Issuu

Herfst 2026

j e m h o ee k j

Reizen

Het Zeehuis

Dichtbij en verder

Groen Traineeship

TOORTS

Inhoud herfst 2026

Interview Nieuwe directeur NIVON

75 jaar lid Henk Raspe

Tim maakt er een punt van Water

Vrijwilliger in the spotlight

Pika 2026 Je weet niet wat je mist!

NivonJong Groen traineeship

En verder…

Internationaal Kijk over je grens

Doen in de natuur Takkenbeesten met karakter

Vacatures 9 Prikbord 16 Historie 18 Nivon Reizen 22 Activiteiten 27

Toorts digitaal ontvangen? Mail naar: leden@nivon.nl

Leg een link 31

TOORTS

Voorwoord

Voor en achter de schermen Nivon Academie kun je je aanmelden voor een nieuwsbrief waarmee je op de hoogte blijft van nieuwe trainingen, workshops en nieuwe ideeën en activiteiten in de Progammabank Volksontwikkeling (zie ook pagina 8).

Een vereniging is een dynamisch geheel - net als het leven en de maatschappij. En zeker in een vereniging die al meer dan honderd jaar bestaat kan het behoorlijk golven, dankzij al die uiteenlopende generaties en evenveel maatschappelijke ontwikkelingen. Prachtig. Inspirerend. Zo kan het gebeuren dat iemand al 75 jaar lid is en nog steeds vol enthousiasme vertelt over de rol van Nivon in zijn leven, en omgekeerd natuurlijk (pagina 6). Tegelijkertijd roept een kersvers lid jongeren op om zich aan te sluiten bij NivonJong, net als hij (pagina 15). En de 101-jarige Hansje Bueno de Mesquita werd onlangs nog gespot bij de Bosbeek, samen met haar zoons: ‘Ik kom nog steeds graag bij Nivon. Die verbinding met de natuur en met elkaar is zó belangrijk voor een mens!’ Door dergelijke actieve leden bruist Nivon. Dat is goed zichtbaar op de website; een schatkist vol wandelroutes, natuurvriendenhuizen

Kort nieuws Nieuwe hobby Sinds de coronapandemie heeft vogels kijken (oftewel: vogelen) aan populariteit gewonnen bij jongere generaties. De Volkskrant wijdde afgelopen zomer een mooi artikel aan deze trend, onder de kop ‘Twintigers en dertigers omarmen nieuwe hobby’. NivonJong heeft deze activiteit ook in het programma opgenomen. En wellicht is het een idee voor lokale Nivon-afdelingen en natuurvriendenhuizen door heel Nederland. In samenwerking met IVN of Vogelbescherming? Op de voorkant van deze Toorts een prachtig beeld van de NivonJongvogelexcursie bij Morgenrood. Foto: Tim Duchatteau

en kampeerterreinen, activiteiten en reizen. En wist je dat er voor actieve en wannabe Nivon-vrijwilligers een aparte site bestaat, met daarop steeds meer (praktische) informatie over het reilen en zeilen van de vereniging achter de schermen: nivonline.org Sinds begin dit jaar is Suzanne Voskuil in dienst als beleidsmedewerker Vrijwilligers en Nivon Academie en werkt onder meer aan het overzichtelijk maken van nuttige informatie voor vrijwilligers. Via de webpagina van de

En last but not least maken we in deze Toorts kennis met degene die per 1 oktober Nivon als nieuwe directeur komt versterken (pagina 4). Uit het zoekprofiel: ‘De nieuwe Nivondirecteur combineert strategisch inzicht, communicatieve kracht en verbindend leiderschap. Heeft gevoel voor de cultuur van onze vereniging, die bestaat dankzij de betrokkenheid en mondigheid van de 3.000 actieve vrijwilligers en ruim 36.000 leden’. Welkom, Andy Palmen. Samen zijn we Nivon.

TOORTS

Interview Andy Palmen nieuwe directeur Nivon

Van de ene naar de andere groene, sociale organisatie – maar dan heel anders Na een succesvolle saneringsperiode – de opdracht die Ron Manuel meekreeg toen hij in 2014 directeur werd van Nivon – heeft Nivon zich opnieuw ontwikkeld tot een bloeiende vereniging. Van herstel en beheer verschuift de komende jaren de focus naar profilering, verjonging en duurzame groei. Met de pensionering van de huidige directeur in zicht ging Nivon op zoek naar een nieuwe directeur met een nieuwe opdracht: de vereniging maatschappelijk zichtbaar maken en relevant houden voor nieuwe generaties, zonder de 100 jaar oude waarden en tradities van de natuurvrienden uit het oog te verliezen. In Andy Palmen – ja, je kent hem van Greenpeace Nederland – is een waardig opvolger gevonden. Op 1 oktober gaat hij van start en hij stelt zich alvast voor. Tekst: Marijke Katsburg

“T

oen ik na ruim tien jaar Greenpeace op eigen initiatief vertrok als directeur, had ik nog geen vastomlijnd idee over mijn toekomstige nieuwe werk. Ik had zin in vernieuwing en in de sprong in het diepe. Wat ik wél zeker wist is dat ik opnieuw bij een groene en sociale organisatie wilde gaan werken. Ook voel ik me erg aangetrokken tot organisaties in ‘de onderstroom’ zoals dat heet, dus initiatieven die niet wachten op Haagse regels, maar de handen uit de mouwen steken en laten zien hoe een circulaire, sociale en lokale samenleving eruitziet. Ik zit op dit moment in de jury van de Duurzame 100 van Trouw en zie talloze prachtige initiatieven, en Nivon is voor mij het schoolvoorbeeld van deze beweging: een ruim honderd jaar oude vereniging

Andy (1973, Heerlen) woont in Utrecht: “Met drie prachtige puberkinderen en een lieve vrouw waar ik al ruim dertig jaar samen mee ben. Ik wandel erg graag, lees veel en verdiep me als hobby in de middeleeuwse geschiedenis van Utrecht. Naast mijn werk zit ik in enkele besturen omdat ik het belangrijk vind om als vrijwilliger aan de samenleving bij te dragen.”

boordevol ambitieuze vrijwilligers. De komende jaren worden de natuurvriendenhuizen verduurzaamd en gemoderniseerd. Tegelijkertijd wil de vereniging groeien en verjongen. Genoeg te doen en ik wil me daar graag hard voor maken.”

Waarom wil de vereniging groeien, verjongen en veranderen, zoals in de advertentietekst staat, en wat gaat dat opleveren? Dat is een goede vraag en terecht om hier ook kritisch over te zijn. Want niet alle groei of verandering is goed natuurlijk, integendeel. Tegelijk heeft Nivon zoveel moois te bieden, dat we meer mensen hiervan willen kunnen laten genieten. Het bestuur heeft me gevraagd om samen met de leden ook verjonging na te streven. Dat is wel echt nodig om ervoor te zorgen dat we ook in de toekomst een bloeiende vereniging blijven met actieve vrijwilligers. En dat kan best lastig zijn: als je meer en jongere mensen wilt bereiken als vereniging, dan kun je niet gewoon blijven doen wat je altijd al deed en denken dat mensen zich vanzelf aan gaan sluiten. Dan zul je ook moeten nadenken wat jongere mensen in een vereniging als Nivon zoeken en je daaraan aanpassen. Wat ik heel wijs vind van het bestuur en wat voor mij ook belangrijk is, is dat verandering

Het zoekprofiel De nieuwe Nivon-directeur combineert strategisch inzicht, communicatieve kracht en verbindend leiderschap. Hij/zij heeft gevoel voor de cultuur van onze vereniging, die bestaat dankzij de betrokkenheid en mondigheid van de 3.000 actieve vrijwilligers en ruim 36.000 leden. De ideale kandidaat is een bevlogen en optimistisch leider die enthousiasme weet over te brengen. Is creatief en innovatief, kan draagvlak creëren en beweegt zich met humor en standvastigheid binnen een vereniging met uitgesproken meningen. Hij/zij herkent zich in het groen-rode gedachtengoed van Nivon en voelt zich op zijn gemak bij verwante maatschappelijke organisaties en verenigingen.

TOORTS

niet ten koste mag gaan van de waarden die je hebt als organisatie. Ik vind dat je daar altijd trouw aan moet blijven; dat is het belangrijkste dat we hebben en die waarden gaan al honderd jaar mee. Wel is het belangrijk om als organisatie doorlopend na te denken hoe die waarden er uitzien in de praktijk en je aan te passen aan ontwikkelingen in de samenleving.

Zijn er plannen voor uitbreiding van het aantal natuurvriendenhuizen, kampeerterreinen, activiteiten? En hoe zou je de kernwaarden van Nivon verder willen vormgeven? Meer activistisch, meer hand in eigen boezem, meer leden, meer volksontwikkeling, meer sociaal? Ik heb daar wel wat gedachten over op basis van de gesprekken met het bestuur, maar ik vind het veel en veel te vroeg om daar al iets over te zeggen. Eerst wil ik de vereniging en de mensen op het centraal bureau leren kennen en jullie ideeën horen.

Nivon Natuurvrienden: ook voor nieuwe generaties natuurvrienden betekenisvol Waar willen de leden naartoe? Wat werkt goed en wat minder? Als de mogelijkheden onbeperkt zouden zijn, waar droom je dan van voor Nivon? Wat moet wat jullie betreft echt vandaag nog veranderen? Ik ben van plan in mijn eerste honderd dagen alle afdelingen, werkgroepen en natuurvriendenhuizen en andere accommodaties te bezoeken om kennis te maken en zoveel mogelijk te leren.

Waar worden wat jou betreft de beslissingen genomen? Ik heb vijf jaar in het bestuur van

Milieudefensie gezeten, dus het antwoord op die vraag is simpel: in een vereniging hebben de leden altijd het laatste woord. Tegelijk kan een vereniging alleen maar bloeien als leden, bestuur en centraal bureau elkaar de ruimte geven, elkaar vertrouwen en naar hetzelfde doel werken. We zien allemaal hoe weinig eensgezindheid en verdraagzaamheid er op dit moment in Nederland is. Ik verwacht bij Nivon veel mondige en kritische leden tegen te komen, maar ik hoop en denk dat de organisatie ook een voorbeeld is van hoe je er altijd goed met elkaar uitkomt.

Advertentie

Alles over

besparen

Precies wat je nodig hebt!

Duurzamer

VOOR NIVON LEDEN 1 JAAR

leven

Genoeg

voor iedereen

Praktische tips & leuke

GENOEG MAGAZINE

60% PROBEER KORTING

DIY’s

NU VOOR

€ 15,00

Een magazine voor iedereen die meer wil doen met minder! Scan de QR-codeer voor me e! informati

Genoeg @genoegmagazine

abonnement.genoeg.nl/Nivon

TOORTS

75 jaar lid Henk Raspe

Over het runnen van een rode herberg Al 75 jaar is Henk Raspe – nu 97 jaar – natuurvriend. Vele decennia heeft hij ‘de rode herberg’ zoals hij De Hondsrug liefdevol noemt, mede gerund: onvervalst standvastig, rood, kleurrijk, met eigen toon en schwung. Al bladerend in zijn fotoalbums vertelt hij…

Gastheer voor iedereen

Tekst: Anne van Nes. Foto en tekening uit archief van Henk Raspe en via afdeling Groningen/Assen

Al in 1934 liep Henk, toen nog kleuter, rond bij het net geopende natuurvriendenhuis. “Mijn ouders waren puur socialisten. Ze leefden er helemaal naartoe, naar dat eigen Nivon-vakantiehuis in Noordlaren. Het was crisistijd en er heerste armoede. Doordeweeks werkte mijn vader in een werkkamp in Westerwolde. In het weekend fietste hij naar Noordlaren, met mensen van de afdelingen Hoogezand, Kielwindeweer en Groningen van het Instituut* , zoals Nivon toen in de volksmond heette. Om te helpen bij de totstandkoming van ‘natuurvriendenvilla’ De Hondsrug.”

Actieve vrijwilliger Naast lid van het Nivon werd de jonge Henk lid van de NJN, de Nederlandse Jeugdbond voor Natuurstudie. En toen op z’n 21ste voor hem duidelijk was dat hij geen gezin en kinderen zou krijgen, werd hij actief lid van nog meer verenigingen, bij De Vrije Wereld bijvoorbeeld. Als reisleider gidste hij bij dit ‘arbeidersreisbureau’ vijftien jaar lang jongeren door de Alpen. Dat was ook zijn eigen vakantie. En vanuit De Hondsrug direct na de bouw in 1934

verbouwing was er een feestelijke opening, met muziek, dans, sport en spel, verkleedpartijen en een hoop organisatie.” Henk geniet zichtbaar na. Maar lastige momenten zijn er natuurlijk ook geweest. Bijvoorbeeld als mensen, tegen afspraken in, hun verplichtingen niet nakwamen. Of als de inkoop door de huishoudelijke dienst niet klopte, of bij problemen met de penningmeester over boekingen. Of als gasten zich misdroegen.

Nivonhuis De Hondsrug organiseerde hij fietstochten voor een dag of een hele week; later samen met zijn vriend Anton. In 1981 werd Henk (toen ook al lid van BHC De Hondsrug) aanmeldsecretaris. De bedoeling was om dat drie jaar te doen, maar het werden er 25.

Nagenieten Vier of vijf verbouwingen heeft Henk meegemaakt bij De Hondsrug. “Op een gegeven moment begon het rieten dak te lekken. Herhaalde verzoeken aan het bestuur en kantoor van het Nivon leverden niks op. Maar op een keer overnachtte hier een landelijk bestuurslid terwijl er een hoosbui over trok. Het bestuurslid bleek in een lekke kamer te zitten. Toen kwam dat nieuwe dak er wel!” In 1992 was er een landelijk plan om alle natuurvriendenhuizen in het nieuw te steken, inclusief de gordijnen. Ieder huis kreeg een kleur toebedeeld. De Hondsrug kreeg de kleur groen en we moesten stoffen uitzoeken in Brabant. Een bevriende stoffeerder uit Amsterdam is hier toen komen naaien, samen met zijn vriend - ook voor Allardsoog, in één moeite door. Mooie tijd. Na iedere

Het ene na het andere verhaal rolt over tafel. Over de groep studenten die flessen wijn leeggoot in de plantenbakken en ze vervolgens kapot sloeg tegen een muur die net de vorige week geschilderd was. En over dat ontredderde meisje dat haar kamer moest stofzuigen, wat ze nog nooit had gedaan. “Tja, een elite-kluns dus. Maar ik ben gastheer voor iedereen, dus ik slikte de schamperheid in en heb haar geleerd hoe het moet.” “Soms kwamen er groepen uit Oost-Europa of Rusland. Die kregen dat als beloning vanuit hun werk. Zo kwam er ooit een groep Russen in een oude bus. Zonder vrouwen en kinderen, want anders waren ze ‘vluchtgevaarlijk’. Na een uitstapje kwam de bus terug met allemaal auto’s erachteraan; die hadden ze gekocht op een tweedehands markt in Utrecht. De volgende dag reed de hele sliert terug naar het thuisland. En die Tsjechen, ook in een oude bus. Ze hadden geen geld, maar wilden in één dag naar Alkmaar, de Amsterdamse grachten, naar de bollen, Madurodam én de haven in Rotterdam. Want Nederland was toch zo klein?! Mijn vriend Anton is toen met ze gaan wadlopen en naar Groningen-Stad - dat was nog te betalen. ’s Avonds gingen ze koken. Wat Anton en ik teveel hadden aan moestuingroenten, stopten we altijd bij De Hondsrug in de diepvries. Na de Tsjechen was de hele diepvries leeg…”

*Instituut voor Arbeiders Ontwikkeling (IvAO) werd in 1960 het Nederlands Instituut voor Volksontwikkeling en Natuurvriendenwerk, kortweg Nivon.

