren en betrouwbaardere voorspellingen te maken. Voor de samenleving vertaalt zich dat in betere gevarenkaarten, vroegtijdige waarschuwingen en effectievere beschermingsmaatregelen voor dorpen en infrastructuur in berg gebieden.

De Illgraben ligt in natuurpark Pfyn-Finges. Op de puinwaaier van de Illgraben bevindt zich een van de grootste bossen van grove dennen in de Alpen. De wandelpaden in de kloof zijn permanent gesloten vanwege het grote gevaar op steenslag en modderstromen. De geul op de puinwaaier van de Illgraben is wel te bezoeken. Wandel bijvoorbeeld over de Bhutanbrug, een 134 meter lange hangbrug over de geul. Meetinstrumenten zijn het best te bezichtigen onder de brug van de E62 over de geul. Vanuit Chandolin in het Val d’Anniviers is er een wandelpad naar de top van de Illhorn en zijn er routes naar meerdere uitzichtpunten op de kloof van de Illgraben.

De sleutel naar veilig wandelen

Ons onderzoek draagt niet alleen bij aan een fundamenteel begrip van modderstromen, steenslag en aardverschuivingen, maar ook direct aan het beperken van risico’s voor de mens en de omgeving. Berglandschappen ogen vaak statisch en onveranderlijk. De Illgraben laat zien hoe dynamisch het landschap werkelijk is. Met iedere gemeten modderstroom in de Illgraben groeit onze kennis over risico’s in berggebieden. Die kennis is hard nodig in een tijd waarin klimaatverandering de bergen sneller dan ooit doet veranderen en er daar meer mensen wonen dan ooit tevoren. Zo is een Zwitserse kloof een sleutel tot een veiliger leven in de Alpen van de toekomst.

Vanaf de Alte Gemmi bij Leukerbad zie je het brongebied van de Illgraben: de kale rotshelling rechtsboven de wolken boven het Rhônedal

HOOGTELIJN 4-2026 | 51

Mineralen in het Binntal

De schatkamer van Zwitserland

‘Als jij nou mijn drinkwater neemt, neem ik deze steen in mijn rugzak.’ Qua volume komen die twee literflessen inderdaad ongeveer overeen met het grote blok serpentiniet dat ik zojuist vond en per se mee naar huis wil nemen. Qua gewicht is het echter een zeer onvoordelige ruil. Maar wie iets moois wil meenemen uit het Binntal, moet daar soms extra voor sjouwen. Tekst en beeld Frank Husslage

et Binntal is een alpien pareltje in Zwitserland. Voor auto’s is deze vallei alleen bereikbaar via een doodlopend weggetje met een smalle tunnel en het rumoer van het naastgelegen Rhônedal is hier verstomd. In gedachten hoor ik echter overal hamers kloppen. Hamers van Strahlers, het Duitse woord voor kristallenzoekers. Het dal is in hun kringen wereldberoemd vanwege de onwaarschijnlijke variatie aan mineralen die er gevonden wordt. Sommige soorten komen alleen hier voor of zijn naar dit gebied vernoemd. Lengenbachiet bijvoorbeeld.

52 | HOOGTELIJN 4-2026

Inzicht

Ewald Gorsatt, een van de drie beroepsmatige Strahlers uit het dal, kreeg het zoeken met de paplepel ingegoten. Samen zijn we een dag op pad tussen de groeves hoog boven in het Fäldbachtal. ‘Mijn vader verzamelde hobbymatig kristallen’, begint hij. ‘Vaak gingen we met het gezin bij zonsopkomst op pad naar deze vindplaats, 1500 meter boven Binn, om na een lange dag zoeken pas bij zonsondergang weer thuis te komen. Wat ik op die leeftijd meekreeg aan terreininzicht, komt me nog steeds van pas.’ We schrijven de tijd dat je na

THEMA

DE AARDE

‘Het kost dagen werk om zo’n gat te maken’, vertelt Ewald Gorsatt

Sommige mineralen komen alleen hier voor een dag zoeken nog met een rugzak vol bergkristal kon thuiskomen. Een prachtig voorbeeld daarvan is het kilo’s zware bergkristal dat in het café in Fäld als deurstopper dienstdoet.

Een stukje zelfgevonden bergkristal

Schatkamer

‘Naar wat we tegenwoordig een groot kristal noemen, keken mijn voorgangers naar eigen zeggen niet eens om.’ De periode van de kwantiteit loopt ten einde, maar de kwaliteit van wat gevonden wordt is nog immer ongekend. Dat geldt sowieso overal in en rondom het Binntal, maar groeve Lengenbach is hier het sleutelwoord. Dit wat onooglijke en rommelige gat in de rotsen langs de weg is de enige kristalmijn van Zwitserland en wereldberoemd onder professionals. Voor amateurzoekers is de berg afvalmateriaal naast de groeve op zijn beurt weer een schatkamer van formaat. Vanuit het Landschaftspark Binntal worden hier tal van activiteiten verzorgd. Vrijwel dagelijks tref je er wel een klasje schoolkinderen op ontdekkingstocht langs de Lehrweg, als ze al niet ergens in het dorp leren om stenen te slijpen.

Zakcent

Tussen Fäld en de Lengenbachgroeve is een Lehrweg ingericht

Waar Ewalds vader vooral aandacht had voor mooie stenen, ging junior zijn interesse verder. Sowieso waren de gevonden stenen een welkome vorm van extra zakgeld, waardoor hij al op zijn tiende een mooie stereomicroscoop kon kopen, die nog immer dienstdoet in zijn bedrijf. Maar ook verdiepte hij zich in de theorie van de mineralen en volgde hij de nodige cursussen, met name in het Duitse Idar-Oberstein, de ‘edelsteenstad’. Als inmiddels afgestudeerd ingenieur werkte hij enige jaren voor André Gorsatt, geen directe familie, voor wie hij veel excursies leidde. Uiteindelijk startte hij dertig jaar geleden zijn eigen bedrijf. Ondertussen heeft hij ruim duizend excursies door en boven zijn geboortevallei geleid en kent hij het gebied als weinig anderen.

Vergunning

Een half uur in Ewalds auto verkort de aanloop naar het Fäldbachtal met tweeënhalf uur, waar de zomerse bus tot aan Brunnebiel een uur lopen gescheeld zou hebben. Een wandeling onderlangs de Gandhorn, langs het graatje Binnergale zou overigens veruit de mooiste route geweest zijn. Maar vandaag heeft Ewald tijd nodig, want hij laat mij zijn grootste zoekterrein zien. Waar ik vanochtend mijn rugzak zo licht mogelijk inpakte, krijg ik nu een hamer, beitel en Strahlerstock, een soort koevoet, in handen gedrukt: ook als amateurstrahler kun je niet zonder. Een dik uur pittig stijgen vanaf de auto brengt ons langs oogverblindend wit dolomiet. Hier vind ik de enige edelweiss van de twee weken dat ik in het dal ben, op de andere gesteentes voelt het plantje zich niet thuis HOOGTELIJN 4-2026 | 53

Jouw onvergetelijke avontuur begint bij Zwerfkei! Ontdek 3500 m2 aan topmerken en deskundig advies in het hart van Nederland. Kom langs en laat je inspireren!

Jaap Bijzerweg 10 in Woerden | www.zwerfkei.nl

THEMA

DE AARDE

Landschaftspark Binntal Reis

Binn ligt op zo’n 950 kilometer van Utrecht en is in veertien uur bereikbaar per openbaar vervoer.

Zoeken naar kristallen

Landschaftspark Binntal is een beschermd natuurgebied. Niet alleen vanwege de bĳzondere bodem, maar ook voor de flora en fauna. Er gelden strenge regels voor bezoekers die komen zoeken naar mineralen. Losliggende scherven mag je oprapen, uithakken is voorbehouden aan Strahlers met een vergunning. Alle informatie vind je op landschaftspark-binntal.ch. Wil je worden meegenomen door een professional? Kies dan voor een excursie, bĳvoorbeeld van Ewald Gorsatt: gorsatt.ch.

Anderhalf uur stijgen brengt ons naar de bovenloop van het Fäldbachtal Finja en Jaron verkopen hun zelfgevonden kristallen

(zie ook pagina 38). Een paar flintertjes dolomietkristal zĳn de eerste mineralen die ik opraap. ‘Oprapen mag, met gereedschap uithakken is alleen voorbehouden aan vergunninghouders. En met springstof wordt hier sowieso niet gewerkt’, legt Ewald me uit. Want de wettelĳke regels, dat is één, maar de etiquette is ook nog een verhaal.

Erecode

Eenmaal boven in de kom van het Fäldbachtal oogt het op sommige plekken of er een familie marmotten aan het werk geweest is. Tal van groeves drukken hun stempel op het landschap. Gaten ter grootte van een marmottenhol tot soms wel een meter lang. ‘Het kost dagen werk om zo’n gat te maken. En vele jaren aan ervaring om te bepalen waar in deze enorme vallei je juist moet zĳn’, legt Gorsatt uit. ‘Het zou een kleine moeite zĳn voor een kwaadwillende om andermans groeve simpelweg leeg te halen. Volgens onze erecode mag je drie groeves per gebied voor twee jaar voor jezelf claimen. Een briefje erin achterlaten met je naam en de datum is daarvoor voldoende en wordt gerespecteerd.’

Millimeters

Mocht ik van tevoren verwacht hebben met een paar mooie, grote stukken bergkristal thuis te komen, dan had ik me deerlĳk vergist. De kwaliteit van de oogst wordt er niet minder om. Ewald zoekt wat in de rondte en geeft me een stukje steen als voorbeeld. Zwarte, glasachtige stukjes van vier of vĳf millimeter grootte. Daar moet ik naar zoeken, dat zĳn granaten. En zowaar, dat lukt wonderbaarlĳk. Terwĳl ik me daarmee onledig houd, gaat Gorsatt de berg te lĳf met hamer en beitel. Hĳ heeft hier een groeve geclaimd met daarin fuchsiet, een onalledaags groen mineraal. Waar

Met een briefje kan een Strahler een groeve claimen

bergkristal als scheikundige formule slechts drie letters laat noteren, SiO2, neemt fuchsiet pas genoegen met niet minder dan K(Al,Cr)3Si3O10(OH)2. Met schĳnbaar lomp haken breekwerk krĳgt Ewald uiteindelĳk een kilo’s zwaar blok in handen. De scherven zĳn voor mĳ. Het grote blok zal hĳ in schĳven zagen en slĳpen voor de verkoop. Als ik hem later in de week toevallig in het dorp tref, vertelt hĳ nog een keer speciaal hiervoor teruggegaan te zĳn. Dat leverde hem een blok van veertig kilo in de rugzak op. Daar kan hĳ nog jaren mee vooruit, en de groeve is nog lang niet uitgeput.

Hobbyist

Maar die groeve heeft hĳ nu dichtgegooid. Veel vindplaatsen beginnen uitgeput te raken. De makkelĳke, grote vondsten zĳn gedaan, vooral het specialistische werk blĳft over. In wetenschappelĳke zin levert dat nog steeds veel op en voor de ook nog immer als hobbyist genietende Ewald is dat voldoende. Hĳ kan leven van zĳn werk als excursieleider en van de steenslĳpcursussen die hĳ geeft. Graag laat hĳ nog wat over voor de generaties na ons. Nog een stukje rutiel voor me oprapend, hobbelen we na een lange dag tevreden naar beneden. We hebben geluk gehad met zowel het weer als de vondsten.

Traditie

En ja, de tradities worden doorgegeven. Tĳdens een wandeling door de Twingikloof word ik aangesproken door Finja en haar broertje Jaron. Op een versierd tafeltje langs het pad presenteren ze allerlei zelfgevonden kristallen. Met bĳbehorende prĳskaartjes in harde Zwitserse franken. Met een stralende glimlach zĳn deze jonge Strahlers op weg naar hun eigen microscoop. HOOGTELĲN 4-2026 | 55

Binntalhütte, Wallis, Zwitserland

Waar ooit de grenswachters sliepen Na het riante diner begeeft de hele huttenbevolking zich naar buiten. Gewapend met verrekijkers ontgaat geen steenbok aan de aandacht van de bijna twintig mensen die in de Binntalhütte overnachten. Met meters lucht onder mijn zolen laat ik elders mijn camera los op kleinere fauna. Een gewillig poserende marmot brengt het tot beeldvullende plaatjes, waar de steenbokken niet meer dan stipje in mijn foto’s geweest zouden zijn. Tekst en beeld Frank Husslage

ater die avond, als de zon al onder de horizon gezonken is, vertelt Markus Hug, erevoorzitter van de sectie Delémont van de Zwitserse Alpenclub, dat hĳ nog nooit zoveel steenbokken bĳ de Binntalhütte gezien heeft als deze avond. En hĳ is er nogal wat avonden geweest, want al jaren maakt hĳ deel uit van de vrĳwillige huttenstaf. Dat zĳn veelal leden van de sectie Delémont. Bĳ toerbeurten zorgen zĳ een week lang voor het wel en wee in de hut. Maar die vrĳwilligers zĳn evenzogoed

56 | HOOGTELĲN 4-2026

wandelaars, die ooit in de hut overnachtten en terugkomen om er te werken. Na een korte introductiecursus in het huttenwerk draaien die gewoon mee. Tĳdens ons bezoek bestaat de staf uit Markus, zĳn broer en hun echtgenotes.

Grenswacht

Van buitenaf is de Binntalhütte, ook bekend als Cabane du Binntal, een klassiek ogende, rustieke berghut. Oorspronkelĳk was het een grenswachtershut met maar tien slaapplaatsen.

Na de overname door de Zwitserse Alpenclub in 1969 werd hĳ in 1979 uitgebouwd naar het huidige uiterlĳk. In 2018 werd het volledige interieur eruit gesloopt en werd binnen het klassieke casco een moderne hut gerealiseerd. Die verbouwing kostte maar liefst twee miljoen Zwitserse franken, maar daarvoor heb je dan ook wat. De waterzuivering werkt nu met UVlicht, er is zonnestroom, er zĳn droogtoiletten met wormencompost en een moderne keuken. De comfortabele matrassenlagers zĳn ruim en

THEMA

DE AARDE

Jouw hut in Hoogtelijn?

naar een hut

Voor velen is een hut het (eind)doel van een tocht. Een rustplaats voor een bord soep, een glas fris of een broodje. Heb je een dagtocht gemaakt naar een bĳzondere hut en heb je goed fotomateriaal? Stuur de naam van de hut en jouw idee hierover naar hoogtelijn@nkbv.nl o.v.v. ‘Naar een hut’, dan bespreken we de mogelĳkheden voor een artikel in deze rubriek.

Van en naar de Binntalhütte licht, net zoals de eetzaal. De hut telt vĳftig slaapplaatsen. Afgelopen jaar waren er in het zomerseizoen 2050 overnachtingen. Met gemiddeld zo’n 25 personen per nacht is de hut meestal gezellig vol en is er ruimte voor iedereen om te genieten van het comfort van de modern verbouwde hut en de omgeving.

Altaar

De hut wordt met name benut door wandelaars op de Walserweg Gottardo. Die voert hen over de nabĳgelegen Albrunpas Italië in. Een rondje door het huttenboek leert me dat vooral veel Zwitsers hier overnachten. Op het moment dat wĳ er zĳn, is er een drietal wandelaars uit de zeer nabĳe omgeving, dat een meerdaagse huttentocht loopt. Ondanks de stevige bergtocht die ze maken, lĳken ze gekleed voor een zonnige zondagmiddagwandeling. Ze zullen wel weten wat ze doen en wat ze onderweg kunnen verwachten. Na de wandeling vanuit Binn beperken wĳ ons deze namiddag tot een kort uitstapje naar de Italiaanse grens. Vanaf de hut is dat een half uurtje lopen, een logische voortzetting van het pad dat we al volgden. Veel verder dan de

grensmarkeringen en het altaar voor de jaarlĳkse openluchtkerkdienst komen we niet. Grote sneeuwvelden maken de doorgang eind juni nog knap lastig.

De hut ligt op 2265 meter hoogte en is, zoals in de tekst beschreven, via meerdere routes te bereiken. De kortste route vanaf Freichi telt ongeveer 4,3 kilometer en 390 hoogtemeters. De lange wandeling vanuit Fäld over de Binnergale en de Gandhorn is ruim 13 kilometer lang en overbrugt 1250 hoogtemeters.

Dagtocht

Behalve als tussenstop tĳdens meerdaagse wandelingen en als zelfverzorgingswinterverblĳf voor toerskiërs is de hut erg in trek als bestemming voor een dagwandeling vanuit het Binntal. Voor hen die de wandeling beperkt willen houden, rĳdt er in de zomermaanden een bus vanuit Binn tot aan Freichi. Vanaf daar is het nog anderhalf uur lopen naar de hut. Er zĳn echter tal van varianten waarop het langer lopen is dan met busvervoer, maar ook een stuk interessanter. Een van de mooiere varianten gaat in Fäld in eerste instantie langs de Lehrweg, over de mineralen in het gebied, om dan af te buigen via Binnultini richting Freichi. Daar aangekomen laat je het karrenspoor van de ‘normaalroute’ letterlĳk links liggen en neem je de westelĳke aftakking via de Halsesee. Zeker op hete zomerdagen is deze wandeling door een beekvallei met veel bomen een absolute aanrader.

Wandelbenen

Voor hen die stevige wandelbenen hebben, is de wandeling via de Binnergale een van de mooiere tochten in de vallei. Boven Fäld volg je nog even het karrenspoor richting Freichi, om net voor het bos linksaf te slaan. Een bospad brengt je snel stĳgend naar een volgende, onbewoonde vallei waar alleen een wandelpad duidt op menselĳke aanwezigheid. Via een kammetje en de boerderĳ Gand kun je al snel weer afdalen naar de hoofdroute. Deze variant alleen al is zeker de moeite waard. Maar nog fraaier is het om de vallei te volgen via de Gandhorn en dan via het kristallenzoekgebied bĳ de Furggultipas en de Mittlenberghütte je weg naar de Binntalhütte te vervolgen. Dit is op het randje van wat je nog een dagwandeling zou kunnen noemen, maar knoopt wel een paar van de mooiste uitzichten in de regio aan elkaar. HOOGTELĲN 4-2026 | 57

Alpenmozaïek Montafon

Een geologisch luilekkerland De Alpenmozaïek in het Oostenrijkse Montafon is een luilekkerland voor geologen. Binnen een paar kilometer sta je op drie totaal verschillende bergketens. Het Rätikon, de Verwall en de Silvretta komen elkaar door een speling van de natuur tegen bij het Oostenrijkse dorp Schruns. Maar wat is er gebeurd in de afgelopen honderden miljoenen jaren? Tekst Peter Daalder Beeld Aart Markies

erst neemt Hannah Fritsche van Montafon Tourismus ons honderd jaar mee terug in de tijd naar het hotel waar de beroemde schrijver Ernest Hemingway verbleef. In geologische termen is dat zo’n beetje een paar seconden geleden. De Amerikaan bivakkeerde twee winters in Hotel Taube in Schruns. Op de plek waar hij destijds sliep is nu een bar. Wel toepasselijk, want de man met de wilde baard en haardos hield wel van een borrel. Hemingway was niettemin zeer sportief en trok op ski’s naar de Bielerhöhe, waar hij verbleef in het Madlenerhaus. Hij had als armlastige journalist geen geld om naar luxueuze wintersportoorden als St. Moritz of Chamonix te reizen. Van de Amerikaan is bekend dat hij ook de Wiesbadener Hütte op ski’s bezocht en van daaruit diverse tochten maakte, hoger het gebergte in. In de bundel De sneeuw van de Kilimandzjaro komen zijn verhalen over het Silvrettagebergte aan bod. Over zijn andere tochten in het gebied schreef hij ruimschoots in zijn vele brieven. Hij wordt in het dorp herdacht met een monument dat in 1999 is geplaatst ter gelegenheid van zijn honderdste geboortejaar.

De wetten van Steno

Of Hemingway zich realiseerde dat hij in een bijzonder geologisch gebied terecht was gekomen, is niet bekend. Of hij moet zich verdiept hebben in de ‘wetten van Steno’. Eind zeventiende eeuw kwam de Deense wetenschapper Nicolaus Steno tot een aantal uitgangspunten over de geologie, die later tot zijn wetten werden verheven. Om het niet al te ingewikkeld te maken: hij beschreef dat jonge aardlagen bovenop oudere liggen; dat gesteentelagen oorspronkelijk horizontaal werden afgezet en dat aardlagen

58 | HOOGTELIJN 4-2026

die doorsneden zijn door bijvoorbeeld een rivier oorspronkelijk aan elkaar vastzaten. Deze wetten van Steno vormen de grondslag van de stratigrafie, waarmee de ouderdom, samenstelling en structuur van aardlagen vastgesteld kunnen worden.

Fensterweg

Een mooi begin voor het ontdekken van de Alpenmozaïek, zoals de drie bergketens samen genoemd worden, is de Gargellner Fensterweg, een rondwandeling van ruim 7 kilometer met starten eindpunt bij het dalstation van de Schafbergbahn in Gargellen, het hoogstgelegen bergdorp van Montafon. Onderweg wordt uitgelegd wat er zo specifiek is voor dit gebied en hoe bijzonder het is dat je hier een blik kunt werpen op gesteenten die 200, 400 en 500 miljoen jaar geleden ontstaan zijn.