TOORTS

Punt

Tim Duchatteau

De CO2-impact van een glas flessenwater ligt 1.500 tot zelfs 4.000 maal hoger dan van een glas kraanwater

anneer je thuis water wil drinken, is de kans groot dat je een glas pakt en hier water in doet. Kraanwater, welteverstaan, je bent immers thuis. Als mensen van huis gaan, lijkt het wel alsof kraanwater ineens niet meer deugt. Maar er zijn andere oplossingen dan het kopen van een fles water, bijvoorbeeld het kopen van een duurzame fles en deze dan vullen met kraanwater. Ik hoor je denken: “Waarom maakt Tim hier zo’n punt van?” Nou, allereerst, zo heet deze rubriek nou eenmaal. Maar belangrijker nog, flessenwater is enorm vervuilend. Eigenlijk is het onbestaanbaar dat je een flesje Spa haalt bij de AH to go, als je je bekommert om de natuur. Mocht je dit toch regelmatig doen, dan raad ik je aan de volgende feitjes goed tot je te nemen.

Kortom Wil je het milieu extra belasten, meewerken aan de plastic-vervuiling, weet je niet meer wat je met je geld aan moet en wil je jezelf voor de gek houden? Koop dan vooral een fles water in de supermarkt. Zelf doe ik al jarenlang met dezelfde plastic fles, zo eentje waar je versgeperst sinaasappelsap in kan doen bij de supermarkt. Werkt top! Mocht je liever minder microplastics binnenkrijgen? Neem dan een kijkje tussen de thermosflessen die Nivon verkoopt. Zo dragen we allemaal ons mineraalrijke steentje bij aan een beter milieu!

De cijfers Per jaar worden er in Nederland 900.000.000 flessen water verkocht. Allemaal plastic flessen, die ooit geproduceerd zijn en nu tot afval zijn gereduceerd. Ook ligt de CO2-impact van een glas flessenwater 1.500 tot zelfs 4.000 maal hoger dan van een glas kraanwater. Beide hebben een gigantische impact op het milieu. En alsof dat nog niet genoeg is, ben je ook nog een dief van je eigen portemonnee als je flessenwater koopt. Flessenwater is namelijk tot wel 3.000 keer duurder dan kraanwater. O ja, en zie je ‘mineraalwater’ op de fles staan? Besef dan dat dit een marketingtruc is om jou te doen laten geloven dat je ‘extra gezond water’ drinkt. Met een glas (soja) melk krijg je bijvoorbeeld al meer calcium binnen dan met één liter ‘mineraalwater’, en met een sneetje brood meer natrium.

Foto: Jeroen van Lente

. van

Water. Echt zoiets wat je absoluut mee moet nemen tijdens een wandeling. Of je nou dorst krijgt, even wil afkoelen of net de pech hebt dat je onder de verkeerde vogel doorloopt, water is overal goed voor. Logisch dus dat je tijdens je dagelijkse boodschappen wat flessen water uit de supermarkt meebrengt. Of… de volgende keer misschien toch maar laten liggen?

Tim maakt er een

Water

TOORTS

Samen zijn we Nivon

Nacht van de vluchteling 2026

Een heel bijzondere nacht Tijdens de Nacht van de Vluchteling jongstleden juni wandelden duizenden deelnemers door heel Nederland om geld op te halen voor noodhulp aan vluchtelingen wereldwijd. Ook NivonJong deed weer mee, dit keer met 17 teamleden. Het streefbedrag was 2700 euro maar dankzij 144 donateurs werd dat € 3271. Foto’s: NivonJong en Stichting Vluchteling

e groei van de noodzaak was over de hele linie merkbaar: gingen er vorig jaar 8.000 deelnemers de straat op tijdens de Nacht van de Vluchteling, dit jaar waren er maar liefst 10.000 deelnemers, van jong tot oud. Samen met hun sponsors hebben deze helden 2 miljoen euro bijeengebracht. Nick Verkaik, NivonJong: “Wat was het een gave nacht en wat fijn dat we zoveel hebben opgehaald. Wij zijn zeker van plan het volgend jaar weer te organiseren. Als er bijvoorbeeld veel mensen in Nijmegen willen lopen

80.000 sponsoren

Solidariteit leeft! kunnen we dat realiseren. Dit jaar hebben we vanuit Utrecht de 20km en 40km gelopen. Eén 30+er, Jan, heeft zich bij ons team NivonJong aangesloten. Hopelijk kunnen we dit aankomend jaar ook uitbreiden.”

Op hun website bedankt Stichting Vluchteling iedereen. Voor iedere stap, iedere donatie, ieder gedeeld bericht, iedere aanmoediging en ieder verhaal: “Maar liefst 10.000 deelnemers kwamen in actie op Wereldvluchtelingendag. En dankzij hun ruim 80.000 sponsoren is meer dan 2 miljoen euro verzameld

voor noodhulp aan vluchtelingen wereldwijd. Solidariteit leeft. Dat duizenden mensen bereid zijn om samen in actie te komen voor een ander maakt de Nacht van de Vluchteling zo bijzonder.” Zet 19 juni 2027 alvast in je agenda. Dan komen we opnieuw samen in actie voor mensen op de vlucht.

Info voor vrijwilligers

Steeds meer informatie voor vrijwilligers op: www.nivonline.org

e werken hard aan het overzichtelijk maken van informatie, zodat je als vrijwilliger sneller vindt wat je nodig hebt. Via de pagina van de Nivon Academie kun je de ontwikkeling van nieuwe trainingen volgen en je aanmelden voor de nieuwsbrief. Hierdoor blijf je op de hoogte van

trainingen, workshops, ideeën en activiteiten in de Progammabank Volksontwikkeling. Ook delen we tips over onderwerpen zoals digitale vaardigheden, Microsoft Teams en AVG (privacy). Neem daarom regelmatig een kijkje op: www.nivonline.org/academie

Foto: Jeroen van Lente

Vrijwilligers gezocht! – Nivon is voortdurend op zoek naar enthousiaste vrijwilligers, bijvoorbeeld om te ‘huiswachten’ of in een van onze vele (beheer)commissies. Bekijk alle actuele vacatures bij Nivon op: www.nivon.nl/categorie/vacatures

Samen maken we Nivon sterker!

TOORTS

Samen zijn we Nivon Vacatures

Gezocht:

Wie wordt de nieuwe voorzitter van Beheercommissie Allardsoog? Op dit moment wordt Allardsoog gerenoveerd en is dit huis gesloten tot voorjaar 2027. De leden van de huidige beheercommissie (BHC) willen na het intensieve proces van renovatie graag het stokje overdragen aan een nieuw team. Daarom zijn we op zoek naar nieuwe leden voor de beheercommissie; voorzitter (is nu al vacant), en secretaris (komt vacant). Ook diverse functies van coördinatoren kunnen versterking gebruiken.

ij bieden een mooi, gerenoveerd huis, dat spic en span wordt opgeleverd. in een prachtige omgeving, met enthousiaste vrijwilligers die er alles aan doen om het op Allardsoog gezellig te maken.

Wat doet een BHC? De BHC heeft de dagelijkse leiding en verantwoordelijkheid over de accommodatie. (exploitatie, veiligheid, onderhoud e.d.). Zij maakt het lange en korte termijn

Foto: Iris Vermaas

beleid (meerjarenbeleidsplan). Samen met actieve leden bezorgen zij gasten een onvergetelijk verblijf. Binnen de grenzen van de waarden van Nivon heeft de BHC een grote mate van vrijheid om op eigen wijze en met een eigen visie de accommodatie te runnen. Het is een gedelegeerde verantwoordelijkheid. De uiteindelijke verantwoordelijkheid ligt bij het landelijk bestuur. Een BHC bestaat minimaal uit een voorzitter, secretaris en penningmeester. Ook zijn er voor diverse

functies coördinatoren zoals voor het werven en inroosteren van huiswachten, voor facilitaire zaken, pr, activiteiten, vrijwilligers, boekingen van gasten, een klussenploeg etc. Het is aan de BHC of deze coördinatoren onderdeel uitmaken van de BHC. Heb je belangstelling en/of wil je meer informatie, neem dan contact op met Jos Simons: pm.gouda@ nivon.nl / 06 11381349 of Ans Verdonschot / BCA@nivon.nl / 06 51519191.

Klimaatmars Nivon vormt een blok tijdens de Klimaatmars. De mars vindt plaats in Amsterdam, op zaterdag 12 september, vlak voor Prinsjesdag.

oals bekend gaat het niet goed met het klimaat en dus met de wereld. De regering laat zich leiden door kortzichtigheid en laat belangrijke klimaatdoelstellingen los als onze economie daarvan schade kan ondervinden. Natuurvernietiging en bagatellisering van overlast als prijs voor behoud van welvaart. Alsof we nog decennia de tijd hebben…

Zet zaterdag 12 september in je agenda!

Kijk op nivon.nl/nieuws voor de actuele informatie.

Tienduizenden verontruste Nederlanders namen vorig jaar deel aan de mars. Het moeten er blijkbaar méér worden voordat Den Haag luistert en doorpakt. Als natuurvriendenorganisatie was Nivon vorig jaar aanwezig met ongeveer 70 zeer gemotiveerde leden die samen een blok vormden. Dit jaar willen we met minstens 100 Nivonners de straat op.

10 TOORTS

Samen zijn we Nivon Vrijwilliger in de spotlight

Hans van Schravendijk Tekst: Jet Kooderings

Dinsdagmorgen staat geblokt in de agenda van Hans van Schravendijk (76). Dan is hij steevast te vinden in en rondom het Zeehuis in Bergen aan Zee. Samen met 4 anderen is hij verantwoordelijk voor de groenverzorging bij het Zeehuis. De werkgroep bestaat uit nog 8 personen die zich o.a. bezighouden met onderhoud van het gebouw. Hans woont sinds 1978 in Alkmaar, is getrouwd en heeft een volwassen dochter en zoon. experimenteren met plantjes die zich thuis voelen op de grens van het kalkrijke en kalkarme zand.

Hoe kwam je in aanraking met Nivon?

Wat is je achtergrond? Sinds elf jaar ben ik met pensioen, daarvoor zat ik in het onderwijs. Na tien jaar basisonderwijs heb ik een biologiestudie gedaan aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Daarna werkte ik als biologieleraar aan de Vrije School in Bergen. In de avonduren volgde ik later een hoveniersopleiding. Naast het snoeiwerk dat ik hier bij het Zeehuis doe, vind ik het leuk om te

Ruim 50 jaar geleden hoorde ik iets over natuurvriendenhuizen in Zwitserland. Daar hebben mijn vrouw en ik toen vakantie gehouden, in Wallis, en we waren helemaal weg van dat huis en de omgeving. Later kwam ik erachter dat ook in Nederland zulke huizen waren en notabene zelfs één bij mij om de hoek: het Zeehuis! Een jaar of 15 geleden heb ik me hier als vrijwilliger gemeld, en sinds mijn pensionering heb ik daar meer tijd voor. Ook heb ik in de redactieraad gezeten van het Kandelaartje, het Nivonblaadje van Alkmaar en omgeving, genoemd naar een minuscuul plantje. Met veel plezier schreef ik daarin stukjes over natuur

Donatie aan Sociale Groepsvakanties

l bijna 20 jaar organiseert de Werkgroep SGV jaarlijks 4 of 5 vakantie-weken voor vluchtelingen in samen-werking met Vluchtelingenwerk Nederland. En een voor sociale minima. Voor de organisatie van deze geheel verzorgde weken hebben we een aantal vaste sponsoren, maar

daarnaast is er toch jaarlijks nog zo’n € 15.000,– nodig. Giften zijn meer dan welkom. Vanwege onze ANBI-status, zijn deze fiscaal aftrekbaar. De vakantieweken vinden natuurlijk plaats in de diverse Nivonhuizen met veel inzet van vrijwilligers voor activiteiten en dagelijkse verzorging; een all inclusive ervaring voor onze deelnemers!

Je kunt nu makkelijk doneren via de website van de Sociale Groepsvakanties (SGV): www.socialegroepsvakantie.nl. Of meld je aan als vrijwilliger. Fijn als je dit nieuws ook doorgeeft aan kennissen, vrienden en familie.

en cultuur. In 2014 verscheen het laatste nummer, want toen werd de afdeling Alkmaar opgeheven.

Wat vind je aantrekkelijk aan Nivon? De openheid en de gastvrijheid. Het niet in eerste instantie kiezen voor winst, maar voor werken met vrijwilligers. Je kunt niet genoeg onderstrepen hoe belangrijk dat is. Iedereen is welkom: jong, oud, mensen met of zonder krappe beurs of met een andere achtergrond. Door die keuzes te maken laat je zien waarvoor je staat. Verder geniet ik van de ontmoetingen en de gesprekken tijdens de werkzaamheden en vooral ook tijdens de twee werkweken in maart en november.

Welke plaats nemen de Natuurvrienden in je leven in? Ik vind het leuk om verschillende natuurvriendenhuizen te bezoeken; in Nederland en in het buitenland, bijvoorbeeld in België en Frankrijk, maar Zwitserland staat bovenaan. Met mijn zoon ga ik in de herfst overnachten in het Chalet les Gattes in België. We verheugen ons allebei op ’s avonds daar bij de houtkachel zitten en overdag de omgeving te verkennen.

Heb je nog andere bezigheden? Mijn volkstuin van 400m2 houdt me aardig bezig. Het is in de loop der jaren steeds meer een natuur- en bostuin geworden en ik experimenteer daar ook graag. Er staan allerlei vruchtenbomen en veel bramen. Tot mijn verrassing hoorde ik er dit voorjaar de nachtegaal zingen; prachtig. Daarnaast fiets ik veel en vind het leuk om te koken. Vanaf mijn 17e verdiep ik me al in de macrobiotiek. Deze voedingsleer komt uit Japan en benadrukt de invloed van voeding op je gezondheid. Door de Vrije School kwam ik in aanraking met biologisch-dynamische landbouw. Hier staat niet alleen de invloed van de voeding op je gezondheid centraal, maar ook de invloed van de landbouwmethode op de vruchtbaarheid van de aarde. Ook de gedachte dat je deel bent van een groter geheel spreekt me aan. Deze gedachte herken ik ook bij Nivon.

TOORTS

Samen zijn we Nivon Bij lokale afdelingen

Activiteiten in het hele land Overal in het land vind je lokale afdelingen van Nivon die natuuractiviteiten, culturele en sociale activiteiten organiseren. Zo kan je met Nivon Fryslan iedere 3e zondag van de maand een wandeltocht maken van maximaal 15 km. Meer informatie en aanmelden: Colette de Haas-van Harten 06-13955253 of via colettedehaas@hotmail.com Bijna overal is wel een wandelgroep, zijn er cursussen en excursies. Maar je kan ook meedenken over duurzaamheid of over het sociale gedachtengoed en wat wij daarmee doen. Zoek in het overzicht de afdeling bij jou in de buurt of kies een activiteit uit in de kalender: www.nivon.nl/activiteiten Kijk ook op pagina 27 en verder.

In memoriam Hans Vertegaal

Hans Vertegaal (1956) was eind twintigste eeuw scholingsmedewerker bij het landelijk bureau van Nivon. Hij overleed in mei. De voorloper van Nivon, IvAO oftewel Het Instituut, had een duidelijke missie: de arbeider meer invloed geven door kennis en scholing; de klassenstrijd als leerschool. Pas later kregen natuurbeleving en vrijetijdsbesteding een stevige voet aan de grond binnen Nivon. Kan het begrip volksontwikkeling nog nieuwe inhoud krijgen? Oud-Nivon-voorzitter Henk Schaaf legde deze vraag in 2024 voor aan twee oudgedienden binnen het Nivon: Henk Michielse, eind twintigste eeuw vicevoorzitter van Nivon en voorzitter van de commissie vorming

en scholing, en Hans Vertegaal, in diezelfde tijd scholingsmedewerker bij het landelijk bureau. Deze boeiende reportage is terug te vinden in Van nieuwe mens tot natuurvriend, het jubileumboek naar aanleiding van 100 jaar Nivon (pag, 202 t/m 217). Hans Vertegaal geeft daarin een mooie boodschap aan ons mee: “Om ons heen is sprake van pessimisme, een eindtijdgevoel. Nivon kan zich tot taak stellen het optimisme terug te winnen. Er zijn echt genoeg mogelijkheden om de wereld te verbeteren. Herstel de verbinding met de natuur. Nivon heeft een mooie bron om uit te putten: de natuur die overwint. Bekijk het niet vanuit de problematische hoek, maar geloof in de kracht van de natuur.”

En het interview eindigt met een paukenslag en applaus: “NivonJong groeit. We worden blij van de veerkracht die jongeren tonen. Deze nieuwe generatie – groen en sociaal – kijkt vooruit.”

Verkrijgbaar via

Nivon.nl/webshop

12 TOORTS

Samen zijn we Nivon

Het doek valt

na 45 jaar Seniorenweken in Koos Vorrinkhuis derd, evenals de deelnemers, en met veel rollatorgebruikers is het geen handig en verantwoord vakantieverblijf. Denk bijvoorbeeld aan het ontbreken van een lift, brandveiligheid en op de loer liggende valongelukken. Na 45 jaar moeten we het doen met de vele foto’s, de programmaboekjes van al die jaren en de vele herinneringen aan deze vakanties waar men vele vriendschappen voor het leven sloot! Foto’s: archief Seniorenweken KVH en Jeroen van Lente

Heel veel dank Heel veel dank aan organisatoren zoals Dick en Janny Burgess, Ab en Ali Kool, Henny en Fred van Herpen, Kees en Annie de Vries, Gon en Piet van Laere, André en Mirjam van Vught, Ton Bakker en Marianne van Halen. En er waren zeker nog veel meer vrijwilligers in deze afgelopen 45 jaar die hier niet allen bij naam genoemd worden, maar ook aan hen onnoemelijk veel dank.

Helaas is er dit jaar een einde gekomen aan de vakantieweken voor onze oudste groep Nivonleden. Het concept was duidelijk: een gehele week volop verwennen. Vrijwilligers regelden alle maaltijden van tafeldekken tot afwassen, drie verschillende koks verzorgden elke dag een 3-gangen menu, en het programma bestond uit twee keer een dagtocht, muzikale optredens in de grote zaal van het Koos Vorrinkhuis, natuurtochten met gids, een sport- en speldag waar de deelnemers elkaar in teams fanatiek bestreden, en tot slot een bonte avond met veel eigen inbreng. Tekst: Marianne van Halen

n 1988 startten de Seniorenweken als 50+ Vakantieweken. De naamswijziging vond plaats in 2003; de gemiddelde leeftijd was toen al 78. De laatste jaren is deze leeftijd zelfs opgelopen naar 85, met veel rollators. De oudste deelnemer was trouwens 94 en had geen rollator nodig. Vast staat dat dankzij de vele vrijwilligers die deze week wilden organiseren en verzorgen, het al die jaren goed gelukt er twee super

vakantieweken van te maken voor juist deze steeds ouder wordende Nivonleden. De motivatie bleef hoog om hun (vaak) enige vakantie tot een succes te maken.

Foto's en programmaboekjes Helaas is nu een einde gekomen aan deze Seniorenweken, door veranderde omstandigheden. Zo werden de vakantieweken altijd georganiseerd in de zomervakantie, omdat juist dan het Koos Vorrinkhuis niet voldoende bezet was. Vooral na de coronatijd kwam er een opmars van gezinnen die hun zomervakantie in natuurvriendenhuizen gingen doorbrengen. Bovendien is het Koos Vorrinkhuis sterk verou-

Tot slot De seniorenvakantieweken in het Koos Vorrinkhuis blijven een waardevol concept. Juist onze oudste leden verdienen ook een fijne betaalbare vakantieweek met gelijkgestemden. Wellicht kunnen we er na de verbouwing van het Koos Vorrinkhuis een nieuwe start mee maken. Ik hoop het!

TOORTS 13

Samen zijn we Nivon

PiKa 2026

Je weet niet wat je mist! PiKa 2026: wat hebben we heerlijk dwalend van alles beleefd, daar bij natuurvriendenhuis ABKhuis en kampeerterrein ’t Hallse Hull!

We kijken terug op een fantastisch weekend vol gezelligheid, mooie ontmoetingen, leuke activiteiten en onvergetelijke momenten.

et prachtig weer, een geweldige sfeer en een terrein met 750 enthousiaste deelnemers hebben we samen weer iets moois neergezet. Van de eerste tenten die werden opgezet tot de laatste opruimklus: het was genieten van begin tot eind. PiKa is alleen mogelijk dankzij de inzet van alle vrijwilligers. PiKa draait volledig op hun enthousiasme en betrokkenheid. Daarom willen we iedereen die, op welke manier dan ook, heeft meegeholpen hartelijk bedanken. Dankzij jullie is ook deze editie weer een groot succes geworden.

Voorbereidingen voor 2027

Met 750 enthousiaste deelnemers hebben we samen weer iets moois neergezet

Inmiddels zijn de voorbereidingen voor volgend jaar alweer gestart. Zet daarom alvast 14 tot en met 17 mei 2027 in de agenda. Dan maken we er samen opnieuw een prachtig pinksterweekend van.

14 TOORTS

NivonJong Groen Traineeship!

Thuis bij het Zeehuis Hoe zorg je ervoor dat gasten zich direct welkom voelen zodra ze aankomen op een bijzondere vakantieplek midden in de natuur? Wat maakt een buitenruimte écht uitnodigend, duurzaam en onvergetelijk?

ijdens dit unieke Groen Traineeship bij het Zeehuis, dat schitterende natuurvriendenhuis in de duinen bij Bergen aan Zee, gaan 12 jongeren tussen 16 en 29 jaar samen op zoek naar het antwoord op die vragen. Van creatieve ontwerpen en wilde plannen tot zelf bouwen: jij maakt impact op een bijzondere vakantieplek in Nederland!

Midweek: maandag 26 t/m vrijdag 30 oktober 2026 Lang weekend: vrijdag 27 t/m maandag 30 november 2026

Werken aan een groene droomplek De uitdaging voor de Groen Trainees is om het buitenterrein van Het Zeehuis opnieuw vorm te geven. Misschien krijgt het oude volleybalveld wel een compleet nieuwe bestemming. Of kiezen jullie voor een blotevoetenpad, duurzame welkomstborden, een ontmoetingsplek of het vergroenen van het terrein. Jullie ideeën maken hier echt het verschil!

Van idee naar uitvoering Het traineeship bestaat uit 2 delen: 1 midweek en 1 lang weekend.

Expositie

Week tegen Eenzaamheid Van 24 tot en met 30 september vindt de jaarlijkse ‘Week tegen Eenzaamheid’ plaats, een landelijke actieweek om eenzaamheid bespreekbaar te maken. NivonJong wil dat als maatschappelijk betrokken jongerenorganisatie natuurlijk niet ongezien voorbij laten gaan. Daarom organiseren wij gedurende de maand september een expositie in Bibliotheek Deventer, met als doel het taboe rondom eenzaamheid doorbreken.

1,8

miljoen. Zoveel jongeren in Nederland voelen zich soms of vaak eenzaam. Een getal dat ik vast al vaker heb benoemd in de Toorts, en zeker ook nog vaker zal benoemen. Zo onbevattelijk veel... 1.800.000 jongeren.

Je verhaal delen Om deze jongeren een gezicht te geven in plaats van een nummer, biedt NivonJong hen de kans om hun verhaal met de wereld te delen. Tijdens de expositie zullen foto’s tentoon worden gesteld met elk hun eigen verhaal.

Taboe rondom eenzaamheid doorbreken Verhalen over hoe het voelt om eenzaam te zijn, maar ook verhalen over hoe sommigen hun eenzaamheid hebben overwonnen. Feiten en cijfers doen ertoe, maar het belangrijkste feit van allemaal is dat het maatschappelijke taboe rondom eenzaamheid pas écht doorbroken kan worden, als je de verhalen achter de cijfers leest.

De expositie vindt plaats van 2 t/m 30 september, met in de laatste week een gezamenlijke wandeling (do 24 sept. ‘s avonds) en de vertoning van de film ‘Samen’ (wo 30 sept. gehele dag), in Bibliotheek Deventer, Stromarkt 18. Aanmelden is niet nodig. Wil je contact n.a.v. dit bericht: community@nivonjong.nl

TOORTS 15

Column NivonJong

NivonJong, een tweede thuis Foto: Marleen Annema

Tijdens de midweek gaat het om kennismaken met Nivon, Het Zeehuis en de vrijwilligers daar, en er zijn workshops en trainingen rondom duurzaamheid, samenwerken, gastbeleving, gereedschapsgebruik en creatief brainstormen. Ook een excursie met de boswachter staat op het programma. Aan het einde van deze week ligt er een gezamenlijk plan van aanpak. Het lange weekend wordt gebruikt om de plannen werkelijkheid te maken! Daarbij wordt samengewerkt

Jullie ideeën en oplossingen worden daadwerkelijk uitgevoerd bij Het Zeehuis met vrijwilligers en experts van Het Zeehuis. Zo ontdek je hoe je van een creatief plan een concreet en zichtbaar resultaat maakt.

Jouw impact Met jouw inzet draag je direct bij aan het verbeteren van duurzame, betaalbare en groene vakantieplekken in Nederland. Jullie ideeën en oplossingen blijven niet alleen op papier staan: ze worden daadwerkelijk uitgevoerd bij natuurvriendenhuis Het Zeehuis. Ook maak je impact op sociaal vlak. Je werkt samen met vrijwilligers, experts en andere jongeren en ontdekt hoe waardevol dit is. Dit project is inclusief reisvergoeding, overnachtingen en (gezellig samen gekookte) maaltijden.

Nog vragen? Mail dan naar gt@nivon.nl Aanmelden via de website van Groen Traineeship: www.groentraineeship. nl/project/thuis-bij-het-zeehuis

ij NivonJong is er plek voor iedereen. En belangrijker nog, iedereen voelt zich op zijn plek bij NivonJong. Buitensluiten doen wij niet aan, binnensluiten des te meer! Bij NivonJong zijn we allemaal gelijk, maar toch ó zo verschillend. Sommige jongeren werken als ambtenaar voor de gemeente, anderen zijn actief als hovenier, weer anderen zijn om uiteenlopende redenen momenteel niet werkzaam. Waar de een geniet dat die even niet aan het werk hóeft, frustreert het de ander dat die niet aan het werk kán. Bij ons zijn zodoende jongeren uit alle lagen van de samenleving actief, en allemaal hebben ze één ding met elkaar gemeen: ze zijn verliefd op NivonJong. Oké, niet iedereen spreekt het zo duidelijk uit, maar ook stille liefde kan niet eeuwig verborgen blijven.

Altijd spannend, zo’n eerste afspraakje Tuurlijk, als je voor het eerst met een activiteit meegaat, is dat spannend. Maar als je eenmaal de sfeer van een weekend NivonJong hebt meegemaakt, valt alle spanning van je af. Sterker nog, je begint je af te vragen waarom je NivonJong niet eerder hebt ontdekt. Ook leuk: NivonJong is veel méér dan meegaan met activiteiten. Bij ons kan je ook zélf een activiteit organiseren. Heb jij een leuk idee voor een

activiteit? Gooi het in de groep! Wie weet ga jij dan, samen met een andere Community Evenementen Organisator (CEO) en een buddy uit het bestuur, aan de slag met jouw activiteit. Je hoeft echt geen achtste wereldwonder te zijn om als vrijwilliger aan de slag te gaan bij de leukste jongerenorganisatie van het land. NivonJong biedt een podium aan alle jongeren. Hierbij vinden we het enorm belangrijk dat die jongeren zich bij ons thuis voelen!

Hoe groot de rugzak ook is, bij ons is er ruimte Iedereen heeft natuurlijk een eigen levensverhaal. Onder onze CEO’s bevinden zich jongeren die zich soms alleen voelen, jongeren die het mentaal niet altijd makkelijk hebben en jongeren die een hersenbeschadiging hebben. Bij ons worden ze niet alleen met open armen ontvangen, ze worden ook ondersteund en – belangrijker nog – gemotiveerd waar nodig. Soms hebben ze nét dat laatste zetje nodig om een drempel over te komen, om angsten te overwinnen en om te genieten. Soms moet je om te kunnen genieten uit je comfortzone treden. Bij ons kan dat op een veilige manier, in een omgeving die als thuis voelt. En soms zelfs beter dan thuis. Tim Duchatteau

NivonJong is de jongerenafdeling van Nivon. Speciaal voor iedereen tussen de 18 en 30 jaar organiseert NivonJong adembenemende evenementen. Check hiervoor: www.nivonjong.nl Heb je vragen naar aanleiding van deze column of wil je je ei kwijt? Stuur dan een mailtje naar community@nivonjong.nl

16 TOORTS

Prikbord Het prikbord is bedoeld voor iedereen die iets wil delen met andere 'Nivonners': een oproep, een compliment of juist een kritische noot, een korte anekdote of een mooie foto. Stuur jouw inzending naar toorts@nivon.nl en vermeld 'prikbord' in het onderwerp.