RÄTIKON

Gatenkaas van kalk

Het Rätikon is één groot fossielenarchief dat 200 miljoen jaar geleden is ontstaan. Het gebied lag toen in de tropische Penninische Oceaan. Miljarden mosselen en koralen vormden de ondergrond. Toen de Afrikaanse tektonische plaat naar het noorden dreef en botste tegen de Euraziatische Plaat, werd het gebied in elkaar gefrommeld als een tafellaken dat je met één hand tegenhoudt en met de andere hand in elkaar schuift. De hoogste delen zijn de Zimba (2643 meter), ook wel de Matterhorn van Montafon genoemd, en de Drei Türme (2830 meter) hoog boven de Lünersee. We bekijken het gebied tijdens een tocht over de Golmer Höhenweg, die op de bordjes ook wel de Golmer Seenweg

THEMA

DE AARDE

De Golmer Höhenweg slingert over een aantal bergtoppen in het Rätikon

HOOGTELIJN 4-2026 | 59

De ondergrond is één grote gatenkaas heet. Met de Golmerbahn bereiken we het bergstation Grüneck, waar het eerste topje van de rondtocht meteen zichtbaar is, het Natuur- en wandelgids Golmer Joch (2124 meter). De ondergrond Stefanie Peiker op weg naar van kalksteen is één grote gatenkaas. de Muttjöchle in de Verwall Regenwater lost de kalk op, waarna er een enorm onderaards gangenstelsel ontstaat waardoor water wegsĳpelt. Op een paar plekken zĳn toch bergmeertjes ontstaan, hoewel ze door de Op een tocht vanaf het bergstation van de Kristbergbahn in aanhoudende hitte en droogte vrĳ klein van omvang zĳn. Silbertal naar de Muttjöchle (2074 meter) lopen we een groot De route gaat verder via de Latschätzkopf (2219 meter) naar deel van de ruim 600 hoogtemeters in een groene oase. het Kreuzjoch, met 2261 meter ons hoogste topje. Daarna Loofbomen, hogerop veel alpendennen, overal mos, varens, volgt een afdaling en via het Platziser Joch lopen we met een bosbessen en, zodra we het bos uit zĳn, een zee van alpengrote boog en langs verschillende bergmeertjes terug naar rozen. Wat een verschil met de andere twee geologische het bergstation. Wie er in het bloemenseizoen is vindt hier gebieden van Montafon. uitgestrekte velden met gele, rode en paarse primula’s. De Overal zĳn beekjes, meertjes en moerassige poelen met plant is een overblĳfsel van de laatste ĳstĳd en staat op de donker, haast zwart water. De poelen zĳn zeer belangrĳk Oostenrĳkse stuiver. voor diverse planten en dieren, zoals voor de libellen, die in de modder van de kwetsbare poelen hun kraamkamer vinden. Smokkelaars Er zitten veel klimroutes in de steile kalkwanden van het Rätikon, waaronder een aantal zeer moeilĳke, maar die zitten Natuurgids hoofdzakelĳk aan de Zwitserse kant van het gebergte. Er zĳn Op deze tocht worden we begeleid door natuur- en wandeldiverse overgangen naar het buurland, veelal ontstaan als gids Stefanie Peiker. Het is heet, het tempo ligt laag. Het smokkelpaden. Zout, meel en suiker, maar ook koffie en geeft haar de kans honderduit te vertellen over het gebied, tabak brachten extra geld op aan de andere kant van de de flora en fauna. Over het Murmeltier, de bergmarmot, die grens. In de Eerste Wereldoorlog vluchtten Oostenrĳkers naar het buurland om te ontkomen aan dienst in het leger en in de Tweede Wereldoorlog waren de overgangen de poort naar de vrĳheid en veiligheid van het neutrale Zwitserland. En ook de Walser, boerenfamilies uit Wallis in Zwitserland, trokken hier de bergen over, vaak met hun vee, op zoek naar weidegrond. Deze Walser vestigden zich vaak op de hogere delen in de dalen van Montafon. Aan hun karakteristieke houten huizen is nog te zien waar de Walser gewoond hebben.

VERWALL

Groen en vochtig

Totaal verschillend is de Verwall aan de andere kant van Schruns. Het gesteente is met 400 miljoen jaar dubbel zo oud als dat van het Rätikon en is diep in de aardkorst ontstaan onder enorme druk en hitte. Bĳ de botsing van de tektonische platen werd dit gesteente als één enorm blok naar boven geduwd. Het donkere gesteente, dat bestaat uit onder meer gneis en glimmerschist, is keihard en laat geen water door.

60 | HOOGTELĲN 4-2026

Onderweg naar de Saarbrücker Hütte

THEMA

Foto Stefanie Peiker (gemsli.at)

DE AARDE

Groen en vochtig is de Verwall

het moeilĳk heeft in de hitte. Marmotten blĳven in hun hol, eten daardoor niet voldoende om een dikke vetlaag te kweken, waardoor de dieren een strenge winter niet overleven. En over de auer- en de sneeuwhoen en de vrĳ zeldzame korhoen die alle voorkomen in de hogere delen van de Verwall. ‘Kĳk’, zegt Sefanie bĳ het topkruis van de Muttjöchle, ‘hier zie je prachtig het verschil tussen de drie gebieden. Het Rätikon met zĳn grĳze rotsen en wat lage struiken, de groene vochtige Verwall waar we bovenop staan en de hoogalpiene Silvretta, die kaal en ruig is.’ Hoog in de lucht verschĳnt een steenarend. Het lĳkt of de machtige roofvogel op ons heeft gewacht, langzaam rondjes draaiend op zoek naar een prooi. Die prooi is in de winter nogal eens een sneeuwhaas of -hoen. Zĳ krĳgen een witte vacht als de dagen korter worden, maar door klimaatverandering laten kou en sneeuw vaak lang op zich wachten. Dan zĳn ze een makkelĳke prooi voor de arend.

Op de terugweg wĳst Stefanie ons op korstmossen op de stenen, op dikke vochtige zwammen op een paar dode bomen en op het weelderige baardmos aan boomtakken, een teken van een gezonde lucht. De verscheidenheid aan bloemen, planten en dieren is enorm. Dit deel van de Verwall is het grootste Natura 2000-gebied in de deelstaat Vorarlberg. In de winter is het gebied van 120 vierkante kilometer volledig afgesloten als rusten stiltegebied voor het wild.

SILVRETTA

Kaal en verlaten

Nog ouder dan de andere twee gebieden is de Silvretta. Zo’n 500 miljoen jaar geleden is het keiharde silvrettagneis ontstaan. Oorspronkelĳk was dit een deel van de Afrikaanse Plaat, maar bĳ de botsing van de twee continenten werd dit deel over alle andere lagen bovenop de oostelĳke Alpen geschoven. Het bekendst is de hoogste top van de Silvretta,

Oversteek onder de Wiesbadener Hütte

De Bielerhöhe nog jaren dicht

Van de Alpenmozaïek ligt de Silvretta het zuidelĳkst, bĳ de Bielerhöhe. Dat ligt aan een voorheen populaire toeristische auto- en motorroute met tientallen haarspeldbochten tussen Partenen in Vorarlberg en Galtür en Ischgl in Tirol. Maar het is niet druk meer op de Bielerhöhe. Al een paar jaar is de weg aan de kant van Vorarlberg afgesloten vanwege rotsen modderlawines die het nauwe dal diverse malen versperden. Er wordt bestudeerd of en hoe de route weer veilig gemaakt kan worden. In ieder geval blĳft de weg in Vorarlberg tot 2030 dicht. Vanuit Vorarlberg is een bypass naar de Bielerhöhe bedacht. Bezoekers gaan vanuit Partenen met de Vermuntbahn omhoog en stappen dan in een speciale tunnelbus, die gebruikmaakt van een nauwe kilometerslange tunnel van de waterwerken. De bus brengt de bezoekers diverse malen per dag naar de Bielerhöhe.

HOOGTELĲN 4-2026 | 61

Feel the Snow, discover the Magic of Winter in the Jungfrau Region

Wintersports 271 km of pure skiing pleasure

Discover our winter offers jungfrauregion.swiss/wintersports

THEMA

DE AARDE

Plooien in het gesteente van de Silvretta

Alpenmozaïek Montafon Reis

De afstand van Utrecht naar Schruns is met de auto 860 kilometer. Met de trein reis je in ruim negen uur van Utrecht naar Schruns. Vier keer overstappen en een stukje met de bus.

Kaart

Kompass 32: Montafon Brandnertal (2025), wandelen fietskaart. 1:25.000, €16,50.

Informatie

Cursisten bij de Wiesbadener Hütte

de Piz Buin (3312 meter). Omdat het gebied zo hoog ligt werd het in de Ĳstĳd bedekt door grote gletsjers. Het is een geliefd gebied voor de steenbok, terwĳl de sneeuwhoen in de overgebleven sneeuw vertoeft.

Gletsjers en stuwmeren

In het gebied vallen twee stuwmeren op, waarin het water van de gletsjers opgevangen wordt voor de energievoorziening. De Vermuntstausee is klein, de Silvretta-Stausee is de bekendste en een stuk groter: 2,5 kilometer lang met 38,6 miljoen kubieke meter water. Eén miljoen kubieke meter is vierhonderd Olympische zwembaden. Van de gletsjers is bar weinig meer over. Toen de Wiesbadener Hütte in 1896 gebouwd werd, kon je vrĳwel zo op het ĳs stappen, nu ligt de hut hoog boven het riviertje dat van de Vermuntgletsjer en de Ochsentalergletsjer komt. De hut is nog steeds een geliefde plek voor alpiene cursussen. Ook de NKBV verzorgt die op het nog aanwezige ĳs, dat inmiddels op minstens een uur lopen van de hut ligt. Eenzelfde beeld is te zien bĳ de Saarbrücker Hütte, hoog boven de Litznergletser. Grote delen van het overgebleven ĳs liggen verstopt onder dikke lagen stenen en gruis. De wandeling naar de hut loopt door een indrukwek-

Veel informatie over de Alpenmozaïek in Montafon vind je op: montafon.at/de/wandern/alpenmosaik-montafon. Montafon is een deel van de Oostenrĳkse provincie Vorarlberg en grenst in het westen en zuiden aan Zwitserland en in het oosten aan Tirol. Wil je een korte introductie in het gebied, wandel dan over de Gargellner Fenster Weg: montafon.at/de/ gargellner-fenster-weg_vc17597. Dit artikel is gemaakt in samenwerking met Montafon Tourismus. Zĳ hadden geen invloed op de vorm of inhoud.

kend, kaal landschap van puin, rotsblokken en morenen. Dit maakt de enorme impact van de klimaatverandering hier heel direct zichtbaar. Tussen de kale rotsen zien we overblĳfselen van douaneposten. Ook hier werd vroeger volop gesmokkeld. Beide hutten liggen op de Montafoner Hüttenrunde, een populaire huttentocht die ook de Silvretta aandoet. Voor veel tochten is het vertrekpunt de Bielerhöhe, die tot 2030 alleen via een omweg te bereiken is. Zie het kader bĳ dit artikel. Om van en naar de Wiesbadener Hütte niet dezelfde route langs het stuwmeer te lopen, is een tocht bovenlangs via het Radsattel (2652 meter) een mooi alternatief. Van daaruit heb je ook prima zicht op de Piz Buin, de drie Köpfe: de Rauer Kopf (3101 meter), Tiroler Kopf (3095 meter) en de Ochsenkopf (3057 meter) en op de Dreiländerspitze (3197 meter). Genoeg weetjes en feiten om in de voetsporen van Hemingway een tocht te maken vanuit een van de hutten in de ruige en indrukwekkende Silvretta. HOOGTELĲN 4-2026 | 63

Het verdwijnen van gletsjers

Zijn er positieve kanten?

Na regen komt zonneschijn. Spreekwoordelijk dan. In de zomermaanden is het steeds vaker omgedraaid en kijken we uit naar de buien na langdurige droogte. De klimaatverandering is wekelijks in het nieuws en we hebben er allemaal mee te maken. Wandelaars en klimmers zien het berglandschap veranderen. Gletsjers krimpen en smelten volledig weg. Aan de Universiteit van Innsbruck doet professor Arnaud Temme onderzoek naar de veranderende bodems en begroeiing waar het ijs verdwijnt. Hij zoekt naar de regen na de zonneschijn. Tekst Arnaud Temme Beeld Universität Innsbruck

64 | HOOGTELĲN 4-2026

e negatieve kanten van klimaatverandering zĳn bĳ ons allemaal bekend. Als we ons vooral op de Alpen en andere gebergtes richten, zien we voornamelĳk het krimpen en verdwĳnen van gletsjers, frequentere en grotere modderstromen en andere overstromingen, zoals in Nepal eerder dit jaar (zie ook pagina 15), maar ook het verdwĳnen van permafrost en sneeuw- en ĳsvelden. Sociale media staan vol met vergelĳkende foto’s: het schone, witte verleden en het doffe, grĳze heden. De effecten van deze veranderingen op de bergsport zĳn enorm groot en vervelend, en verdienen onze aandacht en onze actiebereidheid. We beleven in recente jaren al veel meer steenslag, instortingen van delen van gletsjers, kortere sneeuw- en ĳsseizoenen en lastigere en gevaarlĳkere routes naar hutten. Let wel: er is nog steeds veel ergs te vermĳden – hoewel de opwarming en gletsjer-

THEMA

Het meten van CO2-opname vlak bij de Bachfallenferner (Stubaier Alpen)

terugtrekking de komende decennia hoe dan ook blĳven doorgaan, zelfs als de mens van vandaag op morgen geen uitstoot meer produceert. De NKBV speelt hierin een rol, bĳvoorbeeld door het aanmoedigen van bewust reizen en verblĳven. Ook mĳn universiteit moedigt treinreizen sterk aan, vliegreizen worden (ook financieel) ontmoedigd. Het zĳn allemaal kleine, maar belangrĳke stappen waarvan we er samen snel meer moeten zetten. Tegelĳkertĳd is het belangrĳk om ook onze ogen open te houden voor de kleine positieve kanten die er kunnen zĳn aan de opwarmende bergen wereldwĳd en voor positieve richtingen die we de verandering wel degelĳk nog kunnen geven. Al was het maar om niet moedeloos te worden. We hoeven niet bĳ de pakken neer te zitten, er blĳft veel moois,

zelfs in gletsjerloze bergen! Om aan een positieve inslag bĳ te dragen, van waaruit we ook nog bewuster op weg kunnen gaan, geef ik een lĳstje van verrassende en soms positieve kanten van het opwarmen van de Alpen. Ik zie het maar als kleine gelukjes bĳ een groot ongeluk, kleine regenbuitjes tĳdens een grote droogte.

1 VONDSTEN ONDER HET IJS

Ten eerste is er een voordeel voor archeologen en historici en daarmee voor onze kennis over hoe berggebieden in het verleden gebruikt zĳn. Het is al een tĳd lang duidelĳk dat er al in de steentĳd gebruikgemaakt werd van hoge passen over de Alpen voor handel en migratie. Dat weten we bĳvoorbeeld door de vondst van Ötzi, de Tiroolse ĳsmummie. Het terugtrekken en wegsmelten van voornamelĳk sneeuwvelden zorgt HOOGTELĲN 4-2026 | 65

Foto Arnaud Temme

DE AARDE

ervoor dat meer en meer materialen uit die tĳd, en van latere periodes, gevonden worden. Mĳn persoonlĳke fascinatie is het grootst voor die heel oude vondsten, zoals materialen voor de prehistorische jacht in Noorwegen, Alaska en de Alpen. De vindplaatsen van deze objecten laten vaak zien dat er eerdere periodes waren met verminderde sneeuw- en ĳsoppervlaktes (maar toen met een natuurlĳke, tĳdelĳke oorzaak, in tegenstelling tot de versnelde verandering die we nu zelf veroorzaken). Andere vondsten zĳn recenter, bĳvoorbeeld van vermiste klimmers, of uit de Eerste Wereldoorlog, toen het Oostenrĳks-Italiaanse front ook hoog in de bergen bewaakt en betwist werd. Materialen en ook mensen die toen door het ĳs of onder lawines werden bedekt, worden nu steeds vaker teruggevonden. Soms luguber, maar interessant vanwege het completere beeld dat zo ontstaat over de omstandigheden waaronder zoveel jonge mannen vochten en omkwamen. In sommige gevallen zĳn lichamen na meer dan honderd jaar nog geïdentificeerd en begraven in hun geboortegrond. Ik heb absoluut liever de sneeuw en het ĳs weer terug, maar het is een voordeeltje.

2 NATUURLIJK EXPERIMENT

Ook voor mĳn eigen onderzoek is het terugtrekken van het ĳs een voordeeltje: met historische data vanaf het begin van de Europese terugtrekking rond 1850 is het mogelĳk om nauwkeurig vast te stellen waar er wanneer nog ĳs lag – en dus ook hoelang het ĳs ergens al weg is. Daarmee kunnen we zogenaamde chronosequenties bestuderen: een reeks van bodems of plantengemeenschappen van verschillende leeftĳden waarbĳ alle andere factoren gelĳk blĳven. Concreet gezegd: mĳn team vergelĳkt bodems gevormd in gletsjer-

kennis over hoe berggebieden in het verleden gebruikt zijn

Goed ontwikkelde bodem wordt zorgvuldig uitgegraven

66 | HOOGTELĲN 4-2026

Waar recent nog een gletsjer stroomde, ligt nu een getransplanteerde bodem met vegetatie

materiaal van 10, 50, 100 en 175 jaar oud om te zien hoe snel een aantal ontwikkelingen gaat. We kĳken onder andere naar de zuurtegraad, de aanrĳking van organische stof, de verwering van keien tot klei en de weerstand tegen erosie. Dat kunnen we nu doen door van de huidige gletsjer af te lopen, het dal in. Het alternatief zou zĳn om 175 jaar lang dezelfde bodem te bestuderen, maar zoveel geduld heb ik niet. De gletsjerterugtrekking zorgt dus voor een natuurlĳk experiment waar we graag gebruik van maken. Geologen, bodemkundigen, ecologen, hydrologen en anderen profiteren daarvan, en daarmee ook de samenleving, doordat we beter begrĳpen hoe het natuurlĳke landschap zich ontwikkelt.

3 DE BOOMGRENS KLIMT OMHOOG

Als derde moeten we het omhoogkomen van de verschillende vegetatiegrenzen noemen, voornamelĳk de bosgrens, de iets hogere boomgrens en de daarboven gelegen grasgrens. De opwarming, en in mindere mate het wegsmelten van ĳs en sneeuw, zorgt vaak voor betere omstandigheden voor plantengroei. De planten reageren daarop door hoger in de bergen te groeien. In principe zorgt één graad verwarming voor ongeveer 150 meter hogere groei. Dit gebeurt weliswaar met vertraging (warmer weer vandaag betekent hoger bos over honderd jaar, omdat bomen tĳd nodig hebben om te groeien), maar de effecten zĳn al meetbaar. Veel bergwandelaars zullen dat fĳn vinden, vanwege de geur of de schaduw van bos – zeker in hete zomers. Meer begroeiing hoger in de bergen remt wereldwĳd ook het verwarmen van het klimaat een beetje af, doordat planten via fotosynthese koolstofdioxide uit de atmosfeer opnemen. Lokaal ligt dat wat gecompliceerder: bossen en gras absorberen meer zonlicht dan rotsen of sneeuw en maken dus individuele gebergtes vaak wat warmer, maar binnen individuele hellingen, onder de kruinen, zorgt bos vaak juist weer voor afkoeling door schaduw en verdamping, en dat merkt een bergwandelaar toch het meest. Vanuit gemeenschappen in de bergen gedacht, heeft meer bos ook een beschermende waarde tegen natuurgevaren zoals lawines. Dat is positief, zeker omdat er meer (natte, zware) voorjaarslawines voorspeld worden in de toekomst. Meer bos, en vooral droger bos, betekent echter ook meer gevaar voor bosbranden, waar we in Oostenrĳk nu al mee te maken hebben. In 2025 was er al in februari een

THEMA

DE AARDE

Het gebied naast de Sexegertenferner dat al duizenden jaren ijsvrij is (Pitztaler Alpen)

eerste bosbrand – ongehoord vroeg in het jaar! Het omhoog opschuiven van de grasgrens gaat iets sneller, doordat gras sneller groeit dan bomen, en we kunnen daardoor binnenkort een periode verwachten waarin het oppervlakte gras groter is dan in het heden. Dat is goed nieuws voor herders en hun koeien, schapen en geiten die het grasland begrazen. Ook voor economische en toeristische activiteiten in deze hogere zones komen er kansen. We hebben hoog in de bergen natuurlĳk liever sneeuw en ĳs dan gras en bos, maar tegelĳk heeft vegetatie wel veel voordelen ten opzichte van de grote puinvelden die overblĳven meteen na gletsjerterugtrekking. Het lĳkt erop dat we zelf iets kunnen doen om het proces van vegetatiekolonisatie in puinvelden te versnellen. Frans-Amerikaans onderzoek in de Andes laat zien dat lama’s via hun mest de vorming van vruchtbare bodems en daarmee ook de kansen voor planten kunnen versterken. Wat we daarvoor moeten doen? Gewoon zorgen dat de dieren hoog in de bergen schaars gras eten en daar vooral ook ’s nachts blĳven, in plaats van lager op de hellingen. Een ideale, natuurlĳke oplossing waarmee de lokale bevolking als herders ook iets kan opschieten. In Tirol probeer ik met een onderzoeksteam een alternatief uit: we nemen goed ontwikkelde bodem en planten weg van hoge plaatsen vlak naast de oude gletsjer en graven ze in vlak voor de gletsjer. Omgekeerd nemen we puinmateriaal weg van vlak voor de gletsjer en graven dat in tussen goed ontwikkelde bodems en planten. De hoop is dat we zo natuurlĳke kolonisatieprocessen drastisch kunnen versnellen. We onderzoeken daarbĳ ook of compost van voedsel uit berghut-

ten dat proces nog verder kan versnellen. Desondanks zal het nooit in een paar weken gebeurd zĳn. Mĳn team kĳkt formeel pas over een paar jaar voor het eerst of ons werk resultaat heeft gehad. Maar ik heb dit jaar stiekem al een keer gekeken, want het is mooi daar voorbĳ het Taschachhaus, bĳ de Sexegertenferner. De plantjes die we daar twaalf maanden geleden ingroeven, doen het vooralsnog heel goed. Voor de Alpen is het een brug te ver in de komende tientallen jaren, maar vlakkere gebieden met gletsjerterugtrekking, zoals Ĳsland en Groenland, kunnen mogelĳkerwĳs zelfs tot landbouw overgaan waar ooit gletsjers waren. Een Zwitserse collega onderzocht jaren geleden al of bodems op Groenland onder het opwarmende klimaat geschikt kunnen worden voor landbouw. Dat betekent opnieuw geschikt, want ongeveer duizend jaar geleden probeerden de Vikingen al kortstondig met landbouw (en vooral veeteelt en jacht) te overleven op Groenland. Misschien wordt landbouw binnenkort, met een nog warmer klimaat, een optie. De bodems zĳn niet bĳzonder vruchtbaar, maar dat is tegenwoordig met kunstmest op te lossen. Vooral de voorspelde droge zomers worden een probleem, want de bodems houden water uit de lente niet goed vast en dat is een onoplosbaar probleem zonder dure irrigatie. Graan uit Groenland zal dus hooguit lokaal belang-

één graad verwarming zorgt voor 150 meter hogere groei HOOGTELĲN 4-2026 | 67

Vers morenepuin is nooit ver weg in de huidige Alpen

rĳk worden. In de hoge Alpen, waar het steiler is, zal het toch echt bĳ begrazing blĳven de komende vĳftig jaar. Dat heerlĳke lokale brood komt dan natuurlĳk nog steeds wel uit de dalen.