@ jo in .m e .o u ts id e # B o sb e e k # tre kt o ch t # n a tu u rv ri e n d e n h u is

@g ou d3 63 4 #o os ter sch eld ep ad #Zee lan d #st ree kp ad

@as trid dewind1 991 #He tHa llseH ull #ten t #na tuur kam pee rter rein

Maatje In de vorige Toorts vroegen we jullie mening over het idee om binnen het Nivon de mogelijkheid vorm te geven om een (romantisch) maatje te vinden. Wel, de Toorts-postbus stroomde vol met enthousiaste reacties, ook van leden die daar over mee willen denken.

Leuk idee? Leuk idee!

Wat een mooie club hebben we toch! Wordt vervolgd!

TOORTS 17

@ se b a o n tr ip #bomen #g ro e n # in d e n a tu u r

@n ivo njo ng #na cht van dev luc hte ling #w and elin g #40 km

@no otje sbv #pie terp ad #wa nde len #LAW

De Groene Morgen

Ecologische woningen te koop in Zetten Wil jij je kind laten opgroeien in een groene, betrokken gemeenschap? De Groene Morgen bouwt in Zetten, vlakbij landgoed Hemmen, een duurzame, autovrije woonwijk met in totaal 13 koopwoningen, waar kinderen vrij kunnen spelen en buren elkaar écht kennen en ondersteunen. De woningen zijn bewoonbaar vanaf 2027.

Ga je op avontuur met Nivon? Tag ons dan op de socials @nivonnatuurvrienden en deel je ervaring!

Voor de laatste twee woningen zoeken we nog mensen die dit woonwijkje samen willen opbouwen; een tussen-woning van 100 m2 (€470.000) en een hoekwoning van 136 m2 (€621.000) – incl. gedeelde voorzieningen zoals gemeenschappelijke tuin, moestuin, voedselbosstrook, ontmoetingshuis, klusschuur en fietsenstalling. Ook komt er een elektrische deel-auto-systeem. Ben jij of ken je iemand voor wie dit een mooie plek zou zijn? Info/contact: degroenemorgen.nl

Boek die band: 100% live, 100% authentiek Muzikaal Nivon-lid Jan van Ravens verzorgde tijdens het PiKa-festival eerder dit jaar als Five in One een optreden voor het zeer enthousiaste publiek daar. Jan is een one-manband: zingt, speelt piano en saxofoon. En met een paar technische trucs wordt dat allemaal tegelijk ten gehore gebracht, met soms ook nog twee achtergrondstemmen. Het resultaat is een vrij compleet bandgeluid met een repertoire dat varieert van luistermuziek tot zeer dansbare stijlen zoals dance, funk, zouk, son, ska, gospel en jazzrock. 100% live en 100% authentiek. Geen enkele noot is van tevoren opgenomen. "Het is geen karaoke," in de woorden van Jan. Voor goede doelen speelt Jan gratis. En Nivon ziet hij als één groot goed doel. Dus zoek je als afdeling of werkgroep muziek voor een evenement? Mail dan vooral naar Jan: janvanravens@proton.me

18 TOORTS

Historie

Jan van Zadelhoff Arbeidersontwikkeling en antimilitarisme Het gaat over lang geleden, maar raakt ook de actualiteit, dit verhaal over de Dordtenaar Johannes Hendricus Franciscus (Jan) van Zadelhoff (1868-1946). Van Zadelhoff combineerde de nuchterheid van een onderwijzer met de hartstocht van een revolutionair. Binnen ‘zijn’ Sociaal Democratische Arbeiderspartij (SDAP) gold hij als een principieel buitenbeentje. Tekst: Sjoerd Kemeling

van onderwijs en cultuur. Hij was dan ook niet voor niks betrokken bij de oprichting van de Dordtse afdeling van het Instituut voor Arbeidersontwikkeling (IvAO), de cultuur- en vormingsorganisatie van de rode familie, het latere Nivon.

Intellectuele bagage

aar partijleiders als Troelstra vaak kozen voor pragmatische politiek, bleef Van Zadelhoff trouw aan zijn standpunten. Zo stond hij in 1899 lijnrecht tegenover Troelstra bij de oprichting van het Comité voor Algemeen Kiesrecht, en dwong Van Zadelhoff met succes af, dat de beweging zich ook direct hard moest maken voor het vrouwenkiesrecht. Bijna twintig jaar – van 1918 tot 1937 – was hij als Tweede Kamerlid voor de SDAP een warm pleitbezorger voor de belangen van zijn eigen beroepsgroep van onderwijzers, maar zijn politieke blik reikte veel verder dan de klaslokalen alleen. Voor Van Zadelhoff was politieke macht zonder intellectuele bagage waardeloos. Hij geloofde heilig in de ‘verheffing van de arbeidersklasse’ door middel

Van Zadelhoff sprak regelmatig voor afdelingen van ‘het Instituut’. In Tiel een “mooie inleiding” over de geschiedenis van het socialisme. In Gouda, voor maar liefst 320 bezoekers, was het onderwerp Charles De Coster’s verhaal over de schalkse vrijheidsstrijder Tijl Uilenspiegel. En in Dordrecht hield hij een rede over

De nuchterheid van een onderwijzer en de hartstocht van een revolutionair het leven van Karl Marx. Volgens de krant bestond het gehoor in zijn woonplaats uit 120 bezoekers die “zeer voldaan waren over de heldere uiteenzettingen van de spreker.” En voor de Amsterdamse Instituutsafdeling verzorgde Jan van Zadelhoff een cursus met als titel: ‘Uit het leven van Karl Marx’. Voor Van Zadelhoff was Marx geen stoffige academicus, maar de “stichter van de arbeidersbeweging

en een gids voor actie”. Zelfs toen de SDAP in de jaren 30 de marxistische ideologie langzaam naar de achtergrond verschoof, bleef Van Zadelhoff de klassenstrijd verkondigen.

Parlementair beukwerk Wat het meest in het oog springt, is Van Zadelhoffs onvoorwaardelijke inzet voor het antimilitarisme. De gruwelen van de Eerste Wereldoorlog hadden zijn afkeer van het leger en de wapenindustrie bepaald. In de Tweede Kamer streed hij onvermoeibaar voor ontwapening en de wettelijke erkenning van dienstweigeraars. De wet uit 1923, die gewetensbezwaarden het recht gaf dienst te weigeren, is voor een heel groot deel te danken aan zijn parlementaire beukwerk. Binnen de SDAP zorgde het vraagstuk over nationale verdediging en ontwapening destijds voor diepe ideologische scheuren. Wat begon als een principieel pacifistisch standpunt, veranderde – door de opkomst van het fascisme – in een strijd om de koers van de partij. Na de verschrikkingen van de Eerste

TOORTS 19

Wereldoorlog heerste er binnen de SDAP in de jaren 20 een sterke anti-militaristische sfeer. De partij koos resoluut voor het principe van ontwapening, met het gebroken geweertje als symbool. Maar door de opkomst van het fascisme veranderde het Europese politieke landschap drastisch. De democratie kwam onder zware druk te staan, wat de SDAP dwong tot een pijnlijke heroriëntatie.

nam de partij formeel afstand van het radicale standpunt van Van Zadelhoff. De partij wilde regeringsverantwoordelijkheid dragen en liet daarom een aantal van haar oorspronkelijke standpunten vallen – tot leedwezen van Jan van Zadelhoff. Alhoewel hij tot 1937 in de Tweede Kamer bleef, werd Jan steeds

Het incident Zadelhoff

Club van oud-AJC’ers ter ziele

In 1928 kwam de principiële Van Zadelhoff in conflict met de partijleiding van de SDAP. De oorzaak van het conflict – ook wel bekend als het ‘íncident Zadelhoff’ – was zijn verklaring in de Tweede Kamer, dat de Nederlandse overheid in het geval van een oorlog of mobilisatie niet op de arbeiders hoefde te rekenen. Hij stelde dat de socialisten een oorlog onmogelijk zouden maken door massale dienstweigering en een algemene werkstaking. Van Zadelhoff week daarmee af van de officiële, meer gematigde partijlijn. Hij werd hierom door de eigen SDAP-fractie officieel berispt en zwaar gecorrigeerd. Om de partijlijn definitief te verduidelijken, nam het SDAPcongres in april 1928 een resolutie aan waarin werd vastgesteld dat een militaire mobilisatie onder bepaalde omstandigheden onvermijdelijk was. Hiermee

Tekst: Theo Dersjant

Zevenenzestig jaar na opheffing van de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC), geeft nu ook de Vereniging van Nederlandse Oud-AJC’ers (NOA) er de brui aan; vanaf 2028 houdt die club op te bestaan.

e AJC, de ‘linkse padvinderij’, was tussen 1918 en 1959 de jeugdbeweging van de SDAP en het Nederlands Verbond van Vakverenigingen (NVV). De organisatie telde op het hoogtepunt 11.000 leden, verenigd in diverse afdelingen. Centrale plaats van bijeenkomsten: De Paasheuvel in Vierhouten. Taak: de jeugd opvoeden in een socialistisch cultuurideaal, zonder drank en tabak.

Individualisering Na de Tweede Wereldoorlog verloor de AJC in snel tempo leden. Andere vormen van het besteden van vrije tijd kwamen in opkomst en groepsdenken maakte plaats voor individualisering. In 1959 viel het doek op een ledenvergadering in De Paasheuvel. De ‘bezittingen’ (gebouwen en terrein) werden ondergebracht in de Stichting voor Zon en Vrijheid (nu: De Paasheuvelgroep) die voor exploitatie van De Paasheuvel zorgde en zorgt. Het archief vond onderdak bij het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in Amsterdam. Veel AJC’ers stapten over naar het Nivon.

meer een randfiguur binnen de eigen beweging. Vlak voor zijn dood in 1946 deed onze erflater nog een laatste maal van zich spreken, toen ‘zijn’ SDAP opging in een nieuwe partij. Hij keerde zich tegen de naam Partij van de Arbeid en stelde voor de nieuwe partij Democratisch-Socialistische Partij van de Arbeid te noemen.

Evenzogoed keken duizenden oud-leden met warmte terug op ‘hun’ AJC. Vele huwelijken en vriendschappen waren immers voortgekomen uit vieringen bij De Paasheuvel. En dus ontstond al snel een club van oud-AJC’ers. Met als doel: de herinnering levend houden. En een jaarlijkse 4 meiherdenking (bij De Paasheuvel) van AJC’ers die in de Tweede Wereldoorlog waren omgekomen.

4 mei-herdenkingen Maar het ledental neemt ieder jaar met zo’n tien procent af: er zijn nu, in 2026, nog geen 250 oud-AJC’ers lid. De verwachting is dat die afname de komende jaren nog sneller zal gaan, totdat de laatste oud-AJC’er is overleden. Dat moment wilden de bestuurders van NOA voor zijn. Het besluit tot opheffing werd zonder veel emotie en unaniem door de ledenvergadering genomen. De 4 mei-herdenkingen worden overgenomen door De Paasheuvelgroep, de exploitant van de (inmiddels meerdere) gebouwen in Vierhouten.

20 TOORTS

Internationaal Global Naturefriends Days 2026

September, de maand van de Internationale Natuurvrienden Organiseer ook in september (of op elk ander moment) met je afdeling of werkgroep een wandeling met een thema dat past bij de Natuurvrienden.

Zo roept NivonJong in september op tot samen wandelen om eenzaamheid bespreekbaar te maken en daarmee te helpen doorbreken (zie pag. 14). En loopt Nivon mee met de Klimaatmars op 12 september, in de aanloop naar Prinsjesdag (zie pag. 9)

Krachtig statement De Internationale Natuurvrienden roepen op om van je georganiseerde wandeling een krachtig statement te maken. Of je activiteit nou klein of groot is, in de natuur of middenin de maatschappij plaatsvindt; elke activiteit draagt bij aan de internationale beweging van natuurvrienden.

Vredeswandeling 2027 Van 1 tot 9 mei 2027 is er een internationale Vredeswandeling, als vanouds georganiseerd door de Duitse Natuurvrienden. Deze editie zal behalve door Duitsland door Waals en Vlaams België, Nederland en België gaan en met de lokale natuurvrienden(groepen) mede-vormgegeven worden. De voorbereidingen zijn in volle gang. In de winter Toorts volgt meer informatie.

Deel foto’s en verhalen Deel foto’s en verhalen van je activiteiten en gebruik #GlobalNaturefriendsDays en tag de internationale natuurvrienden op Instagram: naturefriends_international en/ of Facebook: Naturefriends International. Zo kunnen we elkaar inspireren en laten zien hoe we onze waarden omzetten in actie. Op de internationale website vind je meer informatie: Nf-int.org

Internationale ontmoeting in Eikhold Natuurvriendengroep De Bergstijgers uit Gent organiseerde dit jaar een 1 mei viering en aansluitend het hele weekend in het Nederlandse Natuurvriendenhuis Eikhold in Heerlen, samen met Duitse en Nederlandse natuurvrienden. Het werd een geweldig weekend met maar liefst 60 deelnemers waaronder 25 (kleine) kinderen. Behalve een aangenaam verblijf in Eikhold bezocht het gezelschap de Limburgse mergelgrotten, het Drielandenpunt en werd er gefietst en gewandeld. We genoten enorm van de tuin rond het huis, er was een muzikaal optreden. En nieuwe ideeën en plannen vlogen over tafel, zoals... Volgend jaar opnieuw een internationale natuurvriendenontmoeting, ook weer in Eikhold, en dan van 14 mei tot en met 17 mei 2027. Interesse? Mail dan gerust naar bergstijgersgent@gmail.com zodat we jullie kunnen opnemen in de communicatie. Vriendelijke groeten en berg vrij, Lars

TOORTS 21

Doen in de natuur

Takkenbeesten met karakter Takken, stukken schors en boomwortels... Vaak hebben ze bijzondere en soms grillige vormen. Misschien zie je het niet meteen maar als je ze opraapt en met andere ogen bekijkt ontdek je al gauw oogjes, pootjes, staarten en oortjes. Voor je het weet heb je een Bosbeest ontdekt: een takkenbeest, of wellicht een schors- of worteldier. Tekst en foto's: Jeroen van Lente

oop lekker langzaam door de natuur en laat je verrassen door mooie en aparte vormen die je tegenkomt: afgebroken takken, stukken schors die van omgevallen bomen zijn losgekomen, boomwortels die boven de grond uitsteken. Bekijk ze met een nieuwsgierige blik, draai wat je vindt eens om of loop er omheen: misschien zie je de ene keer een vogelachtig beest en de andere keer lijkt het meer op een vis. Heb je eenmaal een paar bosbeesten gevonden dan zie je ze ineens overal. Aan sommige hoef je niks meer te doen en andere nodigen uit om ze te beschilderen. Elk bosbeest heeft zo een eigen karakter. Wat voor beest of wezen zie jij in die bijzondere natuurlijke vorm?

Een woord, een gedicht Wat is jouw bosbeest voor een soort beest ? Wat is opvallend, grappig en kenmerkend aan jouw beest? Borrelen er woorden in je op? Misschien vind je het leuk om er een verhaaltje of gedicht over te schrijven. Jouw fantasie maakt alles mogelijk.

Schorsdier

Winactie Ga deze herfst op zoek naar een bosbeest. Ga je 'm beschilderen of is ie zo al helemaal oké? Maak een foto, misschien zelfs een gedicht, en stuur die naar toorts@nivon.nl 3 Bosbeesten-kaartensets worden er onder de inzenders verloot.

Zoek je meer inspiratie? Kijk het Bosbeesten boek in op: www.jeroenvanlente.nl/winkel/ bosbeestenboek Wil je schrijven over je beest? Kijk dan op www.jeroenvanlente.nl/ schrijfinspiratie

22 TOORTS

Reizen

Afscheid van de zomer

En Nu?

Zomertreffen, Bergsport trefkamp, Jump zomerkampen en Watersport zitten er weer op voor dit jaar. Na het nagenieten, reisverslagen teruglezen en door foto’s bladeren komt de herfst: de tijd om nieuwe ideeën voor 2027 te ontwikkelen.

Wandel60plus kan al een tipje van de sluier oplichten en maakt de data en bestemmingen voor 2027 alvast bekend. En de werkgroep Wintersport pakt uit met een prachtig reisaanbod. Boeken vanaf 1 september!

Vitaal, Treq kanoreizen, Wandel60plus, NivonJong, Salto en Spring zijn noch zomernoch wintergebonden met hun programma en bieden het hele jaar door leuke uitjes, reizen en mooie ontmoetingen aan. Via Nivon.nl/reizen vind je het gehele actuele aanbod én de links naar de eigen websites van de Nivon-reiswerkgroepen. Dus heb je wanderlust of reiskoorts, of een leeg weekend in zicht en zin in een tripje met goed gezelschap – ga naar de site en schrijf je direct in voor de nieuwsbrief van je favoriete reiswerkgroep. Dan mis je nooit meer wat.

Foto: Bas Wetter

Avontuurlijke

Reizen voor iedereen

Geniet van de buitenlucht en prachtige natuur, ontmoet elkaar, maak nieuwe vrienden en beleef de mooiste avonturen samen met Nivon Reizen. Niet een of twee… maar liefst elf werkgroepen organiseren onder de vlag van Nivon uiteenlopende weekenden en reizen, in binnen- en buitenland, voor alle leeftijdsgroepen. Van een kampeerweekend op de Veluwe, watersporten in Friesland, een kanotocht in Zweden tot een bergsport trefkamp in Oostenrijk en een huttentocht in de Dolomieten – en alles daartussen. Websites van de reiswerkgroepen Op www.nivon.nl/reizen vind je het complete reisaanbod verzameld, met een link naar de websites van de diverse reiswerkgroepen. Hieronder staan ze ook op een rij.

Trots en blij met onze vrijwilligers

•Reiswerkgroep

doelgroep

website

•Bergsport trefkamp

alle leeftijden

Bergsporttrefkamp.blogspot.nl

•Zomertreffen

alle leeftijden

Zomertreffen.nivon.nl

•Wintersport

alle leeftijden

Wintersport.nivon.nl

door vrijwilligers. Dat kan ook

•Jump zomerkampen 6-17 jaar

Jumpzomerkampen.nl

betekenen, dat het een paar dagen

•Nivon Watersport

9-20 jaar

Nivonwatersport.nl

kan duren voordat je antwoord op je

•NivonJong

18-30 jaar

Nivonjong.nl/agenda

•Spring reizen

25-40 jaar

Springreizen.nivon.nl

•Salto reizen

40-59 jaar

Saltoreizen.nl

•Vitaal reizen

50+

Vitaalreizen.nivon.nl

•Wandel60plus

60+

Wandel60plus.nivon.nl

•Treq kanoreizen

versch. leeftijdsgr.

treqkanoreizen.nl

Wees zuinig op ze. Het reisaanbod wordt georganiseerd

mailtje hebt…

Nieuwsbrieven Heb je je favoriete reisgroep gevonden, schrijf je dan in voor hun nieuwsbrief. Zo blijf je het hele jaar door op de hoogte van vers aanbod en andere actualiteiten.

TOORTS 23

Reizen

3-daagse in Drenthe! We verblijven in het gezellige Hunehuis, middenin een prachtig wandelgebied. Op 31 december vieren we samen oudjaarsdag en de jaarwisseling. Met volop tijd voor een wandeling,

Actieve reizen en weekenden voor & door 25-40 jarigen

Weekenden en dagtochten Bronstweekend op de Veluwe, Gelderland za 26 t/m zo 27 september Vanaf € 56,–

oliebollen, een feestmaal, spelletjes en proosten op het nieuwe jaar!

Reizen Herfst in het Zwarte Woud, Duitsland Vr 16 t/m zo 26 okt Vanaf € 1.140,– ‘Ein Name, ein Mythos’ – ga mee op reis

Beleef een bijzonder kampeerweekend

naar een gedeelte van de legendarische

midden in de bronstperiode. Zaterdag

langeafstandswandelroute Westweg, door

wandelen we over de Veluwe en slapen

het Zwarte woud. Over smalle bergpaden

we op een kampeerterrein midden in de

en boswegen komen we over de hoogste

natuur. De kans is groot dat je ‘s nachts

bergtop in het Zwarte Woud, met schitte-

de herten hoort burlen! Op zondag gaan

rend uitzicht tot aan de Alpen. En genieten

we vroeg op pad met de boswachter om

we van een welverdiend stuk Schwarzwäl-

wild te spotten en alles te leren over het

der Kirschtorte. Trektocht (langs hotels en

natuurgebied waar we ons bevinden.

pensions), incl. reis, overnachtingen o.b.v. halfpension, vervoer ter plaatse en natuurlijk Spring-reisbegeleiding.

Deze herfst heeft Salto een Duitse reis en 2 weekenden bij onze zuiderburen gepland. Als je snel bent is er misschien nog een plekje voor jou!

Grenzeloos op avontuur, Noord-Brabant & België Vrij 18 - zon 20 sep Een stevige tocht met tent over de

Aanmelden en meer informatie via springreizen.nl. Daar komen ook regelmatig nieuwe dagwandelingen en weekenden online, en kan je nagenieten van de zomer middels foto’s en reisverslagen.

Kalmthoutse heide. Is er last minute nog plek?

Herfst in schilderachtig Pajottenland, Waals Brabant, België Vrij 30 okt - zon 1 nov Met de herfst op z'n mooist trekken we door het heuvellandschap ten westen van

Herfstdagtocht: Mijmerpad Holten, Overijssel za 17 oktober

Brussel.

Laat je meevoeren over Het Mijmerpad

Winterkamperen, Utrecht Za 6 - zo 7 feb 2027

in Holten, een bijzondere dagtocht die

Frisse wandelingen, kampvuur, hete

uitnodigt tot vertragen. Al wandelend door

drankjes en sneeuw(?): winterkamperen!

bos en heide over de Sallandse heuvelrug

Check de website voor ons volledige

nemen we de tijd om te mijmeren. Een

aanbod, er staan ook weer een paar hele

perfecte route om te genieten van natuur,

mooie reizen klaar... www.saltoreizen.nl

rust en nieuwe gedachten.

Extra Puzzeltochtweekend, locatie is één van de puzzels za 21 t/m zo 22 november Houd je van puzzelen? Word je warm van

Wintersportreis afd. Aalsmeer Oostenrijk, Ebbs in Tirol 30 jan t/m 6 feb 2027, Oostenrijk Vanaf € 1019

speurtochten? Meld je dan aan voor dit

Dit winterseizoen gaat de wintersportreis

memorabele weekend! Een iets ander

van afd. Aalsmeer naar Ebbs in Tirol.

format dan je wellicht gewend bent, maar

Verblijf in hotel Oberwirt, met zwembad,

minstens zo leuk. Dit weekend vindt plaats

Niet vergeten: vanaf 1 januari 2027 kan

sauna en half pension. De bus waarmee

op een goed bereikbare locatie, en je

je inschrijven voor de jaarlijkse populaire

we uit Nederland vertrekken brengt ons

eerste uitdaging is om uit te vinden waar

wandel60plus weken. De data en

vanuit Ebbs elke dag naar een ander

dat zal zijn.

bestemmingen zijn al bekend:

gebied, waar we kunnen langlaufen,

19 - 26 mei: Les Gattes in de Belgische Ardennen, zelfverzorging en eigen vervoer 8 - 15 september: Naturfreundehaus Freibergsee in Zuid-Duitsland, volpension, samenreizen met de trein.

wandelen of skiën. Je kunt opstappen in

Oud & Nieuw weekend, Drenthe di 29 dec t/m vr 1 jan Samen de jaarwisseling in de natuur doorbrengen? Ga dan mee met deze

Aalsmeer of Zeddam.

Meer info en boeken via Tilly Moerenhout, wintersportteam afd. Aalsmeer / jthdej@ ziggo.nl / 06-14985164.

24 TOORTS

Reizen

vanaf december

Buiten de schoolvakanties

Wintersport De werkgroep Wintersport organiseert al jaren wintersportreizen naar de bergen. Vanaf 1 september staan de reizen online. Kijk gauw op Nivon.nl/ reizen of rechtstreeks op Wintersport. nivon.nl voor meer info en boekingen. Snelle beslissers profiteren van vroegboekkorting.

Holzgau 26 feb t/m 7 mrt 2027, Tirol, Oostenrijk Vanaf € 1041. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 845. Langlaufen, wandelen, skiën, ook voor beginners. Incl. halfpension en ontbijt bij aankomst in Gasthof Baeren, Nivonreisbegeleiding, First Class nachtbus en afscheidsmaaltijd. groepshuis Gite Val d’Or in Les Verneys, Nivon-reisbegeleiding, vervoer met nachtbus en afscheidsmaaltijd.

Kerstreis Villanders 18 t/m 27 dec, Süd Tirol, Italië Vanaf € 1083. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 902.

Nieuw Oz en Oissons 5 t/m 14 mrt 2027, Alpe d’Huez, Frankrijk Vanaf € 1058. Kind 6 tot 12 jaar € 899.

Skiën en (sneeuwschoen)wandelen. Incl.

Val Sinestra 14 t/m 20 feb 2027, Engadin, Zwitserland Vanaf € 872. Kind tot 6 jaar € 726.

halfpension en ontbijt bij aankomst in

Incl. verblijf in het Berghuis, volpension

halfpension en verblijf in het Moontain

pension Gasser, Nivon-reisbegeleiding,

(incl. lunchpakket), Nivon reisbegeleiding,

hostel. Nivon-reisbegeleiding, nachtbus en

First Class nachtbus en afscheidsmaaltijd.

vervoer per Royal Class dagbus.

afscheidsmaaltijd.

Skiën, ook voor beginners, en (sneeuwschoen)wandelen. Incl.

Vakantie noord- en midden-Nederland

Buiten de schoolvakanties Ramsau 8 t/m 17 jan 2027, Steiermark, Oostenrijk Vanaf € 930. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 775.

Zillertal 19 t/m 28 feb 2027, Oostenrijk Vanaf € 618. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 515.

Langlaufen, wandelen, skiën. Incl.

Langlaufen, wandelen, skiën.

halfpension en ontbijt bij aankomst in hotel

Zelfverzorging; voor het eten wordt extra

Timmelbauernhof, Nivon-reisbegeleiding,

bijdrage gevraagd. Incl. verblijf in het

First Class nachtbus en afscheidsmaaltijd.

groepshuis Neuhausl im Hart in Zillertal, Nivon-reisbegeleiding, First Class nachtbus

Villanders 15 t/m 24 jan 2027, Süd Tirol, Italië Vanaf € 1077. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 898

en afscheidsmaaltijd.

halfpension en ontbijt bij aankomst in

Schladming 19 t/m 28 feb 2027, Steiermark, Oostenrijk Vanaf € 589. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 491.

Pension Gasser, Nivon-reisbegeleiding,

Skiën. Alleen voor gevorderde skiërs.

First Class nachtbus en afscheidsmaaltijd.

Zelfverzorgingsreis; voor het eten

Skiën, (sneeuwschoen)wandelen. Incl.

wordt een extra bijdrage gevraagd. Incl.

Vitaal Reizen 50+

Nieuw Carnavalsreis Valloire 5 t/m 14 feb 2027, Haute Savoie, Frankrijk Vanaf € 608. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 522.

verblijf in het Hans Ladreiterhaus, Nivon-

Voorpret voor 2027

reisbegeleiding, First Class nachtbus en

Skiën en (sneeuwschoen)wandelen.

Holzgau 19 feb t/m 28 feb 2027, Tirol, Oostenrijk Vanaf € 697. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 587.

Vitaal Reizen 50+ geeft alvast een eerste overzicht van de reisplannen in 2027. Zie voor het meest actuele overzicht onze website: Nivon Vitaal Reizen.

Zelfverzorging; voor het eten wordt een extra bijdrage gevraagd). Incl. verblijf in

Ben je of ken je iemand tussen 18 en 30 jaar die groen, eerlijk en sociaal is en graag toffe dingen doet samen met andere leeftijdgenoten? Check dan snel www.nivonjong.nl/agenda

afscheidsmaaltijd.

Langlaufen, wandelen, skiën - ook

Herhaling van succesnummers naar verre

voor beginners. Zelfverzorgingsreis;

bestemmingen zoals Hadrian’s Wall en

voor het eten wordt een extra bijdrage

Bretagne is vanwege het conflict tussen

gevraagd. Incl. verblijf in Haus Lumper, bij

de VS en Iran voorlopig uitgesteld. Ook zijn

aankomst ontbijt in hotel Baeren, Nivon-

de genoemde prijzen nog niet definitief,

reisbegeleiding, First Class nachtbus en

omdat er in sommige gevallen nog

afscheidsmaaltijd.

gewacht wordt op offertes van busreizen bijvoorbeeld.

Nieuw Bad Hofgastein 19 t/m 28 feb 2027, Steiermark, Oostenrijk Vanaf € 1060. Kind 6 tot 12 jaar vanaf € 884. Skiën, alleen voor gevorderden.

Sneeuwschoenwandelen in Tiers am Rosengarten 8 t/m 17 januari 2027, Dolomieten, Italië Vanaf € 1379 (kamers delen!)

Incl. halfpension en verblijf in de

Incl. halfpension, busreis, 5 begeleide

Hamburgerhütte, Nivon-reisbegeleiding,

sneeuwschoenwandelingen + lift.