4 GOUD, KOPER EN ANDERE WAARDEVOLLE MATERIALEN

Over toekomstig gebruik gesproken: het is controversieel, maar in recent ontgletsjerde gebieden zĳn mĳnbouwbedrĳven nu in staat om waardevolle materialen te vinden. Vooral in de Andes zĳn er gouden kopermĳnen waar eerst ĳs de rots bedekte. De tegenstand is groot, vanwege de vervuiling die vaak met de mĳnbouw gepaard gaat, maar ook vanwege zorgen over de verdeling van welvaart en over de beschikbaarheid van water, die in de droge dalen van de (Boliviaanse en Peruaanse) Andes sowieso al onder druk staat. Desondanks gaat deze ontwikkeling door, zoals onder meer door Chileens onderzoek is getoond. Ook het gebruik van hoge valleien voor waterkrachtinstallaties kan gaan toenemen, bĳvoorbeeld bĳ de Triftgletsjer in de Zwitserse Alpen, waar de terugtrekking naar verwachting een groot natuurlĳk meer gaat vormen van waaruit water gecontroleerd naar een waterkrachtcentrale kan worden geleid. Ook daar zĳn er zorgen over de gevolgen van die onttrekking van water, vooral voor lokale ecosystemen.

5 BERGEN ZONDER IJS BEKLIMMEN

Als laatste is het aantrekkelĳk om ook even een denkbeeldige gletsjerbril (of binnenkort: rotsbril?) op te zetten en kort te kĳken of er specifiek voor klimmers iets positiefs te zien is zodra de gletsjers weg zĳn. Negatiefs is er natuurlĳk zeker, en dat is ook wetenschappelĳk onderzocht: flink meer steenslag, minder sneeuw- of ĳsroutes, hutten die sluiten

68 | HOOGTELĲN 4-2026

breder kennismaken met lokale natuur en cultuur vanwege smeltende permafrost, zoals het Hochwildehaus in Tirol. Maar positieve kanten? Lastig. Is het fĳn dat er straks hoger in de bergen kleine meertjes overblĳven zodat we vloeibaar water kunnen tanken tĳdens tochten? Een beetje wel ja, als we waterzuiveringsmogelĳkheden hebben. Maar watergebrek was nou niet zo’n enorm probleem tot op heden. En waar dat wel zo was (in de noordelĳke en zuidelĳke Kalkalpen), daar worden nou juist weer geen nieuwe meertjes gevormd omdat de rots zo doorlatend is. Is het fĳn dat we straks vaker in andere seizoenen de bergen (moeten) gaan opzoeken en daarmee breder kennismaken met lokale natuur en cultuur? Is het fĳn dat we bĳ opleidingen misschien minder aandacht hoeven te geven aan gletsjerreddingen en touwtechnieken in de sneeuw? Hooguit als we daardoor meer diepgang kunnen bieden in andere, meer rotsgerelateerde zaken. Of misschien is het fĳn als de bergen toegankelĳker worden voor meer klimmers, inclusief diegenen die gletsjers en/of ĳsgraten nu eng en gevaarlĳk vinden. Die touwgroepen kunnen straks veilig met zĳn tweeën de aanloop naar sommige mooie rotsroutes afleggen zonder een tweede duo, stĳgĳzers, pickels en spletengevaar. Wandelaars met veel evenwicht en uithoudingsvermogen kunnen nu bĳvoorbeeld al in de zomer vanuit Italië zonder ĳs of sneeuw de top van de 3510 meter hoge Hochfeiler bereiken, waar nog niet zo lang geleden op zĳn minst een ĳsgraat in de weg lag. Misschien zĳn dat allemaal kleine voordelen. Misschien. Ik blĳf uiteindelĳk vooral bĳ verlies – maar ik zoek naar de voordeeltjes.

THEMA

DE AARDE Met de trein de bergen in? Joanne Brouwer, voorheen maker van het tv-programma Rail Away, tipt bijzondere spoorlijnen.

op de bok

Op pad met de Far North Line

De ondergrondse schatten van Schotland Een brede, snelstromende rivier die het weidse landschap doorsnijdt. Donkere wolken én zonneschijn, een regenboog. Het zijn de eerste uitzichten die opduiken zodra het licht wordt na een nacht aan boord van de Caledonian Sleeper. We zijn in Rotterdam ingescheept op de trein naar Londen om vandaar door te reizen naar Schotland. Gisteravond stond er in de kleine boordbistro zelfs haggis op het menu. We hebben Glasgow en Edinburgh links laten liggen en zijn doorgestoomd naar Inverness, de officieuze hoofdstad van de Schotse Hooglanden. Daar volgt de overstap op de Far North Line, die naar Thurso in het uiterste noorden van Schotland rijdt. Het veenmoeras van Flow Country

Tekst en beeld Joanne Brouwer

as de reis vanuit Londen met de Caledonian Sleeper luxe te noemen, de treinen van de Far North Line zijn van Schotse eenvoud. De sjofele blauwe stoelen voelen wat doorgezakt en echt schoon zijn ze ook niet. Maar dat mag de pret niet drukken. We kopen een kaartje naar het havenplaatsje Thurso. De komende vierenhalf uur zitten we op de eerste rij om de mooiste landschappen voorbij te zien trekken. De Far North Line Window Gazer’s Guide legt uit waar we moeten kijken om niets van al het moois aan de andere kant van het treinraam te missen.

pen en heidevelden. En natuurlijk door de bergen die dit deel van de Schotse Hooglanden bedekken.

Vanaf het sprookjesachtige Dunrobin Castle scheren we een tijd rakelings langs de Schotse oostkust. Vanaf Helmsdale gaat het landinwaarts. Het spoor gaat door ruige landschap-

Met een oppervlakte van 4000 vierkante kilometer is dit het grootste hoogveen van Europa. Dit type komt alleen voor op koudere plaatsen waar veel regen valt. Het bijzondere

Ondergrondse schatten

Na een paar uur komen we aan op het station van Forsinard, waar we uitstappen voor een wandeling door Flow Country. Als een enorme, uitgestrekte deken ligt hier een groot veenmoeras over de hooglanden. Het is een van de belangrijkste natuurlijke schatten van Schotland. Diep in de aarde onder onze voeten voltrekt zich een bijzonder en belangrijk ecologische proces…

ervan is dat het CO2 kan opslaan, belangrijk in de strijd tegen klimaatverandering. Zo’n drie procent van het landoppervlak op aarde bestaat uit veenmoerassen, die maar liefst dertig procent van alle koolstofdioxide vasthouden. Flow Country slaat ondergronds zo’n 400 miljoen ton aan CO2 op. Het is wel afhankelijk van een natte omgeving. Als de veenlaag door verdroging beschadigt, geeft ze juist koolstofdioxide af. Door bosbouw in de jaren ’70 en ’80 droogde de laag hier in rap tempo uit. Daarom wordt er nu alles aan gedaan om het veen nat te houden en daarmee de CO2 ín de grond. Na Flow Country wacht het laatste deel van de treinreis naar Thurso, voor de meeste passagiers slechts een korte tussenstop voordat de ferry ze over een stormachtige zee naar hun eindbestemming brengt: de Orkneyeilanden. HOOGTELIJN 4-2026 | 69

Alpinist en bestuurslid

‘Ik ben afgedaald, maar er nooit mee opgehouden’ Onder Rob Leopold (91) groeide de Koninklijke Nederlandse Alpen-Vereniging in de zeventiger jaren uit van een betrekkelijk kleine en enigszins elitaire vereniging tot een vereniging voor een breder bergliefhebberspubliek. Hijzelf kon er de liefde voor de bergen in kwijt. Een terugblik op zijn kleurrijke bestuursjaren en zijn eigen beklimmingen. Tekst Manon Stravens Beeld Zout Fotografie

ie de hand van Rob Leopold schudt en zĳn appartement betreedt denkt niet meteen met een alpinist van doen te hebben. In de opgeruimde woning in appartementencomplex De Wildernisse in Den Haag valt het oog eerst op het porselein in de kast, het zilverwerk op tafel en een achttiende-eeuwse voorouder van zĳn echtgenote Marjolein aan de muur. Rob zelf is keurig gekleed, in lichtblauw overhemd, gestreken broek en zwarte, glimmende schoenen. Zĳn haar is strak gekamd en hĳ praat een beetje deftig. Nee hoor, zĳn woning is nergens aan te herkennen, had hĳ al aan de telefoon gezegd. ‘Heel non-descript.’ Maar als de blik van het schilderĳ (‘twee linkerschoenen heeft ‘ie aan, kĳk maar goed’) naar de boekenkast verschuift, wordt dat beeld meteen bĳgesteld. Alles in de rechterhelft van het wandvullende meubel, zo laat Rob met een armzwaai zien, gaat over de bergen. Grĳnzend: ‘Dat is vĳftig procent.’ Het is een grote verzameling van Nederlandse, maar ook Engels-, Frans- en Duitstalige boeken, met flink wat vergeelde kaften, over de Alpen, de Dolomieten, bergbloemen, de Engelse Ladies’ Alpine Club, met boeken van bekende alpinisten als de Duitse filosoof Leo Maduschka en de Brit Edward Whymper. En nog veel meer. ‘Veel geschiedenis, maar ook belevenisboeken.’ Verzameld sinds zĳn dertiende

70 | HOOGTELĲN 4-2026

jaar, toen Robs fascinatie voor de bergen begon en hĳ er alles over las wat los en vastzat. ‘Ik was totaal bezeten. Later werd het een beetje als postzegels verzamelen’, zegt hĳ droogjes. ‘Er zitten bĳzondere dingen tussen.’ Een eerste druk, boeken met een handtekening van de auteur, een fotootje van de inmiddels niet meer bestaande winkel Schröder & Dupont in Amsterdam waar hĳ boeken kocht.

Het ultieme jongensboek

Rob vist er een met transparant folie gekaft boek uit van de beroemde Engelse klimmer en tekenaar Edward Whymper, die als eerste de Matterhorn beklom in 1865. ‘Zĳn boek Scrambles Amongst the Alps in the Years 1860-69 is het ultieme jongensboek: leuk en ontzettend spannend geschreven, dat moet iedereen lezen.’ Met prachtige, door Whymper gemaakte gravures. En een krabbel voorin, uit 1898. ‘Een handtekening van Whymper. Dat is voor verzamelaars en kenners het mooiste wat er is!’ Rob weet precies waar alles staat. Dat komt ook doordat hĳ een half jaar geleden is gaan vastleggen welke boeken hĳ allemaal heeft. ‘De vraag is natuurlĳk wat er in godsnaam mee moet gebeuren als ik er niet meer ben.’ Net als met de vier genummerde archiefdozen die, naast de koffie en stroopwafels, op tafel staan.

HOOGTELĲN 4-2026 | 71

Wie is Rob Leopold? Rob Leopold (Den Haag, 1934) was alpinist en zat jarenlang in het bestuur van de KNAV en de UIAA, de internationale bergsportfederatie. Ook zat hij achttien jaar in de redactie van De Berggids en schreef hij columns geheten ‘Kwartaal’, onder pseudoniem Piolet Encre. Hij was directiesecretaris van industriële bedrijven, onder meer adjunct-secretaris van de Raad van Bestuur van Philips. Momenteel woont hij met zijn vrouw Marjolein in Den Haag. Dit zijn zijn mijlpalen. 1958 Beklimmingen van de Zinalrothorn, Wellenkuppe- Obergabelhorn en de Zmuttgrat op de Matterhorn 1959 Beklimmingen van onder meer de Arête de Ferpècle op de Dent Blanche, de Aiguille d’Argentière-noordwand, de Voie Ménégaux op de Aiguille de l’M, de Aiguille du Chardonnetnoordwand en de Arête Sans Nom op de Aiguille Verte 1961 Beklimming van onder meer de noordwand van de Aiguille du Plan 1961-1978 Redacteur De Berggids 1964-1970 Secretaris bestuur KNAV 1970-1978 Voorzitter KNAV en in 1978 uitgeroepen tot erelid 1973 Beklimming van de Badile Nordkante 1990-1995 Bestuurslid UIAA 1995-2000 Secretaris-Generaal UIAA en in 2000 uitgeroepen tot erelid 2002 Ridder in de Orde van Oranje-Nassau

Ik spreek Rob omdat hij behoort tot de laatste levenden van de generatie alpinisten uit de vijftiger en zestiger jaren, maar meer nog wegens zijn rol in het bestuur van de voorganger van de NKBV. Tussen 1964 en 1978 was Rob eerst secretaris en later voorzitter van de Koninklijke Nederlandse AlpenVereniging (KNAV). Ook zat hij als eerste niet-Zwitser in het bestuur van de UIAA, de internationale federatie van bergsportverenigingen, in Bern. ‘Zat ik daar als Nederlander tussen de Zwitsers, die na vijf minuten Engels overstapten op hun dialect uit Lugano’, herinnert hij zich een van de eerste vergaderingen. Later werd hij Secretaris-Generaal van de UIAA, en nu is hij erelid. Onder Rob groeide de KNAV uit van een clubje klimmende academici, een betrekkelijk kleine en enigszins elitaire vereniging tot een vereniging voor bergsportliefhebbers van jong en oud. Er werd een breed aanbod van tochten en cursussen ontwikkeld, voor beginners en gevorderden, scholieren en studenten, voorklimmers en naklimmers. Onder zijn leiding werden ook de eerste huttentochten georganiseerd en werden de eerste ‘schuchtere stappen’ gezet naar de onvermijdelijke fusie in 1998 tussen de KNAV en de concurrerende Nederlandse Bergsport Vereniging.

‘Die voorzitter die ze twee keer per jaar zagen’ 72 | HOOGTELIJN 4-2026

Kleurrijke jaren

Een blik in de vier archiefdozen wijst op de ‘kleurrijke jaren’ van toen, zoals Rob ze omschrijft. Keurig gerangschikte verslagen, briefjes, krabbels, foto’s en menukaarten. Bijzonder is een moeilijk te lezen briefje uit 1970, van Isabella Damsté-Muller, alpinist én een van de grondleggers van de Alpen-Vereniging, die in 1902 werd opgericht. ‘Wij stuurden haar altijd een bos bloemen op de voorjaarsvergadering en kregen dan een bedankbriefje van haar terug.’ Rob heeft haar nooit ontmoet. Hij herinnert zich dat zijn klimmaat en medebestuurder Jan Saltet aanvankelijk wat minachtend deed over de vrouwelijke prestaties in de bergen, maar daarvan terugkwam toen een beklimming van de Aiguille de la Tsa, die Isabella in 1901 had gedaan en beschreven, hem en Rob zwaar tegenviel. Ook bevatten de dozen edities van De Berggids, de voorganger van Hoogtelijn, waaraan Rob bijna twee decennia verbonden was. Als redacteur stond hij bekend om – zo leest een uitgeleide van de redactie destijds – zijn ‘scherpe oog voor sfeer, zijn fraaie citaten en poëtische beschouwingen’. Het bestuurswerk vond Rob ‘hip en heel leuk’. Rob: ‘Voor de jaarvergaderingen en de najaarsreünies zorgde ik altijd voor een leuk programma met goede sprekers.’ Hij hield zelf ook toespraken, met een woordenspel dat werd geroemd bij zijn afscheid. Na ietwat aandringen laat Rob een spotprent zien: hij met strakke scheiding achter een spreekstoel. ‘Verschrikkelijk’, lacht hij. ‘Ik stond bekend als die voorzitter die ze

twee keer per jaar zagen. En dan hield ik altijd een gloedvolle toespraak. Maar echt gloedvol’, gniffelt hij, met de pretogen die hem tijdens het hele gesprek kenmerken. Belangrijk waren de relaties met de buitenlandse verenigingen, die met etentjes onderhouden moesten worden. Vooral die met de Belgen moest goed zijn, benadrukt Rob. Vanwege Freyr, hét klimgebied waar Nederlandse alpinisten vele weekenden trainden, inclusief hijzelf. ‘We moesten altijd wel oppassen dat we ons behoorlijk gedroegen in Freyr.’ Want er kwam wel eens een boze brief van de Belgische Alpenclub. ‘Over de Hollandse lawaaierigheid.’ Met tussen de regels door een waarschuwing. ‘Stel je voor dat we niet meer naar Freyr zouden mogen hè? Als er een klacht binnenkwam, dan riepen we de desbetreffende alpinisten op de mat. Bij mij thuis. Heel effectief’, lacht Rob. ‘Dan was het probleem zo de wereld uit.’

Jonge hulpgids

Hij mag zichzelf dan graag een ‘secretarisfiguur’ noemen, zijn bestuurswerk verhult enigszins het veelbelovende begin van zijn bergsportloopbaan, die na de oorlog begon en in de zestiger jaren langzaam tot stilstand kwam.

Het begon voor Rob op 19 juli 1948 (‘ik heb die datum opgeschreven natuurlijk’), toen het gezin Leopold twee weken naar Zwitserland ging. Op die dag zag de toen dertienjarige Rob voor het eerst de Jungfrau, een besneeuwde vierduizender in het hart van Zwitserland. ‘De verpletterende grootsheid van die sneeuwberg, dat maakte een diepe indruk op me, onvergetelijk.’ Door zijn verrekijker zag hij alpinisten afdalen. ‘Dat vond ik helemaal fascinerend. Dat wilde ik ook. En ik ben er meteen als een bezetene over gaan lezen.’ Als vijftienjarige werd Rob lid van de Alpen-Vereniging en begon hij de jaarlijkse ledenvergadering en najaarsreünie te bezoeken. Na zijn eindexamen vertrok hij naar de Bergsteigerschule Kaunergrat, de bergsportschool van berggids en huttenwaard Hermann Bratschko in Oostenrijk. Deze school speelde een belangrijke rol in de opleiding van Nederlandse alpinisten, vertelt Rob. De vraag om daar als jonge hulpgids te gaan werken, greep hij dan ook met beide handen aan. Twee zomers, in 1955 en 1956, mocht hij kosteloos in de bergen zijn. Na die jaren begon hij met gidsloos klimmen, wat in die tijd een vlucht nam, en mocht hij meerdere keren meedoen aan de befaamde invitatiecursussen van de KNAV onder leiding van Franse topgidsen als Lionel Terray en René Desmaison. Het bestuur van de Alpen-Vereniging selecteerde per cursus zes mensen. ‘Een grote eer en waanzinnig leuk. We deden zware en technische tochten, klommen in rots en ijs. Ik ben toen voor het eerst in het Mont Blancgebied geweest. Die cursussen gaven zelfvertrouwen.’

‘Freyr is het enige reisdoel in heel België’ Om te trainen verbleven de jonge alpinisten talloze weekenden in het Belgische Freyr, waar ze in hoestende autootjes of gehuurde busjes, gevuld met tenten en touwen, naartoe reden. De tennisschoenen van het begin maakten al gauw plaats voor de echte klimschoenen. Rob: ‘We kampeerden allemaal op het plateau van Freyr. Daar zag je veel klimmers bij elkaar en leerden we mekaar goed kennen.’ Later organiseerde hij daar redactie- en bestuursweekenden. Freyr is, zo schrijft hij in zijn boekje Freyr door de jaren heen, het enige reisdoel in heel België.

Tweede elftal

Toch zette zijn alpiene loopbaan niet door, althans niet in de bergen. Terwijl zijn tijdgenoten ‘spectaculaire dingen’ deden in de West-Alpen, ontstond er voor Rob geleidelijk een HOOGTELIJN 4-2026 | 73

De Nordkante op de Pizzo Badile (1973)

Foto Xander Verrijn Stuart

kentering. ‘Ik raakte verloofd, trouwde in 1964 en kreeg twee kinderen. Daarnaast had ik een drukke baan, onder meer bĳ Philips. Ja, zo gaat dat dan, hè.’ Een topalpinist is Rob nooit geweest, denkt hĳ. ‘Ik speelde in het tweede elftal en niet in het eerste. Misschien was ik wat voorzichtiger dan anderen.’ Rob is ook nooit in de Himalaya geweest. ‘Het is er nooit van gekomen, al had ik die hoge bergen graag willen zien. Ik denk wel eens, achteraf bezien, dat ik door mĳn tĳd bĳ Bratschko wat achterop ben geraakt.’ Spĳt heeft hĳ daarvan niet. ‘Ik had die zomers bĳ Bratschko niet willen missen.’ Wat mogelĳk meespeelde in de omslag in zĳn klimcarrière was een serie tragische ongelukken in de jaren vĳftig, mede door de opkomst van het gidsloos klimmen in die tĳd. Jonge klimmers als Kobus van Lookeren Campagne (een neefje van de drie bekende broers), Jan Lucas Wansink, de broers Michielsen en later Gerbrand van der Leek lieten het leven.

‘Ik speelde in het tweede elftal en niet in het eerste’ Die ongelukken waren ‘majeure gebeurtenissen’, vertelt Rob. ‘Het was toen nog een kleine klimgemeenschap. Daardoor laaide ook de discussie over het gidsloos klimmen weer op.’ Veel herinnert Rob zich niet meer, zegt hĳ. ‘Maar de ouderen hadden wel een beetje het gevoel dat het alpinisme van de jongeren niet altĳd even verantwoord was.’ Zĳn bestuurswerk is wellicht een surrogaat geweest. Hĳ kon er zĳn liefde voor de bergen in kwĳt. ‘Ik was altĳd bezig met de bergen.’ Verguld vertelt hĳ over het 75-jarige jubileum in 1977, dat groots werd gevierd. Een ‘enorme feestweek’ in een afgehuurd hotel hoog in de Zwitserse bergen boven Zermatt. Eregasten werden met een helikopter ingevlogen. Het Arbenbiwak, dat de Nederlanders ter ere van het jubileum aan de Zwitsers doneerden, werd geopend door de Nederlandse ambassadeur in Zwitserland. De publiciteit die dit feest genereerde zorgde voor een flinke stĳging van het aantal leden, herinnert Rob zich. Een uur lang zat hĳ bĳ het radioprogramma Met het oog op morgen, dat toen net twee jaar bestond. Allemaal geregeld door Wessel Bennis, directeur van een PR-bureau, die als vergoeding ‘één keer per maand lekker op onze kosten wilde eten’, grinnikt Rob.

74 | HOOGTELĲN 4-2026

Een jaar later is Rob gestopt met het bestuur. ‘Ik vond het wel mooi geweest. De vereniging is in die jaren wel aanzienlĳk groter geworden.’ Bĳ zĳn vertrek telde de KNAV zo’n vĳfduizend leden (inmiddels heeft de NKBV er ongeveer tachtigduizend). Hĳ is trots dat hĳ de vereniging naliet met ‘een heel goede sfeer en een gestructureerd cursusprogramma, en met drukbezochte reünies en voorjaarsvergaderingen’. Bĳ zĳn afscheid werd hĳ tot erelid benoemd.

Pregnante data

Met enige weemoed kĳkt hĳ terug op die voorbĳe tĳd. Dat sĳpelt ook door in de teksten in het boekje Pickel en Pen, een bundeling van zĳn toespraken, stukken en columns voor De Berggids. Daarin beschrĳft hĳ niet alleen zĳn avonturen, maar ook zĳn observaties en gedachten op de momenten dat hĳ terugging naar belangrĳke plekken uit die tĳd.

‘Op pregnante data’, aldus Rob. Zo ging hĳ op 24 maart 2001 een dag op en neer naar Freyr, precies vĳftig jaar nadat hĳ daar voor de eerste keer kwam, in 1951. ‘Het restaurant waar we altĳd naartoe gingen was gesloten. Het was er nog wel, maar de deuren en luiken waren dicht. Dat geeft een soort weemoed.’ Ook ging hĳ twee jaar geleden nog eens terug naar Plangeroß, het dorpje waarvandaan het pad naar de Kaunergrat omhooggaat. ‘Maar dat doe ik niet alleen met de bergen hoor. Ik ben ook eens teruggegaan naar de voorheen kapotgeschoten brug bĳ Almelo waar ik met mĳn ouders tĳdens de oorlog overheen kroop.’ Waarom hĳ die plekken opzocht, weet Rob niet precies. ‘Geen idee, misschien om te herdenken, even stil te staan. Ik ga niet à la Proust op zoek naar le temps perdu, de verloren tĳd. Ik ben een beetje een bewaarder. Als je in de bergen bent en je opeens denkt: goh, daar heb ik ook gelopen, of je denkt aan mensen die er niet meer zĳn, dan komt die weemoed soms wel op. Ik heb dan altĳd de neiging om het op te schrĳven.’

Toeschouwer

‘Ik ben van vrĳ serieus alpinisme langzaam maar zeker afgedaald in de loop der jaren, ja. Maar ik ben er nooit mee opgehouden.’ Tot op heden gaat Rob elk jaar nog naar de bergen. Die traditie ontstond toen hĳ met Herman Plugge en Peter Rogaar (‘onafscheidelĳk’) in 1997 voor het eerst weer eens een huttentocht maakte. ‘Serieuze tochten waren dat.

‘Ik ben duidelijk aan het eind van mijn fysieke avonturen’ Het jaar erop waren we met zĳn achten of negenen. En sindsdien doen we dat jaarlĳks.’ Hĳ leest een stukje voor, uit november 2007, in zĳn typische schrĳfstĳl, over een vergadering ter voorbereiding van zo’n tocht. ‘Het begon allemaal in volslagen pais en vree. Het triumviraat (driemanschap) zat vervuld van vrolĳke anticipatie en gevoelens van warmte en vriendschap om de stemmige tafel waarop de glazen ongeduldig stonden te wachten op de invulling van de avond.’ Ook afgelopen jaar is Rob met een aantal oude vrienden de bergen in gegaan. Al is de huttentocht nu vervallen tot een week een verblĳf op één plek. ‘Ik ben 91 en duidelĳk aan het eind van mĳn fysieke avonturen. Ik heb het geluk dat ik nog redelĳk fit ben.’ Gaan ze dan nog dit jaar? ‘Dat weet ik nog niet.’ En dan met pretoogjes: ‘En zĳ weten het ook nog niet.’ Hĳ blĳft interesse houden in de bergen en volgt alpiene prestaties ‘met open mond en verbazing’. Betrokken is hĳ niet meer. ‘Ik ben een toeschouwer. Al jaren eigenlĳk.’ HOOGTELĲN 4-2026 | 75

De Aachener Gipfelsteig

Rondom de Dom ‘Heb je overwogen om dit traject op zaterdag te lopen?’ vraagt mijn wandelmaatje bij een afgesloten wandelpad op de Aachener Gipfelsteig. ‘Eh... nee, dat heb ik niet.’ Tal van andere overwegingen bepaalden mijn indeling van deze drie wandeldagen door het heuvelland rondom Aken, maar niet dat dit kleine stukje militair terrein tijdens kantooruren afgesloten zou zijn. We zouden hiervoor vast een minstens zo fraai alternatief vinden. Dacht ik. Tekst en beeld Frank Husslage

a het succes van de Dutch Mountain Trail (DMT) en de StauSeeSteig (SSS) hebben de makers daarvan een nieuwe route ontwikkeld: de Aachener Gipfelsteig. Een wandeling van 52 kilometer rondom Aken, zo veel mogelĳk door het groen maar soms ook door de rafelranden van de stad. Toon Hezemans, de man van het eerste uur van de drie ‘bergwandelroutes’: ‘De voorzet maakte ik, maar dan natuurlĳk met mĳn eigen anarchistische routekeuzes. De mensen van DAV Aachen, in het bĳzonder Utz Brünig en Norbert Balser, hebben de tocht nagelopen en hier en daar aangepast en verbeterd.’

Bushalte

De Gipfelsteig is een rondwandeling, dus je kunt op ieder

76 | HOOGTELĲN 4-2026

willekeurig punt ervan beginnen. Het begeleidende landkaartje geeft keurig de vele bushaltes langs de route aan. Vanaf het middelpunt van de ronde, de Dom in Aken, reis je steeds in luttele minuten naar de route. Zo ook op deze voorjaarsdag, als we uitstappen in Hitfeld. Langs een verlaten kazerneterrein stappen we het bos in, waar de hectiek van de Akense binnenstad uit ons hoofd wegvloeit in een zee van vogelgeluiden. Onwaarschĳnlĳk hoe twee zó verschillende werelden zo dicht naast elkaar kunnen bestaan. Dat ongeloof is een terugkerend thema dezer dagen. Na de eerste kilometer breed bospad protesteert de gps in mĳn horloge. Koersfout! Al pratend zĳn we een afslag voorbĳ gelopen. Afslag? Ja, er blĳkt een spoor te zĳn langs een kronkelend beekje.

De robuuste, oude grenssteen markeert de grens van het Preuswald

Twee zó verschillende werelden

De gpx-track biedt uitkomst wanneer de smalste paden onder de herfstbladeren verdwijnen

constante toch de Mulleklenkes, de markante radiotoren in de buurt van het Drielandenpunt. Het lĳkt een referentie die aangeeft hoe dicht je steeds bĳ de bewoonde wereld bent.

Gipfelsteig

Het soort spoor dat deze wandeling boven een reguliere boswandeling uittilt.

Peuterklas

We herkennen de leidraad die ook de DMT en de SSS kenmerkt: als je kunt kiezen, ga dan voor het spannendste paadje. Nu, in het voorjaar is dat geen probleem. Afgelopen najaar, toen de smalste paadjes onder gevallen blad verdwenen waren, leidde dat soms tot heftiger struinen dan we leuk vonden. Aan het einde van de kronkelbeek stuiten we op een peuterklasje. Met zulk prachtig weer horen kinderen buiten en de leerkrachten lĳken dat ook geen straf te vinden. Klimmend en dalend verandert het uitzicht doorlopend. De nodige open plekken geven steeds weer een ander beeld, met als

Hoewel we aardig wat hoogtemeters maken, vind ik de naam Gipfelsteig eigenlĳk over de top. De 755 hoogtemeters die we in drie dagen maken vind ik eerder bĳ heuvels passen dan bĳ bergtoppen. Hezemans: ‘Ik wilde het de Aachener Höhenweg noemen, maar daar wilden de DAV-ers niet aan. Er is al een Aachener Höhenweg in het Kaunertal in Oostenrĳk en men was bang dat wandelaars die door elkaar zouden gaan halen. Wat ik dan weer heel bĳzonder vind.’ Korte tĳd lopen we zelfs een compleet vlak traject over wat ooit een spoorlĳntje geweest zou kunnen zĳn, gezien de zwaar overwoekerde signaalborden langs het kronkelpad. Fĳn voor de benen, na een toch wel erg heftige afdaling haaks op de hoogtelĳnen, maar het is ook niet erg als we bĳ een oude grenssteen weer een fraai stĳgend paadje gepresenteerd krĳgen.

Grensgebied

Hier in het Preuswald, aan de westkant van de route, wandelen we door een stuk wereld waar grenzen eeuwenlang verschoven zĳn. Een robuuste, oude grenssteen draagt de inscriptie ‘Preuse 1724’ en markeert de grens van het bosgebied. Nieuwere stenen met een wat steriel aandoende nummering in Romeinse cĳfers getuigen van de geschiedenis van Neutraal Moresnet, dat tussen 1816 en 1920 bestond. HOOGTELĲN 4-2026 | 77

Dutch Mountain Film Festival

De Aachener Gipfelsteig is een van de vele producties van het Dutch Mountain Film Festival (DMFF). Dat festival beleeft dit jaar zijn zestiende editie, van 6 tot en met 15 november in Aken en Heerlen. Het thema is ‘Top View’, waarin het spanningsveld tussen de vluchtige beeldcultuur van sociale media en de fysieke werkelijkheid van de bergwereld voor het voetlicht gebracht wordt.

Openingen van tentoonstellingen en buitenactiviteiten zoals wandelingen, trailruns en fietstochten verbinden het filmprogramma met een fysieke ervaring in het landschap. Daarnaast zijn er lezingen, podiumgesprekken, ontmoetingen, een boekenprogramma en een uitgebreid kinderprogramma en wordt een nieuwe ‘bergwandelroute’ in de regio gepresenteerd.

De rafelranden van de stad herbergen tal van activiteiten, zoals dit kunstenaarsatelier

De vallei van de Linde is al een wandelbestemming op zich

Tussen al dit stenen geweld lopen we in een bos dat behoorlijk dichtgespijkerd is met knooppuntenbordjes. Bij knooppunt 11 lijkt een steenman op iets bijzonders te wijzen. Met het blote oog lijkt dit inderdaad het hoogste punt in de omgeving en daarmee het hoogste punt van de Vaalserberg. Maar in augustus 2024 bepaalden landmeters van Het Gegevenshuis het werkelijke hoogste punt van de Vaalserberg en dat ligt op 339,5 meter boven NAP, net ten zuidoosten van knooppunt 86. Dit alles is keurig in kaart gebracht door de mensen van het Institute of Cartopology. De thuisbasis van dit instituut is Berghut Halverwege in Vaals, de enige berghut op Nederlandse bodem. Op een steenworp afstand van de Gipfelsteig bieden Remy Kroese en Marlies Vermeulen hier een heel sympathieke mogelijkheid tot overnachten.

Neerkijken

Hier aan de noordwestkant van Aken, rondom Laurensberg, zit er wat meer asfalt in de route. Hezemans: ‘Vanaf de kerk in Laurensberg heb je een fantastische en verrassende blik op Aken. Het was de bedoeling om juist die plekken op te zoeken van waaruit je op de stad neerkijkt.’ Bij het kruisen van een autosnelweg valt het op hoe goed ook deze weer weggewerkt is in het landschap. Meestal stoort het lokale verkeer meer dan de grote doorgaande routes. Snel na de kruising met Autobahn 4 neemt het groen en de wandelpadendichtheid weer rap toe. Wat culmineert in de vallei van de Wurm. Van Herzogenrath via Kohlscheid naar Aken kronkelt deze beek als een groene long tussen de bebouwing door. Het is dat de landkaart anders vertelt, want langs de route duidt weinig

78 | HOOGTELIJN 4-2026

erop dat we hier in een stedelijk gebied met zo’n achthonderd duizend inwoners zijn. Tussen alle zaterdagse wandelaars, fietsers en mountainbikers vallen vandaag de zwartgeel uitgedoste voetbalfans op. Met grote bierflessen in de hand tijgen groepen naar het stadion, waarop we vanaf hier neerkijken. Ook dat is maar een paar kilometer zwalken van ons wandelfestijn.

Kantooruren

En dat afgesloten militaire terrein en de kantooruren? Tja, in plaats van 1400 meter groen beekdal werden dat 2400 stoffige meters door een wat minder geslaagde buitenwijk van Stolberg. Dat relatieve leed was echter snel geleden bij het betreden van de Lindevallei. Wij volgden de prachtige beek tot de niet te missen ijstent in Kornelimünster, waar we richting Hitfeld afsloegen. De gemarkeerde volledige dagwandeling door de Lindevallei was echter bepaald geen straf geweest.

De Aachener Gipfelsteig Reis

Aken ligt hemelsbreed op slechts 4 kilometer van de Nederlandse grens in Duitsland. Vanaf Utrecht Centraal reis je er in tweeënhalf uur en met één overstap naartoe met de trein.

Route

De Aachener Gipfelsteig is 52 kilometer lang. Anders dan de naam doet vermoeden, maak je in die kilometers slechts 755 hoogtemeters. Alle informatie over de Aachener Gipfelsteig staat op dmff.eu/aachener-gipfelsteig.

NKBV-leden vertellen over hun bergsportervaringen. Heb jij ook een leuk verhaal? Mail het naar hoogtelijn@nkbv.nl.

Mijn verhaal

De charme van authentieke tegelkachels

Een ander soort warmte Stel je de zon voor op een winterdag. De warmte die de zon geeft als de lucht nog koud is. Die stralingswarmte creëren de gloedtegelkachels van Hilde Dekkers ook, bij de mensen thuis. Oostenrijkse ambacht op Nederlandse bodem. ‘Een tegelkachel hoef je slechts tweemaal per dag kort te stoken om het de hele dag warm te hebben.’ Tekst Lineke Eerdmans Beeld Hilde Dekkers

‘M

ĳn moeder hield erg van de sneeuw en de bergen’, vertelt Hilde. ‘Vanaf mĳn zevende gingen we ieder jaar skiën. Ik had het altĳd koud. Er waren overal nog van die authentieke hutten met warme tegelkachels. Die warmte ben ik nooit vergeten, het is een ander soort warmte dan van een radiator.’ Toen Hilde en haar man hun huis kochten, opperde hĳ of ze niet zo’n Oostenrĳkse kachel konden neerzetten. In het gebied onder Salzburg waar ze veel kwamen, vonden ze een kachelbouwer. ‘Hĳ werd heel blĳ toen we ernaar vroegen, het bleek zĳn hobby te zĳn om historische tegelkachels te bouwen. Hĳ brak ze met regelmaat af en had veel tegels op voorraad. Hĳ zei: “Ik zaag een binnenwerk en dan bouw je het zelf maar op.” Thuis bediscussieerden we wie dit ging doen en dat werd ik. En ik wist: hier ga ik nog eens iets mee doen.’ Jaren later, toen de kinderen groot waren, ging Hilde terug naar de kachelbouwer, Heinz Rothschädl. Ze ging een jaar bĳ hem in de leer. ‘Om een vak te leren heb je een vakman, een meester nodig die je de finesses bĳbrengt. In 2017 ben ik voor mezelf begonnen en ik ga nog elk jaar naar Heinz toe. Bĳ een technisch probleem overleg ik ook met hem.’

Het simpelste ontwerp

‘Ik ben wiskundedocent geweest. De beste wiskundige oplossingen zĳn altĳd heel simpel. Hoe simpeler, hoe sterker. Hoe meer omwegen, hoe zwakker. Deze kachels zĳn de eenvoud zelf. Geen kleppen, meters of stangetjes.

NAAM: Hilde Dekkers BEROEP: Ambachtelĳk bouwer van tegelkachels FAVORIETE WISKUNDIGE: Fibonacci

Met twee standen: deur open, deur dicht. Er is niks wat efficiënter brandt of wat een fĳnere warmte geeft dan zo’n kachel. Ik heb altĳd een stuk of veertig soorten tegels op voorraad. De klant kiest een set en dan maak ik een ontwerptekening. Vervolgens maak ik in mĳn werkplaats een enorm bouwpakket en dat bouw ik in twee tot drie dagen op bĳ de klant.’

Hoe het werkt

‘De tegelkachel bestaat uit chamotte, een natuurproduct van keramisch materiaal dat in staat is grote hitte te verdragen en op te slaan. De temperatuur in de stookruimte loopt veel hoger op dan bĳ een gewone kachel, met een volledige, dus schone verbranding als resultaat.

En je hebt minder hout nodig’, besluit Hilde. ‘Wat ik heel fĳn vind aan mĳn beroep is dat ik nog steeds vaak naar de Alpen ga. Voor de materialen en om de kachelbouwer te bezoeken.’ HOOGTELĲN 4-2026 | 79

markt & materiaal

GEEF DE SPORT CADEAU

Een trui van Kristin Harila

De Noorse bergbeklimmer Kristin Harila behaalde dit voorjaar de ‘Triple Crown’: de Mount Everest, Lhotse en Nuptse in slechts enkele weken. De eerste en de derde beklom ze zonder extra zuurstof. In 2023 stond ze samen met Tenjen Lama Sherpa binnen drie maanden op alle veertien bergen boven de 8000 meter. Als de klimmer thuis in Kariel is, draagt ze graag Noorse truien, die ze ook zelf maakt. Het patroon van die truien kan je bestellen. En dan lief kĳken naar iemand die kan breien. Als dat lukt loop je in een echte Harila! Is de trui te lastig? Er zĳn ook patronen voor Harilawanten, haarband, muts, sokken of een kussen. Vanaf €5 via linkaneumann.com/harila-kolleksjon

In de laatste Hoogtelĳn van 2026 twee pagina’s met sint- en kerstcadeautjes voor bergen klimliefhebbers. Als op 9 november het Sinterklaasjournaal begint, weet iedereen dat de bisschop een week later, op zaterdag 14 november, aankomt in ons land. Ditmaal in Grave, in het Land van Cuijk in Noordoost-Brabant. Onder redactie van Peter Daalder

Klimmers in het kerstdorp

Terloops traditie

Sint en Kerst zĳn dagen met veel tradities. Zo ook op deze pagina’s. Ook dit jaar zĳn er vier wandelverhalen verschenen in de serie Terloops van uitgeverĳ Van Oorschot. Vrouwkje Tuinman (Ons geheime eiland over de Canarische Eilanden), Bibi Dumon Tak (Zomer op de gifbelt over de Volgermeerpolder), Marja Pruis (Zonnehuis over Tuindorp Oostzaan) en Marcel van Roosmalen (Rondje Biljoen over een park in Velp) nemen de lezer in de nieuwste boeken van de reeks mee op hun favoriete wandelingen. €13,50 per stuk via vanoorschot.nl

Lang voordat Sint aankomt in ons land zĳn er in veel tuincentra al kerstmarkten. Het is een mooi moment om Lemax-poppetjes van kunsthars te kopen. Het bedrĳf bestaat sinds 1990 en is gespecialiseerd in miniatuur kerstdorpen en -landschappen. Voor bergmensen zĳn er diverse rotsklimmers, skiërs, snowboarders, hikers en alpinisten. Op lemaxcollection.com/where-to-buy staat een lĳst met verkooppunten in Nederland. Vanaf €10,44

om je pols & op de post

Tĳdens hun bergtochten kwamen Carlĳn van Lieshout en Jac Mens in contact met kunstenaars die bergsieraden en -kaarten maken. Zĳ verkopen die nu via hun website. De armbanden komen van Gingernino uit het Aostadal en de ansichtkaarten van Galerie Soleil Bleu uit Briançon. Er zĳn armbanden met onder andere een ĳsbĳl, karabiner of een snowboard. Armbanden vanaf €29,99, set van vier kaarten €13,99 via mountain-scape.com

WIN!