First Class nachtbus en afscheidsmaaltijd.

Tiers ligt ca. 35 km. onder Villanders. We

Mooie en zeer pittige tochten; je dient te

Fietsrondje Noord 23 t/m 28 mei 2027, Hunehuis en Hondsrug Vanaf € 305

beschikken over een uitmuntende conditie.

Incl. logies en ontbijt+lunch (zelf bereiden).

gaan hier sneeuwschoenwandelen o.l.v. een ervaren en goed opgeleide gids.

Eigen vervoer. In Drenthe en Groningen gaan we prachtige fietstochten maken. We doen het eerste stuk van het Fietserpad (variant op Pieterpad) over de hei en langs de hunebedden.

Steden- en cultuurreis Londen 9 t/m 15 juni 2027, Engeland Vanaf € 799 Incl. logies en ontbijt, treinreis. Rond 50 na Chr., onder Romeins keizer Claudius, werd Londinium gesticht, als hoofdstad van de provincie Britannia. Sindsdien is Londen het politieke, economische en culturele centrum van Engeland.

Winterpret bij het Meißnerhaus 23 t/m 30 januari 2027, Hessisch Lichtenau, Duitsland Vanaf € 525

Zeilen in Valken 11 t/m 13 juni 2027, Friesland Vanaf € 599 (kamers delen!)

Vitaal 50+

Reizen

TOORTS 25 Oud & Nieuw aan zee

27 dec t/m 1 jan, Banjaert Vanaf € 335 Na de enthousiaste reacties van vorig jaar biedt Vitaal 50+ ook dit jaar gezellige dagen rond oudejaarsavond aan. Gezellig samen zijn, samen spelletjes doen of genieten van een goed boek. Lekker uitwaaien op het strand, wandelen of fietsen in de omgeving, de historische stad Haarlem bezoeken… Samen maken we er wat moois van.

Vacatures

bij TREQ Wil jij bijdragen aan nieuwe kanoavonturen van Treq? We zoeken versterking in verschillende rollen. Lijkt het je leuk om reizen of weekenden

Incl. volpension, zeilles. Eigen vervoer. Bij

uit te werken? Of wil je als reis- of

een gerenommeerde zeilschool krijgen

weekendbegeleider anderen een

Incl. volpension. Eigen vervoer.

we twee volle dagen zeilles, met max. 3

onvergetelijke ervaring bezorgen? Of ben

Dit Duitse natuurvriendenhuis ligt aan de

deelnemers in een Valk. Uiteraard maken

je thuis in PR/nieuwsbrieven schrijven

rand van een groot bos, in het hart van

wij mooie tochten door de Friese wateren.

of tekst opleuken? Dan hebben we plek voor jou!

natuurpark Meißner. Ligt er sneeuw, dan ga je skiën of langlaufen. En anders 'gewoon' wandelen!

Kamperen in Friesland 15 t/m 25 juni 2027 Vanaf € 279

Wandelen over het Krijtlandpad 18 t/m 25 april 2027, Eikhold Vanaf € 315

Incl. campingplek. Maaltijden zelf bereiden,

Incl. logies, ontbijt+lunch (zelf bereiden).

een unieke camping midden in het Friese

Met vrijwilligerswerk ontwikkel je

Eigen vervoer.

landschap kunnen we alle kanten op:

nieuwe vaardigheden, je doet ervaring

Zuid-Limburg is een ideale plek om in

fietsen, wandelen, varen.

op in het organiseren en begeleiden

eigen vervoer, eigen kampeermiddel of verblijf in bijzondere accommodatie. Vanaf

en krijgt de ruimte om je eigen ideeën

het voorjaar te wanelen, wanneer de

in te brengen. Je bepaalt zelf wanneer

kortere wandelingen van ca. 18 km vanuit

Wandelen over Trekvogelpad 4 t/m 9 juli 2027, Bosbeek Vanaf € 319

Nivonhuis Eikhold.

Incl. logies en ontbijt+lunch (zelf bereiden).

bouwt een netwerk op waar vaak ook

Eigen vervoer. Ons avontuur begint in

vriendschappen uit ontstaan.

fruitbomen bloeien. Dit pad biedt de mogelijkheid tot minder inspannende,

Bergwandelen in Villanders 7 t/m 16 mei 2027, Dolomieten, Italië Vanaf € 935 (kamers delen!)

Nivonhuis de Bosbeek, Bennekom. Geen

Incl. halfpension. Eigen vervoer.

Zie jij een rol die bij je past, of heb je zelf

natuur- en cultuurlandschappen met elkaar

een idee hoe je kunt bijdragen? Neem

als het Trekvogelpad.

dan contact op via TREQKanoreizen.nl/ vacatures We kunnen jouw hulp goed

of de ontwakende alpenweiden hogerop.

Wandelen in de Vulkaaneifel 10 t/m 17 juli 2027, Laachersee, Duitsland Vanaf € 529

Genieten van panoramische uitzichten en

Incl. volpension. Eigen vervoer.

traditionele berghutten.

Natuurvriendenhuis Laacherseehaus

de bloeiende appelboomgaarden in het dal

ligt schitterend, midden in natuurgebied

Fietsen en wandelen rondom Oisterwijk 23 t/m 28 mei 2027, Morgenrood Vanaf € 339

Laachersee – aan de voet van de

Incl. volpension. Eigen vervoer.

gebied van vulkanisme en biologie.

Tussen de Oisterwijkse bossen en vennen en natuurgebied de Kampina ligt Nivonhuis Morgenrood in een oase van rust.

mensen met gedeelde interesse en

enkel pad verbindt zoveel waardevolle

Het hooggebergte rondom het bergdorp Villanders is ideaal voor wandelingen door

je je inzet. Je komt in contact met

Thelenberg. Uitgangspunt vele wandelingen en rondleidingen op het

gebruiken! Eerst nader kennis maken? Ga dan eens met ons mee op een kanodagtocht of een weekend.

26 TOORTS

Logeren en kamperen bij de Natuurvrienden Nivon Natuurvriendenhuizen en Kampeerterreinen 4

5-3 1-1

5-3

9-I

Lettelbert

De Hondsrug

Allardsoog

De Meenthe

Het Hunehuis

S 14

Het Zeehuis 4

9-I

7-1

Krikkenhaar

5-2

8 3

ABK-huis Het Hallse Hull

Koos Vorrinkhuis

De Grutto

Den Broam

1-3

De Bosbeek

De Kleine Rug 1-3

3 7-1

13 5-1

Morgenrood 11

7-2

Nationale Streekpaden

De Gronselenput 9-II

De Gele Anemoon

Eikhold 7

7-2

Stellingenpad Lange-Afstand-Wandelpaden

Kaart: BosmaGrafiek.nl

Nivon Natuurvriendenhuis

www.dehondsrug.nivon.nl, 088-0990980

Het Hunehuis - Darp (H, K)

De Kleine Rug - Dordrecht (H, K)

Den Broam - Buurse (H, K)

www.dekleinerug.nivon.nl, 088-0990982

www.denbroam.nivon.nl, 088-0990975

Koos Vorrinkhuis - Lage Vuursche (H)

Eikhold - Heerlen (H) www.eikhold.nivon.nl, 088-0990956

www.koosvorrinkhuis.nivon.nl, 088-0990983

De Gele Anemoon - Wijlre (K) www.degeleanemoon.nivon.nl, seizoen: 088-0990957, overig 088-0990977

De Gronselenput - Wijlre (K) www.gronselenput.nl, 043-4591645

De Hondsrug - Noordlaren (H, K)

www.hunehuis.nivon.nl, 088-0990981

www.bosbeek.nivon.nl, 088-0990974

www.hethallsehull.nivon.nl, 088-0990979

De Bosbeek - Bennekom (H)

7-2

Nivon Kampeerterrein

Het Hallse Hull - Hall (K)

9-II

www.allardsoog.nivon.nl, Voorlopig gesloten i.v.m. verbouwing www.banjaert.nivon.nl, 088-0990972 (na 19.00) banjaert.nivon.nl/kampeerterrein, 088-0990973

GR5

www.degrutto.nivon.nl, (18 - 19 u), seizoen: terrein 0880990958, reserveren buiten seizoen: 088-0990978

Banjaert - Wijk a. Zee (H, K)

9-II 6

5-1

De Grutto - Delft (K)

www.abkhuis.nivon.nl, 088-0990970

Allardsoog - Een-West (H)

ABK-huis - Hall (H)

1-2 8

Banjaert

Bel de contactpersonen of reserveer via nivon.nl voor een verblijf in een Nivon Natuurvriendenhuis (H) of op een kampeerterrein (K).

1-1

5-2

Kies waar je wilt overnachten en boek!

Krikkenhaar - Bornerbroek (H, K) www.krikkenhaar.nivon.nl, 088-0990984

Lettelbert - Lettelbert (K) www.lettelbert.nivon.nl, 088-0990985

De Meenthe - Noordwolde (K) www.demeenthe.nivon.nl, 088-0990966

Morgenrood - Oisterwijk (H, K) www.morgenrood.nivon.nl, 088-0990987

Het Zeehuis - Bergen a. Zee (H)

Vaucottes In Vattetot sur Mer in Frankrijk, vlakbij de noordkust van Normandië

www.zeehuis.nivon.nl, 0880990988 (telefonisch bereikbaar di 19-21 uur, vr 10-12 uur)

Internationale Natuurvriendenhuizen Nivonners zijn ook van harte welkom bij Natuurvriendenhuizen in het buitenland, bij onze Europese buren, en zelfs overzee, in Afrika en Amerika. Ook de buitenlandse huizen staan op de mooiste plekjes in de natuur. En als Natuurvriend krijg je korting met je Nederlandse Nivon-ledenpas. De speurtocht Via de internationale natuurvriendenwebsite www.nf-int.org kies je een taal en ga je naar Topics / Themen / Thèmes en vervolgens Naturefriends Houses / Naturfreundehäuser / Maisons des Amis de la Nature. Klik op Map / Karte / Carte,

en vervolgens op de kaart zelf. Daar kan je op een grote wereldkaart (map) inzoemen op alle Natuurvriendenhuizen en krijg je, hoe verder je inzoemt meer informatie, adresgegevens etc. Inzoemen doe je met de + linksboven. Verrassend is dat hoe meer je vergroot hoe meer natuurvriendenhuizen er verschijnen! Klik je er een aan, dan kom je vaak op de website terecht van de nationale natuurvrienden aldaar en kun je je verder oriënteren. Alleen dát is al een spannend avontuur en een leuk reisje over de grens!

Le Quand Même in het Franse Lepuix, vlakbij de grens met Zwitserland

TOORTS 27

Activiteiten september t/m december In Toorts staat elk kwartaal een overzicht van activiteiten in de huizen, die de komende maanden op stapel staan en nog niet volgeboekt zijn. Vanuit de afdelingen worden nog veel meer activiteiten georganiseerd. Kijk op www.nivon.nl/activiteiten voor al deze activiteiten, ook verder in de toekomst. Via de eigen websites van Nivon Natuurvriendenhuizen, afdelingen en werkgroepen is altijd de meest actuele informatie te vinden.

Marleen van Noort / act.abkhhh@nivon.nl

Kinderactiviteiten in de herfstvakanties

Wandelweek op Morgenrood 4 t/m 8 okt, Morgenrood € 240, niet-leden: € 306 De prachtige bossen, heide en vennen van Oisterwijk vormen een mooi decor voor een paar dagen wandelen. Zondag ontvangst om 16 uur. We lopen 15-17 km per dag. Ontbijt/ lunch zelfzorg, incl. vega diners. Boeken: morgenrood@

september Bridgeweek 14 t/m 18 sep, Morgenrood € 210, niet-leden: € 275

Elkaar inspireren in een

nivon.nl / 0880990987. Meer

gezellig huis en mooie

info: Irene Granneman / act.

omgeving! Meer info en boeken:

morgenrood@nivon.nl

denbroam@nivon.nl

TOPO GPS cursus 4 & 5 okt, Het Zeehuis € 38, niet-leden: € 57

11 t/m 23 okt, Morgenrood

TOPO GPS 2-daagse cursus

kinderactiviteiten op

herfstkleuren op de Kampina

Shinrin Yoku (bosbaden) 30 sep t/m 2 okt, Morgenrood € 113, niet-leden: € 177

en rond de vennen van

Shinrin-yoku, ontstaan in

in en om Het Zeehuis. Je leert

Morgenrood, elke dag van 10

Oisterwijk. Bridge-docent: Ger

Japan, is een speciale manier

werken met Topo gps-app op je

tot 12 uur. Natuurbeleving,

Janssen. Boeken: morgenrood@

om te vertragen en te verstillen

telefoon, in theorie en praktijk.

knutselen, zingen, spelen en

nivon.nl / 0880990987. Meer

zodat je de helende kracht

Docenten: Harry Uitermark en

's avonds (indien mogelijk)

info: Irene Granneman / act.

van de natuur kan ervaren.

Ank van der Zee. Zelverzorging.

kampvuur. Voor kinderen van

morgenrood@nivon.nl

Leiding: Lishe Los. Op basis van

Boeken: zeehuis@nivon.nl / 0613014079. Meer info: Ank van

4-12 jaar.

der Zee / c.vanderzee@planet.

12 t/m 16 okt, Banjaert

nl / 06 13014079

In deze herfstvakantie kunnen

Bridgen en genieten van de

zelfzorg. Boeken: morgenrood@

Rondje Noord 21 t/m 26 sep, De Hondsrug & Hunehuis € 433, niet-leden: € 496 Drie dagen fietsen door Drenthe, op je gewone fiets of e-bike. Je bagage wordt

nivon.nl / 0880990987. Meer informatie: Irene Granneman / act.morgenrood@nivon.nl

oktober

Boeken: hunehuis@nivon.nl / 088 099 0981. Meer info: Aad

Reizen met taal… Een weekend met verhalen 2 t/m 4 okt, De Bosbeek € 137,82, niet-leden: € 197,82

de Vries / aaddevries@ziggo.nl

We reizen wat af in ons leven.

vervoerd en je verblijft geheel verzorgd in de 2 Nivonhuizen.