Hoogtelĳn mag tw ee setjes kaarten weggeven . Verras jĳ vier keer met een fraaie bergkaart? Stuur dan voor 1 jan uari onder vermelding van ‘Be rgkaarten’ een e-mail naar hoogtelijn@nkbv.n l.

80 | HOOGTELĲN 4-2026

Hoogtelijn altijd bij je

Goudsmid Joanne van Dĳk heeft een passie voor bergen en dat is te zien aan haar collectie bergsieraden. Ze heeft daaraan een hanger met échte hoogtelĳnen toegevoegd. Op die manier heb je je favoriete berg altĳd om je hals. De hanger is van zilver, heeft een diameter van 22 millimeter en is 3 millimeter dik. Je zoekt je lievelingsberg op een kaart op en laat de hoogtelĳnen vastleggen. €350 via joannevandijk.nl

WIN!

Tekst en beeld Aart Markies

Hoogtelĳn geeft dit schildersetje weg. Maak jĳ op je volgende tocht on derweg een fraaie aquarel? St uur dan voor 1 januari onder ve rmelding van ‘Aquarel’ een e-mail naar hoogtelijn@nkbv.n l.

Lichtgewicht schilderen

Je kunt natuurlĳk foto’s maken van alle fraaie berglandschappen die je tegenkomt tĳdens je tocht. Maar je kunt ze ook schilderen. Dat kan heel lichtgewicht. Een set aquarelverf van Winsor & Newton in een handzaam doosje met acht kleuren en een minipenseel weegt 80 gram. Tien A6velletjes Aquapad wegen nog eens 25 gram. Dat past in elke rugzak! Verfset €16,39, papier €5,43 via vanbeekart.nl

Helpen met je T-shirt

Climbers against Cancer, CAC, is opgericht in 2011 door de Engelse klimmer John Ellison, die in dat jaar de diagnose kanker kreeg. CAC zamelt geld in voor kankeronderzoek en is in bĳna twintig landen actief. Ellison stierf in 2015, maar zĳn idee wordt voortgezet door veel vrĳwilligers. In de webshop zĳn diverse CAC-producten te koop zoals T-shirts en beanies. T-shirt €16, beanie €20 via climbersagainst-cancer-europe.sumupstore.com

Licht licht van WakaWaka

In het Swahili betekent WakaWaka ‘stralen’. Dit Nederlandse bedrĳf heeft als missie om duurzame energie voor iedereen toegankelĳk te maken, vooral voor mensen zonder toegang tot het stroomnet. Er zĳn projecten in de hele wereld, ze staan op de site, die worden ondersteund vanuit de verkoop van losse producten. WakaWaka maakt draagbare zonnepanelen en powerbanks. De opvallende gele powerbank (71 x 63 x 24 millimeter) levert 10.000 milliampère-uur, heeft een USB-A en -C-aansluiting en weegt 160 gram. Daarmee laad je onderweg twee keer je telefoon op of acht keer je hoofdlamp. €39,95 via waka-waka.com

Gedroogde maaltijden

Kerstdiner uit een pakje De feestdagen staan bol van de eetmomenten. Een mooie gelegenheid om je vriend, nicht, moeder of broer uit te nodigen voor een etentje in de natuur na een lange winterwandeling of in het voorjaar of komende zomer hoog op een berg. Het driegangendiner neem je gemakkelijk mee in je rugzak. Gedroogde maaltĳden zĳn geliefd onder bergsporters, omdat ze weinig wegen en niet veel ruimte innemen, maar wel de nodige voedingsstoffen bevatten. De gerechten worden gedroogd op heel lage of juist hoge temperaturen: vriesdrogen of warmeluchtdrogen. Door het droogproces wordt vrĳwel al het vocht aan de etenswaren onttrokken. Om een gedroogde maaltĳd te bereiden heb je wel een paar honderd milliliter heet water nodig. Pak je pan en brander dus ook in. Giet het water in de zak, wacht enkele minuten, en je kunt de maaltĳd opdienen. Oftewel: met een lepel uit het pakje eten. Inmiddels is er een scala aan aanbieders en kun je met bĳna alle dieetwensen een geschikte maaltĳd vinden. Probeer dus eens wat uit. Je hoeft niet meteen te beslissen, alle maaltĳden zĳn nog jaren houdbaar. Nog een voordeel van het drogen. We kochten de getoonde maaltĳden bĳ Bever. Het gewicht is zelf gewogen, inclusief verpakking.

Real Turmat: Stoofpotje op basis van rĳst met langzaam gegaard varkensvlees. Gluten- en lactosevrĳ. Vriesdroog en vacuüm / Noorwegen. €11,95 – 140 gram – 547 kilocalorieën Firepot: Paella in Spaanse stĳl met tomaten en paprika’s, geroosterd en vervolgens gerookt. Vegan en glutenvrĳ. Warmeluchtdroging / Engeland. €11,50 – 160 gram – 435 kilocalorieën Adventure Food: Pastagerecht van fusilli met zalm. Vriesdroog / Nederland. €8,50 – 170 gram – 600 kilocalorieën Tactical Foodpack: Romige rĳstpudding met frambozen. Vriesdroog / Estland. €8,50 – 110 gram – 427 kilocalorieën Voyager: Romige chocolademousse. Vriesdroog / Frankrĳk. €6,95 – 90 gram – 346 kilocalorieën

HOOGTELĲN 4-2026 | 81

Bigwall in Cochamó, Chili

De beklimming van Het Monster Beladen met vier duffels, vier rugzakken en een paar losslingerende helmen komen we begin november aan in Bariloche, Argentinië. De komende drie maanden zoeken we het allermooiste rotsklimmen op dat Patagonië te bieden heeft, van sportklimmen tot grote alpiene avonturen. Tijdens onze voorbereiding lezen we over El Monstruo in het Chileense Cochamó, een 1400 meter hoge bigwall met de langste rotsroute van Zuid-Amerika, La Presencia de mi Padre. De topo spreekt over een intens meerdaags avontuur. We dromen er al lang van om samen een echte bigwall te beklimmen, maar is dit niet een beetje veel van het goede? Het zaadje is in ieder geval geplant. Tekst Sophie Baartman Beeld Sophie Baartman en Bas Visscher

a twee maanden rondreizen en klimmen in onder andere Piedra Parada, Frey en El Chaltén, is het begin januari tijd om naar Chili af te reizen. Cochamó is een natuurgebied in de buurt van Puerto Montt en een waar klimparadijs. Het wordt ook wel het Yosemite van Zuid-Amerika genoemd, en niet ten onrechte. De enorme granieten wanden zijn overal rondom het dal te zien en smeken om beklommen te worden. Klimmen in Cochamó is een soort van expeditie light. Er is een camping met basisfaciliteiten, maar je kan er alleen te voet komen en je kunt je bagage door paarden laten vervoeren. Het klimmen is erg serieus en er is geen reddingsdienst per helikopter beschikbaar. We zijn dus echt in het wild, maar alleen zijn we zeker niet. De locals organiseren meerdere keren een asado (barbecue) op de camping, waarbij we met meer dan honderd klimmers bij elkaar zijn. Wat een bijzondere sfeer!

De eerste weken klimmen we prachtige routes zoals EZ does it (450 meter, 6b+), Camp Farm (300 meter, 6b) en No Hay Hoyes (300 meter, 6c). We merken dat de klimstijl echt veeleisend is en dat de afzekering soms best spannend kan zijn. De spleten zijn rond of erg smal, waardoor we vaak alleen hele kleine cams kunnen plaatsen. Ook worden we verrast door de vele off-width passages, waar je soms met je arm, been of zelfs je halve lichaam in moet om omhoog te

De klimstijl in Cochamó is uniek en uitdagend. Het witte graniet heeft een stuk minder wrijving dan veel gebieden in de Alpen en de rots heeft weinig mogelijkheden voor je voeten. De spleten zitten vaak in een hoek en je moet dan met je voeten op wrijving omhoog lopen door de zogeheten layback-beweging.

De lange klassiekers van Cochamó

Voor bijna alle routes moeten we eerst drie tot vier uur aanlopen door de dichtbegroeide jungle. Daarom is het vaak slim om ergens te bivakkeren. Je mag hier echter geen tent opzetten in de natuur, dus moeten we buiten slapen.

82 | HOOGTELIJN 4-2026

Sophie en Bas

Bas kijkt vanaf de col naar El Monstruo, La Presencia de mi Padre loopt aan de linkerkant van de wand

HOOGTELIJN 4-2026 | 83

Onderweg naar de top van El Monstruo

komen. Gelukkig wennen we langzamerhand wel aan de klimstĳl, de hitte en zelfs een beetje aan de tábanos, de grote steekvliegen die deze regio teisteren. We beginnen moed te verzamelen voor onze grootste route van de trip: El Monstruo! Maar als we ’s avonds na een lange dag weer uitgeteld bĳ onze bivakplek zitten, dan slaat de twĳfel soms toe. Zĳn we echt klaar voor zoiets groots? Zĳn we snel en goed genoeg? Zeker gaan we het nooit weten, maar we voelen ons er klaar voor, ook al zĳn we een tikje geïntimideerd door Het Monster.

Het Monster

El Monstruo is de langste wand van Cochamó en met zĳn ongeveer 1400 meter is het ook meteen de langste rotswand van Zuid-Amerika. Er lopen een paar routes over deze wand, waarvan de makkelĳkste La Presencia de mi Padre heet. In de topo staat dat de route maximaal 5.10 is, wat in de Franse klimwaardering neerkomt op ergens tussen 6a en 6b+. Ik heb zelf nog nooit een echte bigwall beklommen, inclusief bivaks in de wand, en het lĳkt ons een mooie uitdaging om samen deze route te doen. De standplaatsen zĳn voorzien van boorhaken en op lastig af te zekeren plekken bevindt zich af en toe een enkele boorhaak. Voor de rest moet de route volledig zelf afgezekerd worden. Ook zĳn de touwlengtes zo lang (soms wel 75 meter) dat abseilen erg lastig zou zĳn. De route vraagt dus om flinke toewĳding. Bovenaan de route bevindt zich een sneeuwveld, dat afhankelĳk van de condities prima te wandelen is of een flink steile ĳswand kan zĳn.

Zijn we echt klaar voor zoiets groots? Niet alleen de route zelf is een uitdaging, maar ook de aanloop is een groot avontuur. El Monstruo ligt in het Valle de la Bestia (de Vallei van het Beest), dat erg moeilĳk te bereiken is vanaf de camping. We moeten naar het einde van een andere vallei lopen, dan omhoog naar een col, waarvandaan we ons een weg naar beneden moeten banen door het befaamde en gevreesde verticale bos. In tochtverslagen lezen we dat vrĳwel iedereen verdwaalt onderweg naar de wand. We moeten ook even slikken als we lezen dat je beter de hele bigwall naar boven kan klimmen, dan proberen je weg terug te vinden als je moet omdraaien. We maken een gedetailleerd plan van aanpak: aanlopen tot de voet van de wand, bivakkeren, dan tot ongeveer halverwege de wand klimmen en daar op een richel slapen. De volgende dag willen we door tot de top en afdalen tot een col waar we van tevoren wat eten zullen achterlaten, daar slapen en dan op de vierde dag weer terug naar de camping lopen. Klinkt als een topplan toch?

84 | HOOGTELĲN 4-2026

Bas klimt in lengte 9 van La Presencia de mi Padre op El Monstruo

Sophie kookt een maaltijd op de richel van touwlengte 18

Bivaks onder en in de wand

De reputatie van de aanloop blĳkt volledig terecht. We dalen af door prikkelbosjes en enorme bamboestokken via een steile klif. Met behulp van takken, boomwortels en een paar gefixeerde oude touwen storten we onszelf de afgrond in. Eenmaal beneden is de zoektocht nog niet over. Je zou zeggen dat een wand als El Monstruo makkelĳk te lokaliseren is, maar we bevinden ons in een bos dat zo dicht is dat we zowel onze voeten als de lucht niet kunnen zien. In onze onderbroeken waden we door een ĳskoude rivier en later zakken we tot onze enkels weg in een moeras. Pas na elf uur aanlopen bereiken we de voet van de wand. We zĳn moe en ook wel gespannen, want de beste weg terug naar de veilige camping loopt via de enorme rotswand boven ons. We slapen onderaan de wand op een vrĳ koude bivakplek naast een smeltwaterrivier. Als we wakker worden, zĳn al onze spullen nat van de condens. Maar het belooft een hele warme dag te worden, dus we zetten onze kiezen op elkaar en starten vochtig onze klim op El Monstruo. De eerste acht lengtes van La Presencia de mi Padre zĳn relatief makkelĳk, dus we hopen deze redelĳk snel te kunnen doen. Helaas klimmen we volledig verkeerd en al sleurend aan takjes en graspollen, komen we uiteindelĳk vermoeid en uitgedroogd bĳ het grote plateau genaamd Dulce de Ledge aan. Ons oorspronkelĳke plan was om vandaag door te klimmen tot aan lengte 17, waar een ruime bivakrichel schĳnt te zĳn om op te slapen. Het is alleen al twee uur ’s middags en de echt moeilĳke lengtes van de route moeten nog komen. Het is dus niet meer haalbaar om voor het donker nog zo hoog in de route te komen en we besluiten om op het plateau te blĳven en morgen door te klimmen. Deze beslissing is erg spannend, want hiermee gooien we ons hele plan om. Dit betekent twee nachten op de wand in plaats van één. Het voelt heel tegenstrĳdig om rustig te gaan ontspannen op deze plek terwĳl we

nog zó’n groot deel van de route boven ons hebben liggen. Er komen weer vragen op in ons hoofd: als de lengtes van vandaag al zo moeilĳk waren, wat staat ons morgen dan te wachten? Hebben we nu wel genoeg eten bĳ ons? Maar de enige logische weg is naar boven, dus we moeten gewoon doorzetten! De volgende dag beginnen we vroeg met klimmen om de ergste hitte voor te zĳn. Nu begint het echte werk. We hebben ervoor gekozen om ‘heavy & slow’ te gaan. Dit betekent dat we ruime bivakspullen bĳ ons hebben, die we in twee tassen omhoogtakelen. Hierdoor kunnen we lekker licht klimmen, maar het betekent wel dat er veel tĳd en moeite in het takelen van de tassen gaat zitten. Langzaam maar gestaag bewegen we omhoog op de wand. Het klimmen is echt lastig! Onze gesprekken op de standplaats zĳn eigenlĳk de hele tĳd: ‘Pfff was dat weer een 5.9? Het voelde eerder als een 6c!’ Het Monster geeft zich niet zomaar gewonnen. ‘Poe, wat is het warm.’ Het zweet loopt de hele dag in straaltjes over ons lĳf. Gelukkig stroomt hier en daar wel water over de wand en met een beetje vindingrĳkheid kunnen we vaak genoeg onze waterflessen vullen. Bas heeft het zo warm dat hĳ verspreid over de dag wel 5 liter water drinkt. Ik houd mezelf voor de gek met het idee dat er ook vocht zit in de snoepjes die ik continu eet om mĳn energielevel op peil te houden. Langzaam maar zeker strĳden we ons een weg naar boven op de enorme wand die maar niet lĳkt op te houden. We komen nog een ander klimduo tegen dat juist voor de

Het Monster geeft zich niet gewonnen HOOGTELĲN 4-2026 | 85

Buiten slapen in de jungle van Cochamó

De volgende vier dagen liggen we alleen maar in het gras ‘light & fast’-methode is gegaan. Hun tasjes zĳn inderdaad drie keer zo klein als de onze, maar ze komen er af en toe toch mee vast te zitten in smalle schoorstenen, wat tot hilarische taferelen leidt in de wand. Ze klimmen ons rustig voorbĳ, maar ook zĳ hebben, zeker zonder bivakspullen, nog een hele lange weg te gaan richting de camping. Eenmaal aangekomen op de beloofde slaapplek boven touwlengte 17 blĳkt dit een marginaal richeltje te zĳn waar je absoluut niet liggend op kan slapen, laat staan met twee personen. Dus we moeten door. Langzamerhand verlaten de laatste straaltjes zon de wand en begint het af te koelen. Dit is heerlĳk, maar ook een beetje spannend. We moeten nu echt een slaapplek vinden! Bas klimt verder en halverwege de volgende lengte hoor ik opeens een euforisch geschreeuw: ‘Hier kunnen we slapen! En er is water!’ Fantastisch! Het is een ongeveer 1,5 meter brede richel die een beetje schuin richting de wand ligt, dus een stuk beter dan de vorige plek. We delen nog een klein zakje adventure food en kruipen dan onze slaapzakken in. We zĳn inmiddels wel echt op rantsoen.

Dagenlang

De volgende dag gaat het echt gebeuren, op naar de top van El Monstruo. Er rest ons een lastige aid-lengte: een lengte die zo mossig en lastig is dat deze normaliter niet vrĳ geklommen wordt. En dus trekken we onszelf via haken en cams met een hoop trucs omhoog. Daarna volgen er wat makkelĳkere lengtes klimmen. Ik laat mĳn klimschoen nog 15 meter naar beneden vallen (die ik gelukkig makkelĳk weer terugkrĳg) – een bewĳs dat de moeheid nu flink is ingeslagen. Net als we denken dat er echt geen einde meer aan de wand komt, zĳn

86 | HOOGTELĲN 4-2026

we opeens bovenaan de laatste touwlengte en onderaan het steile sneeuwveld. We zĳn ontzettend opgelucht, de klimschoenen mogen uit, het is alleen nog maar lopen vanaf hier. De sneeuw is in De typische perfecte conditie en het voelt layback-klimstijl van alsof we naar boven rennen! Cochamó, hier door En daar zĳn we dan, op de top Sophie in No Hay Hoyes van El Monstruo. Wat een beklimming en wat een mooi uitzicht! We genieten nog even van het koele briesje op de top en maken ons dan klaar voor de afdaling, wat ook nog een hele lange tocht gaat worden. De afdaling is best technisch en vooral in onze compleet uitgeputte en oververhitte staat moeten we goed opletten. We buffelen door richting de camping en denken alleen nog maar aan het bedje dat daar op ons wacht. Tegen elf uur ’s avonds zĳn we eindelĳk weer terug bĳ onze tent. We maken nog wat noedels en duiken dan compleet kapot onze slaapzakken in. De volgende vier dagen liggen we alleen maar in het gras, eten we heel veel en drinken we water zo veel we willen. Dan daalt langzamerhand het besef in dat het echt gelukt is. We hebben het gewoon gedaan! We hebben de berg beklommen waar we al maanden over droomden. Het was een fantastische reis om met zĳn tweeën te maken, zowel de beklimming van El Monstruo als alles eromheen. Dit is een ervaring die we nooit meer gaan vergeten.

NKBV voor jou

Kijk voor het laatste verenigingsnieuws op nkbv.nl of volg de NKBV op Facebook en Instagram.

NKBV-leden verzamelen

Ontmoetingsplekken Leden van de NKBV-Regio’s ontmoeten elkaar vaak in de natuur, voor een wandeling of klimtrip. Daar voelen ze zich thuis. Of ze trainen samen in een klim- of boulderhal. Bij een paar Regio’s gaat dat net anders. Zij hebben een eigen, vaste plek. Neem een kijkje in het honk van Regio Amsterdam en doe mee met Regio Maashoek bij de Fliegerhorst. Tekst Esther van der Kaaij en Anna Coyajee – van Rietschoten

Sinds de jaren negentig is de Fliegerhorst in Venlo een toevluchtsoord voor klimmers, alpinisten en wandelaars uit de Regio Maashoek. In de klimtuin staat een grote, vierkante betonnen verkeerstoren uit de Tweede Wereldoorlog: een monument, bezaaid met klimgrepen in alle kleuren en maten, met bovenin zelfs een berghut. Wat ooit begon als een stiekeme oefenplek voor touwen klimtechnieken, groeide uit tot de vaste plek van de Regio. De oorspronkelĳke visie is nog altĳd voelbaar: iedereen is welkom, ook als je uit andere delen van het land komt. Je krĳgt hier de ruimte om op je eigen manier mee te doen. Later werd met de hand een tweede betonnen klimobject gevormd, waarin randen en deuken het gevoel van rotsklimmen benaderen. Rondom de torens ontstaan ontmoetingen. Tussen de oude eiken oefenen mensen samen op slacklines. In de boulderbunker trainen ze met elkaar en vinden ze beschutting in hete zomers en koude winters. Boven in de berghut delen klimmers verhalen en maken ze plannen.

Foto Just Herm Photography

Overal herinneren sporen aan het verleden: kogelhulzen, helmen en andere artefacten uit de Tweede Wereldoorlog liggen in vitrines, opdat wĳ nooit vergeten wat vrĳheid betekent. En dat is wat sporters hier verbindt: vrĳheid.

Betonnen verkeerstoren de Fliegerhorst

Foto Anna Coyajee – van Rietschoten

Tussen bunker en berghut

Kunstwerk en klimwand in Osdorp

Kunstwerk annex klimwand Regio Amsterdam vindt haar vaste plek in het westen van de stad. Het honk in Osdorp is de startlocatie voor elke cursus of workshop. Klim- en klettersteigactiviteiten beginnen altĳd op het kunstwerk van Boudewĳn Payens, dat tevens een gecertificeerde klimwand is. Naast een kunstwerk en klimwand is het honk een ontmoetingsplek voor leden. Jaarlĳks organiseert de Regio op het terrein een nazomer-klus-en-kletsmiddag, die wordt afgesloten met een barbecue. Daar komen actieve leden, instructeurs, wandelaars, deelnemers en workshopgevers bĳ elkaar. Maar ook nieuwe gezichten zĳn welkom. Het is een goede gelegenheid om de verhalen en avonturen van de zomer met elkaar te delen en nieuwe plannen te maken. Er is ook ruimte voor nieuwe initiatieven binnen de Regio: er is recent bĳvoorbeeld een wandje gemaakt om te oefenen met het bouwen van standplaatsen met nuts en friends. De boulderwanden waarmee het honk en de materiaalcontainer van buiten bekleed zĳn, zĳn aan groot onderhoud toe. Daar heeft de vereniging echter even mee gewacht, want in de afgelopen tĳd heeft de gemeente een plan ontwikkeld voor de herinrichting van een locatie voor toegankelĳke sport heel dichtbĳ. Daar komt onder andere een openbare boulderwand. De Regio-leden zĳn nu aan het brainstormen hoe ze de wanden van hun eigen honk mogelĳk anders en voor instructie kunnen inrichten. Een eerste uitvraag van de wensen is gedaan. HOOGTELĲN 4-2026 | 87

NKBV voor jou

Kijk voor het laatste verenigingsnieuws op nkbv.nl of volg de NKBV op Facebook en Instagram.