In de herfstvakantie gratis

kinderen vanaf 4 jaar gezellige

Wandelmidweek 5 t/m 9 okt, Den Broam € 285, niet-leden: € 344

uurtjes doorbrengen met van

Verzorgde midweek met gidsen langs weggetjes en

kind per dag (contant). Meer info: Kees Fit / cfmfit48@gmail.

paadjes door natuurgebieden

com / 0251238289

alles en nog wat, o.l.v. Marion Sandee. Kosten: € 2,50 per

rond Den Broam. Max. 20 km per dag wandelen. Meer info en boeken: denbroam@nivon.nl

Tekenen en bewegen 26 t/m 28 okt, Banjaert € 75, niet-leden: € 110 Tekenen voor beginners

We maken daar verhalen

Creatief handwerken 27 sep t/m 2 okt, Morgenrood € 137, niet-leden: € 203

over en via gevarieerde onze belevenissen. Iedereen

Slow Stitching 7 & 8 okt, De Hondsrug € 90, niet-leden: € 125

Inspireren en leren van elkaar,

is welkom, ook als je weinig

Slow Stitching staat voor

licht/donker. Ter afwisseling

vooral met veel plezier. Naast

zelf schrijft. Zelfverzorging.

mindful bezig zijn met

bewegen met en zonder

quilten nu ook borduren,

je handwerk. Het is een

muziek. Onder de bezielende

breien en haken. Op basis

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer info: Paul

samengaan van verschillende

leiding van Marion Sandee.

van zelfverzorging, maar er

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

technieken zoals quilten,

wordt gezamenlijk gekookt.

/ 0648160807

borduren en meditatief

oefeningen vertellen over

en ervaren tekenaars. Ook aandacht voor perspectief en

Zangdagen met Ierse muziek 2 t/m 4 okt, ABK-huis € 225, niet-leden € 285

begeleiding, materiaal, maaltijd

Boeken: banjaert.h@nivon.nl Freestyle borduren 30 okt t/m 1 nov, De Bosbeek € 137,82, niet-leden: € 197,82

op maandag, koffie/thee en

Iedereen kan freestyle

iets lekkers. Zelf zorgen voor

borduren; borduurervaring

Samen Ierse liederen zingen.

ontbijt en lunch.

is niet nodig. Met een paar

Quilt Bee Twente 27 sep t/m 2 okt, Den Broam € 190, niet-leden: € 250

Koorervaring niet nodig. Hetty,

soorten steken maak je

Guus en Wim begeleiden met

Boeken: hondsrug@nivon.nl. Meer info op website hondsrug.

plezier. Start vrijdagavond

nivon.nl of bij Willy / act.

Zelfverzorging. Boeken:

Beginnende en gevorderde

met maaltijd, incl. 2x diner,

hondsrug@nivon.nl

ams.bosbeek@nivon.nl /

quilters zijn van harte

borrelhap bij slot. Ontbijt en

0880990974. Meer info: Paul

welkom. Eigen materiaal (en

lunch zelf. Boeken: abkhuis.

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

naaimachine) meenemen.

nivon.nl/agenda. Meer info:

/ 06-48160807

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info: Irene Granneman / act. morgenrood@nivon.nl

bezig zijn. Voor 8-10 dln. Incl.

al een prachtig werkstuk.

28 TOORTS

Activiteiten Zangworkshop 30 okt t/m 1 nov, De Bosbeek € 109,62, niet-leden: € 165,42

Wandelen en yoga 3 t/m 6 nov, Krikkenhaar € 240, niet-leden: € 300

Boeken: koosvorrinkhuis@nivon.

Een weekend heerlijk zingen.

Wandelen, yoga en lekker

nl / 088 0990983

De liedjes die we gaan zingen,

vegetarisch eten. Margriet is

onder andere wereldmuziek

de yoga-docente en Maria

en vrolijke canons, zijn 2-, 3-

de wandel-begeleidster.

en 4-stemmig. Noten kunnen

Samen met de koks Jan en

lezen hoeft niet, maar enige

Ellie wordt het weer genieten!

zangervaring is gewenst.

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer informatie:

Boeken: ams.krikkenhaar@ nivon.nl / 0618791152. Meer info: Maria van Klingeren /

Paul Bassant / ac.bosbeek@ nivon.nl / 0648160807

voor jou belangrijk is, en hoe je daar (weer) ruimte voor maakt.

Wandeldriedaagse op de Zuid-Veluwe 13 t/m 15 nov, De Bosbeek € 157,82, niet-leden: € 217,82 3 dagen wandelen op de Zuid-

Nieuw Soulcollage - werken met kristallen/edelstenen 9 t/m 11 nov, Morgenrood € 142, niet-leden: € 205

Veluwe. De 1e dag wandelen

Omringd door kristallen en edelstenen staat verbinden

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer info: Paul

act.krikkenhaar@nivon.nl /

met je gevoel en intuïtie

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

0612147992

centraal. Ontdek de werking

/ 0648160807

we ± 10 km (middagwandeling), de 2e dag 20 km en de laatste dag 15 km. Overnachten in De Bosbeek, volledig verzorgd.

van edelstenen: wat is

november Inloop handwerkinspiratieweek 1 t/m 6 nov, De Bosbeek € 149,55, niet-leden: € 209,55

Levensboek in woord en beeld 6 t/m 8 nov, Morgenrood € 144, niet-leden: € 208

belangrijk voor jou? Incl. 2 x warme maaltijd, koffie/thee en lekkers. Boeken: morgenrood@

Herfstfotografie 13 t/m 15 nov, Morgenrood € 165, niet-leden: € 229

nivon.nl / 0880990987. Meer info: Irene Granneman / act.

Fotograferen met presentaties

Je maakt een levensboek van jezelf, voor jezelf of voor

morgenrood@nivon.nl

natuurfotografie in het

over herfstfotografie en algemeen, excursies in de

een dierbare. Ervaring delen,

omgeving en sessies over het

nivon.nl / 0880990987. Meer

Groen Gezond Gelukkig retraite 10 t/m 12 nov, Koos Vorrinkhuis € 210, niet-leden: € 278

werkstukken. Voor koffie en

info: Irene Granneman / act.

De GGG-retraite is een drie-

thee wordt gezorgd, de sfeer

morgenrood@nivon.nl

daagse reis naar een bewus-

nivon.nl / 0880990987. Meer info: Irene Granneman / act.

te levensstijl, met actieve

morgenrood@nivon.nl

Kom quilten, breien, haken

inspiratie ontvangen. Ontbijt/

en borduren. Doe ideeën op

lunch zelfzorg, incl. 1 vega

en inspireer en stimuleer

maaltijd. Boeken: morgenrood@

elkaar, met aan het eind mooie

maak je zelf. Zelfverzorging.

oefeningen, voor meer balans

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

Wandelweekend 6 t/m 9 nov, Den Broam € 210, niet-leden: € 269

/ 0648160807

In de herfst, tijdens een

één diner en één lunch. Boeken:

verzorgd weekend (ontbijt,

koosvorrinkhuis@nivon.nl

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer info: Paul

Extra Workshop wolvilten 3 t/m 5 nov, Morgenrood € 163, niet-leden: € 227

lunch en diner), kun je met onze

in jezelf en met de natuur. Met een plantaardige kookles voor

bewerken van foto's. Ontbijt/ lunch zelfzorg, incl. 2x diner etc. Boeken: morgenrood@

Zangdagen met wereldmuziek 15 t/m 19 nov, Morgenrood € 279, niet-leden: € 345 Drie dagen lang wereldmuziek zingen, met liederen uit

Je loopt maximaal 20 km

Wolvilten 12 t/m 15 nov, De Bosbeek € 201,73, niet-leden: € 261,73

We maken kennis met de

per dag. Meer info en boeken:

Samen gaan voor de mooiste

noodzakelijk. Plezier staat

prachtige kleuren en zachtheid

denbroam@nivon.nl

resultaten, Zowel voor ervaren

voorop. Ontbijt/lunch

wolvilters als voor beginners.

zelfzorg, incl. 2 diner etc.

Nodig is alleen wol, warm water, zeep en beweging.

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info:

gidsen de natuurgebieden rond Den Broam gaan verkennen.

van merinowol. Ervaring niet

alle windstreken en sferen. Koorervaring handig, niet

Zelfverzorging. Boeken:

Irene Granneman / act.

zelfzorg. Boeken: morgenrood@

Themaweekend Armoedebestrijding 6 t/m 8 nov, Het Hunehuis € 80, niet-leden: € 120

ams.bosbeek@nivon.nl /

morgenrood@nivon.nl

nivon.nl / 0880990987. Meer

Weekend met lezingen en een

0880990974. Meer info: Paul

info: Irene Granneman / act.

fietstocht naar museum De

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

morgenrood@nivon.nl

Proefkolonie in Frederiksoord

/ 0648160807

met als thema Armoede

Verdwalen is balen 13 t/m 15 nov, De Bosbeek € 117,82, niet-leden: € 177,82

nodig. O.l.v. kunstenares Marjolein Stok. Ontdek je eigen creativiteit. Op basis van

Durf te tekenen 3 t/m 5 nov, ABK-huis € 225, niet-leden: € 285

vroeger, armoede in onze huidige verzorgingsstaat.

Wandelmidweek 16 t/m 20 nov, Zeehuis € 280, niet-leden € 340 Voor geoefende wandelaars. Onder deskundige begeleiding

Leren omgaan met kaart,

Sonja Wentzel leert je nauw-

Boeken: nivon.klimaat@ gmail.com. Meer info: Nienke

kompas en gps voor

Het Zeehuis. Info en aanmelden:

keurig kijken en tekenen wat

Wensveen / nivon.klimaat@

beginners, die zich de

zeehuis.nivon.nl

je écht ziet. Denk je dat je niet

gmail.com

kennis van verantwoord kompasgebruik eigen willen

kunt tekenen, maar wil je wel?

wandelen in de omgeving van

Shinrin Yoku (bosbaden) 11 t/m 13 nov, Morgenrood € 113, niet-leden: € 177

maken. Incl. warme maaltijd op

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer informatie:

Shinrin-yoku is een speciale

act.abk-hhh@nivon.nl / 088

Ontspan- en reflectieweekend 6 t/m 8 nov, Koos Vorrinkhuis € 160, niet-leden: € 228

0990970. Meer info: Sonja

Je onderzoekt waar jij energie

Paul Bassant / ac.bosbeek@

en te verstillen zodat je de

Wentzel / waterverven@gmail.

en voldoening uit haalt. Met

nivon.nl / 0648160807

helende kracht van de natuur

com / 06 81763706

oefeningen wordt duidelijk wat

Dan is deze workshop iets voor jou! Incl. diners en materiaal, ontb/lunch zelfzorg. Boeken:

zaterdagavond. Zelfverzorging.

manier om te vertragen

kan ervaren. Leiding: Lishe

TOORTS 29

Activiteiten koken 2 dagen, beginnend

Irene Granneman / act.

Ontmoet(en) (met) Vedic art schilderen 23 t/m 27 nov, De Bosbeek € 265,94, niet-leden: € 325,64

Ontbijt/lunch o.b.v. zelfzorg,

Kunst aan Zee 27 t/m 30 nov, Het Zeehuis € 200

morgenrood@nivon.nl

We behandelen de 17 principes

incl. 2 vega maaltijden, etc.

Alleen voor leden. Weekend vol kunst beleven en kunst

van Vedic Art, waarna je zelf

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info:

Weekend ontspannen en genieten 20 t/m 22 nov, Den Broam € 155, niet-leden: € 215

gaat schilderen m.b.v. gerichte

Irene Granneman / act.

Kunstcollectief Eigen Kleur

oefeningen. Schilderervaring

morgenrood@nivon.nl

o.a. verf en kleuren mengen,

Dit weekend kun je genieten

ging. Boeken: ams.bosbeek@

en ontspannen. Laat je je

Los. Op basis van zelfzorg.

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info:

op 24 nov. rond 13.30 uur.

maken. Onder begeleiding van

een zeezicht aquarelleren

is niet nodig. Je intuïtie speelt

en museumbezoek. Info en

nivon.nl / 0880990974. Meer

Wandelmidweek Kijk, luister en verwonder 24 t/m 27 nov, Den Broam

verwennen en breng je als

info: Paul Bassant / ac.bos-

Wandelen in rust en stilte om

je dat wil een bezoek aan de

beek@nivon.nl / 06-48160807

natuur en omgeving te kunnen

een belangrijke rol. Zelfverzor-

aanmelden: zeehuis.nivon.nl

sauna. Meer info en boeken:

ervaren. Max.17 km per dag,

denbroam@nivon.nl

mogelijkheid tot inkorten.

Schildervakantie in Oisterwijk 30 nov t/m 4 dec, Morgenrood € 329, niet-leden: € 395

Geen horeca onderweg. Meer

Inspirerende schilderweek

info: kijk op denbroam.nivon.nl

o.l.v. kunstenares Marjolein

onder “agenda”.

Stok, voor beginners en gevorderden. Je leert

Systemisch werken. Op je plek en in je kracht 26 t/m 29 nov, De Bosbeek € 151,73, niet-leden: € 211,73

technieken en trucks. Inclusief

In deze cursus ervaar je wat

nivon.nl / 0880990987. Meer

jouw plek is in je familiesys-

info: Irene Granneman / act.

teem, maar ook in je werk en

morgenrood@nivon.nl

wat materialen. Ontbijt/ lunch zelfzorg, incl. 4x vega diners. Boeken: morgenrood@

de maatschappij. Met oefeningen en opstellingen krijg je inzicht in jouw unieke plek en

Cursus Bu-Qigong 21 t/m 23 nov, de Hondsrug € 115, niet-leden: € 150

Bridge voor beginners 23 t/m 26 nov, ABK-huis € 295, niet-leden: € 355

hoe je van daaruit kracht put.

Bu-Qigong is een Qigong-stijl

Bridgen is strategie, samen-

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

met aandacht voor balans en

werking en communicatie.

/ 0648160807

adem, gegeven door Gepkinus

Je speelt in een gezellige,

Brouwer. Naast basisoefenin-

ontspannen sfeer. Inschrijven

gen ook kennismaking met

als paar of als individu. Ontbijt

andere Qigong stijlvormen.

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer info: Paul

december Stilteretraite De weg naar binnen 4 t/m 6 dec, Hunehuis € 260, niet-leden: € 315 Aandacht voor jezelf: meditaties, yoga en wandelingen in de

en lunch zelfzorg, het diner

Verhalen vertellen 27 t/m 29 nov, De Bosbeek € 147,82, niet-leden: € 207,82

Prijs is excl. overnachtingen,

wordt verzorgd. Boeken: act.

Cursus over de eeuwenoude

ontmoeten. Volpension van

incl. 2 maaltijden, koffie/thee,

abk-hhh@nivon.nl

kunst van het vertellen en

vr 16.00 t/m zo 15.00 uur. Met

de structuur en opbouw van

Sietske Russchen en Marijse

Art Journaling / Mixed Media 24 t/m 26 nov, Morgenrood € 165, niet-leden: € 230

een verhaal. Over hoe je voor

Fijma, mindfulness trainers en

een groep staat en je stem en

lichaamsgerichte therapeuten.

andere boeiende elementen

Info en aanmelden:

Ontspannen op een creatieve

gebruikt. Zelfverzorging.

sietskerusschen@hetnet.nl /

manier. Tekenen, schilderen,

06-25260659 / 06-28353527

en soepje op laatste dag. Ontbijt en lunch: zelfzorg. 6-12 dln.