Wellicht heb je deze winter een mooie vakantie naar de bergen gepland. Het is dan goed om te weten dat niet elke reisverzekering geschikt is voor bergsportactiviteiten. Als je bĳvoorbeeld off-piste gaat, zowel met als zonder gids, ben je niet altĳd gedekt. Daarom is het als bergsporter belangrĳk om goed verzekerd te zĳn. De NKBV-reisverzekering biedt dekking voor een periode van zestig aaneengesloten dagen, inclusief bergsportrisico’s en opsporings-, reddings- en repatrieringskosten. Bekĳk de voorwaarden en sluit de verzekering af via nkbv.nl/verzekering.

Foto Chris König

Reisverzekering voor bergsporters

Toerskiën in Bernina? Zorgeloos op pad met de NKBV-reisverzekering

Deel jouw foto of video met de NKBV-topvlag Ga je deze winter de bergen in? Neem dan de NKBV-topvlag mee en leg jouw hoog(s)tepunten vast. Deel je foto of video met de NKBV via communicatie@nkbv.nl en vermeld wie erop staan en waar jullie zĳn. Wie weet zie jĳ jouw

beeld terug in Hoogtelĳn en/of op de online kanalen. Delen via social media kan natuurlĳk ook: tag de NKBV met #topvlag, #NKBV en @_nkbv. De topvlag bestel je voor €4,80 via nkbvwebshop.nl/nkbvtopvlag.

Bergsportdag 2027 – Save the date Op zondag 7 maart 2027 vindt de jaarlĳkse Bergsportdag plaats. Duizenden klimen bergsportliefhebbers komen samen in het NBC in Nieuwegein. Verwacht een beursvloer vol met reisorganisaties en merken. Laat je

inspireren door diverse lezingen en workshops. Ontmoet daarnaast andere bergsporters. Kortom, een dag vol beleving en gezelligheid. Voor meer informatie en tickets ga je naar bergsportdag.nkbv.nl. Familie Spaan met de topvlag

Zet de Bergsportdag 2027 in je agenda

88 | HOOGTELĲN 4-2026

Foto Zout Fotografie

Topvlagfoto op het Kreuzjoch Ester, Sebastiaan en Iza Spaan stonden deze zomer op de top van het Kreuzjoch (2261 meter) in Montafon bĳ Schruns, Oostenrĳk. Dochter Iza mocht kiezen waar ze op de vakantie naartoe wilde en koos ‘de bergen’.

Nieuwe opzet CEAT meet Van 8 tot 15 augustus organiseerde de Commissie Expedities en Alpiene Topsport (CEAT) een multi-pitchen tradweek in Gadmen, Zwitserland. Ervaren klimmers werden door tien coaches actief begeleid bĳ het zetten van een volgende stap in het alpiene rotsklimmen. De 25 deelnemers konden zich inschrĳven op drie verschillende thema’s: lange en klassieke rotsroutes (5c-6b), technische multi-pitches (6c-8a) en rotsklimmen als vrouw. De laatste groep werd eveneens gecoacht door vrouwen en was het eerst vol. De week was nadrukkelĳk geen cursus. Alle deelnemers hadden al ervaring met zelfstandig multi-pitchen. De coaching richtte zich op de fĳne kneepjes. Zoals het voorbereiden van een lange route en snel en efficiënt handelen op standplaatsen. Er werd geoefend met spleetklimmen, mobiele zekeringen, het hĳsen van de rugzak en aidtechnieken.

Hidde Ten Berg, Dick Kuijper en coach Melvin Redeker op de Chli Bielenhorn

Dankzĳ het mooie weer kon al het geleerde worden toegepast in prachtige alpiene rotsroutes op onder meer de Salbitschĳen, de Engelhörner en de Wendenstöcke. Minstens zo belangrĳk als de geklommen routes waren de contacten die ontstonden. Nieuwe klimpartners vonden elkaar en aan het einde van de week werden op de camping alweer nieuwe plannen gesmeed. De meet werd door deelnemers en coaches als een succes ervaren. De CEAT buigt zich dit najaar over de vraag of het haalbaar is om vaker volgens dit concept een meet te organiseren.

De NKBV heeft wat te vieren! Deze zomer heeft een aantal kandidaten van de cursus Alpiene Tochtleider 3 (ATL3) examen gedaan. En met een mooi resultaat: bĳna allemaal hebben zĳ

het examen met goed gevolg afgelegd. De Tochtleiders gaan met hun licentie op zak tochten begeleiden binnen het programma van Bergsportreizen. We stellen ze graag aan je voor: Gerben op den Kamp, Milan Bisschop, Arjan de Beus, Eline Hoftiezer, Vincent Arends, Manouck van der Knaap, Nanda de Jong en Madlene Nussbaum. Naast de reguliere opleiding hebben ook Pieter Bas Buskens, Tobias Bos, Raffi van den Berg, Leen Fokker, Danielle Davidson en Alexander Groen via een herintreders- of zĳinstroomtraject hun ATL3-licentie gekregen. Ook is een aantal bestaande Tochtleiders opgeleid tot ATL-Hoogalpien. Dit zĳn Robert Boer, Stefan Vink en Iris Hoogendoorn.

Foto AOC zomer

Nieuwe gezichten en bijgeschoolde Tochtleiders

De NKBV wenst de (nieuwe) Tochtleiders heel veel plezier en succes toe op hun komende reizen. Zĳ zorgen ervoor dat NKBV-leden de komende jaren veilig, goed voorbereid en met deskundige begeleiding de bergen in kunnen.

De nieuwe groep enthousiaste Alpiene Tochtleiders

De NKBV streeft naar een duurzame relatie met haar leden en alle partĳen in het veld. Duurzaamheid is ook een kernwaarde als het gaat om natuur, milieu en sociale waarden. We brengen dit zo goed mogelĳk tot uitdrukking in een duurzame inkoop en bedrĳfsvoering. Hoogtelĳn wordt gedrukt op FSC-papier: papier uit duurzaam beheerde bossen (een keurmerk met goedkeuring van het Wereld Natuur Fonds) en verzonden in een recyclebare papieren verpakking. Voor onze correspondentie gebruiken we 100% gerecycled papier. We hebben een CO2- neutrale postbezorging en data-opslag. We promoten het reizen per openbaar vervoer naar klim- of bergsportbestemmingen. Als je toch met de auto of het vliegtuig reist, kun je overwegen om je CO2uitstoot te compenseren.

Beter de bergen in met de NKBV

NKBV-leden profiteren van voordelen en kortingen en ontvangen vier keer per jaar Hoogtelĳn. Met je lidmaatschap draag je bĳ aan het onderhoud van hutten en paden in de Alpen en de Pyreneeën en het behoud van klimgebieden.

Foto AOC zomer

Foto CEAT

Duurzaamheid

Tochtleiders Robert, Stefan en Iris behaalden de aantekening ‘Hoogalpien’ bij hun licentie

HOOGTELĲN 4-2026 | 89

klimmen bij de buren

Maak kennis met klimgebieden op maximaal 400 kilometer van Utrecht.

Sottais, Renoupré en Nasproué

Boulderen langs de Vesdre

Zonder een portie lef en sterke biceps red je het niet in The World is African (7A) in Renoupré

België staat bekend om de tientallen klimgebieden die hier liggen. Van klein tot groot en van zulke klasse dat een omweg van ver loont. Bouldergebieden vind je hier mondjesmaat. Maar ze zijn er zeker. Maak kennis met drie gebieden langs de Vesdre. Tekst Jorn van Grunsven en Harald Swen Beeld Jorn van Grunsven

Sottais, Renoupré en Nasproué

at er weinig buiten geboulderd wordt in België komt deels doordat er nauwelĳks losse boulderblokken zĳn en deels doordat de beste rots om op te boulderen – zandsteen, gneis of graniet – hier amper te vinden is. We moeten het doen met kalksteen en her en der wat blokken van conglomeraat. Daar komt nog bĳ dat de meeste rotsen in België in Natura 2000-gebieden liggen. In de vallei van de Vesdre, aan de rand van Verviers, zĳn echter een paar rotsen te vinden waarop geboulderd kan én mag worden. Groot zĳn Rocher des Sottais, Rochers de Renoupré en Rocher de Nasproué weliswaar niet, en uittoppen doe je er zelden, maar wie het kleine niet eert is het grote niet weerd. Toch?

Rocher des Sottais

Rocher des Sottais is een compact stuk rots met een 35 graden overhang en een verticale wand. Het linker, overhangende gedeelte bevat een aantal krachtige routes die je voor een deel kunt uittoppen, bĳvoorbeeld Iso Monday Relived (7A). Op de rechterwand, de verticale, die droog blĳft bĳ regen, loopt Elevation (6C+) over prachtig golvende rotsstructuren.

Rochers de Renoupré

Misschien wel de mooiste zevendegraads boulder van België vind je in de Rochers de Renoupré: The World is African (7A). Deze route

90 | HOOGTELĲN 4-2026

• Aantal routes: bĳ elkaar circa 90 • Klimstĳl: verticaal tot dak • Niveau routes: 3A tot 8A+ • Gesteente: kalksteen • Beste jaargetĳde: het hele jaar, Nasproué het beste na langdurige droogte • Openbaar vervoer: bushalte op een paar minuten van Renoupré De gebieden zĳn vrĳ toegankelĳk. De topo’s staan op thetopo.com.

Het grote dak van Nasproué is een must voor liefhebbers van knieverklemmingen

uit 2006 werd pas recent herhaald. Wellicht vanwege de niet zo praktische hellende landing? Zorg dat je een spotter en voldoende crashpads meeneemt als je dit pronkstuk wilt proberen. Daarnaast zĳn er hier vooral vĳfdeen zesdegraads routes te vinden, waarvoor je het best een borstel en snoeischaar kunt meenemen.

Rocher de Nasproué

Het pronkstuk in de vallei is de Rocher de

Nasproué, een grot met hele bĳzondere rotsstructuren in het plafond. Je vindt hier het grootste aantal moeilĳke boulders van België, tot 8A+ aan toe. De moeilĳkheid zit hem met name in de lengte van de boulders. Daar waar het dak van de grot te hoog is om te boulderen vind je een handvol sportklimroutes tot maar liefst 8c+. Hoewel het kalksteen relatief stevig is, klim je hier beter niet na regen. Er zĳn recentelĳk namelĳk meerdere belangrĳke grepen uitgebroken.

Zo doe je dat

Touwgebruik in alpien terrein

Hoogalpiene tochten voeren je van alpenweiden en puinvelden via gletsjers, steile sneeuwhellingen en rotswanden naar graten en uiteindelijk naar de top. Die afwisseling van terreinsoorten vraagt om beheersing van vrijwel alle voortbewegings- en zekeringstechnieken die de bergsport kent. Alleen wie als complete bergbeklimmer het terrein leest en de techniek beheerst, klimt zulke routes zowel efficiënt als veilig. Dat is precies de charme van dit type tocht. Tekst Boris Textor en Harald Swen Foto’s Boris Textor Illustraties Jürgen Reinmüller

odra er valgevaar dreigt, komt het touw uit de rugzak. Maar hoe zeker je veilig én efficiënt in alpien terrein? Wanneer kies je voor gelĳktĳdig aan het touw gaan en wanneer voor uitzekeren van standplaats tot standplaats? In dit artikel bespreken we de vĳf meest gebruikte zekeringstechnieken in hoogalpien terrein en lichten we toe wanneer je het best welke techniek toepast.

De vijf technieken in het kort

We beginnen met de vĳf hoofdvormen. In het schema op de volgende pagina’s komen enkele varianten hierop aan bod. 1. Touwgroep op de gletsjer – Op relatief vlakke gletsjers beweegt de hele touwgroep gelĳktĳdig aan het touw, zonder tussenzekeringen, wel met remknopen. Doel: een eventuele val in een gletsjerspleet opvangen.

2. Standplaats-tot-standplaats zekeren – In steile flanken en wanden wordt lengte voor lengte uitgezekerd. Doel: in relatief moeilĳk terrein een val van de voorof naklimmer direct opvangen. 3. Lopende zekering – Op graten kan gelĳktĳdig geklommen worden met tussenzekeringen en in sommige situaties een teruglooprem. Doel: snel voortbewegen in relatief eenvoudig terrein en een val van de touwgroep voorkomen. 4. Micro- of mini-pitches – Korte lastige passages afzekeren voor zowel voor- als naklimmer aan een verkort touw. Doel: een val van de touwgroep voorkomen. 5. Wipwap – Op firngraten bewegen de klimmers gelĳktĳdig, maar ieder aan een andere kant van de graat. Doel: een val van de touwgroep voorkomen. HOOGTELĲN 4-2026 | 91

Touwtransport Soleren, het voortbewegen zonder touw, is geen zekeringstechniek, maar een bewuste keuze die alleen overwogen mag worden wanneer je fit, capabel en volledig zeker bent van het terrein.

In alpien terrein moet voortdurend een afweging gemaakt worden tussen wat wenselĳk is en wat haalbaar is. Theoretisch is het het veiligst om elke meter volledig uit te zekeren. In de praktĳk is dat door de lengte van de tocht en de aard van het terrein doorgaans volstrekt onmogelĳk en ook niet wenselĳk. Het risico hoeft beslist niet nul te zĳn, als je het maar tot een aanvaardbaar niveau weet te beheersen. Hoe je dat precies doet, verschilt per situatie en per persoon. Voor een relatief onervaren bergbeklimmer op de Lagginhorn gelden andere overwegingen dan voor een toerskiër die een recordtĳd op de Mont Blanc nastreeft. Goed en efficiënt kunnen werken met touw is een ambacht en dat leer je vooral door het te oefenen.

Zo doe je dat

Veiligheid versus efficiëntie

✓ veilige zekertechniek ✗ stop, gevaarlĳk!

De voorste klimmer in de touwgroep draagt een deel van het touw in de hand.

Waarom zekeren loont

92 | HOOGTELĲN 4-2026

Voor het overbruggen van een passage zonder valgevaar.

Terrein Doel

Bij welke risico's

Zekeren

Meesleurongevallen, waarbĳ één persoon van de touwgroep valt en de anderen meesleurt, doen zich uitsluitend voor wanneer een touwgroep zonder echte zekering gelĳktĳdig aan het touw loopt. Die schĳnbare veiligheid ‘we zitten toch aan het touw’ werkt bĳ een val averechts. Eén struikeling kan de hele groep meesleuren. Als de groep eenmaal in beweging is, is er geen stoppen meer aan. De vraag ‘welke consequentie heeft deze val voor mĳ en mĳn partner’ is essentieel om te stellen als je aan het touw gaat.

Bewegingsvorm

Laten we er geen doekjes om winden: zekeren en aan het touw gaan loont. Ongezekerd vallen is de nummer één oorzaak van dodelĳke bergongevallen. De ongelukkenstatistiek van de Deutscher Alpenverein over de periode 2000-2020 maakt dit pĳnlĳk duidelĳk: van alle dodelĳke ongelukken bĳ hoogalpiene tochten was 28 procent te wĳten aan ongezekerd vallen. Meesleurongevallen waren met 25 procent de op een na grootste oorzaak; ongezekerde spleetvallen vertegenwoordigden nog eens 4 procent.

Gelĳktĳdig bewegen

✓

Handen nodig aan de rots

0 handen

Afstand tot klimpartner

1 - 2 meter

Hoeveel touw gebruik je

Niet van toepassing

Met weinig spanning op het touw Aan gespannen touw

✗ ✗

Klimpartner glĳdt uit

Niet van toepassing

Klimpartner valt of hangt vrĳ

Niet van toepassing Zonder te zekeren snel en efficiënt lopen zonder dat het touw over de grond sleept of je hoeft uit te binden. Het touw is altĳd binnen handbereik voor passages waarin je wel wil zekeren.

Kort touw

Wipwap-touw

Lopende zekering

Micro-pitches zonder vaste zekerpunten

Mirco-pitches met vaste zekerpunten

Van standplaats naar standplaats uitzekeren

De klimmers bewegen De meest ervaren klimmer gaat voorop, tegelĳk, ieder aan een eigen kant van de bergafwaarts achgraat. terop. Deze houdt het touw in lussen en/of in een slipsteek vast. Het touw staat strak naar de andere klimmer.

Beide klimmers zitten aan het touw vast, dat door tussenzekeringen (met een teruglooprem) loopt.

Het touw loopt niet door een vast punt, maar wordt door de zekeraar strak gehouden om een val van de klimmer te remmen.

De zekeraar leidt het touw door een vast punt en zekert daarmee de klimmer.

Er wordt van standplaats naar standplaats gezekerd, met tussenzekeringen.

Eenvoudig rotsen sneeuwterrein (UIAA 1- tot 2+) waarin zekeren met vaste punten niet mogelĳk is.

Geëxponeerde, vlakke graten (rots, sneeuw en ĳs) zonder scherpe kanten. Geen zekerpunten, maar met beklimbaar terrein aan weerszĳden van de graat.

Twee toepassingen: A) Eenvoudig terrein met goede grip, niet brokkelig. Met vaste zekerpunten. B) Vlakke, maar grillige graten in vast gesteente zonder scherpe randen.

Eenvoudig klimterrein afgewisseld met korte, steilere en moeilĳkere passages.

Gevarieerd klimterrein met korte, steile en moeilĳkere passages. Soms is touwsteun nodig.

Routes met meerdere touwlengtes, met vaste zekerpunten.

✓

✗

0 - 1 hand 0 - 1 pickel

1 - 2 handen 1 - 2 pickels/ĳsbĳlen

1 - 2 handen

2 handen

0,5 - 2 meter

1 - 2 meter

A) 15 - 30 meter B) 6 - 15 meter

2 - 15 meter

3 - 25 meter

Tot 60 meter

4 - 6 meter

1,5 - 4 meter

A) 15 - 30 meter B) 6 - 15 meter

6 - 15 meter

6 - 25 meter

Tot 60 meter

✗ ✓ ✓

✓ ✗ ✓

✗ ✓ ✓

✓ ✓ ✓

✗

✓

Voorkomen dat uitglĳden of struikelen van je klimpartner leidt tot een val. Komt aan op precisie, vooral gebruikt door berggidsen.

Door het tegengewicht voorkomen dat de klimpartner valt.

Voorkomen dat de gehele touwgroep ten val komt.

Voorkomen van een val van je klimpartner.

✗ ✓ Met teruglooprem: Zonder teruglooprem:

✓ ✗

Een val van de touwVoorkomen van een groep voorkomen. val van de klimpartner Ook te gebruiken voor en van de touwgroep reddingstechnieken of als geheel. Ook te het laten zakken van gebruiken voor een klimpartner. reddingstechnieken of het laten zakken van een klimpartner.

HOOGTELĲN 4-2026 | 93

Rob Roy Way

In de sporen van een Schotse vrijbuiter Een oase van groen, dwars door de heuvels van de beginnende Highlands in Schotland. De Rob Roy Way, een aangename wandelroute van zeven etappes, voert dwars door het gebied waar lang geleden vrijbuiter ‘Rooie Rob’ leefde. Dankzij Sir Walter Scott werd Rob Roy een volksheld, en is er nu een wandelroute met zijn naam. Tekst Marusja Aangeenbrug Beeld Marusja Aangeenbrug en Mathilde van Hoorn

chotland heeft een eigen Robin Hood: Rob Roy (‘Rooie Rob’) MacGregor. De Highlander, geboren in 1671 en overleden in 1734, zou van veediefstal en afpersing geleefd hebben en verstrikt gezeten hebben in clanruzies, schulden en politieke spelletjes. De roman Rob Roy, geschreven door Sir Walter Scott, bezorgde hem een heroïsche naam als ruige volksheld en onverschrokken strijder die zich durfde te verzetten tegen de Britten. Dat er een langeafstandswandelroute van zeven dagen bestaat die de naam van deze volksheld draagt, is dus te danken aan de Schotse schrijver. De route begint in Drymen, ten noorden van Glasgow. Wij beginnen pas verderop omdat we alleen de drie middelste etappes lopen: van Callander naar Strathyre, van Strathyre naar Killin en van Killin naar Ardtalnaig.

94 | HOOGTELIJN 4-2026

Bossen

Drymen ligt aan de rand van Nationaal Park Loch LomondTrossachs, het bosrijke gebied waar Rob Roy geleefd heeft. We vertrekken vanuit Callander met de goede wensen van de dames van het toerismebureau nog in onze oren: dat we maar mooi weer mogen hebben. De voorspellingen lieten dagen geleden al zien dat we daar niet op hoeven te rekenen: elke dag honderd procent kans op regen. Maar deze eerste dag bewijst meteen het tegendeel: het blijft droog en het is warmer dan we hadden verwacht. We zien zelfs nog even de zon. De route voert ons aanvankelijk een stukje parallel langs de A84, langs de Falls of Leny. Maar dan slaan we af en verdwijnt het geluid van auto’s steeds meer in de verte. We lopen langs

De oevers van het Loch Lubnaig

de westelijke oever van het Loch Lubnaig. Verdwalen lijkt hier onmogelijk. Het pad wordt duidelijk aangegeven en is goed begaanbaar. Doordat we vooral door het bos wandelen, krijgen we nooit een overzicht over het hele loch. We zien het meer wel steeds tussen de bomen door. Deze etappe is de kortste op de Rob Roy Way: al na 14,8 kilometer arriveren we in Strathyre, een klein, uitgerekt dorpje langs een weg.

Mythische Highlands

Wie aan de Highlands denkt, ziet waarschijnlijk een ruig en afgelegen landschap voor zich, met kale bergen, langgerekte meren en een mist die zomaar kan opdoemen en het gebied dan hult in geheimzinnigheid. En misschien ook: rivaliserende clans, stoere kilts, heroïsche verhalen. Dat imago is te HOOGTELIJN 4-2026 | 95

Vlak voordat je Killin in wandelt, stuit je op de rivier Dochart met stoomversnellingen en een paar kleine watervallen

danken aan Sir Walter Scott, die zĳn land – geheel in de stĳl van de Romantiek (circa 1790-1850) – bezong als toneel van heldendom, clantrouw en avonturen. Tot ver na de negentiende eeuw is dit mythische beeld van Schotland blĳven hangen en volgens onderzoekers heeft het ook bĳgedragen aan de populariteit van het land bĳ reizigers. De wandelroute voldoet – ook op onze tweede dag – niet helemaal aan dit beeld. Daarvoor zitten we nog te ver in het zuiden van de Highlands, hier is vooral laaggebergte. Vanuit Strathyre wandelen we over een helling en volgen dan een paar kilometer een bospad, tot we na een lange afdaling weer beneden bĳ de weg uitkomen. Hier kunnen we een extra lus maken naar het graf van Rob Roy MacGregor in Balquhidder, maar wĳ kiezen voor de directe route naar Killin – we zĳn de regen liever voor.

Willem van Oranje

De MacGregor-clan was een controversiële clan. De vader van Rob Roy, een clanhoofd, was een jakobiet. De jakobieten vormden een politieke beweging die eind zeventiende en begin achttiende eeuw koning Jacobus II van het koningshuis Stuart weer op de Britse troon wilde. De rooms-katholieke Jacobus II was gevlucht na de invasie in 1688 van zĳn protestantse schoonzoon: de Nederlandse stadhouder Willem van Oranje. In 1707 werden Engeland en Schotland samengevoegd tot één koninkrĳk. De jakobieten weigerden echter de afzetting van hun koning te aanvaarden. Tĳdens de Eerste Jakobitische Opstand in 1715 vocht Rob Roy mee aan de kant van de jakobieten. Maar volgens Encyclopedia Britannica wantrouwden beiden kampen hem en plunderde hĳ beide kanten zonder onderscheid.

Het land van heldendom, clantrouw en avonturen 96 | HOOGTELĲN 4-2026

Eeuwen later, in 1995, figureerde een langharige en nog jonge Liam Neeson als Rob Roy in de gelĳknamige film. De film werd net als Scotts roman losjes gebaseerd op zĳn echte leven, maar ook hierin wordt Rob Roy neergezet als een volksheld in het feodale systeem: hĳ leent geld van de markies van Montrose om zelf vee te kunnen kopen, zodat hĳ kan zorgen voor voedsel en onderdak voor zĳn clangenoten. Hĳ raakt echter verstrikt in een complot, dat hem ernstige problemen oplevert. En niet alleen hem: zĳn vrouw wordt verkracht, zĳn broer wordt neergeschoten en zelf plant hĳ uiteindelĳk een duel op leven en dood.

Oude spoorlijn

Na de route door het bos vanaf Strathyre verandert het landschap: het uitzicht wordt meer open. De wandeling volgt door Glen Ogle (het Ogledal) het tracé van een oude spoorlĳn. Die werd in 1965 gesloten, later werd er een wandelen

Goed begaanbaar en technisch niet moeilijk fietspad van gemaakt. Zo wandel je bĳvoorbeeld over een viaduct met mooie bogen, vroeger de Glenogle-spoorbrug. Bĳ een kruispunt wĳst de routemarkering van de Rob Roy Way twee verschillende kanten op. Verwarrend, maar al snel blĳkt dat je hier óf rechtdoor direct naar Killin loopt (het eindpunt van de etappe) óf rechtsaf gaat en Killin overslaat en meteen op de volgende etappe belandt. Wĳ overnachten in Killin, dus wĳ lopen rechtdoor. Vanuit de stilte van de route belanden we daar ineens in de bedrĳvigheid van het dorp, met de prachtige Falls of Dochart als toeristisch trekpleistertje. Op de derde wandeldag lopen we vanaf Killin een klein stukje terug, opnieuw langs de watervallen van Dochart, en dan hoog de heuvel op. Halverwege deze etappe, met mooie uitzichten over het Loch Tay, komt de weersvoorspelling uiteindelĳk uit: het regent en het blĳft regenen, tot we klaar zĳn met wandelen. De laatste twee etappes van de Rob Roy Way laten wĳ voor wat ze zĳn. Jammer eigenlĳk, want de route loopt steeds verder de Highlands in. Doordat de route de naam Rob Roy draagt, verwacht je misschien een ruige wandeltocht. Maar dat is hĳ niet. Deze langeafstandswandelroute is goed begaanbaar, goed bewegwĳzerd en technisch niet moeilĳk. Je loopt een groot deel van de route over bospaden, smalle geasfalteerde wegen waar vroeger een spoorlĳn liep of fietspaden. Ontspannen wandelen dus, door de uitlopers van de Highlands.

Rob Roy Way Route

Samen zĳn de zeven etappes van de Rob Roy Way 127,8 kilometer lang en maken ze ongeveer 3000 hoogtemeters. Etappe 1, Drymen-Aberfoyle: 17,4 kilometer Etappe 2, Aberfoyle-Callander: 15,9 kilometer Etappe 3, Callander-Strathyre: 14,8 kilometer Etappe 4, Strathyre-Killin: 21,9 kilometer Etappe 5, Killin-Ardtalnaig: 19,2 kilometer Etappe 6, Ardtalnaig-Aberfeldy: 23,5 kilometer Etappe 7, Aberfeldy-Pitlochry: 15,1 kilometer Kĳk voor meer informatie, afkortingen of extra afstanden op robroyway.com.

Reis

Schotland is prima te bereiken met de trein en boot, en dat is zeker de moeite waard als je na de Rob Roy Way nog andere delen van het land wilt verkennen. De boot van Ĳmuiden naar Newcastle vaart ’s nachts. Vanuit Newcastle duurt het ongeveer 4,5 uur om in Drymen te komen, het startpunt van de route. In Pitlochry, het eindpunt, is ook een treinstation. Een deel van de route loopt over het voormalige traject van de spoorlijn door het Ogledal

Dit artikel is gemaakt in samenwerking met VisitBritain. Zĳ hadden geen invloed op de vorm of inhoud.

HOOGTELĲN 4-2026 | 97

Anders dan gedacht

Tekst Harald Swen en Boris Textor Beeld Georg Sojer

Hoewel veiligheid vooropstaat, loopt het soms toch anders dan gedacht. NKBV-veiligheidscoördinator Harald Swen en berggids Boris Textor analyseren hoe het mis kon gaan.

Partnercheck en Zelfcheck

Samen of alleen

e afgelopen maanden kwam er enkele malen een ernstige ongeval op de klimwand in het nieuws. De oorzaak was telkens min of meer hetzelfde: een vastmaakfout. Opvallend bĳ vastmaakfouten is dat het zelden om jonge klimmers gaat. Sterker nog, het lĳkt erop dat de meeste mensen die een dergelĳke misser overkomt al tientallen jaren klimmen. Wellicht speelt mee dat de Partnercheck pas zo’n 25 jaar geleden ingeburgerd begon te raken. Jongere klimmers daarentegen zĳn ermee opgegroeid. Mensen maken fouten. Bĳ routinematige handelingen ligt het gevaar op de loer dat je een keer een essentiële stap overslaat. Ben je ziek of moe, of zit je hoofd vol met zorgen, dan is de kans op een dergelĳke fout des te groter. Het is daarom belangrĳk dat de beide klimpartners elkaar altĳd over en weer controleren met de Partnercheck na het verrichten van de eigen

handelingen (het vastmaken aan het touw en het vastmaken van het zekeringsapparaat). Zekerautomaten, de zogenaamde auto-belays, zĳn een handige manier om fit te blĳven als je een keer geen klimmaatje hebt. Helaas gebeuren er buitenproportioneel veel zware ongevallen met auto-belayapparaten. Incidenten waarbĳ het mechanisme van het apparaat faalt zĳn gelukkig uiterst zeldzaam. Ongevallen zĳn vrĳwel altĳd te wĳten aan een menselĳke vastmaakfout. Het gaat dan om mensen die vergeten zichzelf vast te maken, maar toch gaan klimmen. Voor veel mensen lĳkt het compleet onwaarschĳnlĳk dat ze zelf ooit zo’n fout zouden maken. Hoe kun je immers! Daarin zit hem juist het gevaar. Besef dat ook jĳ een keer een misser kan begaan. Doe daarom voor iedere klim met een auto-belay altĳd een grondige Zelfcheck om je ervan te vergewissen dat je écht vastzit en het apparaat goed functioneert.

Hoe voorkom je dat het misgaat?

Als klimmer of zekeraar verricht je allereerst zelf de handelingen van het inbinden of vastmaken aan het touw met volledige focus. Laat je nooit afleiden en maak af waar je mee bezig bent. Niet kletsen, niet halverwege de handeling iets anders gaan doen. Maar mensenwerk is nooit honderd procent foutloos. Daarom moet er voorafgaand aan iedere klim altĳd door de beide klimpartners een bewuste en zorgvuldige Partnercheck – met handen en ogen – worden uitgevoerd. Dit elimineert vrĳwel alle fouten die gemaakt kunnen worden bĳ het vastmaken. Klim je alleen, met een auto-belay, doe dan altĳd een zorgvuldige Zelfcheck. Oudere klimmers die niet zĳn opgegroeid met de Partnercheck doen er verstandig aan hun routine voor het klimmen eens goed tegen het licht te houden. Checken jullie elkaar net zo zorgvuldig als de jongere generatie dat doet? Ervaring vrĳwaart je immers niet van het maken van een fout…

Bekĳk hier nog eens alle stappen van de Partnercheck en de Zelfcheck.

98 | HOOGTELĲN 4-2026

NKBV-leden vertellen over hun bergsportervaringen. Heb jij ook een leuk verhaal? Mail het naar hoogtelijn@nkbv.nl.

Mijn verhaal

Lena (14) beklom op toerski’s de Mont Blanc

Een paplepel en veel talent Ze is geboren in Frankrijk en woonde er in 2023 nog eens acht maanden. Haar ouders zijn doorgewinterde bergsporters, dus stond ze elk weekend en elke woensdagmiddag op de ski’s. Al snel ging ze op toerski’s mee de bergen in, weg van de piste. Afgelopen april stond Lena van Veen (14) na zeven uur klimmen op toerski’s op de top van de Mont Blanc (4808 meter). ‘Ik wist dat het niet zo’n hele mooie berg was en best wel hoog.’ Tekst Lineke Eerdmans Beeld Lena van Veen

ena geniet van het bergleven: het avontuur, het vroege opstaan, het moeten nadenken en puzzelen. Haar ouders, Miriam Knepper en Niels van Veen, namen Lena vorige zomer na een aantal tochten mee naar de Wildspitze. Ze leerde er hoe je iemand uit een gletsjerspleet moet redden en ze beklommen de top. Lena bleek heel sterk en liep iedereen eruit, ook haar ouders. ‘Toen stelde mĳn moeder de beklimming van de Mont Blanc voor en toen gingen we het gewoon doen’, vertelt Lena. ‘Ik dacht altĳd dat het een hele gevaarlĳke berg was, maar eenmaal

onderaan zag het er niet heel erg spannend uit. Toen ik weer beneden was, dacht ik: o ja, ik heb nu de Mont Blanc beklommen!’

Dat haalt ze nooit

Toch was het zwaar, vertelt Lena. Er lagen veel ĳzige brokstukken van gevallen seracs onder een laagje sneeuw, wat het skiën moeilĳk maakte. ‘En boven op de top gingen mĳn skischoenen kapot. Een gids heeft het toen met een bandje vastgezet. Verder ging het goed. De dag van tevoren vond ik het wel even spannend, of alles goed zou gaan…’

NAAM: Lena van Veen BEROEP: Brugklasleerling havo/vwo FAVORIETE BERG: De Matterhorn

In aanloop naar de hut liep het drietal vanaf de lift naar 2200 meter en daarna staken ze aan touw twee gletsjers over. In de traverse naar de gletsjer moesten ze tussenzekeringen aanleggen om veilig naar de overkant te komen. Dat kostte veel tĳd. Net voor het eten waren ze bĳ de hut. ‘Mensen in de hut zeiden: dat gaat ze toch nooit halen. Maar wel leuk en spannend dat ze het probeert.’

Bolletje

Op de topdag bleek Lena ĳzersterk en haalde ze op weg naar de top al die mensen in die aan haar twĳfelden. ‘Ik kreeg wel last van de hoogte en vanaf 4000 meter werd het ook echt heel koud. Op een gegeven moment was ik er klaar mee. Toen ik dacht dat ik er eindelĳk was, moest ik nog honderd meter omhoog. Je zag de top als een bolletje en je zag daardoor niet echt waar het einde was. Het was echt gaaf om uiteindelĳk op de top te staan!’

HOOGTELĲN 4-2026 | 99

gespot

Onder redactie van Frank Husslage, Florian van Olden en Dim van den Heuvel

Genoegdoening

Te voet door Britse wildernis Ben je gek op de Schotse Hooglanden, het Lake District of trailrunnen? Dan is Northern Horizons een aanrader! Dit is geen droge gids, maar een prachtig hardcoverboek vol persoonlĳke avonturen, poëtische essays en indrukwekkende fotografie, dat werd bekroond op het Banff Mountain Book Festival. Auteur en ervaren bergloper Will Herman neemt je in 26 essays mee over de ruigste bergkammen van Cumbria en Schotland. Elk essay begint met een mooie quote en eindigt met een overzichtelĳke samenvatting. Hĳ schrĳft zonder romantisch filter: de epische uitzichten worden afgewisseld met de strĳd tegen de elementen en Schotse midges. Het boek richt zich vooral op mentale rust en de verbinding met de ongerepte natuur. [Akke van der Meer] Northern Horizons Will Herman Scottish Mountaineering Press (2025), scottishmountaineeringpress.com ISBN 9781907233531 £35 (ongeveer €40)

100 | HOOGTELĲN 4-2026

Via via komt de Nederlandse student Eva terug in de berghut in Gran Paradiso waar ze vorige zomer werkte. De crew bestaat uit Italianen en Nederlanders, sportklimmers, een laat-maar-waaien-huttenbaas én de jonge dochter van de vorig jaar verongelukte waard. De rommelige hut draait lekker en wordt na een krantenpublicatie zelfs bĳna té druk. Het verschil tussen deze rommelige oldskool hut en de efficiënte, glimmende concurrent elders in het gebied is groot. De Nederlandse vrouwenexpeditie die traint voor een beklimming van de Chamlang kiest echter voor de charme van de eerste. Deze vrouwengroep is niet de enige link in het boek naar de werkelĳk

bestaande Nederlandse bergsportgeschiedenis. Enige kennis daarvan maakt Gran Paradiso nog interessanter dan dat het op zichzelf al is. Een gefingeerde, aalgladde Nederlandse topklimmer speelt een steeds irritantere rol in het verhaal, dat naar een onvermĳdelĳke climax groeit. In die climax valt alles op zĳn plaats, waarbĳ intieme verhoudingen, moeders, dorpsroddelaars en sponsoren allemaal een niet te onderschatten rol spelen. Als actief bergbeklimmer weet Pieters waar ze over schrĳft. Irritante fouten die andere bergsportromans vaak storend ontsieren, blĳven hier gelukkig achterwege. Zo kan het dus ook. [Frank Husslage]

Gran Paradiso Josine Pieters Ambo|Anthos (2026), amboanthos.nl ISBN 9789026374968 €22,99, e-book €15,99

Everest zonder top Alweer dik veertig jaar komt Bart Jordans in alle hoge berggebieden van de wereld; een substantieel deel daarvan als begeleider van bergwandeltochten in de Himalaya. Op deze wĳze was hĳ ruim twintig maal onderweg rondom de Mount Everest. Hĳ opteerde nooit voor de top, maar kent de omgeving van de berg wellicht als geen andere Nederlander. Na zĳn trekkinggidsen en een landkaart, publiceert hĳ nu een fotoboek over tochten aan alle drie de zĳden van de Mount Everest. Van de overlopen Everest Basecamptrek tot de nog rustige, maar veeleisende tocht naar de onbekende Kangchungwand. Daarbĳ geeft hĳ de nodige informatie over de diverse gebieden en mogelĳke beklimmingen aldaar, zonder nog eens ruimte te besteden aan wat al honderden keren elders beschreven is. Three Faces of Everest is daardoor met name een tĳdloos kĳkboek. Doordat Jordans vaak en lang in het gebied onderweg was, kon hĳ selecteren uit de mooiste momenten, met nét dat warme licht, die dramatische wolkenpartĳ of die geïnteresseerde bewoners in beeld. Voor hen die

de Everestregio al kennen is dit boek één groot feest der herkenning. Voor Everest-aspiranten die nog twĳfelen waar ze precies willen gaan wandelen geeft het veel visuele informatie en is het daarmee een waardevolle aanvulling op bestaande reisgidsen. [Frank Husslage]

Three Faces of Everest Bart Jordans Map House (2026), maphouse.org ISBN 9789937996884 Rechtstreeks te bestellen bij de auteur via jordans@mail.dk, €35 inclusief verzending

Tips voor ‘Gespot’ zijn welkom op hoogtelijn@nkbv.nl.

Zonder tentstok geen tent

Op de cover van De laatste Nomaden, het nieuwste boek van Myra de Rooy, staat een aandoenlĳke foto van een peuter. Nieuwsgierig kĳkt het kind de wereld in. Deze junior zou wel eens écht de laatste nomade kunnen zĳn in Ladakh (India). De Rooy ging er diverse malen op bezoek bĳ de nomaden die leven in de onherbergzame hooggebergtewoestĳn. De ouders en grootouders van deze peuter en vele generaties daarvoor trokken met hun kuddes door het gebied. Zomer en winter onder zeer zware omstandigheden. Maar hoe lang nog? Myra de Rooy reisde vaak in de Himalaya en

raakte gefascineerd door de nomaden. Verwacht geen diep verlangen om te vertrekken naar een plaats waar het leven beter is, waarschuwt ze. Het échte nomadenbestaan is bittere noodzaak, want als het gras op is, komt er geen brood op de plank en moeten ze wel op zoek naar andere weidegrond. De nomadische levensstĳl is een dans met de natuur en vereist begrip van het landschap en de seizoenen. Vroeger zeulden de nomaden alles met zich mee, tegenwoordig gaan huis en haard op een vrachtautootje de herders met hun kudde achterna. De nomaden leven van de verkoop

Te gast op de Bergsportdag

Myra de Rooy is een van de sprekers op de NKBV Bergsportdag op zondag 7 maart 2027. Ze vertelt daar over de nomaden in de Himalaya in combinatie met haar andere avontuurlĳke reizen.

WIN!

van wol, boter, kaas, yoghurt en vlees of ruilen dat tegen onder andere gerst. Verhalenverteller Myra de Rooy wint het vertrouwen van een nomadenfamilie en wordt gastvrĳ onthaald. Er staan veel foto’s in het boek die haar verhalen over het rauwe leven onderstrepen, maar ook de mooie en indrukwekkende natuur tot leven laten komen. Maar heeft ze de laatste nomaden van Ladakh ontmoet? Steeds meer families stoppen, aangetrokken door een comfortabeler leven, met een vast onderkomen, geld en andere verlokkingen. ‘Zonder een tentstok is er geen tent, zonder een gemeenschap geen bestaan’, luidt een Tibetaans spreekwoord. Myra heeft dat ervaren bĳ haar bezoeken, er zĳn nog maar vĳftien nomadenfamilies. [Peter Daalder]

Aan de hand van de meester Wales telt rond de 190 bergtoppen die hoger zĳn dan 2000 voet, zo’n 609 meter, de zogenaamde Nuttalls. In september 2021 vestigde Will Renwick een FKT (fastest known time) door binnen 25 dagen over al deze toppen te rennen. Weinig mensen zĳn beter gekwalificeerd om een gids over dit gebied te schrĳven dan Renwick. Onder de titel Peak bagging: Wales geeft Vertebrate Publishers van zĳn hand een gids uit die je in 49 dagtochten 188 Welshe Nuttalls laat beklimmen. Dagtochten voor wandelaars, fastpackers en trailrunners, met voor iedere groep eigen tĳdschema’s. Een uitgebreide intro geeft uiteraard de geschiedenis van de Nuttalls, helpt je onderweg in het lezen en uitspreken van het Welsh en geeft voor voetgangers zinvolle praktische informatie over de

regio. Daarna worden in elf hoofdstukken de 49 tochten beschreven. Ze zĳn zo gegroepeerd, dat ze achter elkaar geplakt de volledige route van Renwick vormen. Naast een korte beschrĳving van de tocht is er steeds informatie over de afstand, het aantal Nuttalls in het traject, de technische zwaarte en over parkeerplaatsen, openbaar vervoer en horeca. Een goed bruikbare landkaart met ingetekende route completeert het geheel. De routes zĳn ook als gpx te downloaden. Deze gids is er een uit een serie van drie, die ook de Munro’s, de Wainwrights en het Peak District beslaat. [Frank Husslage] Peak Bagging: Wales Will Renwick Vertebrate Publishing (2026), adventurebooks.com ISBN 9781839812958 €32,95

Hoogtelĳn geeft één exe mplaar van De laatste Nomaden we g. Wil je dat winnen? Stuur dan voo r 1 januari een e-mail naar hoogte lijn@nkbv.nl met ‘Nomaden’ als ond erwerp.