Aanmelden en boeken overnachtingen: hondsrug@nivon.nl. Meer info: op hondsrug.nivon.nl

mooie natuur. Vertragen, naar binnen keren en jezelf werkelijk

Levenskracht en levenszin 23 t/m 25 nov, Hunehuis € 232, niet-leden: € 297

stempelen, kleuren, collages

Boeken: ams.bosbeek@nivon.nl / 0880990974. Meer info: Paul

maken, doodlen, handletteren.

Bassant / ac.bosbeek@nivon.nl

Ontbijt/lunch o.b.v. zelfzorg,

/ 0648160807

Op een ontspannen manier

incl. 2 vegetarische maaltijden.

werken aan het versterken van je Levenskracht: lezingen,

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info:

workshops, tekenen/schil-

Irene Granneman / act.

Leporello’s maken 27 t/m 29 nov, De Hondsrug € 140, niet-leden: € 190

deren, voetreflexmassage,

morgenrood@nivon.nl

In deze creatieve workshop

een jurk/broek/jas? Ellen

maken we Leporello’s (vouw-

en Ans, beiden coupeuse,

boekjes). We experimenteren

leren je de kneepjes van het

volop met diverse materialen,

vak. Ontbijt/lunch zelfzorg,

waarbij we ons laten inspireren

incl. 3 vega maaltijden.

door de omgeving. Boeken:

buiten bewegen, Qigong en natuurlijke cosmetica maken.

Boeken: hunehuis@nivon.nl / 0880990981. Meer info: Ruah Tichelaar / ruahtichelaar@ outlook.com

info@thuiskomeninjezelf.net /

Naaidagen op Morgenrood 7 t/m 10 dec, Morgenrood € 203, niet-leden: € 267 Wil je hulp bij het maken van

Kookworkshop vegetarisch koken op Surinaams Hindoestaanse wijze 24 t/m 26 nov, Morgenrood € 143, niet-leden: € 206

hondsrug@nivon.nl. Meer info:

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info:

Leer de fijne kneepjes van

Willy Meijer / act.hondsrug@

Irene Granneman / act.

de vegetarische keuken. We

nivon.nl / hondsrug.nivon.nl

morgenrood@nivon.nl

30 TOORTS

Activiteiten Colofon Shinrin Yoku (bosbaden) 16 t/m 18 dec, Morgenrood € 113, niet-leden: € 177 Shinrin-yoku is een speciale

TOORTS, verenigingsblad van Nivon Natuurvrienden Jaargang 97, nr. 4, herfst 2026 Verschijnt 4 x per jaar

manier om te vertragen en te verstillen zodat je de helende kracht van de natuur kan ervaren. Leiding: Lishe Los. Op basis van zelfzorg.

Boeken: morgenrood@nivon. nl / 0880990987. Meer info: Irene Granneman / act.

Foto: Jeroen van Lente

morgenrood@nivon.nl

Redactie Marijke Katsburg (eindredactie)

Aan dit nummer werkten mee Theo Dersjant, Tim Duchatteau, Menno Evers, Marianne van Halen, Jet Kooderings, Jeroen van Lente, Anne van Nes, Nick Verkaik en andere leden, werkgroepen, afdelingen en accommodaties van Nivon Natuurvrienden.

Vegetarisch koken 7 t/m 9 dec, Hunehuis € 201, niet-leden: € 264

nergens verdwalen? Kaart routes maken… In een korte

Werken met wilgentenen 16 t/m 18 dec, Morgenrood € 153, niet-leden: € 218

In deze workshop leert u met

2-daagse cursus leer je hoe

We werken aan kleine

eenvoudige ingrediënten

de TOPO GPS app werkt

projecten: een vogelhuis, een

een lekkere vegetarische

en daarna ga je hiermee

voederbol of kerstdecoraties

maaltijd te bereiden.

aan de wandel. 5-9 dln.

met wilgenteen. Incl.

Boeken: hunehuis@nivon.nl / 0880990981. Meer info: Frida

Excl. overnachting, incl.

materialen. Voor beginners

vegetarische warme maaltijd,

en gevorderden. O.b.v.

Meints f.meints@gmail.com

koffie/thee en lekkers. Zelf

zelfzorg, incl. koffie/thee

zorgen voor ontbijt en lunch.

etc. Boeken: morgenrood@

Deadline kopij winternummer

Aanmelden via hondsrug@ nivon.nl. Meer info op de

nivon.nl / 0880990987. Meer

info: Irene Granneman / act.

Redactioneel: 8 oktober Activiteiten en reizen: 15 oktober

website van de Hondsrug of

morgenrood@nivon.nl

Creatief ontspanningsweekend 11 t/m 13 dec, De Bosbeek € 157,82, niet-leden: € 217,82

lezen op je mobiele telefoon,

mail act.hondsrug@nivon.nl

Toe aan rust, tijd voor jezelf

Kerstmis 2026 24 t/m 26 dec, Banjaert € 113, niet-leden: € 170

Fotografie Voorpagina: Tim Duchatteau, Achterpagina: via Aafke Hovenkamp.

Kopij & reacties Redactie: toorts@nivon.nl Nivon, Plantage Middenlaan 2F 1018 DD Amsterdam

Verschijning volgende editie 1 december 2026

Ontwerp

schrijfworkshop, collage

Nieuw: Communica-qi 11 t/m 13 dec, De Bosbeek € 160, niet-leden: € 220

maken, yoga- en qigongles,

Bij Communica-qi combineren

vorig jaar is er dit jaar 2026

meditatie. Zelfverzorging.

we qi-gong en tai-qi met com-

opnieuw de mogelijkheid

Boeken: ams.bosbeek@nivon. nl / 0880990974. Meer info:

municatietechnieken uit de

kerst te vieren in Banjaert. Een

Contact

Verbindende Communicatie

kerstdiner op kerstavond en

Paul Bassant / ac.bosbeek@

van Marshal Rosenberg. Goed

op eerste kerstdag. Ontbijt en

nivon.nl / 0648160807

voor al je relaties. Zie: https://

lunch zelfverzorging. Boeken:

jongeapen.nl/communica-

ams.banjaert.h@nivon.nl /

tie-qi/ Boeken: ams.bosbeek@

088 099 0972. Meer info: Kees

• Nivon: info@nivon.nl • Agenda & berichten: nivon.nl/activiteiten • Regeladvertenties: nivon.nl/legeenlink • Overige advertenties: communicatie@nivon.nl

en reflectie? Een weekend vol creativiteit en ontspanning:

Wegens het succes van

TOPO GPS op de Hondsrug 13 en 14 dec, De Hondsrug € 75, niet-leden: € 105

nivon.nl / 0880990974. Meer

Fit / cfmfit48@gmail.com /

info: Paul Bassant / ac.bos-

0251238289

Overal de weg weten en

beek@nivon.nl / 0648160807

DutchPortfolio en Jeroen van Lente

Productie Media Point, mediapoint.nl

Website www.nivon.nl

Kleine lettertjes

Magisch weekend

Samen zingen of een instrument bespelen Stem en Instrument – samen aan de bak 6 t/m 8 nov, ABK-huis € 150, niet-leden € 225 Magisch, een geheel verzorgd weekend. Samen zingen of een instrument bespelen, onder de enthousiaste begeleiding van een koor- en orkestdirigent. Zondag treden we voor elkaar en met elkaar op.

Info en aanmelde n (vanaf 1 oktober) bij Hanneke/Zang en Muziekgilde: 06-21919878.

Artikelen en berichten zijn welkom. De redactie behoudt het recht bijdragen in te korten of te weigeren. Door en voor Nivon-groepen mag alles uit Toorts worden overgenomen, behoudens foto's waarop copyright berust. Voorwaarde voor elk gebruik is bron- en naamsvermelding van schrijver en/of fotograaf. Auteurs dragen bij publicatie de auteursrechten over aan Nivon. Nivon is niet aansprakelijk voor wijzigingen en drukfouten.

Toorts digitaal ontvangen? Mail naar: leden@nivon.nl

TOORTS 31

Leg een link Regeladvertenties voor natuurvrienden Minimaal drie regels. Kosten €5,– per regel (€10,– niet-leden). Geef uw advertentie op via nivon.nl/legeenlink Rustig Toscaans heuveldorp. Eenvoudig sfeervol appartement in de oude borgo met internet, tuin en twee slaapkamers. Korting voor Nivonleden en dus maar 350 Euro per week. Lagere prijs voor een langer verblijf. Mail ons voor meer info en foto’s: gioiatoscana@gmail.com THA 4-6 pers natuurhuisje in Drenthe. Foto's: natuurhuisje.nl huisje 50960. Korting: app of bel 06-13525360. Een nieuwe taal leren? Esperanto! Internationale taal voor vrijheid, gelijkheid, grenzeloze cultuur. Nieuwsgierig? Ga eens naar het Esperanto-studieweekend op 6, 7 en 8 november 2026, in Krikkenhaar/Bornerbroek. www. esperanto-nederland.nl studosemajnfino@esperantonederland.nl Te huur vakantiehuis op mooie stille locatie in Noord Frankrijk voor 2-5 personen. Voor info:Kaapinooij@gmail.com Gelegen aan het Drenthepad op een stil recreatiepark twee heerlijke vakantiehuizen: www.ecolodgedebosuil.nl (4 pers.) en www.natuurhuisjedespecht.nl (6 pers. + huisdieren). Bel of app Annemarie voor korting: 06-44684231 Heerlijk vakantiehuis in Tsjechië. Groot, authentiek huis voor 8 tot 10 pers. Geweldig wandelgebied, leuke culturele bezienswaardigheden aan de oostkant van het Reuzengebergte bij Trutnov. Grote tuin met beek. Info: www. snabilic.com Tel. 0633628548.

Er op uit in Skane in Zweden: gezellig 17e eeuws huis in natuurgebied veel vogels en wild, 6p, bushalte op 2,5 km. Hond welkom. Mailt u voor een brochure infobjorkbacken@ gmail.com Te huur: Heerlijke vrijstaande Spaanse vakantiewoning, zee op 2,5 km, vlakbij natuurreservaat de Montgo, La Pedrera Denia, goed bereikbaar met OV: www.bakkershuisdenia.nl Noord Pembrokeshire, Wales, Vallei van de Gwaun (Cwm Gwaun): te huur huis in buurtschap Pontfaen voor 2-8 personen. Alleen voor lieve en betrouwbare mensen, die goed op het huis passen en het schoon zullen achterlaten. Mail naar: elbartus.meijer@pm.me Royaal, gezellig vakantiehuis in Drenthe aan het Dwingelderveld. Ruim buitengebied met tuin en terrassen. Uniek en rustig gelegen. www.patriciakuiper.nl/vakantiehuis Limousin, schitterend uitzicht, sterrenhemel, vlakbij stadje. www.baanwachtershuis.nl Zeilers gezocht voor gedeelde Centaur in Reeuwijk. Interesse? Stuur een appje naar 0618596375 Wandelweek met Wandellustenleven? Mei 27 en juni 27, Ecolonie en Reuzengebergte. Prachtige wandelingen, goed eten, gezelligheid. Data? Zie www.wandellustenleven.nl of 0611782610. Vooraf opgeven kan vanaf nu!

Nivonlid worden?

Ledentarieven

Meld je aan via nivon.nl/leden

0 t/m 5 jaar gratis 6 t/m 15 jaar € 11,30 16 t/m 25 jaar € 22,50 26 jaar en ouder eerste lid € 45,05 26 jaar en ouder tweede lid € 33,80

Voordelen Nivon-leden • bij deelname aan alle verenigingsactiviteiten • korting op overnachtingen in de Natuurvriendenhuizen en op de kampeerterreinen, ook internationaal • korting op Nivon-reizen en -kampen • korting in de Nivon-webshop (Nivonwandelgidsen, spel etc.) • elk kwartaal Toorts, verenigingsblad van Nivon, vol activiteiten en verhalen van Nivon. Op papier of digitaal. En verder: • 10% korting op Globetrotter Buitensportvoeding / globetrotter.nl • 10% korting in de Carl Denig buitensportwinkel en webshop/ carldenig.nl • 50% korting op abonnement Genoeg/ genoeg.nl • 12 euro korting op EcoStoof/ecostoof.nl Kortingcodes op: nivon.nl/leden

• Een huishouden met meerdere leden betaalt maximaal € 101,85 per jaar. • Volwassenen met een inkomen op bijstandsniveau kunnen in aanmerking komen voor een speciaal tarief. Neem voor meer informatie contact op via leden@nivon.nl. Zie Algemene voorwaarden van het lidmaatschap: nivon.nl/leden

Steun Nivon Vind jij het belangrijk dat Nivon zichtbaar is in de samenleving? Dat de ideeën, activiteiten en accommodaties bestaansrecht houden en de samenleving van dienst kunnen zijn? Dat de boodschap ‘eerlijk, sociaal, groen en verdraagzaam’ wordt uitgedragen? Steun Nivon op de manier die bij jou past.

Je kunt Nivon steunen • door jouw inbreng als vrijwilliger • als lid van de vereniging • met een financiële bijdrage door middel van een schenking, periodieke gift of door Nivon op te nemen als legataris Bankrekening Nivon NL08 TRIO 0391049186 Meer info: www.nivon.nl/steun-nivon of finance@nivon.nl

Vrijwilligers Dankzij de inzet van actieve vrijwilligers beheert Nivon natuurvriendenhuizen en -kampeerterreinen en faciliteren we mooie activiteiten. Ook jouw waardevolle inzet is fantastisch en onmisbaar. Neem zelf contact op met een afdeling, Natuurvriendenhuis, kampeerterrein of wandelgroep bij jou in de buurt als je zin hebt om mee te doen. Of kijk eens op: www.nivon.nl/vacatures. En wil je zelf wat organiseren? Leuk, meld het maar! Meer weten? www.nivon.nl/vrijwilligers

De beek ruist, de vogels fluiten en de bergen lonken iedere dag weer

2011

Vrijheid op hoog niveau

2026

Het Bergsport Trefkamp bivakkeerde afgelopen zomer hoog in de bergen van de Vanoise, in Frankrijk, op camping Huttopia. Vijftien jaar geleden streek het trefkamp hier ook neer. Aafke, een van de jeugdige deelnemers van dit jaar, herinnert het zich vaag; ze was destijds vijf jaar oud. De bergen waren een stuk witter toen, zo blijkt uit de oude foto, waar Aafke en haar vriendinnen nu een remake van

PostNL Port betaald

hebben gemaakt (op beide foto’s staat zij links). Toen was

Retouradres: Plantage Middenlaan 2F, 1018 DD Amsterdam

het berekoud. Nu is het aangenaam warm op 1500m hoogte, terwijl het dal siddert van de hitte. Bergsport Trefkamp: komen en gaan wanneer je wilt, niets hoeft en alles gaat op eigen verantwoordelijkheid. De beek ruist, de vogels fluiten en de bergen lonken iedere dag weer. Berg Vrij! bergsporttrefkamp.blogspot.com Tekst: Maarten Fornerod. Foto’s: Aafke Hovenkamp