De laatste Nomaden Myra de Rooy DATO (2026), lecturis.nl ISBN 9789462265837 €35

Onderweg naar volwassen leven

In Boven de wolken trekken de vrienden Toufik, Milan en Yassine, drie Nederlanders met Koerdische en Marokkaanse roots, er nog één keer samen op uit. Binnenkort breekt voor hun een nieuwe fase in hun leven aan met gezinnen en serieuze banen. Hun doel is de 2864 meter hoge Triglav in Slovenië, met een huttenovernachting en een klettersteig naar de top. Onderweg gaan de gesprekken over hun vriendschap, familie en de veranderingen in hun leven. Af en toe klinkt er een spraakbericht van het thuisfront. Lieve berichtjes die heimwee opwekken. Ze zetten door, in spĳkerbroek en sneakers, zonder ervaring, maar met elkaar. Op de topdag zie je ze ineens in klettersteiguitrusting. Alleen de drie jongens komen in beeld, maar ik vermoed dat er toch iemand mee was die voor hun veiligheid zorgde. Gelukkig maar, van die aardige jongens zo aan het begin van hun volwassen leven. [Florian van Olden] Boven de wolken Regie: Hanna van Niekerk Te zien: via NPO Start HOOGTELĲN 4-2026 | 101

gespot Kantelpunt Het leven van een zeventienjarige is al verwarrend, maar je zou maar opgroeien in arm, ruraal Amerika zoals Dan en Tamma. Ze worstelen in Kantelpunt met disfunctionele gezinsleden, armoede, opgelegde verwachtingen en het grĳze toekomstbeeld dat daarbĳ hoort. Er lĳkt geen ontsnappen aan, ware het niet dat ze een obsessie hebben voor het leven als dirtbagklimmer. Want als ze klimmen, in de woestĳn van Californië, in Joshua Tree, dan spat de levenslust ervan af. Als lezer ga je van deze twee grofgebekte tieners houden. Ondanks de onverantwoorde risico’s die ze nemen (geld voor deugdelĳk klimmateriaal hebben ze niet), voelen hun beklimmingen als verlichting. ‘Allez, allez’, roep je ze toe als ze hoog in de rots, zonder touw, vechten om de route te toppen, maar ook voor hun leven. Klim weg uit dit uitzichtloze bestaan! [Florian van Olden]

Doen en dromen Leon Diependaele heeft een droom. Hĳ wil in Albanië The Dream (9b) klimmen, een verzurende sportklimroute die tot nu toe alleen door de Franse topklimmer Seb Bouin is geklommen. Nergens kan Leon zĳn armen laten rusten of even

bĳkomen, en juist daarom vindt hĳ de route zo mooi. Maar hoe langer je Leon in Albanië volgt, hoe duidelĳker het wordt dat hĳ zĳn geluk niet alleen in het klimmen vindt. Samen met Nederlandse en Albanese vrienden behaakt hĳ routes,

onderhoudt hĳ toegangspaden en bouwt hĳ aan de lokale klimgemeenschap. Dat kost tĳd en brengt verantwoordelĳkheid. De film neemt de tĳd. Brede landschapsbeelden van de Albanese bergen worden afgewisseld met close-ups van Leon en zĳn vrienden aan het werk. Steeds keren we terug naar The Dream, de route waarin Leon al zoveel tĳd heeft gestoken en die hĳ misschien nooit zal klimmen. In Nederland zou hĳ beter kunnen trainen, zegt hĳ ergens. Maar hĳ is gelukkiger nu hĳ zoveel tĳd in Albanië doorbrengt en daardoor gaat het klimmen ook beter. [Florian van Olden] The Dream Regie: Dina van der Meer Te zien: vanaf 21 november via NPO Start

Niet de Alpen, maar de weg ernaartoe

Kantelpunt Gabriel Tallent, vertaling Jan de Nijs Ambo|Anthos uitgevers (2026), amboanthos.nl ISBN 9789026371011 € 24,99, e-book €5,99

102 | HOOGTELĲN 4-2026

In deze speelfilm krĳg je de bergen pas aan het einde te zien. Toutes Directions gaat vooral over de weg ernaartoe. In een onbetrouwbaar oud busje vertrekken vĳf mensen richting de Alpen. Mensen die om uiteenlopende redenen niet meer in Nederland willen zĳn en die, net als het busje, aan slĳtage onderhevig zĳn. De rechte wegen en aangeharkte weilanden van Nederland maken in Frankrĳk plaats voor kronkelwegen en bossen. Het gezelschap rommelt, ruziet, vrĳt en verdwaalt. En een hert springt voor de auto. Maar aan het einde van de reis komen daar de scherpe bergkammen en ruige witte toppen en doemt de vraag op: is dit de plek en het moment om definitief het heft in eigen handen te nemen? Toutes Directions is een

heerlĳk absurdistische en originele film en wat mĳ betreft terecht gekozen als slotfilm van het Nederlands Film Festival. [Florian van Olden]

Toutes Directions Regie: Noël Loozen Te zien: in de bioscoop

Wie mag er nog klimmen in Yabrud? zou op 23 juli in stemming worden gebracht, maar ging op het laatste moment niet door. Vlak voor de stemming dienden de Verenigde Staten, Australië en Cyprus een motie in om schorsingen alleen op basis van een algemeen, objectief en consistent toetsingskader te beoordelen. Deze motie werd aangenomen en daarmee werd de stemming over de deelname van Israël aan worldcups feitelĳk geblokkeerd.

Alex Honnold interviewt in zĳn podcast Climbing Gold de Palestĳnse klimmers Asia Zughaiar (student antropologie) en Faris Abu Gosh (fysiotherapeut en klimtrainer), evenals Tim Bruns, die in 2023 de ReelRock-documentaire Resistance Climbing maakte over de opkomende klimgemeenschap in Palestina. Als hun de bekende vraag wordt gesteld waarom ze klimmen, is het antwoord: vrĳheid! Voor de hand liggend, zou je denken, tot Asia uitlegt wat dit voor haar betekent: ‘Overal op de Westelĳke Jordaanoever is de bezetting aanwezig. Kĳk op een willekeurige plek met uitzicht om je heen en je blik valt op een Israëlische nederzetting.’ Yabrud, het grootste en mooiste klimgebied van Palestina, was een van de plekken waar de bezetting nog niet gesprek van de dag was en vrĳheid nog leek te bestaan. Daar was iedereen gewoon bezig met zĳn of haar klimproject, ondanks de moeilĳkheid om er te komen. Een autorit die twintig minuten zou moeten duren vanaf Ramal-

lah, duurt sinds de escalatie van de oorlog en de snelle uitbreiding van nederzettingen nu vaak vĳf uur of langer. Maar de vrĳheid van Yabrud is sinds kort verdwenen. Het begon met een tentje op het plateau boven het massief, een zogenaamde settler outpost, opgezet door een gewapende kolonist. Meteen daarna kwamen de intimidaties. De week erop stonden er tien tenten, vertelt Faris: ‘We hadden zoiets van “fuck”… Toch zĳn we die dag gaan klimmen, want we zĳn gewoon een stel idioten die hun project willen halen.’ Dat was de laatste keer. Het gebied is nu door militairen volledig afgesloten voor Palestĳnen.

voor Palestĳnen niet meer toegankelĳk zĳn, zĳn ondertussen opgenomen in een nieuwe Israëlische rotsklimgids. Ook het nabĳgelegen Ein Yabrud is inmiddels verboden terrein voor Palestĳnen. Het is sindsdien verder ontwikkeld door de Israëlische klimfederatie (ILCA) en wordt aangeprezen als een ‘prachtige kalksteenklif tussen oude natuurreservaten, eiken- en olĳfbomen’. Terwĳl Israëlische en Westerse klimmers van deze natuur mogen genieten, stuiten Palestĳnen op een ondoordringbare muur van checkpoints en wegafsluitingen. Tim Bruns noemt het ‘gesegregeerde wegen’, Israëliërs mogen er wel rĳden, maar Palestĳnen niet.

Yabrud staat niet op zichzelf. Toen Tim Bruns in 2019 de klimtopo Climbing Palestine uitbracht, stonden daarin negen klimgebieden op de Westelĳke Jordaanoever waar Palestĳnen terecht konden. Volgens Bruns zĳn er daar inmiddels nog maar twee van over. Verschillende gebieden die

Dezelfde klimfederatie die Ein Yabrud heeft overgenomen, is internationaal vertegenwoordigd bĳ World Climbing. De vraag of dat zo kan blĳven, lag deze zomer op tafel. Een boycot van atleten die onder de Israëlische vlag en namens de ILCA deelnemen aan wedstrĳden van World Climbing

Is er dan nog hoop voor het Palestĳnse klimmen? Faris en Asia blĳven in ieder geval dromen. Faris hoopt op een toekomst waarin hĳ een nieuwe generatie Palestĳnse klimmers kan opleiden: ‘Als het geweld ooit stopt, is het mĳn droom om iemand te coachen die later weer iemand coacht die een WK-finale bereikt.’ Wat is vrĳheid waard als die niet vanzelfsprekend is voor iedere klimmer? Kun je de vrĳheid van Faris en Asia wel effectief verdedigen door die van Israëlische atleten te beperken? Gaat een boycot daar niet aan voorbĳ? Of verspeelt de ILCA zĳn recht op deelname wanneer de rechten van Palestĳnse klimmers worden geschonden en de ILCA de segregatie van Palestĳnse en Israëlische klimmers in stand houdt? Climbing Gold geeft geen antwoord op die vragen, maar door Faris en Asia zelf te laten vertellen hoe de Palestĳnse klimgemeenschap wegkwĳnt onder de Israëlische bezetting, geeft Honnold de luisteraar genoeg mee om zelf een antwoord te vormen. [Florian van Olden] ‘Palestinian Climbers’ van Climbing Gold Te horen: via Spotify, Apple Podcasts en YouTube HOOGTELĲN 4-2026 | 103

gespot Gouden Eeuw in essays De Brit Dennis Gray werd geboren in 1935 en maakte als goede klimmer een bĳzondere episode in de Engelse klimgeschiedenis mee. Het is de tĳd van talloze, vaak gewaagde en slecht beveiligde eerstbeklimmingen en van nieuwe klimmaterialen. De auteur klom zelf met illustere collega’s als Joe Brown, Don Whillans en Alan Austin en vertelt uit eerste hand over hun belevenissen. Gray publiceerde jarenlang volop in klimbladen als Alpine Journal en websites als

footlesscrow.blogspot.com. Onder de titel Essays from the Edge bundelde Vertebrate Publishing een selectie van 21 essays, die samen een halve eeuw beslaan. De teksten zĳn verdeeld in de categorieën ‘mensen’, ‘plaatsen’, ‘meningen’ en ‘recensies’. Hoewel de teksten gedateerd zĳn, blĳven zeker de eerste drie categorieën alleszins leesbaar en zeker interessant. Het is mooi om in het rĳtje ‘plaatsen’ belevenissen in China, Pakistan en Korea aange-

vuld te zien met verhalen over Belgische klimmassieven als Freyr, Marche-les-Dames en Yvoir. Daar wordt de grootste omwenteling in het hedendaagse klimmen toegeschreven aan de Belgen, die als eerste een klimhal met kunststof grepen openden. De vierde en laatste categorie verhalen, de recensies van andere boeken, is helaas écht gedateerd en voegt voor mĳ niets toe aan dit verder zeer lezenswaardige boek. [Frank Husslage]

Biografie van een liefhebber In de Nederlandse bergsportwereld was ir. Pieter Franziskus Sylvester Otten (1895-1969) niet alleen een gepassioneerd klimmer, maar ook een groot stimulator van het alpinisme door studenten en een weldoener van verschillende initiatieven in de bergsport. Frans Otten was lid van de Koninklĳke Nederlandse AlpenVereniging (KNAV) en ruim honderd andere sportverenigingen, van atletiek tot kleiduivenschieten en van judo tot honkbal. Daarbuiten was Otten vooral bekend als de man die een groot stempel heeft gedrukt op de ontwikkeling van Philips, waarvan hĳ van 1939 tot 1961 president was. De kleine, tengere Frans Otten, getrouwd met Annetje, de dochter van Anton Philips, besteedde vrĳwel al zĳn vrĳe tĳd in de bergen en bouwde na zĳn pensioen het chalet La Source in het Zwitserse CransMontana. Zĳn levensmotto haalde hĳ uit de bergen: ‘Ik heb geleerd dat de weg naar

104 | HOOGTELĲN 4-2026

de top alleen in teamverband kan worden afgelegd. Ik dank mĳn carrière aan de bergsport.’ Sportfanaat Otten financierde een breed scala aan sportclubs en individuele sporters. Zĳn naam leeft voort in het ir. Ottenbad in Eindhoven, het Frans Otten tennisstadion in Amsterdam, het internationale jeugdvoetbaltoernooi om de Otten Innovation Cup van PSV en in het Ottenfonds, dat alpinisme onder studenten stimuleert. In een vĳfhonderd pagina’s dikke biografie worden de verdiensten van Frans Otten breed uitgemeten, zowel in het bedrĳfsleven als in de sportwereld. Hĳ had een ongekend werktempo, bemoeide zich overal mee, binnen en buiten het bedrĳf en de sportclubs waarbĳ hĳ betrokken was. En hĳ was enorm gul. Hĳ schonk privé 5000 gulden voor de bouw van de Wangenitzseehütte en een paar jaar later 30.000 gulden aan de Nederlandse

expeditie naar de Himlung Himal. Frans Otten was in 1922 oprichter van de Delftsche Studenten Alpen Club en een jaar later organiseerde hĳ de eerste Nederlandse alpiene cursus, die zou uitgroeien tot het toenmalige Zomerprogramma. Otten was erelid van de KNAV. [Peter Daalder]

Frans Otten: De niet te vergeten Philips-president Chris Paulussen Lecturis (2026), lecturis.nl ISBN 9789462265790 €35

Essays from the Edge: Fifty years of mountain writing Dennis Gray Vertebrate Publishing (2025), adventurebooks.com ISBN 9781898573593 Paperback €17,95, e-book €5,99

Bras

Als wĳ op de dagbladredactie een artikel onder ogen kregen dat van geen kanten deugde, kreeg dat het predicaat ‘bras’. Voor de schrĳver betekende dat: begin maar opnieuw. Dat gevoel overviel me weer bĳ het lezen van twee boekjes die ‘alles’ over bergen en over de Alpen pretenderen te presenteren. Hoewel het niet vermeld wordt, komen deze titels van uitgever Andries B.V., een bedrĳf dat met artificiële intelligentie over tientallen onderwerpen ‘alles’ bĳ elkaar schraapt. In minuscule, vrĳwel onleesbare tekst verwĳst het bedrĳf naar een artikel van de Europese Unie over het gebruik van artificiële intelligentie en de betrouwbaarheid daarvan. De EU heeft er maar liefst honderdduizend woorden voor nodig. Of taal- en vertaalfouten, verkeerde termen en het ontbreken van ieder greintje persoonlĳke inbreng onder de regels vallen weet ik niet. Maar wel dat je voor €16,95 vrĳ willekeurig geselecteerde algemeenheden krĳgt waarvan je niet al te veel wĳzer wordt. [Peter Daalder] Alles over de Alpen / Alles over bergen Andries B.V. (2026) ISBN 9789465485720 / 978946550004111 €16,95 per stuk

Ten slotte

Aquarel Fleur Jongepier

Schrijver, kunstenaar en bergsporter Fleur Jongepier geeft je stof tot nadenken mee.

Nietsdoen: lessen van een hond

ypothese: bergliefhebbers hebben moeite met niksen. Vergeleken met de algemene populatie vinden ze het lastig om echt niets te doen. De doorsnee bergliefhebber heeft moeite om met de beentjes omhoog te zitten. Tenminste, als ‘omhoog’ dus niet op een top betekent maar op een bewegingsloos krukje onder de voeten. Met ‘niets’ bedoel ik trouwens helemaal niet echt niets. Ik bedoel simpelweg dingen die onproductief zijn, dingen waar je zogenaamd niets aan hebt en waar je niet rijker of fitter van wordt. Zoals gewoon zitten en ergens naar kijken. Jammer, want het is alleen maar omdat alles tegenwoordig zinvol en productief moet zijn, dat we allerlei waardevolle dingen ‘niets’ zijn gaan noemen. Kunstenaar en schrijver Jenny Odell schreef er een boek over en merkt op dat we zelfs ‘onze vrije tijd in cijfers zijn

Het zag er jaloersmakend meditatief uit

gaan checken, zoals aandelen op de beurs’. Zelfs gewoon wandelen is doorgaans functioneel. Gek eigenlijk dat zo weinig mensen niets doen in de bergen, want de bergen lenen zich er juist zo voor. Ik ben er zelf in de loop der jaren goed in geworden, al moet ik toegeven dat ik dat niet uit mezelf haalde. Ik haalde het deels uit revalidatietrajecten en noodgedwongen nietsdoen, maar nog meer uit bergwandelen met kinderen en bergavonturen met mijn hond Oggi. Mijn nieuwe hond Lana zit nog onder het juk van de laatkapitalistische norm om productief te zijn en Garmin te pleasen. Oggi kon uren voor onze tent of een bivakhutje zitten en voor zich uit staren. Het zag er altijd jaloersmakend meditatief uit. Jaloersmakend, omdat ik het niet kan: zo zen rondkoekeloeren en gewoon rustig ademhalen. Wat ik wél kon was met haar volstrekt zinloze dammetjes bouwen en bij een sneeuwveldje sneeuwballen gooien. Ik had er helemaal niets aan en het leverde geen kudos op Strava op. Met de kinderen met wie ik in de bergen liep, leerde ik

naar insecten kijken, alpenbloemetjes determineren en kwarts zoeken. Heerlijke zinloosheid. Inmiddels kan ik het ook zelf, heb ik ontdekt, al heb ik daar schilderspullen voor nodig. Ergens neerstrijken en dan maar wat tekenen en schilderen brengt me het meest in de buurt van de rustige aandacht waar Oggi zo goed in was. Doordat ik het intussen geleerd heb, herken ik bij mezelf nu beter de neiging om in de bergen competitief en streberig te zijn. Ik heb het beter door wanneer alles draait om snelheid, hoogtemeters, afstanden en efficiëntie. Ik heb daar geen moeite mee, want ook in de stiekeme wedstrijdjes met mezelf heb ik groot plezier. Maar het is wel een andere manier van in de bergen zijn, en ik prijs mezelf gelukkig honden en kinderen (en knieën) te hebben gehad die me hebben uitgenodigd – en soms gedwongen – om ook in de bergen met mijn beentjes omhoog te zitten.

Fleur Jongepier HOOGTELIJN 4-2026 | 105

Vooruitblik

Hoogtelijn 1-2027 verschijnt 3 februari 2027

Colofon

THEMA

WINTER Rjukan IJsparadijs Toerskiën Col de la Brenva

Hoogtelĳn is het officiële tĳdschrift van de Koninklĳke Nederlandse Klim- en Bergsport Vereniging (NKBV). Het verschĳnt vier keer per jaar. De redactie staat open voor bĳdragen van leden en derden waarbĳ de redactie het recht heeft, zonder opgave van redenen, de bĳdragen niet te plaatsen. Het al dan niet op verzoek van de redactie aanbieden van artikelen aan Hoogtelĳn impliceert toestemming voor openbaarmaking en verveelvoudiging ten behoeve van de elektronische ontsluiting van Hoogtelĳn. Overname van (delen uit) artikelen is alleen toegestaan na schriftelĳke toestemming van de redactie van Hoogtelĳn.

Redactie

Peter Daalder (hoofdredacteur) Marjolein Wols (eindredacteur) Marusja Aangeenbrug, Berend Berlĳn, Rinske Brand, Lineke Eerdmans, Frank Husslage, Marieke van Kessel, Ico Kloppenburg, Akke van der Meer, Florian van Olden

Correctie

Suzan van der Burg, Jody Hagenbeek, Dim van den Heuvel, Christine Tamminga, Peter Uĳt de Haag

Redactieadres

Bergsportdag Thomas Huber

NKBV, t.a.v. Hoogtelĳn Postbus 225, 3440 AE Woerden 0348-409521, hoogtelĳn@nkbv.nl

Advertentie-exploitatie

Sander Oostlander 0348-409521, sander.oostlander@nkbv.nl

Productie en vormgeving

Studio ManagementMedia, Hilversum Jantine van den Born, David van Eck

Druk

Senefelder Misset, Doetinchem Oplage: 52.000 ISSN: 1387-862X

Los abonnement

Niet-leden kunnen zich abonneren op Hoogtelĳn voor €38,50 per jaar. Kĳk op nkbvwebshop.nl.

Opzeggen lidmaatschap

Help mee Padenonderhoud 106 | HOOGTELĲN 4-2026

Het NKBV-lidmaatschap loopt per kalenderjaar. Wil je je lidmaatschap voor volgend jaar beëindigen? Doe dat dan vóór 1 november op mĳnnkbv.nl. Je ontvangt dan per e-mail een bevestiging van je opzegging. Na 1 november wordt je lidmaatschap automatisch verlengd voor het volgende kalenderjaar.

DE VERZEKERING DIE ER VOOR AL JOUW AVONTUREN IS Ontdek dé reisverzekering met complete bergsportdekking. NKBV-VERZEKERINGEN.NL

KRANJSKA GORA, SLOVENIA | 46.4854° N, 13.7871° E PHOTOGRAPHY: LENA DRAPELLA

Your favourite jacket. Microlight Alpine Jacket The one you keep coming back to, offering reassuring warmth and familiar refuge when you need it most. A jacket you’d repair 100 times before you’d dream of parting with it.